Adhyaya 30
Ekadasha SkandhaAdhyaya 3050 Verses

Adhyaya 30

The Disappearance of the Yadu Dynasty and Lord Kṛṣṇa’s Departure

Matapos umalis si Uddhava, inilarawan ni Śukadeva ang masasamang pangitain sa Dvārakā. Iniutos ni Kṛṣṇa sa mga Yadu na pumunta sa Prabhāsa para sa pagdadalisay. Gayunpaman, dahil sa tadhana at yogamāyā, sila ay nalasing at nagpatayan, na tumupad sa sumpa ng mga brāhmaṇa. Umalis si Balarāma sa pamamagitan ng meditasyon. Umupo si Kṛṣṇa sa ilalim ng puno ng pippala at nasugatan ng mangangasong si Jarā, na napagkamalang usa ang Kanyang paa. Pinatawad ni Kṛṣṇa si Jarā. Natagpuan ni Dāruka ang Panginoon, nasaksihan ang pag-akyat ng mga banal na sandata, at inutusang dalhin ang pamilya sa Indraprastha sa ilalim ni Arjuna bago bahain ng karagatan ang lungsod.

Shlokas

Verse 1

श्रीराजोवाच ततो महाभागवत उद्धवे निर्गते वनम् । द्वारवत्यां किमकरोद् भगवान् भूतभावन: ॥ १ ॥

Sinabi ni Haring Parīkṣit: Pagkaalis ng dakilang bhāgavata na si Uddhava patungo sa gubat, ano ang ginawa ng Bhagavān, tagapangalaga ng lahat ng nilalang, sa lungsod ng Dvārakā?

Verse 2

ब्रह्मशापोपसंसृष्टे स्वकुले यादवर्षभ: । प्रेयसीं सर्वनेत्राणां तनुं स कथमत्यजत् ॥ २ ॥

Matapos mapuksa ang Kanyang sariling angkan dahil sa sumpa ng mga brāhmaṇa, paano nagawang iwan ng Pinakamainam sa mga Yadu ang Kanyang katawan, na pinakamamahal ng lahat ng mata?

Verse 3

प्रत्याक्रष्टुं नयनमबला यत्र लग्नं न शेकु: कर्णाविष्टं न सरति ततो यत् सतामात्मलग्नम् । यच्छ्रीर्वाचां जनयति रतिं किं नु मानं कवीनां द‍ृष्ट्वा जिष्णोर्युधि रथगतं यच्च तत्साम्यमीयु: ॥ ३ ॥

Kapag ang mga mata ng kababaihan ay naititig sa Kanyang anyong transendental, hindi nila ito maibalik; at kapag ang anyong iyon ay pumasok sa tainga ng mga banal at tumimo sa puso, hindi na ito umaalis. Ang kagandahang iyon ay naglalagay ng banal na pang-akit sa mga salita ng mga makata—ano pa ang masasabi sa kanilang dangal! At sa Kurukṣetra, nang makita ang anyong iyon sa karwahe ni Arjuna, maraming mandirigma ang nagkamit ng paglaya at tumanggap ng espirituwal na katawan na kahawig ng sa Panginoon.

Verse 4

श्री ऋषिरुवाच दिवि भुव्यन्तरिक्षे च महोत्पातान् समुत्थितान् । द‍ृष्ट्वासीनान् सुधर्मायां कृष्ण: प्राह यदूनिदम् ॥ ४ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Nang makita ang maraming nakakabagabag na palatandaan sa langit, sa lupa, at sa kalawakan, nagsalita si Panginoong Śrī Kṛṣṇa sa mga Yadu na nagtitipon sa bulwagang Sudharmā nang ganito.

Verse 5

श्रीभगवानुवाच एते घोरा महोत्पाता द्वार्वत्यां यमकेतव: । मुहूर्तमपि न स्थेयमत्र नो यदुपुङ्गवा: ॥ ५ ॥

Wika ng Panginoon: O mga pinuno ng angkang Yadu, sa Dvārakā ay lumitaw ang kakila-kilabot na mga palatandaan na tila mga watawat ng kamatayan. Hindi tayo dapat manatili rito kahit sandali.

