Adhyaya 35

Verse 1

ऑपन-माज बछ। ्-ज:डिअ षट्त्रिशो5ध्याय: कर्णका युद्धके लिये प्रस्थान और शल्यसे उसकी बातचीत दुर्योधन उवाच अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराज: करिष्यति । कृष्णादभ्यधिको यन्ता देवेशस्येव मातलि:,दुर्योधन बोला--कर्ण! ये मद्रराज शल्य तुम्हारा सारथ्यकर्म करेंगे। देवराज इन्द्रके सारथि मातलिके समान ये श्रीकृष्णसे भी श्रेष्ठ रथसंचालक हैं

Sinabi ni Duryodhana: “Karna, ang hari ng Madra na si Śalya ang magsisilbing sarathi mo. Kung paanong si Mātali ang tagapagmaneho ng karwahe ni Indra, panginoon ng mga diyos, gayon din siya—isang tagapagmaneho ng karwahe, at tunay na higit pa kay Kṛṣṇa sa galing sa pagmamaniobra.”

Verse 2

यथा हरिहयैर्युक्ते संगृह्नाति स मातलि: । शल्यस्तथा तवाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम्‌,जैसे मातलि इन्द्रके घोड़ोंसे जुते हुए रथकी बागडोर सँभालते हैं, उसी प्रकार ये तुम्हारे रथके घोड़ोंको काबूमें रखेंगे

Wika ni Duryodhana: “Kung paanong mahigpit na hinahawakan ni Mātali ang renda at pinipigil ang karwaheng ni Indra na nakayuko sa mga kabayong kulay-gintong kayumanggi, gayon din ngayon si Śalya ang magiging sais na pipigil at gagabay sa mga kabayo ng iyong karwahe.”

Verse 3

योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ । रथश्रेष्ठो ध्रुवं संख्ये पार्थानभिभविष्यति,जब तुम योद्धा बनकर रथपर बैठोगे और मद्रराज शल्य सारथिके रूपमें प्रतिष्ठित होंगे, उस समय वह श्रेष्ठ रथ निश्चय ही युद्धस्थलमें कुन्तीपुत्रोंकी पराजित कर देगा

Wika ni Duryodhana: “Kapag ikaw, bilang mandirigma, ay nakaupo sa karwahe, at ang hari ng Madra na si Śalya ay naitatag bilang sais, kung gayon ang pinakamainam na karwaheng iyon ay tiyak na mananaig sa mga anak ni Pṛthā sa gitna ng labanan.”

Verse 4

संजय उवाच ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम्‌ | उवाच राजन संग्रामे<ध्युषिते पर्युपस्थिते,संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर दुर्योधनने प्रातःकाल युद्ध उपस्थित होनेपर पुनः वेगशाली मद्रराज शल्यसे कहा--

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, muling kinausap ni Duryodhana ang makapangyarihang hari ng Madra na si Śalya: “O Hari, ngayo’y nalalapit na ang digmaan at sumikat na ang araw ng labanan…”

Verse 5

कर्णस्य यच्छ संग्रामे मद्रराज हयोत्तमान्‌ । त्वयाभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनंजयम्‌,“मद्रराज! आप संग्राममें कर्णके इन उत्तम घोड़ोंको वशमें कीजिये। आपसे सुरक्षित होकर राधापुत्र कर्ण निश्चय ही अर्जुनको जीत लेगा”

Sabi ni Sañjaya: “O hari ng Madra, sa labanan ay supilin mo nang matatag ang mahuhusay na kabayo ni Karṇa. Sa iyong pag-iingat, tiyak na tatalunin ni Rādheya (Karṇa) si Dhanañjaya (Arjuna).”

Verse 6

इत्युक्तो रथमास्थाय तथेति प्राह भारत । शल्ये<भ्युपगते कर्ण: सारथिं सुमनाब्रवीत्‌

Sabi ni Sañjaya: Nang masabihan nang gayon, sumakay si Karṇa sa kanyang karwahe at sumagot, “Gayon nga, O Bhārata.” Nang lumapit si Śalya, si Karṇa—na payapa na ang isip—ay nagsalita sa kanyang sais.

