
Mādhayameśvara-māhātmya — Vyāsa at Mandākinī and the Pāśupata Vision
Sa pagpapatuloy ng banal na paglalakbay sa mga tīrtha, isinalaysay ni Sūta na si Vyāsa, matapos manirahan malapit sa Kapardeśa, ay naglakbay upang masilayan si Madhyameśvara. Sa ilog Mandākinī—pinupuri sa kadalisayan at sa pagdalo ng mga pantas—nagsnāna si Vyāsa, tinapos ang mga handog sa mga deva, ṛṣi, at pitṛ, at saka sumamba kay Bhava/Īśāna (Śiva) sa pamamagitan ng mga bulaklak. Nakilala at pinarangalan siya ng mga debotong Pāśupata na may bhasma, pagbigkas ng Veda, pagninilay sa “Oṁ,” at pag-iingat ng brahmacarya; isang maikling pagtatanong sa pagkakakilanlan ang naglatag ng kanyang dangal bilang tagapag-ayos ng Veda at pinagmulan ng paglitaw ni Śuka sa pamamagitan ng bahagi ni Śiva. Ibinahagi ni Vyāsa ang lihim at pinakamataas na aral sa piling yogin; sumunod ay lumitaw ang walang dungis na liwanag at naglaho ang mga pantas—hudyat ng agarang bunga ng yoga. Itinuro niya sa mga alagad ang kadakilaan ni Madhyameśa: dito nagagalak sina Śiva at Devī kasama ang mga Rudra; minsan ay tinupad ni Kṛṣṇa rito ang Pāśupata-vrata at tumanggap ng biyaya ni Nīlalohita. Nagtatapos ang kabanata sa mga bunga ng tīrtha: pagwasak ng kasalanan kahit brahmahatyā, pag-akyat matapos mamatay, paglilinis ng pitong salinlahi sa pamamagitan ng mga ritwal, at gantimpala sa eklipse na lalo pang dumarami; nanatili si Vyāsa upang sambahin si Maheśvara at ihanda ang susunod na pagtuturo tungkol sa mga tīrtha.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिशोध्यायः सूत उवाच उषित्वा तत्र भगवान् कपर्देशान्तिके पुनः / द्रष्टुं ययौ मध्यमेशं बहुवर्षगणान् प्रभुः
Ganito sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, sa Pūrva-bhāga, sa ika-31 kabanata—wika ni Sūta: Matapos manirahan muli roon malapit sa Kapardeśa, ang Panginoon, ang makapangyarihang Tagapamahala, ay naglakbay upang masilayan si Madhyameśvara, pagkaraan ng maraming taon.
Verse 2
तत्र मन्दाकिनीं पुण्यामृषिसङ्गनिषेविताम् / नदीं विमलपानीयां दृष्ट्वा हृष्टो ऽभवन्मुनिः
Doon ay namasdan ng muni ang banal na Ilog Mandākinī, na dinadalaw at minamahal ng kapulungan ng mga rishi. Pagkakita niya sa ilog na may dalisay at walang dungis na tubig na angkop inumin, napuno ng galak ang pantas.
Verse 3
स तामन्वीक्ष्य मुनिभिः सह द्वैपायनः प्रभुः / चकार भावपूतात्मा स्नानं स्नानविधानवित्
Matapos pagmasdan ang ilog, ang kagalang-galang na Dvaipāyana (Vyāsa), kasama ang mga rishi, ay nagsagawa ng ritwal na paliligo ayon sa tuntunin. Nilinis ng debosyon ang kanyang kalooban, sapagkat batid niya ang wastong ordinansa ng banal na pagligo.
Verse 4
संतर्प्य विधिवद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / पूजयामास लोकादिं पुष्पैर्नानाविधैर्भवम्
Pagkaraan, ayon sa wastong ritwal ay pinasiyahan niya ang mga deva, ang mga rishi, at gayundin ang mga pangkat ng mga ninuno. Pagkatapos ay sinamba niya si Bhava (Śiva), ang unang pinagmulan ng mga daigdig, sa pamamagitan ng sari-saring bulaklak.