Verse 6

स्‍त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च शङ्खोद्धारं व्रजन्त्वित: । वयं प्रभासं यास्यामो यत्र प्रत्यक् सरस्वती ॥ ६ ॥

Ang mga babae, mga bata, at matatanda ay umalis mula rito patungong Śaṅkhoddhāra. Kami naman ay tutungo sa Prabhāsa-kṣetra, kung saan ang ilog Sarasvatī ay dumadaloy pakanluran.

Verse 7

तत्राभिषिच्य शुचय उपोष्य सुसमाहिता: । देवता: पूजयिष्याम: स्‍नपनालेपनार्हणै: ॥ ७ ॥

Doon ay maligo tayo roon para sa paglilinis, mag-ayuno, at patatagin ang isip sa pagninilay. Pagkaraan, sasambahin natin ang mga diyos sa pamamagitan ng pagpapaligo sa kanilang mga larawan, pagpapahid ng sandalwood, at pag-aalay ng iba’t ibang handog.

Verse 8

ब्राह्मणांस्तु महाभागान् कृतस्वस्त्ययना वयम् । गोभूहिरण्यवासोभिर्गजाश्वरथवेश्मभि: ॥ ८ ॥

Matapos isagawa ang mga ritwal ng pag-aalis-sala at svastyayana sa tulong ng mga mapalad na brāhmaṇa, pararangalan natin sila sa pamamagitan ng pag-aalay ng mga baka, lupa, ginto, kasuotan, elepante, kabayo, karwahe, at mga tahanan.

Verse 9

विधिरेष ह्यरिष्टघ्नो मङ्गलायनमुत्तमम् । देवद्विजगवां पूजा भूतेषु परमो भव: ॥ ९ ॥

Ito nga ang wastong paraan upang pawiin ang nalalapit na kapahamakan at maghatid ng pinakamataas na pagpapala. Ang pagsamba sa mga diyos, sa mga brāhmaṇa, at sa mga banal na baka ay nagdudulot ng pinakadakilang kapanganakan para sa lahat ng nilalang.

Verse 10

इति सर्वे समाकर्ण्य यदुवृद्धा मधुद्विष: । तथेति नौभिरुत्तीर्य प्रभासं प्रययू रथै: ॥ १० ॥

Nang marinig ang mga salita ni Śrī Kṛṣṇa, ang kaaway ni Madhu, ang matatanda ng angkang Yadu ay nagsabi, “Gayon nga.” Pagkatawid sa dagat sa pamamagitan ng bangka, nagpatuloy sila sakay ng mga karuwahe patungong Prabhāsa.

Verse 11

तस्मिन् भगवतादिष्टं यदुदेवेन यादवा: । चक्रु: परमया भक्त्या सर्वश्रेयोपबृंहितम् ॥ ११ ॥

Doon, ayon sa tagubilin ng Bhagavān—ang kanilang sariling Panginoon, si Yadudeva—isinagawa ng mga Yādava nang may dakilang bhakti ang mga ritwal na nagpapalago ng lahat ng kabutihan at pagpapala.

Verse 12

ततस्तस्मिन् महापानं पपुर्मैरेयकं मधु । दिष्टविभ्रंशितधियो यद्‌द्रवैर्भ्रश्यते मति: ॥ १२ ॥

Pagkaraan, dahil natakpan ng tadhana ang kanilang pag-iisip, ang mga Yadu ay nagpakalabis sa pag-inom ng matamis na inuming maireya na lubusang nakalalasing sa isip.

Verse 13

महापानाभिमत्तानां वीराणां द‍ृप्तचेतसाम् । कृष्णमायाविमूढानां सङ्घर्ष: सुमहानभूत् ॥ १३ ॥

Ang mga bayani ng Yadu, lasing sa labis na pag-inom at puno ng pagmamataas, ay nalito sa māyā ni Śrī Kṛṣṇa; kaya sumiklab ang isang kakila-kilabot na alitan sa kanila.