Verse 7

त्वं सूत स्यन्दनं महां कल्पयेत्यसकृत्‌ त्वरन्‌ । भारत! दुर्योधनके ऐसा कहनेपर शल्यने रथका स्पर्श करके कहा--“तथास्तु।” जब शल्यने सारथि होना पूर्णरूपसे स्वीकार कर लिया, तब कर्णने प्रसन्नचित्त होकर बारंबार अपने पूर्व सारथिसे शीघ्रतापूर्वक कहा--'सूत! तुम मेरा रथ सजाकर तैयार करो” ।। ६३ || ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Sa pagmamadali at paulit-ulit, sinabi ni Karṇa sa tagapagmaneho ng karwahe, “O Sūta, ihanda mo ang aking dakilang karwahe.” O Bharata! Nang sabihin iyon ni Duryodhana, hinipo ni Śalya ang karwahe at sumagot, “Mangyari nawa.” Nang ganap nang tanggapin ni Śalya ang tungkulin bilang tagapagmaneho, si Karṇa—na nalugod ang loob—ay paulit-ulit na nag-udyok sa dati niyang tagapagmaneho na ihanda agad ang karwahe. Pagkaraan, inilabas ang napakahusay na karwaheng tagapagdala ng tagumpay, maningning na wari’y lungsod ng mga Gandharva.

Verse 8

विधिवत्‌ कल्पितं भद्र|ं जयेत्युक्त्वा न्यवेदयत्‌ । तब सारथिने गन्धर्वनगरके समान विशाल, विजयशील श्रेष्ठ और मंगलकारक रथको विधिपूर्वक सुसज्जित करके सूचित किया--'स्वामिन्‌! आपकी जय हो! रथ तैयार है” ।। ७ ई || त॑ रथं रथिनां श्रेष्ठ: कर्णो5 भ्यर्च्य यथाविधि,समीपस्थं मद्रराजमारोह त्वमथाब्रवीत्‌ । रथियोंमें श्रेष्ठ कर्णने वेदज्ञ पुरोहितद्वारा पहलेसे ही जिसका मांगलिक कृत्य सम्पन्न कर दिया गया था, उस रथकी विधिपूर्वक पूजा और प्रदक्षिणा की। तत्पश्चात्‌ सूर्यदेवका प्रयत्नपूर्वक उपस्थान करके पास ही खड़े हुए मद्रराजसे कहा--'पहले आप रथपर बैठिये'

Sinabi ni Sañjaya: Si Karṇa, na pinakadakila sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay sumamba sa karwaheng iyon ayon sa itinakdang ritwal. Pagkatapos, hinarap niya ang hari ng Madra na nakatayo sa malapit at sinabi, “Ikaw ang maunang sumakay.” Ipinakikita ng tagpong ito na sa kampo ng digmaan, kahit nasa bingit na ng karahasan, iginigiit pa rin ang mapalad na pamamaraan at dangal sa harap ng madla: ang wastong ritwal, paggalang sa ranggo, at pagnanais ng tagumpay ay hinahabi sa etika ng paghahari habang muling sisiklab ang labanan.

Verse 9

सम्पादितं ब्रह्मविदा पूर्वमेव पुरोधसा । कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नादुपस्थाय च भास्करम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Matapos maayos na ang lahat ayon sa nararapat sa pamamagitan ng punong pari ng hari—isang nakaaalam ng banal na kaalaman—si Karṇa ay maingat na nagsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot nang pakanan) at tumindig sa mapitagang pagdalo sa Harì ng Araw. Ipinakikita ng tagpong ito ang pag-asa ng mandirigma sa payong pinabanal at sa disiplinadong debosyon bago sumuong sa mapanganib na gawain.

Verse 10

तत: कर्णस्य दुर्धर्ष स्यन्दनप्रवरं महत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, lumitaw ang dakila at pangunahing karwahe ni Karṇa—isang napakalaking sasakyang nakapanghihilakbot, mahirap salakayin ng mga kaaway—na hudyat ng pagtaas ng lakas sa digmaan at ng pagmamataas sa giting na patuloy na nagtutulak sa labanan pasulong.

Verse 11

ततः शल्यदश्रितं दृष्टवा कर्ण: स्वं रथमुत्तमम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, nang makita ni Karṇa ang sarili niyang napakahusay na karwahe na ngayo’y nasa pangangasiwa ni Śalya, ibinaling niya rito ang pansin—isang madilim na hudyat na kahit ang pinakamainam na kasangkapan sa digmaan ay nakasalalay sa tatag at katapatan ng taong gumagabay dito.