Verse 5
प्रविश्य शिष्यप्रवरैः सार्धं सत्यवतीसुतः / मध्यमेश्वरमीशानमर्चयामास शूलिनम्
Pagpasok sa banal na pook kasama ang kanyang pinakamahuhusay na alagad, ang anak ni Satyavatī (Vyāsa) ay sumamba sa Panginoon—kay Madhyameśvara, kay Īśāna, kay Śūlin na may tangan ng trident.
Verse 6
ततः पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरमीश्वरम्
Pagkatapos, ang mapayapang mga debotong Pāśupata, na ang katawan ay binudburan ng banal na abo, ay nagtipon upang masilayan si Rudra—ang naghaharing Īśvara, si Madhyameśvara, ang Kataas-taasang Panginoon na nananahan sa gitna (bilang panloob na tagapamahala ng lahat).
Verse 7
ओङ्कारासक्तमनसो वेदाध्ययनतत्पराः / जटिला मुण्डिताश्चापि शुक्लयज्ञोपवीतिनः
Nalulubog ang kanilang isipan sa pantig na Oṁ; sila’y masigasig sa pag-aaral at pagbigkas ng Veda. Ang ilan ay may buhol-buhol na buhok (jaṭā), ang iba’y ahit ang ulo; at taglay nila ang banal na sinulid (yajñopavīta) at mga sagisag-ritwal na dalisay na puti.
Verse 8
कौपीनवसनाः केचिदपरे चाप्यवाससः / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता वेदान्तज्ञानतत्पराः
May ilan na tanging bahag (kaupīna) lamang ang suot, at may iba namang hubad. Nakatuon sila sa brahmacarya, payapa ang loob, at masidhing naghahangad sa kaalaman ng Vedānta.
Verse 9
दृष्ट्वा द्वैपायनं विप्राः शिष्यैः परिवृतं मुनिम् / पूजयित्वा यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्
Nang makita si Dvaipāyana (Vyāsa)—ang pantas na muni na napalilibutan ng mga alagad—pinarangalan siya ng mga pantas na brāhmaṇa ayon sa wastong ritwal, at saka nagsalita ng ganito.
Verse 10
को भवान् कुत आयातः सह शिष्यैर्महामुने / प्रोचुः पैलादयः शिष्यास्तानृषीन् ब्रह्मभावितान्
“Sino po kayo, at saan kayo nagmula, O dakilang muni, kasama ang inyong mga alagad?”—ganito nagsalita si Paila at ang iba pang mga alagad sa mga ṛṣi na nakatatag sa kamalayan ng Brahman.
Verse 11
अयं सत्यवतीसूनुः कृष्णद्वैपायनो मुनिः / व्यासः स्वयं हृषीकेशो येन वेदाः पृथक् कृताः
“Ito ang muni na si Kṛṣṇa-Dvaipāyana, anak ni Satyavatī—si Vyāsa mismo; walang iba kundi si Hṛṣīkeśa, ang Panginoon ng mga pandama. Sa pamamagitan niya inayos at hinati ang mga Veda sa magkakahiwalay na sangay.”
Verse 12
यस्य देवो महादेवः साक्षादेव पिनाकधृक् / अंशांशेनाभवत् पुत्रो नाम्ना शुक इति प्रभुः
Para sa kanya, si Mahādeva mismo—si Śiva, ang may hawak ng busog na Pināka—ay nagpakita bilang anak, mula sa munting bahagi ng Kanyang banal na bahagi, ang makapangyarihang pinangalanang Śuka.
Verse 13
यः स साक्षान्महादेवं सर्वभावेन शङ्करम् / प्रपन्नः परया भक्त्या यस्य तज्ज्ञानमैश्वरम्
Sinumang tuwirang sumuko kay Mahādeva, kay Śaṅkara, nang buong pagkatao at may sukdulang debosyon—para sa kanya, ang pagsuko at bhakti na iyon ang nagiging makapangyarihang kaalamang nakakakilala sa Diyos (aiśvarya-jñāna).
