Adhyaya 69

Verse 1

/ [दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ७६ “लोक हैं।] अपन बक। ] अतिफऑशाएड< $. शक्तिसे तात्पर्य यहाँ पाण्डवोंकी शक्तिसे है। २. मेरे पुत्रोंकी बार-बार पराजयका क्‍या कारण है

Wika ni Bhishma: Pagkaraan, ang Mapalad na Panginoon, ang banal na Kataas-taasang Soberano—Panginoon maging ng mga namumuno sa mga daigdig—ay nagsalita kay Brahmā sa mga salitang kapwa mapagmahal at malalim na mabigat ang diwa.

Verse 2

विदितं तात योगासे सर्वमेतत्‌ तवेप्सितम्‌ । तथा तद्‌ भवितेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत

Wika ni Bhishma: “Anak ko, sa kapangyarihan ng yogikong pagtanaw ay nalaman ko ang lahat ng ninanais ng iyong puso. Mangyayari ito ayon doon.” Pagkasabi nito, ang Panginoon ay naglaho roon din mismo.

Verse 3

ततो देवर्षिगन्धर्वा विस्मयं परमं गता: । कौतूहलपरा: सर्वे पितामहमथाब्रुवन्‌,तब देवता, ऋषि और गन्धर्व सभी बड़े विस्मयमें पड़े। उन सबने अत्यन्त उत्सुक होकर पितामह ब्रह्माजीसे कहा--

Pagkaraan, ang mga deva, ang mga banal na rishi, at ang mga Gandharva ay napasakamangha nang lubos. Silang lahat, puno ng pananabik na malaman, ay nagsalita kay Pitāmaha Brahmā.

Verse 4

को न्वयं यो भगवता प्रणम्य विनयाद्‌ विभो । वाम्भि: स्तुतो वरिष्ठाभि: श्रोतुमिच्छाम तं वयम्‌

Wika ni Bhishma: “O makapangyarihan, sino yaong pinugayan mo ng pagyukod na may pagpapakumbaba at pinuri mo sa pinakamainam na mga salita? Nais naming marinig ang tungkol sa kanya.”

Verse 5

एवमुक्तस्तु भगवान्‌ प्रत्युवाच पितामह: । देवब्रह्यार्षिगन्धर्वान्‌ सर्वान्‌ मधुरया गिरा,उनके इस प्रकार पूछनेपर भगवान्‌ ब्रह्माने उन समस्त देवताओं, ब्रह्मर्षियों और गन्धर्वोंसे मधुर वाणीमें कहा--

Nang masabi iyon, sumagot ang Mapalad na Pitāmaha Brahmā. Sa lahat ng mga deva, Brahmarshi, at Gandharva, nagsalita siya sa isang tinig na banayad at matamis.

Verse 6

यत्‌ तत्‌ परं भविष्यं च भवितव्यं च यत्परम्‌ । भूतात्मा च प्रभुश्चैव ब्रह्म यच्च परं पदम्‌

Wika ni Bhishma: Yaong siyang kataas-taasang hinaharap, at yaong di-maiiwasang mangyayari bilang pinakamataas na pangangailangan; yaong siyang panloob na Sarili ng lahat ng nilalang at siya ring naghaharing Panginoon; yaong siyang Brahman at ang sukdulang kalagayan—ito ang pinakahuling katotohanang tinutukoy dito.

Verse 7

तेनास्मि कृतसंवाद: प्रसन्नेन सुरर्षभा: । जगतोनुग्रहार्थाय याचितो मे जगत्पति:

“Kaya nga, O pinakamainam sa mga diyos, nakipag-usap ako nang ganito sa Panginoong mapagpala. Ang Panginoon ng sansinukob mismo ang humiling sa akin na magsalita, alang-alang sa kapakanan at pag-angat ng daigdig.”

Verse 8

मानुषं लोकमातिष्ठ वासुदेव इति श्रुत: । असुराणां वधार्थाय सम्भवस्व महीतले

Wika ni Bhishma: “Manahan ka sa daigdig ng mga tao—na kikilalanin bilang Vāsudeva—at isilang sa lupa upang lipulin ang mga Asura.”

Verse 9

'श्रेष्ठ देवताओ! जो परम तत्त्व हैं

Wika ni Bhishma: “Ang mga Daitya, Dānava, at Rākṣasa na napatay sa digmaan ay isinilang na ngayon sa hanay ng mga tao. Taglay ang nakapanghihilakbot na anyo at napakalaking lakas, sila’y naging sindak ng daigdig.”