Verse 12

तावेकरथमारूढावादित्याग्निसमत्विषौ

Wika ni Sañjaya: Ang dalawang iyon, magkasamang nakasakay sa iisang karwaheng pandigma, ay nagningning na tila araw at apoy—isang larawan ng pinagsiksik na lakas-mandirigma habang tumitindi ang mga tensiyong moral at pang-estratehiya ng labanan.

Verse 13

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तमौ

Wika ni Sañjaya: Kaya noon, ang dalawang bayani—habang pinupuri—ay tumindig at lumitaw, pinakamaningning sa mga tao; lalo pang sumiklab ang kanilang ningning dahil sa papuri sa gitna ng nag-aalab na himpapawid ng digmaan.

Verse 14

₹< ॥0७7758 [ ण्ज्ट्रः «7 ५5 स शल्यसंगृहीताश्वे रथे कर्ण: स्थितो बभौ

Wika ni Sañjaya: Habang si Śalya ang humahawak sa renda ng mga kabayo, si Karṇa ay nakatindig na handa sa kanyang karwahe at nagningning—nakahanda sa labanan; ang kanyang giting ay nababalangkas ng disiplinadong pagpigil sa pangkat ng kabayo at ng mabigat na tungkulin ng digmaan.

Verse 15

आस्थित: स रथश्रेष्ठ कर्ण: शरगभस्तिमान्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkatapos, si Karṇa—pinakamahusay sa mga mandirigmang karwahe—ay tumindig nang matatag, na wari’y nagliliwanag ang kanyang mga kamay sa mga palaso—handa sa labanan. Ipinahihiwatig ng taludtod ang kanyang di-matitinag na pasya at giting sa sandaling mapagpasya ng digmaan.

Verse 16

त॑ं रथस्थं महाबाहुं युद्धायामिततेजसम्‌,कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम्‌ | युद्धके लिये रथपर बैठे हुए अमिततेजस्वी महाबाहु राधापुत्र कर्णसे दुर्योधनने इस प्रकार कहा--“वीर! अधिरथकुमार! युद्धस्थलमें द्रोणाचार्य और भीष्म भी जिसे न कर सके, वही दुष्कर कर्म तुम सम्पूर्ण धनुर्धरोंके देखते-देखते कर डालो

Wika ni Sañjaya: “O bayani, anak ni Adhiratha!” Nang si Karṇa—makapangyarihan ang mga bisig, may ningning na di masukat—ay nakaupo sa karwahe na handa sa digmaan, sinabi ni Duryodhana sa kanya: “Gawin mo, sa harap ng lahat ng mamamana, ang mahirap na gawa sa larangan ng labanan na kahit sina Droṇa at Bhīṣma ay hindi nagawa.”

Verse 17

दुर्योधनस्तु राधेयमिदं वचनमत्रवीत्‌ । अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, kinausap ni Duryodhana si Radheya (Karna) sa ganitong mga salita: “Sa digmaan ay may isang mabigat na gawaing hindi pa natatapos—isang gawaing maging sina Droṇa at Bhīṣma ay hindi nagawang ganapin.”

Verse 18

मनोगतं मम हाासीद्‌ भीष्मद्रोणी महारथौ

Sinabi ni Sañjaya: “Ay, sa aking isipan ay inakala kong sina Bhīṣma at Droṇa—ang dalawang dakilang mandirigmang karwahe—ang magiging haliging magpapasya sa ating panig.”

Verse 19

ताभ्यां यदकृतं वीर वीरकर्म महामृथे

Sinabi ni Sañjaya: “O bayani—tagaganap ng mga gawang bayani—yaong hindi nagawa ng dalawang iyon sa dakilang labanan…?”

Verse 20

गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनंजयम्‌

Sinabi ni Sañjaya: “Alinman ay bihagin si Dharmarāja (Yudhiṣṭhira), o kung hindi, ikaw—si Dhanañjaya (Arjuna)—ay patumbahin at patayin siya.”

Verse 21

जयश्न ते>स्तु भद्रं ते प्रयाहि पुरुषर्षभ

Sinabi ni Sañjaya: “Nawa’y mapasaiyo ang tagumpay at pagpapala. Humayo ka, O pinakamainam sa mga lalaki.”