Verse 14

युयुधु: क्रोधसंरब्धा वेलायामाततायिन: । धनुर्भिरसिभिर्भल्ल‍ै‌र्गदाभिस्तोमरर्ष्टिभि: ॥ १४ ॥

Sa tindi ng galit, sa dalampasigan ay naglusob sila sa isa’t isa; tangan ang pana at palaso, espada, bhalla, pamalo, sibat na inihahagis at mga sibat, naglabanan sila.

Verse 15

पतत्पताकै रथकुञ्जरादिभि: खरोष्ट्रगोभिर्महिषैर्नरैरपि । मिथ: समेत्याश्वतरै: सुदुर्मदा न्यहन्शरैर्दद्भ‍िरिव द्विपा वने ॥ १५ ॥

Nakasakay sa mga elepante at mga karwahe na may mga watawat na lumilipad, at gayundin sa mga asno, kamelyo, toro, kalabaw, mola, at maging sa mga tao, ang mga mandirigmang labis na galit ay nagtagpo at marahas na inatake ang isa't isa gamit ang mga palaso, tulad ng mga elepante sa kagubatan na umaatake sa isa't isa gamit ang kanilang mga tusks.

Verse 16

प्रद्युम्नसाम्बौ युधि रूढमत्सराव्- अक्रूरभोजावनिरुद्धसात्यकी । सुभद्रसङ्ग्रामजितौ सुदारुणौ गदौ सुमित्रासुरथौ समीयतु: ॥ १६ ॥

Dahil sa kanilang pagkapoot sa isa't isa, si Pradyumna ay nakipaglaban nang matindi kay Samba, si Akrura kay Kuntibhoja, si Aniruddha kay Satyaki, si Subhadra kay Sangramajit, si Sumitra kay Suratha, at ang dalawang Gada ay naglaban sa isa't isa.

Verse 17

अन्ये च ये वै निशठोल्मुकादय: सहस्रजिच्छतजिद्भ‍ानुमुख्या: । अन्योन्यमासाद्य मदान्धकारिता जघ्नुर्मुकुन्देन विमोहिता भृशम् ॥ १७ ॥

Ang iba pa, tulad nina Nishatha, Ulmuka, Sahasrajit, Shatajit at Bhanu, ay hinarap at pinatay ang isa't isa, na binulag ng kalasingan at sa gayon ay ganap na nalito ng Panginoong Mukunda Mismo.

Verse 18

दाशार्हवृष्ण्यन्धकभोजसात्वता मध्वर्बुदा माथुरशूरसेना: । विसर्जना: कुकुरा: कुन्तयश्च मिथस्तु जघ्नु: सुविसृज्य सौहृदम् ॥ १८ ॥

Ganap na tinalikuran ang kanilang likas na pagkakaibigan, ang mga miyembro ng iba't ibang angkan ng Yadu — ang mga Dasharha, Vrishni, Andhaka, Bhoja, Satvata, Madhu, Arbuda, Mathura, Shurasena, Visarjana, Kukura at Kunti — lahat ay nagpatayan sa isa't isa.

Verse 19

पुत्रा अयुध्यन् पितृभिर्भ्रातृभिश्च स्वस्रीयदौहित्रपितृव्यमातुलै: । मित्राणि मित्रै: सुहृद: सुहृद्भ‍ि- र्ज्ञातींस्त्वहन् ज्ञातय एव मूढा: ॥ १९ ॥

Sa ganitong pagkalito, ang mga anak ay nakipaglaban sa mga ama, mga kapatid sa mga kapatid, mga pamangkin sa mga tiyuhin sa ama at ina, at mga apo sa mga lolo. Ang mga kaibigan ay nakipaglaban sa mga kaibigan, at ang mga nagmamalasakit sa mga nagmamalasakit. Sa ganitong paraan, ang matatalik na kaibigan at kamag-anak ay nagpatayan sa isa't isa.

Verse 20

शरेषु हीयमानेषु भज्यमानेसु धन्वसु । शस्‍त्रेषु क्षीयमानेषु मुष्टिभिर्जह्रुरेरका: ॥ २० ॥

Nang maubos ang kanilang mga palaso, mabali ang mga busog, at maubos ang iba pang sandata, dinampot nila sa hubad na kamay ang matataas na tangkay ng eraka (tubong ligaw).