Verse 10

तेषां वधार्थ भगवान्‌ नरेण सहितो वशी । मानुषीं योनिमास्थाय चरिष्यति महीतले,“उन सबका वध करनेके लिये सबको वशमें करनेवाले भगवान्‌ नारायण नरके साथ मनुष्ययोनिमें अवतीर्ण होकर भूतलपर विचरेंगे

Wika ni Bhishma: “Upang lipulin sila, ang Mapalad na Panginoon—mapagpigil at panginoon ng lahat—ay mag-aanyong-tao kasama si Nara, at kikilos sa ibabaw ng lupa.”

Verse 11

नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ । सहितौ मानुषे लोके सम्भूतावमितद्युती

Wika ni Bhīṣma: “Ang dalawang iyon—si Nara at si Nārāyaṇa—mga sinaunang ṛṣi, pinakadakila sa mga pantas, na may liwanag na di masukat—ay sabay na isinilang sa daigdig ng mga tao.”

Verse 12

“ऋषियोंमें श्रेष्ठ जो पुरातन महर्षि अमित तेजस्वी नर और नारायण हैं, वे एक साथ मानवलोकमें अवतीर्ण होंगे ।। अजेयौ समरे यत्तौ सहितैरमरैरपि । मूढास्त्वेती न जानन्ति नरनारायणावृषी

Wika ni Bhīṣma: “Sa mga ṛṣi, ang pinakadakila ay ang sinaunang dakilang pantas na sina Nara at Nārāyaṇa, na may ningning na di masukat. Silang dalawa ay sabay na bababa sa daigdig ng mga tao. Kapag sila’y nagising para sa digmaan, sila’y di matatalo—kahit magsama-sama pa ang mga diyos. Ngunit ang mga nalilinlang ay hindi nakikilala kung sino talaga ang dalawang ṛṣi na sina Nara at Nārāyaṇa.”

Verse 13

'युद्धभूमिमें यदि वे विजयके लिये यत्नशील हों तो सम्पूर्ण देवता भी उन्हें परास्त नहीं कर सकते। मूढ़ मनुष्य उन नर-नारायण ऋषिको नहीं जान सकेंगे ।।

Wika ni Bhīṣma: “Kung ang dalawang iyon ay magsikap para sa tagumpay sa larangan ng digmaan, kahit magsama-sama ang lahat ng mga diyos ay hindi sila magagapi. Ang mga taong nalilinlang ay hindi makikilala ang mga ṛṣi na sina Nara–Nārāyaṇa. ‘Ako si Brahmā, ang panginoon ng buong sansinukob, at ang panganay na anak ng Kataas-taasang Panginoon. Kaya dapat ninyong sambahin si Vāsudeva, ang Dakilang Panginoon ng lahat ng mga daigdig.’”

Verse 14

तथा मनुष्यो5यमिति कदाचित्‌ सुरसत्तमा: । नावज्ञेयो महावीर्य: शड्खचक्रगदाधर:

Wika ni Bhīṣma: “O pinakamainam sa mga diyos, huwag kailanman hamakin ang makapangyarihang si Vāsudeva—ang may hawak ng kabibe, diskos, at pamalo—sa pag-aakalang, ‘Tao lamang siya.’”

Verse 15

एतत्‌ परमकं गुहमेतत्‌ परमकं पदम्‌ | एतत्‌ परमकं ब्रह्म एतत्‌ परमकं यश:

Wika ni Bhīṣma: “Ito ang pinakadakilang lihim; ito ang pinakadakilang kalagayang dapat marating. Ito ang kataas-taasang Brahman, at ito ang pinakadakilang kaluwalhatian.”

Verse 16

यत्‌ तत्‌ पुरुषसंज्ञं वै गीयते ज्ञायते न च,'ये ही पुरुष नामसे कहे जाते हैं, किंतु इनका वास्तविक रूप जाना नहीं जा सकता। ये ही विश्वस्रष्टा ब्रह्माजीके द्वारा परम सुख, परम तेज और परम सत्य कहे गये हैं

Wika ni Bhīṣma: Ang yaong katotohanang tinatawag sa pangalang “Puruṣa” ay inaawit at pinupuri sa banal na aral, subalit hindi ganap na masasalok ng karaniwang pag-unawa. Ang Maylikha mismo ang nagpahayag na ito ang sukdulang ligaya, sukdulang liwanag, at sukdulang katotohanan—na tumuturo lampas sa mga pangalan tungo sa di-mabigkas na saligan ng lahat ng pag-iral.