Verse 22

पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात्‌ | 'पुरुषप्रवर! तुम्हारी जय हो। कल्याण हो। अब तुम जाओ और पाण्डुपुत्रकी सारी सेनाओंको भस्म करो ।। ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणामयुतानि च

Sinabi ni Sañjaya: “Gawin mong abo ang lahat ng hukbo ng anak ni Pāṇḍu. O pinakadakila sa mga lalaki, mapasaiyo ang tagumpay; nawa’y sumaiyo ang pagpapala. Ngayon, humayo ka at tupukin sa abo ang buong hukbo ng mga Pāṇḍava.” Pagkaraan, umalingawngaw ang libu-libong trumpeta at sampu-sampung libong tambol—isang nakapanghihilakbot na sigaw ng papuri sa digmaan.

Verse 23

प्रतिगृह्म तु तद्‌ वाक्‍्यं रथस्थो रथसत्तम:

Sinabi ni Sañjaya: Nang tanggapin niya ang mga salitang iyon, ang pinakadakila sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe, na nakatindig sa kanyang karwahe, ay tumugon ayon sa dangal ng isang marangal na mandirigma—hudyat ng pagsang-ayon at kahandaan sa bigat ng digmaan.

Verse 24

अभ्यभाषत राधेय: शल्यं युद्धविशारदम्‌ | चोदयाश्वान्‌ महाबाहो यावद्धन्मि धनंजयम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, si Rādheya (Karna) ay nagsalita kay Śalya, ang bihasa sa digmaan: “O makapangyarihang bisig, paspasan mo ang mga kabayo—hanggang sa mapabagsak ko si Dhanañjaya (Arjuna).”

Verse 25

भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम्‌ । रथपर बैठे हुए रथियोंमें श्रेष्ठ राधापुत्र कर्णने दुर्योधनके उस आदेशको शिरोधार्य करके युद्धकुशल राजा शल्यसे कहा--“महाबाहो! मेरे घोड़ोंको बढ़ाइये, जिससे कि मैं अर्जुन, भीमसेन, दोनों भाई नकुल-सहदेव तथा राजा युधिष्ठिरका वध कर सकूँ ।। २३-२४ $ || अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्य धनंजय:

Sinabi ni Sañjaya: Si Karṇa, anak ni Rādhā—pinakadakila sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay tinanggap ang utos ni Duryodhana bilang tungkuling dapat pasanin, at sinabi kay Haring Śalya na bihasa sa digmaan: “O makapangyarihang bisig, paspasan mo ang aking mga kabayo, upang mapatay ko si Arjuna, si Bhīmasena, ang kambal na sina Nakula at Sahadeva, at si Haring Yudhiṣṭhira.”

Verse 26

अद्य क्षेप्स्याम्यहं शल्य शरान्‌ परमतेजनान्‌

Sinabi ni Sañjaya: “Ngayong araw, O Śalya, magpapakawala ako ng mga palasong may ningning na walang kapantay.”

Verse 27

शल्य उवाच सूतपुत्र कथं नु त्वं पाण्डवानवमन्यसे,शल्यने कहा--सूतपुत्र! तुम पाण्डवोंकी अवहेलना कैसे करते हो। वे सब-के-सब तो सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता, महाधनुर्धर, महाबलवान, युद्धसे पीछे न हटनेवाले, अजेय तथा सत्यपराक्रमी हैं

Wika ni Śalya: “O anak ng tagapagmaneho ng karwahe, paano mo magagawang hamakin ang mga Pāṇḍava?” Sapagkat silang lahat ay bihasa sa lahat ng sandata, dakilang mamamana, may napakalaking lakas, hindi umurong sa digmaan, mahirap daigin, at matatag sa tunay na kagitingan.

Verse 28

सर्वास्त्रज्ञान्‌ महेष्वासान्‌ सर्वानेव महाबलान्‌ । अनिवर्तिनो महाभागानजय्यान्‌ सत्यविक्रमान्‌,शल्यने कहा--सूतपुत्र! तुम पाण्डवोंकी अवहेलना कैसे करते हो। वे सब-के-सब तो सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता, महाधनुर्धर, महाबलवान, युद्धसे पीछे न हटनेवाले, अजेय तथा सत्यपराक्रमी हैं

Wika ni Śalya: “Silang lahat ay bihasa sa bawat sandata, mga dakilang mamamana, at may napakalaking lakas—hindi umaatras sa labanan, pinagpala ngunit kakila-kilabot, mahirap daigin, at matatag sa tunay na kagitingan.”