Verse 21

ता वज्रकल्पा ह्यभवन् परिघा मुष्टिना भृता: । जघ्नुर्द्विषस्तै: कृष्णेन वार्यमाणास्तु तं च ते ॥ २१ ॥

Pagkahawak sa kamao, ang mga tangkay ng eraka ay naging pamalong bakal na tigas na parang vajra. Sa mga sandatang iyon, paulit-ulit nilang inatake ang isa’t isa; at nang pigilan sila ni Panginoong Kṛṣṇa, Siya man ay sinalakay nila.

Verse 22

प्रत्यनीकं मन्यमाना बलभद्रं च मोहिता: । हन्तुं कृतधियो राजन्नापन्ना आततायिन: ॥ २२ ॥

O Hari, sa kanilang pagkalito ay inakala pa nilang kaaway si Balarāma. May sandata sa kamay at pasyang pumatay, sumugod sila sa Kanya na parang mga mamamatay-tao.

Verse 23

अथ तावपि सङ्‌क्रु‌द्धावुद्यम्य कुरुनन्दन । एरकामुष्टिपरिघौ चरन्तौ जघ्नतुर्युधि ॥ २३ ॥

O anak ng mga Kuru, noon ay nag-alab din sa galit sina Kṛṣṇa at Balarāma. Inangat nila ang mga tangkay ng eraka na parang pamalo, lumibot sa labanan, at nagsimulang pumatay gamit ang mga iyon.

Verse 24

ब्रह्मशापोपसृष्टानां कृष्णमायावृतात्मनाम् । स्पर्धाक्रोध: क्षयं निन्ये वैणवोऽग्निर्यथा वनम् ॥ २४ ॥

Ang marahas na galit na bunga ng paglalaban ng mga mandirigmang iyon—na tinamaan ng sumpa ng mga brāhmaṇa at natakpan ng māyā ni Panginoong Kṛṣṇa—ang naghatid sa kanila sa pagkalipol, gaya ng apoy sa kawayan na tumutupok sa buong gubat.

Verse 25

एवं नष्टेषु सर्वेषु कुलेषु स्वेषु केशव: । अवतारितो भुवो भार इति मेनेऽवशेषित: ॥ २५ ॥

Nang mapuksa ang lahat ng kasapi ng Kanyang sariling angkan, naisip ni Keshava: ngayo’y naalis na ang bigat ng daigdig; wala nang natitira.

Verse 26

राम: समुद्रवेलायां योगमास्थाय पौरुषम् । तत्याज लोकं मानुष्यं संयोज्यात्मानमात्मनि ॥ २६ ॥

Pagkatapos, si Rama ay umupo sa dalampasigan ng dagat, nagtatag sa yoga at itinuon ang pagninilay sa Kataas-taasang Persona; isinama ang sarili sa Sarili at iniwan ang mundong mortal.

Verse 27

रामनिर्याणमालोक्य भगवान् देवकीसुत: । निषसाद धरोपस्थे तुष्णीमासाद्य पिप्पलम् ॥ २७ ॥

Nang makita ang pagpanaw ni Rama, si Bhagavan Krishna, anak ni Devaki, ay tahimik na umupo sa lupa sa ilalim ng malapit na punong pippala.

Verse 28

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

Ipinamalas ng Panginoon ang Kanyang maningning na anyong may apat na bisig, na ang sariling liwanag—gaya ng apoy na walang usok—ay nagpapawi ng dilim sa lahat ng dako. Ang Kanyang kulay ay tulad ng maitim na ulap, at ang ningning ay gaya ng tunaw na ginto; sa dibdib ay ang tanda ng Shrivatsa, tunay na mapalad ang anyo. Nakasuot Siya ng pares ng sutlang kasuotan; sa mukhang-loto ay may magandang ngiti, may bughaw-itim na buhok, kaakit-akit na matang-loto, at kumikislap na hikaw na hugis makara. Pinalamutian Siya ng sinturon, banal na sinulid, korona, pulseras, armlet, kuwintas, anklet at mga sagisag ng pagkahari, pati ng hiyas na Kaustubha. Pinalilibutan ang Kanyang katawan ng mga garlandang bulaklak at ng Kanyang mga sandata na tila may sariling anyo; nakaupo Siya na nakapatong ang kaliwang paa—pulang talampakan na parang loto—sa kanang hita.