Verse 17

एतत्‌ परमकं तेज एतत्‌ परमकं सुखम्‌ | एतत्‌ परमकं सत्य कीर्तितं विश्वकर्मणा

Wika ni Bhīṣma: “Ito nga ang sukdulang liwanag; ito ang sukdulang ligaya. Ito ang sukdulang katotohanan—gaya ng ipinahayag ni Viśvakarman, ang tagapaglikha ng sansinukob.” Sa ganitong diwa, itinuturo ni Bhīṣma ang lampas sa mga pangalan at paglalarawan, tungo sa pinakahuling realidad na saligan ng wastong pag-unawa at wastong pagkilos.

Verse 18

तस्मात्‌ सेन्द्रै: सुरै: सर्वैलोकैश्वामितविक्रम: । नावज्ञेयो वासुदेवो मानुषो5यमिति प्रभु:

Kaya nga, O makapangyarihan, huwag kailanman hamakin si Vāsudeva na para bang “tao lamang.” Nalalaman ng lahat ng daigdig, kasama ang mga diyos at si Indra, ang di-masukat niyang kapangyarihan; ang pagmamaliit sa kanya ay pagwawalang-bahala sa mas mataas na kaayusang nagtataguyod sa dharma sa gitna ng nalalapit na digmaan.

Verse 19

“इसलिये “ये मनुष्य हैं,, ऐसा समझकर इन्द्र आदि सम्पूर्ण देवताओं तथा संसारके मनुष्योंको अमित पराक्रमी भगवान्‌ वासुदेवकी अवहेलना नहीं करनी चाहिये ।।

Kaya nga, sa pag-iisip na “tao lamang siya,” hindi dapat hamakin ng Indra at ng iba pang mga diyos, ni ng mga tao sa daigdig, ang Panginoong Vāsudeva na may di-masukat na kagitingan. Sinumang magsabi, “Tao lamang siya,” ay mapurol ang isip; sapagkat sa paghamak kay Hṛṣīkeśa—ang Panginoon ng lahat ng pandama—tinatawag siyang pinakababa sa mga tao. Maliwanag ang aral: ang paghamak na bunga ng mababaw na paghatol ay nagiging pagkukulang sa asal kapag ibinabaling sa tunay na banal at lubhang karapat-dapat.

Verse 20

योगिन त॑ महात्मानं प्रविष्टं मानुषीं तनुम्‌ । अवमन्येद्‌ वासुदेवं तमाहुस्तामसं जना:

Si Vāsudeva, ang Mahātmā at yogin, ay pumasok at nanahan sa anyong-tao. Ang sinumang humamak kay Vāsudeva ay tinatawag ng mga pantas na taong nasa ilalim ng tamas—ang kadiliman ng diwa.

Verse 21

“जो चराचरस्वरूप श्रीवत्सचिह्नभूषित उत्तम कान्तिसे सम्पन्न भगवान्‌ पद्मनाभको नहीं जानता, उसे विद्वान्‌ पुरुष तमोगुणी कहते हैं

Wika ni Bhishma: Ipinahahayag ng mga pantas na ang tao’y pinaghaharian ng kadiliman (tamas) kung hindi niya nakikilala ang Panginoong Padmanabha—Siya na ang anyo’y lumalaganap sa lahat ng nilikhang gumagalaw at di-gumagalaw, pinalalamutian ng tandang Śrīvatsa, at nagniningning sa sukdulang karilagan.

Verse 22

किरीटकौस्तुभधरं मित्राणामभयंकरम्‌ । अवजानम्‌ महात्मानं घोरे तमसि मज्जति

Wika ni Bhishma: “Ang sinumang humahamak sa Dakilang Panginoon—na may putong at hiyas na Kaustubha, at nagbibigay ng kawalang-takot sa Kanyang mga kaibigan, ang mga deboto—ay lulubog sa kakila-kilabot na dilim, isang nakapanghihilakbot na impiyerno.”

Verse 23

एवं विदित्वा तत्त्वार्थ लोकानामीश्ररेश्वर: । वासुदेवो नमस्कार्य: सर्वलोकै: सुरोत्तमा:

O mga pinakadakila sa mga deva! Sa pagkaunawa sa tunay na diwa at kahulugan ng mga bagay, nararapat na ang lahat ng tao’y yumukod at magbigay-galang kay Vāsudeva—ang Kataas-taasang Panginoon sa ibabaw ng mga panginoon ng mga daigdig—ang pinakadakila sa mga diyos.