Verse 14
ततः पाशुपताः सर्वे हृष्टसर्वतनूरुहाः / नेमुरव्यग्रमनसः प्रोचुः सत्यवतीसुतम्
Pagkaraan, ang lahat ng debotong Pāśupata—nangingilabot sa tuwa hanggang tumindig ang balahibo—ay yumukod na may di-naliligaw na isip at nagsalita sa anak ni Satyavatī (Vyāsa).
Verse 15
भगवन् भवता ज्ञातं विज्ञानं परमेष्ठिनः / प्रिसादाद् देवदेवस्य यत् तन्माहेश्वरं परम्
O Bhagavan, nalaman mo ang sukdulang karunungang mapagkilatis ng Parameṣṭhin (ang Manlilikha), na natamo sa biyaya ng Diyos ng mga diyos—yaon ang pinakamataas na kaalamang kay Maheśvara (Śiva).
Verse 16
तद्वदास्माकमव्यक्तं रहस्यं गुह्यमुत्तमम् / क्षिप्रं पश्येम तं देवं श्रुत्वा भगवतो मुखात्
Gayundin para sa amin ay may isang lihim na di-nahahayag—pinakatago at pinakadakila. Pagkarinig mula sa bibig ng Bhagavan, nawa’y agad naming masilayan ang mismong Diyos na iyon.
Verse 17
विसर्जयित्वा ताञ्छिष्यान् सुमन्तुप्रमुखांस्ततः / प्रोवाच तत्परं ज्ञानं योगिभ्यो योगवित्तमः
Matapos pauwiin ang mga alagad na iyon—si Sumantu at ang iba pa—siya, ang pinakadakilang nakaaalam ng Yoga, ay nagpaliwanag sa mga yogin ng kataas-taasang kaalaman na pinakamataas.
Verse 18
तत्क्षणादेव विमलं संभूतं ज्योतिरुत्तमम् / लीनास्तत्रैव ते विप्राः क्षणादन्तरधीयत
Sa mismong sandaling iyon, sumilang ang isang dalisay at walang dungis na liwanag na pinakadakila. Sa liwanag na yaon, ang mga pantas na brahmana ay nalusaw, at sa isang kisapmata’y naglaho sa paningin.
Verse 19
ततः शिष्यान् समाहूय भगवान् ब्रह्मवित्तमः / प्रोवाच मध्यमेशस्य माहात्म्यं पैलपूर्वकान्
Pagkaraan, tinawag ng Mapalad na Panginoon, ang pinakadakilang nakaaalam ng Brahman, ang kanyang mga alagad—nangunguna si Paila—at ipinaliwanag sa kanila ang banal na kadakilaan ni Madhyameśa.
Verse 20
अस्मिन् स्थाने स्वयं देवो देव्या सह महेश्वरः / रमते भगवान् नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः
Sa pook na ito mismo, si Maheśvara—ang Mapalad na Panginoon—ay laging nagagalak kasama ang Diyosa, na napalilibutan ng mga Rudra.
Verse 21
अत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः / उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्वृतः
Noong unang panahon, dito nanahan si Hṛṣīkeśa—si Kṛṣṇa, ang Sariling-Diwa ng sansinukob, anak ni Devakī—sa loob ng isang buong taon, laging napalilibutan ng mga Pāśupata (mga deboto ni Paśupati-Śiva).
Verse 22
भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राध्ययनतत्परः / आराधयन् हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतं व्रतम्
Na nababalutan ng banal na abo ang buong katawan at masugid sa pagbigkas at pag-aaral ng aral ni Rudra, sinamba ni Hari si Śambhu matapos isagawa ang panatang Pāśupata.
Verse 23
तस्य ते बहवः शिष्या ब्रह्मचर्यपरायणाः / लब्ध्वा तद्वचनाज्ज्ञानं दृष्टवन्तो महेश्वरम्
Marami sa kanyang mga alagad, tapat sa disiplina ng brahmacarya, ang tumanggap ng kaalaman sa pamamagitan ng kanyang turo; at sa pagkamit ng pag-unawa, nasilayan nila si Mahēśvara (Śiva) nang tuwiran.