Verse 29

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

Ipinamalas ng Panginoon ang Kanyang maningning na anyong may apat na bisig, na ang sariling liwanag—gaya ng apoy na walang usok—ay nagpapawi ng dilim sa lahat ng dako. Ang Kanyang kulay ay tulad ng maitim na ulap, at ang ningning ay gaya ng tunaw na ginto; sa dibdib ay ang tanda ng Shrivatsa, tunay na mapalad ang anyo. Nakasuot Siya ng pares ng sutlang kasuotan; sa mukhang-loto ay may magandang ngiti, may bughaw-itim na buhok, kaakit-akit na matang-loto, at kumikislap na hikaw na hugis makara. Pinalamutian Siya ng sinturon, banal na sinulid, korona, pulseras, armlet, kuwintas, anklet at mga sagisag ng pagkahari, pati ng hiyas na Kaustubha. Pinalilibutan ang Kanyang katawan ng mga garlandang bulaklak at ng Kanyang mga sandata na tila may sariling anyo; nakaupo Siya na nakapatong ang kaliwang paa—pulang talampakan na parang loto—sa kanang hita.

Verse 30

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

Ipinamalas ng Panginoon ang Kanyang maningning na anyong may apat na bisig; ang Kanyang liwanag, gaya ng apoy na walang usok, ay nagtaboy ng dilim sa lahat ng dako. May tanda ng Śrīvatsa sa dibdib; ang kulay ng katawan ay tulad ng madilim na bughaw na ulap, at ang ningning ay parang tunaw na ginto; nakabalot Siya sa pares ng sutlang kasuotan na mapalad. Sa mukha Niyang gaya ng lotus ay may magandang ngiti; ang buhok na bughaw-itim ay palamuti sa ulo; ang mga mata ay kaakit-akit na parang padma; at ang mga hikaw na hugis makara ay kumikislap. Suot Niya ang sinturong palamuti, banal na sinulid, korona, mga pulseras at palamuting pangbisig, hiyas na Kaustubha, mga kuwintas, mga anklet at iba pang sagisag ng pagkahari. Pinalilibutan ang Kanyang katawan ng mga garlandang bulaklak at ng Kanyang mga sandatang tila may sariling anyo; habang nakaupo, inilagay Niya ang kaliwang paa na may pulang talampakang gaya ng lotus sa ibabaw ng kanang hita.

Verse 31

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

Ipinamalas ng Panginoon ang Kanyang maningning na anyong may apat na bisig; ang Kanyang liwanag, gaya ng apoy na walang usok, ay nagtaboy ng dilim sa lahat ng dako. May tanda ng Śrīvatsa sa dibdib; ang kulay ng katawan ay tulad ng madilim na bughaw na ulap, at ang ningning ay parang tunaw na ginto; nakabalot Siya sa pares ng sutlang kasuotan na mapalad. Sa mukha Niyang gaya ng lotus ay may magandang ngiti; ang buhok na bughaw-itim ay palamuti sa ulo; ang mga mata ay kaakit-akit na parang padma; at ang mga hikaw na hugis makara ay kumikislap. Suot Niya ang sinturong palamuti, banal na sinulid, korona, mga pulseras at palamuting pangbisig, hiyas na Kaustubha, mga kuwintas, mga anklet at iba pang sagisag ng pagkahari. Pinalilibutan ang Kanyang katawan ng mga garlandang bulaklak at ng Kanyang mga sandatang tila may sariling anyo; habang nakaupo, inilagay Niya ang kaliwang paa na may pulang talampakang gaya ng lotus sa ibabaw ng kanang hita.