Verse 24

भीष्म उवाच एवमुक्‍्त्वा स भगवान्‌ देवान्‌ सर्षिगणान्‌ पुरा । विसृज्य सर्वभूतात्मा जगाम भवनं स्वकम्‌

Wika ni Bhishma: O Duryodhana! Noong unang panahon, matapos sabihin ng Mapalad na Panginoon—ang panloob na Sarili ng lahat ng nilalang—ang gayong mga salita sa mga deva at sa mga pangkat ng mga rishi, pinauwi Niya silang lahat; at pagkaraan ay nagtungo Siya sa sarili Niyang tahanan.

Verse 25

ततो देवा: सगन्धर्वा मुनयो5प्सरसो5पि च । कथां तां ब्रह्मणा गीतां श्रुत्वा प्रीता दिवं ययु:

Pagkaraan, ang mga deva, kasama ang mga Gandharva, ang mga muni at ang mga Apsara, nang marinig ang salaysay tungkol sa pinakamataas na katotohanan (paramārtha) na inawit ni Brahmā, ay napuspos ng galak at nagtungo sa langit.

Verse 26

एतच्छुतं मया तात ऋषीणां भावितात्मनाम्‌ | वासुदेव॑ कथयतां समवाये पुरातनम्‌

Wika ni Bhīṣma: “Mahal kong anak, narinig ko ito mula sa mga pantas na rishi na dalisay at disiplinado ang isipan. Noong unang panahon, nang magtipon ang isang kagalang-galang na kapulungan ng mga seer at isinasalaysay nila ang sinaunang kadakilaan ni Vāsudeva, doon ko narinig mula sa kanila ang lahat ng bagay na ito.”

Verse 27

रामस्य जामदग्न्यस्य मार्कण्डेयस्य धीमत: । व्यासनारदयोश्वापि सकाशाद्‌ भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] इसके सिवा जमदग्निनन्दन परशुराम, बुद्धिमान्‌ मार्कण्डेय, व्यास तथा नारदसे भी मैंने यह बात सुनी है

Wika ni Bhīṣma: “O toro sa mga Bharata, narinig ko rin ang bagay na ito mula kay Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma), mula sa marunong na si Mārkaṇḍeya, at gayundin kina Vyāsa at Nārada.”

Verse 28

एतमर्थ च विज्ञाय श्रुत्वा च प्रभुमव्ययम्‌ वासुदेवं महात्मानं लोकानामीश्चरेश्वरम्‌

Wika ni Bhīṣma: “O pinakamainam sa mga Bharata, matapos maunawaan ang diwa nito at marinig ang tungkol sa Panginoong di-nasisira, kinikilala ko si Vāsudeva—ang dakilang-loob na si Kṛṣṇa—bilang Kataas-taasang Panginoon sa mga panginoon, ang naghahari sa lahat ng daigdig, si Nārāyaṇa mismo. Ito ang aking tiyak na paninindigan.”

Verse 29

यस्य चैवात्मजो ब्रह्मा सर्वस्य जगत: पिता । कथं न वासुदेवो यमर्च्यश्लेज्यश्ष॒ मानवै:,सम्पूर्ण जगतके पिता ब्रह्मा जिनके पुत्र हैं, वे भगवान्‌ वासुदेव मनुष्योंके लिये आराधनीय तथा पूजनीय कैसे नहीं हैं?

Wika ni Bhīṣma: “Si Brahmā, ang ama ng buong sansinukob, ay anak mismo ng Panginoong iyon. Kung gayon, paano hindi magiging karapat-dapat si Vāsudeva sa magalang na pagsamba at taimtim na pagdakila ng mga tao?”

Verse 30

वारितो5सि मया तात मुनिभिरव्वेदपारगै: । मा गच्छ संयुगं तेन वासुदेवेन धन्विना

Wika ni Bhīṣma: “Mahal kong anak, binalaan ka na—ako at ang mga pantas na ganap na bihasa sa mga Veda. Huwag kang pumasok sa digmaan upang lumaban sa mamamanang si Vāsudeva. Ngunit dahil sa pagkalito, hindi mo pinahalagahan ang mga payong ito.”