Verse 29

अपि संतनयेयुर्ये भयं साक्षाच्छतक्रतो: । यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशने:

Wika ni Śalya: “Maging yaong may kakayahang pawiin ang takot—takot na wari’y lantad at kagyat, gaya ng sindak na dulot ni Śatakratu (Indra)—ay manghihina kapag narinig mo ang nakapangingilabot na ugong na yaon, na parang dagundong ng kidlat.”

Verse 30

यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुज्जरानीकमाहवे

Wika ni Śalya: “Kapag sa gitna ng labanan ay makita mong winawasak ni Bhīma ang hukbong elepante, saka mo mauunawaan ang tunay na bigat ng kanyang lakas, at ang panganib ng pagmamaliit sa matuwid na poot na pinakawalan sa digmaan.”

Verse 31

यदा द्रक्ष्यसि संग्रामे धर्मपुत्रं यमौ तथा,जब तुम्हें यह दिखायी देगा कि संग्राममें धर्मपुत्र युधिष्ठिर, नकुल-सहदेव तथा अन्यान्य दुर्जय भूपाल बड़ी शीघ्रताके साथ हाथ चला रहे हैं, अपने तीखे बाणोंद्वारा आकाभमें मेघोंकी छायाके समान छाया कर रहे हैं, निरन्तर बाण-वर्षा करते और शत्रुओंका संहार किये डालते हैं, तब तुम ऐसी बातें मुंहले न निकाल सकोगे

Wika ni Śalya: “Kapag sa larangan ng digmaan ay makita mo si Dharmaputra Yudhiṣṭhira at ang kambal na magkapatid—mabilis kumilos, mahirap daigin—na ang kanilang matutulis na palaso’y naglalatag ng anino sa langit na parang kumpol ng ulap, at nagbubuhos ng walang patid na ulang-palaso habang nililipol ang kaaway, hindi mo na magagawang magsambit pa ng gayong mapagmalaking salita.”

Verse 32

शितै: पृषत्कै: कुर्वाणानभ्रच्छायामिवाम्बरे । अस्यतः: क्षिण्वतश्नारील्लघुहस्तान्‌ दुरासदान्‌ | पार्थिवानपि चान्यांस्त्वं तदा नैवं वदिष्यसि,जब तुम्हें यह दिखायी देगा कि संग्राममें धर्मपुत्र युधिष्ठिर, नकुल-सहदेव तथा अन्यान्य दुर्जय भूपाल बड़ी शीघ्रताके साथ हाथ चला रहे हैं, अपने तीखे बाणोंद्वारा आकाभमें मेघोंकी छायाके समान छाया कर रहे हैं, निरन्तर बाण-वर्षा करते और शत्रुओंका संहार किये डालते हैं, तब तुम ऐसी बातें मुंहले न निकाल सकोगे

Wika ni Śalya: “Kapag nakita mo ang mga haring mahirap lapitan—mabilis ang kamay—na nagpapakawala ng matatalim na palaso na wari’y naglalatag ng anino ng ulap sa kalangitan, walang patid na nagbubuhos ng mga sandata at nagbabagsak sa kanilang mga kaaway, hindi mo na magagawang magsalita pa nang ganitong pagmamapuri. Kapag si Dharmaputra Yudhiṣṭhira, sina Nakula at Sahadeva, at ang iba pang mga pinunong di-matatalo ay hayag na kumikilos sa labanan, mapipigil ang iyong pagmamataas sa harap ng katotohanan ng kanilang paninindigang dharmiko at lakas-mandirigma.”

Verse 33

संजय उवाच अनादृत्य तु तद्‌ वाक्‍्यं मद्रराजेन भाषितम्‌ | याहीत्येवाब्रवीत्‌ कर्णो मद्रराज॑ तरस्विनम्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! मद्रराजकी कही हुई उस बातकी उपेक्षा करके कर्णने उन वेगशाली मद्रनरेशसे कहा--“चलिये, चलिये'

Sabi ni Sañjaya: Sa pagwawalang-bahala sa mga salitang binitiwan ng hari ng Madra, hinarap ni Karṇa ang mabilis at mabagsik na pinunong iyon at iisa lamang ang sinabi: “Sige—umabante.”