Verse 32

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

Ipinamalas ng Panginoon ang Kanyang maningning na anyong may apat na bisig; ang Kanyang liwanag, gaya ng apoy na walang usok, ay nagtaboy ng dilim sa lahat ng dako. May tanda ng Śrīvatsa sa dibdib; ang kulay ng katawan ay tulad ng madilim na bughaw na ulap, at ang ningning ay parang tunaw na ginto; nakabalot Siya sa pares ng sutlang kasuotan na mapalad. Sa mukha Niyang gaya ng lotus ay may magandang ngiti; ang buhok na bughaw-itim ay palamuti sa ulo; ang mga mata ay kaakit-akit na parang padma; at ang mga hikaw na hugis makara ay kumikislap. Suot Niya ang sinturong palamuti, banal na sinulid, korona, mga pulseras at palamuting pangbisig, hiyas na Kaustubha, mga kuwintas, mga anklet at iba pang sagisag ng pagkahari. Pinalilibutan ang Kanyang katawan ng mga garlandang bulaklak at ng Kanyang mga sandatang tila may sariling anyo; habang nakaupo, inilagay Niya ang kaliwang paa na may pulang talampakang gaya ng lotus sa ibabaw ng kanang hita.

Verse 33

मुषलावशेषाय:खण्डकृतेषुर्लुब्धको जरा । मृगास्याकारं तच्चरणं विव्याध मृगशङ्कया ॥ ३३ ॥

Noon ding iyon, lumapit ang isang mangangaso na ang pangalan ay Jarā. Sa pagkakamali, inakala niyang ang paa ng Panginoon ay mukha ng usa; sa pag-aakalang natagpuan na niya ang huli, tinuhog niya ang paa sa pamamagitan ng palaso na ginawa mula sa natirang piraso ng bakal ng pamalo ni Sāmba.

Verse 34

चतुर्भुजं तं पुरुषं द‍ृष्ट्वा स कृतकिल्बिष: । भीत: पपात शिरसा पादयोरसुरद्विष: ॥ ३४ ॥

Nang makita niya ang nilalang na may apat na bisig, nanginig ang mangangaso sa takot dahil sa kasalanang nagawa niya, at siya’y bumagsak na nakadapa, inilapat ang ulo sa mga paa ng Kaaway ng mga asura.

Verse 35

अजानता कृतमिदं पापेन मधुसूदन । क्षन्तुमर्हसि पापस्य उत्तम:श्लोक मेऽनघ ॥ ३५ ॥

Sinabi ni Jara: O Panginoong Madhusūdana, nagawa ko ang kasalanang ito dahil sa kamangmangan. O pinakadalisay na Panginoon, O Uttamaḥśloka, patawarin Mo po ang makasalanang ito.

Verse 36

यस्यानुस्मरणं नृणामज्ञानध्वान्तनाशनम् । वदन्ति तस्य ते विष्णो मयासाधु कृतं प्रभो ॥ ३६ ॥

O Panginoong Viṣṇu, sinasabi ng mga pantas na ang laging pag-alaala sa Iyo ay pumapawi sa dilim ng kamangmangan. O Panginoon, nagkasala ako sa Iyo!

Verse 37

तन्माशु जहि वैकुण्ठ पाप्मानं मृगलुब्धकम् । यथा पुनरहं त्वेवं न कुर्यां सदतिक्रमम् ॥ ३७ ॥

Kaya naman, O Panginoon ng Vaikuṇṭha, patayin Mo na po agad ang makasalanang mangangasong ito upang hindi na ako muling magkasala sa mga banal.

Verse 38

यस्यात्मयोगरचितं न विदुर्विरिञ्चो रुद्रादयोऽस्य तनया: पतयो गिरां ये । त्वन्मायया पिहितद‍ृष्टय एतदञ्ज: किं तस्य ते वयमसद्गतयो गृणीम: ॥ ३८ ॥

Kung kahit sina Brahma at Rudra ay hindi maunawaan ang Iyong kapangyarihan, ano pa kaya ang masasabi ng isang hamak na tulad ko?