Verse 31

मा पाण्डवै: सार्थमिति तत्‌ त्वं मोहान्न बुध्यसे । मन्ये त्वां राक्षसं क्रूरं तथा चासि तमोवृत:

Wika ni Bhīṣma: “Dahil sa pagkalito ng isip, hindi mo nauunawaan na hindi ka dapat lumusong sa digmaan na kasama sa panig na laban sa mga Pāṇḍava. Itinuturing kitang isang malupit na rākṣasa, sapagkat ang iyong diwa ay natatakpan ng dilim. Ang mga dakilang ṛṣi na bihasa sa Vedānta, at ako man, ay nagbabala na sa iyo: huwag mong salungatin ang Panginoong Vāsudeva na may hawak na busog; huwag kang makipagdigma sa mga Pāṇḍava. Ngunit dahil sa pagkalito, hindi mo binigyan ng halaga ang mga payong iyon. Ang iyong talino, gaya ng sa mga rākṣasa, ay laging nababalot ng gunang tamas.”

Verse 32

यस्माद्‌ द्विषसि गोविन्द पाण्डवं तं धनंजयम्‌ । नरनारायणोौ देवौ कोडन्यो द्विष्याद्धि मानव:

Wika ni Bhīṣma: “Yamang ikaw, Govinda, ay nagkikimkim ng poot sa Pāṇḍava na iyon—si Dhanañjaya—sino sa mga tao, maliban sa iyo, ang makapopoot sa kanya? Sapagkat silang dalawa ay ang banal na magkaparis: sina Nara at Nārāyaṇa.”

Verse 33

तस्माद्‌ ब्रवीमि ते राजन्नेष वै शाश्वतोडव्यय: । सर्वलोकमयो नित्य: शास्ता धात्रीधरो ध्रुव:

Wika ni Bhīṣma: “Kaya, O Hari, sinasabi ko sa iyo: Siya—si Śrī Kṛṣṇa—ay walang hanggan at di-nasisira. Siya ang anyo ng lahat ng daigdig, ang walang patid na tagapamahala at tagapag-utos, ang tagapasan ng lupa, at ang matatag na saligan na di-natitinag.”

Verse 34

यो धारयति लोकांस्त्रींश्वराचरगुरु: प्रभु: । योद्धा जयश्न जेता च सर्वप्रकृतिरी श्वर:

Ipinahayag ni Bhīṣma na ang Kataas-taasang Panginoon—guro at panginoon ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—ang siyang nagtataguyod sa tatlong daigdig. Siya mismo ang mandirigma, Siya ang diwa ng tagumpay, at Siya ang nagwawagi; Siya ang Īśvara, ang pinagmulan at saligan ng lahat ng nilalang at ng lahat ng kalikasan.

Verse 35

राजन्‌ सर्वमयो होष तमोरागविवर्जित: । यत: कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जय:,राजन! ये श्रीहरि सर्वस्वरूप और तम एवं रागसे रहित हैं। जहाँ श्रीकृष्ण हैं, वहाँ धर्म है और जहाँ धर्म है, वहीं विजय है

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, Siya (Śrī Hari) ang sumasaklaw sa lahat, malaya sa tamas at rāga. Kung nasaan si Kṛṣṇa, naroon ang dharma; at kung nasaan ang dharma, naroon ang tagumpay.”

Verse 36

तस्य माहात्म्ययोगेन योगेनात्ममयेन च । धृता: पाण्डुसुता राजन्‌ जयश्लैषां भविष्यति,उनके माहात्म्ययोगसे तथा आत्मस्वरूपयोगसे समस्त पाण्डव सुरक्षित हैं। राजन! इसीलिये इनकी विजय होगी

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, sa pamamagitan ng yoga ng Kanyang kadakilaan at ng yoga na kumikilala sa Sarili bilang lahat, ang mga anak ni Pāṇḍu ay nasusustinihan at napangangalagaan, kaya’t nananatiling matatag. Kaya’t tiyak na sa kanila kakapit ang tagumpay.”

Verse 37

श्रेयोयुक्तां सदा बुद्धिं पाण्डवानां दधाति यः । बलं॑ चैव रणे नित्यं भयेभ्यश्षैव रक्षति,वे पाण्डवोंको सदा कल्याणमयी बुद्धि प्रदान करते हैं, युद्धमें बल देते हैं और भयसे नित्य उनकी रक्षा करते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Yaong walang humpay na nagbibigay sa mga Pāṇḍava ng matalinong pag-iisip na nakaayon sa tunay na kabutihan, na nagkakaloob din sa kanila ng di-nauubos na lakas sa digmaan, at laging nag-iingat sa kanila laban sa mga pangamba—ang kapangyarihang tagapag-ingat na iyon ang nasa likod ng kanilang kagalingan.”