Verse 24
तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः / ददौ कृष्णास्य भगवान वरदो वरमुत्तमम्
Para sa kanya, ang Diyos na si Mahādeva—si Nīlalohita—ay nagpakita nang tuwiran; at ang Bhagavān, tagapagkaloob ng biyaya, ay nagkaloob kay Kṛṣṇa ng pinakamataas na biyaya.
Verse 25
येर्ऽचयिष्यन्ति गोविन्दं मद्भक्ता विधिपूर्वकम् / तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मय
Yaong mga deboto Ko na sasamba kay Govinda ayon sa itinakdang mga ritwal—sa loob nila, O Ikaw na lumalaganap sa sanlibutan, sisibol ang makapangyarihang kaalamang nakasentro kay Īśvara.
Verse 26
नमस्योर्ऽचयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः / भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद् द्विजातिभिः
“Dapat kang pagyukuran, sambahin, at pagbulayan ng mga taong deboto sa Akin. Sa Aking biyaya, walang pag-aalinlangan—ikaw ay uunlad at magkakamit ng kaganapan sa hanay ng mga dvija (dalawang ulit na isinilang).”
Verse 27
ये ऽत्र द्रक्ष्यन्ति देवेशं स्नात्वा रुद्रं पिनाकिनम् / ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति
Ang sinumang maligo rito at masdan si Rudra—ang Panginoon ng mga diyos, tagapagdala ng busog na Pināka—sa kanila’y mabilis na naglalaho ang lahat ng kasalanan, maging ang brahma-hatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa).
Verse 28
प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्याः पापकर्मरता अपि / ते यान्ति तत् परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा
Kahit ang mga mortal na nahumaling sa masasamang gawa—kung sila’y pumanaw ayon sa paraang itinuturo—makararating sila sa kataas-taasang tahanan; dito’y hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o mahabang pagninilay.
Verse 29
धन्यास्तु खलु ते विप्रा मन्दाकिन्यां कृतोदकाः / अर्चयन्ति महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम्
Mapalad nga tunay ang mga pantas na brāhmaṇa na nagsagawa ng banal na pagligo sa Mandākinī; sinasamba nila si Mahādeva—si Īśvara mismo—sa Madhyameśvara, ang Panginoon sa gitnang banal na pook.
Verse 30
स्नानं दानं तपः श्राद्धं पिण्डनिर्वपणं त्विह / एकैकशः कृतं विप्राः पुनात्यासप्तमं कुलम्
Ang banal na pagligo, pagbibigay-dāna, pagsasagawa ng tapas, śrāddha para sa mga ninuno, at pag-aalay ng piṇḍa rito—bawat isa, kahit gawin nang magkakahiwalay, O mga brāhmaṇa, ay nakapaglilinis ng angkan hanggang ikapitong salinlahi.
Verse 31
संनिहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे / यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्माद् दशगुणं त्विह
Kapag ang Araw ay sinasakmal ni Rāhu (sa panahon ng eklipse), ang mortal na magsagawa ng paglilinis sa ritwal sa pamamagitan ng paghipo sa tubig sa mapalad na tagpuan (saṃnihati) ay tumatamo ng gantimpala; dito, ang gayong bisa ng kabutihan ay nagiging sampung ulit.
Verse 32
एवमुक्त्वा महायोगी मध्यमेशान्ति के प्रभुः / उवास सुचिरं कालं पूजयन् वै महेश्वरम्
Pagkasabi nang gayon, ang dakilang yogi—ang Panginoong nananahan sa gitnang kalagayan ng kapayapaan—ay nanatili roon nang mahabang panahon, walang humpay na sumasamba kay Maheśvara (Śiva).
Madhyameśvara is presented as an ever-abiding locus of Śiva-Śakti presence where disciplined worship and Pāśupata practice yield purification, sin-destruction, and ultimately direct darśana—validated by Vyāsa’s instruction and the episode of Kṛṣṇa receiving Nīlalohita’s boon.
It depicts Hari (Kṛṣṇa/Hṛṣīkeśa) taking the Pāśupata vow, studying Rudra’s teachings, worshipping Śambhu, and receiving Śiva’s direct boon—showing Vaiṣṇava divinity revering Śiva without contradiction, and linking devotion to the rise of Īśvara-centered knowledge.