Verse 35

इस प्रकार श्रीमह्ा भारत कर्णपर्वमें शल्यके सारथिकर्मको स्वीकार करनेसे सम्बन्ध रखनेवाला पैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ikatatlumpu’t limang kabanata ng Karṇa Parva sa Śrī Mahābhārata, hinggil sa mga pangyayari at kahihinatnan ng pagtanggap ni Śalya sa tungkuling maging sarathi, ang tagapagmaneho ng karwaheng pandigma.

Verse 36

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि शल्यसंवादे षट्त्रिंशो5ध्याय:

Sa gayon nagwakas ang ikatatlumpu’t anim na kabanata ng Karṇa Parva sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng pag-uusap kay Śalya, ayon sa pagsasalaysay ni Sañjaya.

Verse 96

समीपस्थं मद्रराजमारोह त्वमथाब्रवीत्‌ । रथियोंमें श्रेष्ठ कर्णने वेदज्ञ पुरोहितद्वारा पहलेसे ही जिसका मांगलिक कृत्य सम्पन्न कर दिया गया था, उस रथकी विधिपूर्वक पूजा और प्रदक्षिणा की। तत्पश्चात्‌ सूर्यदेवका प्रयत्नपूर्वक उपस्थान करके पास ही खड़े हुए मद्रराजसे कहा--'पहले आप रथपर बैठिये'

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sinabi ni Karṇa sa haring Madra na nakatayo sa malapit, “Mahal na hari, kayo muna ang sumakay sa karwahe.” Si Karṇa—pinakamagaling sa mga mandirigmang nakikipaglaban sa karwahe—ay nagsagawa ng itinakdang pagsamba at pag-ikot (pradakṣiṇā) sa karwaheng iyon, na noon pa man ay natapos na ng isang paring dalubhasa sa Veda ang mga mapalad na ritwal. Pagkatapos, buong paggalang niyang sinamba ang Diyos na Araw, at muling nagsabi sa haring Madra na nasa tabi: “Kayo muna ang sumakay sa karwahe.”

Verse 103

आरुरोह महातेजा: शल्य: सिंह इवाचलम्‌ । तदनन्तर जैसे सिंह पर्वतपर चढ़ता है, उसी प्रकार महातेजस्वी शल्य कर्णके दुर्जय, विशाल एवं श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हुए

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang makapangyarihang Śalya ay sumakay sa malawak, marangal, at halos di-madaig na karwahe ni Karṇa—gaya ng leon na umaakyat sa bundok—hudyat ng matatag na loob at ng mabagsik na pag-igting ng karahasang dulot ng tungkulin sa digmaan.

Verse 113

अध्यतिष्ठद्‌ यथाम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकर: । कर्ण अपने उत्तम रथको सारथि शल्यसे सनाथ हुआ देख स्वयं भी उसपर आरूढ़ हुआ, मानो सूर्यदेव बिजलियोंसे युक्त मेघपर प्रतिष्ठित हुए हों

Wika ni Sañjaya: Kung paanong wari’y pumupuwesto ang araw sa ulap na sinisinagan ng kidlat, gayon si Karṇa—nang makita niyang ang kanyang marangal na karwahe ay naging matatag dahil kay Śalya bilang sais—ay sumakay rin dito. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang madilim na karangyaan ng digmaan: tumitibay ang tiwala ng mandirigma sa mahusay na katuwang, ngunit kasabay nito’y anino ng panganib at bigat ng moralidad ng nalalapit na sagupaan.

Verse 123

अभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि । जैसे आकाशमें किसी महान्‌ मेघखण्डपर एक साथ बैठे हुए सूर्य और अग्नि प्रकाशित हो रहे हों, उसी प्रकार सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी कर्ण और शल्य उस एक ही रथपर आरूढ़ हो बड़ी शोभा पाने लगे

Wika ni Sañjaya: “Nagningning sila na parang araw at apoy na magkasama sa langit sa ibabaw ng isang kumpol ng ulap. Gayon din, sina Karṇa at Śalya—maningning na gaya ng araw at apoy—ay sumakay sa iisang karwahe at nagmistulang maringal sa kislap.” Ipinapakita ng larawang ito ang madilim na karangyaan ng digmaan: nakasisilaw na lakas at pagkakampi sa isang panig, ngunit sa tunggaliang ang panlabas na ningning ay hindi garantiya ng katuwiran o mapalad na wakas.