Verse 39

श्रीभगवानुवाच मा भैर्जरे त्वमुत्तिष्ठ काम एष कृतो हि मे । याहि त्वं मदनुज्ञात: स्वर्गं सुकृतिनां पदम् ॥ ३९ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Mahal kong Jara, huwag kang matakot. Tumayo ka. Ang nangyari ay ayon sa Aking kagustuhan. Sa Aking pahintulot, pumunta ka na sa tahanan ng mga banal.

Verse 40

इत्यादिष्टो भगवता कृष्णेनेच्छाशरीरिणा । त्रि: परिक्रम्य तं नत्वा विमानेन दिवं ययौ ॥ ४० ॥

Sa gayong tagubilin ng Panginoong Kataas-taasan na si Śrī Kṛṣṇa, na nag-aanyong banal ayon sa Kanyang sariling kalooban, ang mangangaso ay umikot nang tatlong ulit at nagpatirapa sa Kanya. Pagkaraan, sumakay siya sa banal na vimāna na lumitaw upang dalhin siya sa espirituwal na langit ng Vaikuṇṭha.

Verse 41

दारुक: कृष्णपदवीमन्विच्छन्नधिगम्य ताम् । वायुं तुलसिकामोदमाघ्रायाभिमुखं ययौ ॥ ४१ ॥

Noong sandaling iyon, hinahanap ni Dāruka ang bakas ng kanyang panginoon na si Śrī Kṛṣṇa. Nang mapalapit siya sa kinaroroonan ng Panginoon, naamoy niya sa hangin ang halimuyak ng tulasī at nagtungo sa direksiyong iyon.

Verse 42

तं तत्र तिग्मद्युभिरायुधैर्वृतं ह्यश्वत्थमूले कृतकेतनं पतिम् । स्‍नेहप्लुतात्मा निपपात पादयो रथादवप्लुत्य सबाष्पलोचन: ॥ ४२ ॥

Nang makita ni Dāruka ang Panginoong Śrī Kṛṣṇa na nagpapahinga sa paanan ng punong aśvattha, napaliligiran ng Kanyang kumikislap na mga sandata, hindi niya napigil ang pag-ibig sa puso. Tumalon siya mula sa karwahe, luhaan ang mga mata, at bumagsak sa paanan ng Panginoon.

Verse 43

अपश्यतस्त्वच्चरणाम्बुजं प्रभो द‍ृष्टि: प्रणष्टा तमसि प्रविष्टा । दिशो न जाने न लभे च शान्तिं यथा निशायामुडुपे प्रणष्टे ॥ ४३ ॥

Sinabi ni Dāruka: O Panginoon, dahil hindi ko na nakikita ang Iyong mga lotus na paa, nawala ang aking paningin at para akong nalubog sa dilim. Gaya ng gabing walang buwan na nagliligaw sa tao, hindi ko alam ang direksiyon at wala rin akong kapayapaan.

Verse 44

इति ब्रुवति सूते वै रथो गरुडलाञ्छन: । खमुत्पपात राजेन्द्र साश्वध्वज उदीक्षत: ॥ ४४ ॥

[Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī:] O pinakadakilang hari, habang nagsasalita pa ang kutsero, sa harap mismo ng kanyang mga mata ay umangat sa langit ang karwahe ng Panginoon, kasama ang mga kabayo at ang watawat na may sagisag ni Garuḍa.

Verse 45

तमन्वगच्छन् दिव्यानि विष्णुप्रहरणानि च । तेनातिविस्मितात्मानं सूतमाह जनार्दन: ॥ ४५ ॥

Noon, ang lahat ng banal na sandata ni Viṣṇu ay tumindig at sumunod sa karwahe. Nang makita ito, nagsalita si Panginoong Janārdana sa kutserong lubhang namangha.

Verse 46

गच्छ द्वारवतीं सूत ज्ञातीनां निधनं मिथ: । सङ्कर्षणस्य निर्याणं बन्धुभ्यो ब्रूहि मद्दशाम् ॥ ४६ ॥

O kutsero, pumunta ka sa Dvārakā at ipaalam sa mga kamag-anak na sila’y naglipol sa isa’t isa. Ibalita rin ang pagpanaw ni Panginoong Saṅkarṣaṇa at ang aking kalagayan ngayon sa mga kaanak.