Verse 38

स एष शाश्चतो देव: सर्वगुह्ममय: शिव: । वासुदेव इति ज्ञेयो यन्मां पृष्छसि भारत

Wika ni Bhīṣma: “O Bhārata, Siya nga ang walang hanggang Diyos—mapalad, si Śiva, at siyang sagisag ng lahat ng banal na hiwaga. Kilalanin Siya bilang Vāsudeva, ang tungkol sa Kanya na itinatanong mo sa akin.”

Verse 39

ब्राह्मणै: क्षत्रियर्वैश्यै: शूद्रश्न कृतलक्षणै: । सेव्यते<भ्यर्च्यते चैव नित्ययुक्तै: स्वकर्मभि:

Wika ni Bhīṣma: “Siya’y patuloy na pinaglilingkuran at sinasamba nang marapat ng mga brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at ng mga śūdra na may mabubuting palatandaan—bawat isa’y matatag sa sariling tungkulin, at inihahandog ang paglilingkod sa pamamagitan ng tapat na pagtupad sa itinakdang gawain.”

Verse 40

द्वापरस्य युगस्यान्ते आदौ कलियुगस्य च । सात्वतं विधिमास्थाय गीत: संकर्षणेन वै

Wika ni Bhīṣma: “Sa pagtatapos ng yugto ng Dvāpara at sa pagsisimula ng yugto ng Kali, si Saṅkarṣaṇa, na yumakap sa Sātvata (Vaiṣṇava) na tuntunin ng pagsamba, ay umawit ng kaluwalhatian ni Kṛṣṇa. Siya—na tanyag sa pangalang ‘Kṛṣṇa’—ang nag-iingat sa mundong ito.”

Verse 41

स एष सर्व सुरमर्त्यलोक॑ समुद्रकक्ष्यान्तरितां पुरी च । युगे युगे मानुषं चैव वासं पुन: पुन: सृजते वासुदेव:

Wika ni Bhīṣma: “Siya—si Vāsudeva—muli’t muli, sa bawat yuga, ay lumilikha ng mga daigdig ng mga diyos at ng mga mortal, pati na ng lungsod na napalilibutan ng karagatan; at paulit-ulit din Niyang itinatatag ang Kanyang paninirahan sa gitna ng mga tao.”

Verse 66

इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि विश्वोपाख्याने षट्षष्टितमो<ध्याय:

Kaya nito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Bhīṣma Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa pagkakapatay kay Bhīṣma—nagtatapos ang ika-animnapu’t anim (66) na kabanata ng Viśvopākhyāna. Ito ay isang kolopon na nagmamarka ng pagsasara ng isang yunit ng salaysay, inilalagay ang pangyayaring ito sa mas malawak na balangkas ng dharma ng digmaan, kung saan maging ang pagbagsak ng iginagalang na nakatatanda ay itinatala nang taimtim at ayon sa kaayusan ng teksto.

Verse 156

एतदक्षरमव्यक्तमेतद्‌ वै शाश्वतं महः । “ये भगवान्‌ ही परम गुह्य हैं। ये ही परम पद हैं। ये ही परम ब्रह्म हैं। ये ही परम यश हैं और ये ही अक्षर, अव्यक्त एवं सनातन तेज हैं

Wika ni Bhīṣma: “Ito ang Di-Nasisira; ito nga ang Di-Nahahayag; ito ang walang-hanggang Dakilang Ningning. Siya ang Bhagavān, ang sukdulang hiwaga—Siya ang pinakamataas na hantungan, ang sukdulang Brahman, ang sukdulang kaluwalhatian, at ang di-nasisira, di-nahahayag, at walang-kupas na liwanag.”

Verse 231

देवं चराचरात्मानं श्रीवत्साड्कं सुवर्चसम्‌ । पद्मनाभं च जानाति तमाहुस्तामसं बुधा:

Wika ni Bhīṣma: “Ang sinumang kumikilala sa Panginoon—ang Sarili ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—na maningning, may tatak na Śrīvatsa, at kilala bilang Padmanābha, ngunit tinatawag pa rin Siyang ‘tāmasa’ (ng kadiliman/kamangmangan), ay itinuturing ng mga pantas na nasa kalagayang tamas.”