Verse 133

ऋत्विक्सदस्यैरिन्द्राग्नी स्तूयमानाविवाध्वरे । उस समय उन दोनों परम तेजस्वी वीरोंकी उसी प्रकार स्तुति होने लगी, जैसे यज्ञमण्डपमें ऋत्विजों और सदस्योंद्वारा इन्द्र और अग्नि देवताका स्तवन किया जाता है

Wika ni Sañjaya: Sa sandaling iyon, ang dalawang lubhang maningning na bayani ay pinuri—gaya sa loob ng pook-alay (yajña) kung saan inaawit ng mga pari at ng kapulungan ng marurunong ang papuri kina Indra at Agni. Ibinabalangkas ng paghahambing ang kagalingang pandigma sa wika ng ritwal na parangal, na waring ang papuri ng madla’y nakapag-aangat sa tunggalian ng tao tungo sa isang halos banal na palabas, kahit sa gitna ng digmaan.

Verse 143

धनुर्विस्फारयन्‌ घोरं परिवेषीव भास्कर: । शल्यने घोड़ोंकी बागडोर हाथमें ले ली। उस रथपर बैठा हुआ कर्ण अपने भयंकर धनुषको फैलाकर उसी प्रकार सुशोभित हो रहा था, मानो सूर्यमण्डलपर घेरा पड़ा हो

Wika ni Sañjaya: Si Karṇa, na nakaupo sa karwaheng iyon, ay iniunat at pinatunog ang kanyang nakapanghihilakbot na busog at nagningning na parang araw na napalilibutan ng halo. Samantala, si Śalya ang humawak sa renda ng mga kabayo sa sarili niyang kamay. Ipinakikita ng tagpong ito ang madilim na karilagan ng digmaan: ang kislap ng kagitingan at ang mga masamang pangitain ay sabay na lumilitaw, habang ang loob at husay ng tao’y ikinakabit sa karwaheng tumatakbo tungo sa karahasang itinakda ng tadhana.

Verse 153

प्रबभौ पुरुषव्याप्रो मन्दरस्थ इवांशुमान्‌ | उस श्रेष्ठ रथपर चढ़ा हुआ पुरुषसिंह कर्ण अपनी बाणमयी किरणोंसे युक्त हो मन्दराचलके शिखरपर देदीप्यमान होनेवाले सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा था

Wika ni Sañjaya: Si Karṇa, ang tigre sa mga tao, na nakaluklok sa kaniyang napakahusay na karwahe, ay nagningning—taglay ang mga sinag na anyong mga palaso—na wari’y araw na naglalagablab sa tuktok ng Bundok Mandara.

Verse 173

कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम्‌ | युद्धके लिये रथपर बैठे हुए अमिततेजस्वी महाबाहु राधापुत्र कर्णसे दुर्योधनने इस प्रकार कहा--“वीर! अधिरथकुमार! युद्धस्थलमें द्रोणाचार्य और भीष्म भी जिसे न कर सके, वही दुष्कर कर्म तुम सम्पूर्ण धनुर्धरोंके देखते-देखते कर डालो

Ganito ang sinabi ni Duryodhana kay Karṇa, anak ni Rādhā, ang makapangyarihan at nag-aalab ang ningning, na nakaupo sa karwahe para sa digmaan: “O bayani, o anak ni Adhiratha! Gawin mo, sa harap ng lahat ng mamamana, ang gawaing napakahirap na yaon—yaong hindi nagawa nina Droṇa at Bhīṣma sa larangan ng labanan.”

Verse 186

अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराविति ध्रुवम्‌ “मेरे मनमें यह विश्वास था कि “महारथी भीष्म और द्रोणाचार्य अर्जुन और भीमसेनको अवश्य ही मार डालेंगे

Wika ni Sañjaya: “Matibay ang aking paniniwala na ang dalawang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—sina Bhīṣma at Droṇa—ay tiyak na papatay kina Arjuna at Bhīmasena.”

Verse 193

तत्‌ कर्म कुरु राधेय वज़्रपाणिरिवापर: । “वीर राधापुत्र! वे दोनों जिसे न कर सके, वही वीरोचित कर्म आज महासमरमें दूसरे वज्रधारी इन्द्रके समान तुम निश्चय ही पूर्ण करो

Wika ni Sañjaya: “Gawin mo ang gawang iyon, O Rādheya—na parang isa pang may hawak ng kulog na sandata. O magiting na anak ni Rādhā, sa dakilang labang ito, ngayong araw ay tiyak na dapat mong tuparin ang tungkuling mandirigma na hindi nagawa ng dalawang iyon.”

