Vainya-Aśvamedhe Atri–Gautama–Sanatkumāra-Nirṇaya
Vainya’s Sacrifice and the Settlement of a Dharmic Dispute
विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसूपा । बभूव पयसा सिक्ता शान्ता सर्वमनोरमा,धरतीपर घास जम गयी। मतवाले डाँस और सर्प आदि विचरने लगे। पृथ्वी जलसे अभिषिक्त होकर शान्त और सबके लिये मनोरम हो गयी
virūḍhaśaṣpā dharaṇī mattadaṃśasarīsṛpā | babhūva payasā siktā śāntā sarvamanoramā ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Nababalutan ang lupa ng sariwang usbong ng damo, at ang mga insektong nangangagat na wari’y nalalasing, gayundin ang mga gumagapang na nilalang gaya ng mga ahas, ay nagsimulang maglibot. Nabasa at nabuhay-muli sa tubig, ang lupain ay muling naging payapa—kaaya-aya at kalugod-lugod para sa lahat. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang pagbabalik ng likás na balanse matapos ang pagkagambala, na kapag naibalik ang mga yamang nagpapanatili ng buhay (gaya ng tubig), ang daigdig ay humuhupa sa pagkakasundo at nagiging angkop sa buhay at kaginhawahan.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights ecological and moral order: when life-sustaining conditions are restored (symbolized by water), the world becomes śānta—settled and beneficial to all. It implicitly supports the dharmic idea that stability and welfare arise from proper nourishment, care, and timely relief after hardship.
A descriptive transition is given: the ground sprouts fresh grass; insects and serpents move about; and after being watered, the earth becomes calm and pleasing. It paints a renewed landscape, suggesting the end of dryness or disturbance and the return of fertility.