Verse 47

द्वारकायां च न स्थेयं भवद्भ‍िश्च स्वबन्धुभि: । मया त्यक्तां यदुपुरीं समुद्र: प्लावयिष्यति ॥ ४७ ॥

Ikaw at ang iyong mga kamag-anak ay huwag manatili sa Dvārakā; sapagkat kapag iniwan Ko ang lungsod ng mga Yadu, tiyak na lulunurin ito ng dagat.

Verse 48

स्वं स्वं परिग्रहं सर्वे आदाय पितरौ च न: । अर्जुनेनाविता: सर्व इन्द्रप्रस्थं गमिष्यथ ॥ ४८ ॥

Kayong lahat ay dalhin ang kani-kaniyang pamilya, pati ang aking mga magulang, at sa ilalim ng pag-iingat ni Arjuna ay pumunta sa Indraprastha.

Verse 49

त्वं तु मद्धर्ममास्थाय ज्ञाननिष्ठ उपेक्षक: । मन्मायारचितामेतां विज्ञायोपशमं व्रज ॥ ४९ ॥

Ngunit ikaw, Dāruka, ay manangan sa aking dharma at manatiling matatag sa bhakti sa Akin, nakapirmi sa kaalamang espirituwal at hindi nakakapit sa mga bagay ng mundo. Unawain na ang mga ito’y lila na inihayag ng aking māyā, at manahan sa kapayapaan.

Verse 50

इत्युक्तस्तं परिक्रम्य नमस्कृत्य पुन: पुन: । तत्पादौ शीर्ष्ण्युपाधाय दुर्मना: प्रययौ पुरीम् ॥ ५० ॥

Sa gayong utos, umikot si Dāruka sa Panginoon at nag-alay ng pagpupugay nang paulit-ulit. Inilagay niya sa ulo ang mga paang-loto ni Śrī Kṛṣṇa at, may lungkot sa puso, bumalik sa lungsod.

Frequently Asked Questions

Kṛṣṇa frames the move as a response to death-like omens over Dvārakā and prescribes tīrtha-bathing, fasting, meditation, and worship of devas and brāhmaṇas as prāyaścitta. On the theological level, Prabhāsa becomes the stage where the brāhmaṇa-śāpa and the Lord’s yogamāyā converge to conclude the Yadu line and remove the earth’s burden—an instance of nirodha operating within history.

The chapter portrays a providential transformation: when weapons were exhausted, the warriors grabbed cane stalks that became thunderbolt-hard iron rods. This links back to the curse narrative associated with Sāmba’s iron fragment, indicating that the dynasty’s end unfolds through a divinely sanctioned chain of causes—human intoxication and hostility serving as instruments of daiva and yogamāyā.

No in the Bhagavata’s theological framing. Jarā’s arrow strikes the Lord’s foot, but Kṛṣṇa is described as assuming and withdrawing His transcendental body by His own will. The incident functions as a līlā-device completing the curse’s residual iron-fragment thread, while the Lord’s absolution and Jarā’s ascent emphasize Kṛṣṇa’s sovereignty and compassion rather than mortality.

Kṛṣṇa states the act occurred by His own desire and removes Jarā’s fear. The episode teaches that the Lord’s līlā can transform even an apparent offense into purification when accompanied by repentance and surrender. It also safeguards the doctrine that Bhagavān is not subject to karma; instead, His will (icchā) governs the conclusion of His manifest pastimes.

Balarāma’s meditative withdrawal signals the deliberate, orderly closure of the divine mission. It underscores nirodha as conscious retraction rather than defeat and prepares the narrative for Kṛṣṇa’s solitary seated posture, His revealed four-armed form, and the final instructions to Dāruka—ensuring the transition of devotees and the relocation of the Lord’s family under Arjuna.

Kṛṣṇa predicts that once He abandons Dvārakā it will be inundated by the ocean, and He directs the survivors—along with His parents—to relocate under Arjuna’s protection. This instruction links the chapter to the broader Mahābhārata-era polity, ensures poṣaṇa (protection) for devotees, and sets the next narrative step: reporting the catastrophe and managing the aftermath of the Lord’s disappearance.