Verse 206

भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्री यमावपि । 'राधानन्दन! या तो तुम धर्मराज युधिष्ठिरको कैद कर लो या अर्जुन, भीमसेन तथा माद्रीकुमार नकुल-सहदेवको मार डालो

Wika ni Sañjaya: “At si Bhīmasena rin, O anak ni Rādhā—kasama ang kambal na mga anak ni Mādrī.”

Verse 226

वाद्यमानान्यराजन्त मेघशब्दो यथा दिवि । तदनन्तर सहस्रों तूर्य और कई सहस्र रणभेरियाँ बज उठीं, जो आकाशमें मेघोंकी गर्जनाके समान प्रतीत हो रही थीं

Sinabi ni Sañjaya: Ang mga instrumentong tinutugtog ay umalingawngaw nang maringal, gaya ng dagundong ng mga ulap na may kulog sa kalangitan. Pagdaka’y sumunod ang libu-libong trumpeta at di-mabilang na tambol ng digmaan; ang kanilang ugong ay wari’y kulog ng mga ulap—isang masamang hudyat ng pagtaas ng sigla sa pakikidigma, tanda ng nagkakaisang pasya ng hukbo at ng nalalapit na karahasang sasambulat sa labanan.

Verse 256

अत्यत:ः कड़्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च | “शल्य! आज सैकड़ों और सहस्रों कंकपत्रयुक्त बाणोंकी वर्षा करते हुए मुझ कर्णके बाहुबलको अर्जुन देखें

Sinabi ni Sañjaya: “O Śalya, ngayong araw ay hayaang masaksihan ni Arjuna ang lakas ng bisig ni Karṇa, habang ibinubuhos niya ang ulang-palaso—daan-daan at libu-libo—na bawat isa’y may balahibo ng tagak. Hayaang makita sa larangan ng digmaan ang pagpapamalas na ito ng kapangyarihang pandigma.”

Verse 266

पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च । “शल्य! आज मैं पाण्डवोंके विनाश और दुर्योधनकी विजयके लिये अत्यन्त तीखे बाण चलाऊँगा'

Sinabi ni Sañjaya: “O Śalya, ngayong araw, para sa pagkalipol ng mga Pāṇḍava at para sa tagumpay ni Duryodhana, magpapakawala ako ng mga palasong ubod-talim.” Inilalarawan ng pahayag ang digmaan bilang sinadyang gawa ng pagwasak, at ibinubunyag kung paanong tumitigas ang budhi kapag ang tagumpay ay hinahabol kapalit ng kamag-anakan at ng dharma.

Verse 293

राधेय गाण्डिवस्थाजौ तदा नैवं वदिष्यसि । वे साक्षात्‌ इन्द्रके मनमें भी भय उत्पन्न कर सकते हैं। राधापुत्र! जब तुम युद्धस्थलमें वज्रकी गड़गड़ाहटके समान गाण्डीव धनुषका गम्भीर घोष सुनोगे, तब ऐसी बातें नहीं कहोगे

Sinabi ni Śalya: “O anak ni Rādhā (Karna), sa sandaling iyon ay hindi ka na magsasalita nang ganito. Siya’y makapagbabangon ng takot maging sa puso ni Indra. Anak ni Rādhā, kapag sa larangan ng digmaan ay narinig mo ang malalim at mabigat na ugong ng busog na Gāṇḍīva, na parang dagundong ng vajra, hindi ka na muling magsasalita sa ganitong paraan.”

Verse 303

विशीर्णदन्तं निहतं तदा नैवं वदिष्यसि । जब तुम देखोगे कि भीमसेनने संग्रामभूमिमें गजराजोंकी सेनाके दाँत तोड़-तोड़कर उसका संहार कर डाला है, तब तुम इस प्रकार नहीं बोल सकोगे

Sinabi ni Śalya: “Kapag nakita mo sa larangan ng digmaan ang hukbo ng mga elepante—ang mga pangil ay wasak at ang mga hanay ay nilipol ni Bhīmasena—hindi ka na makapagsasalita nang ganito.” Pinapagalitan ng pahayag ang pagyayabang nang wala pa sa gawa, at iginigiit na sa digmaan, ang paghatol ay dapat sumunod sa nasaksihang gawa, hindi sa salita lamang.