Adhyaya 9

Sutra 1

ज्ञातिसामन्तधनिकाः क्रमेण भूमिपरिग्रहान् क्रेतुमभ्याभवेयुः ॥

Ang mga kamag-anak, mga kalapit na may-ari ng lupa, at mga mayayaman ay, sa pagkakasunod na iyon, may unang karapatang bumili ng mga lupang pag-aari.

Sutra 2

ततोऽन्ये बाह्याः ॥

Pagkatapos nito, ang iba pang tagalabas (ay maaaring bumili).

Sutra 3

सामन्तचत्वारिंशत्कुल्येषु गृहप्रतिमुखे वेश्म श्रावयेयुः सामन्तग्रामवृद्धेषु क्षेत्रमारामं सेतुबन्धं तटाकमाधारं वा मर्यादासु यथासेतुभोगं अनेनार्घेण कः क्रेता इति ॥

Dapat nilang ipahayag nang hayagan sa harap ng bahay, sa gitna ng lupon ng mga kapitbahay (lokal na pangkat ng mga sambahayan) at sa harap ng mga nakatatanda ng kalapit na nayon: “Isang bukid, hardin, pilapil/gawang patubig, lawa, o imbakan ng tubig—kasama ang mga kaugnay na karapatan at nakaugaliang paggamit (gaya ng paggamit ng tubig/pilapil)—ay ipinagbibili sa presyong ito; sino ang bibili?”

Sutra 4

त्रिराघुषितमव्याहतं क्रेता क्रेतुं लभेत ॥

Kapag naipahayag na nang tatlong ulit at walang pagtutol, maaaring magpatuloy nang ayon sa batas ang mamimili sa pagbili.

Sutra 5

स्पर्धया वा मूल्यवर्धने मूल्यवृद्धिः सशुल्का कोशं गच्छेत् ॥

Kung dahil sa kompetisyon sa pagtaas ng presyo (bidding) ay tumaas ang presyo, ang pagtaas na iyon—kasama ang nararapat na bayarin—ay mapupunta sa kabang-yaman.

Sutra 6

विक्रयप्रतिक्रोष्टा शुल्कं दद्यात् ॥

Ang tagapagpahayag ng bentahan (tagapag-anunsyo sa subasta) ay dapat magbayad ng itinakdang bayarin.

Sutra 7

अस्वामिप्रतिक्रोशे चतुर्विंशतिपणो दण्डः ॥

Sa pagpapahayag (sa proseso ng bentahan) na ang isang tao ay hindi ang may-ari, ang parusa ay dalawampu’t apat na paṇa.

Sutra 8

सप्तरात्रादूर्ध्वमनभिसरतः प्रतिक्रुष्टो विक्रीणीत ॥

Pagkalipas ng pitong gabi, kung ang taong tinawag ay hindi sumipot/tumugon, maaaring ipagpatuloy ng tagapagpahayag ang pagbebenta.

Sutra 9

प्रतिक्रुष्टातिक्रमे वास्तुनि द्विशतो दण्डः अन्यत्र चतुर्विंशतिपणो दण्डः । इति वास्तुविक्रयः ॥

Kung nilabag ang ipinahayag na pamamaraan, sa kaso ng di-naililipat na ari-arian ang parusa ay dalawang daan; sa ibang kaso, dalawampu’t apat na paṇa. Sa gayon nagtatapos (ang mga tuntunin tungkol sa) pagbebenta ng ari-arian.

Sutra 10

सीमविवादं ग्रामयोरुभयोः सामन्ता पञ्चग्रामी दशग्रामी वा सेतुभिः स्थावरैः कृत्रिमैर्वा कुर्यात् ॥

Sa alitang hangganan sa pagitan ng dalawang nayon, ang mga kalapit na awtoridad—isang samahan ng limang nayon o sampung nayon—ay dapat magpasya gamit ang mga palatandaang hangganan, maging likas/di-nagbabago o artipisyal na itinayo.

Sutra 11

कर्षकगोपालकवृद्धाः पूर्वभुक्तिका वा बाह्याः सेतूनामभिज्ञा बहव एको वा निर्दिश्य सीमसेतून्विपरीतवेषाः सीमानं नयेयुः ॥

Ang mga magsasaka, pastol, matatanda, o mga dating naninirahan—kahit mga taga-labas—na nakaaalam ng mga palatandaan ng hangganan ay maaaring italaga (isa man o marami); na nakabihis nang palihim, kanilang kikilalanin at aakayin (ang mga opisyal) patungo sa hangganan at sa mga palatandaan nito.

Sutra 12

उद्दिष्टानां सेतूनामदर्शने सहस्रं दण्डः ॥

Kung ang mga itinakdang palatandaan ng hangganan ay hindi maipakita/hindi matagpuan (ayon sa itinakda), ang multa ay isang libo.

Sutra 13

तदेव नीते सीमापहारिणां सेतुच्छिदां च कुर्यात् ॥

Ang kaparehong parusa, kapag napatunayan na, ay ipapataw sa mga umaangkin/nang-aagaw ng hangganan at sa mga pumuputol o sumisira ng mga palatandaan ng hangganan.

Sutra 14

प्रनष्टसेतुभोगं वा सीमानं राजा यथोपकारं विभजेत् । इति सीमविवादः ॥

Kapag nawala ang mga palatandaan ng hangganan o ang naitatag na paggamit/pakinabang, ang hari ay magtatakda ng hangganan ayon sa makatarungang pakinabang na naibigay. Sa gayon nagtatapos (ang mga tuntunin tungkol sa) alitan sa hangganan.

Sutra 15

क्षेत्रविवादं सामन्तग्रामवृद्धाः कुर्युः ॥

Ang mga alitan tungkol sa bukirin (lupa) ay dapat hatulan ng mga karatig na may-ari ng lupa at ng mga nakatatanda ng nayon.

Sutra 16

तेषां द्वैधीभावे यतो बहवः शुचयोऽनुमता वा ततो नियच्छेयुः मध्यं वा गृह्णीयुः ॥

Kung magkakaiba ang opinyon ng mga (lokal na tagapagpasya), ang pasya ay dapat sumunod sa panig na sinusuportahan ng mas nakararaming kagalang-galang (mapagkakatiwalaang) tao o ng mga kinikilalang may awtoridad; kung hindi, maaaring piliin ang isang gitnang kasunduan.

Sutra 17

तदुभयपरोक्तं वास्तु राजा हरेत्प्रनष्टस्वामिकं च ॥

Ang lupa (o pook) na itinatanggi ng magkabilang panig, at ang ari-ariang ang may-ari ay nawala/hindi matukoy, ay dapat mapasakamay ng hari.

Sutra 18

यथोपकारं वा विभजेत् ॥

O (ang tagapagpasya) ay dapat magbahagi ayon sa proporsyon ng naibigay na pakinabang (ibig sabihin, ayon sa ambag/serbisyo).

Sutra 19

प्रसह्यादाने वास्तुनि स्तेयदण्डः ॥

Para sa sapilitang pagkuha ng isang pook/lupang ari-arian, ang parusa ay yaong itinakda para sa pagnanakaw.

Sutra 20

कारणादाने प्रयासमाजीवं च परिसंख्याय बन्धं दद्यात् । इति क्षेत्रविवादः ॥

Para sa pagkuha ng (ari-arian) nang walang wastong dahilan, matapos tasahin ang nagastos na pagsisikap at ang kasangkot na kabuhayan, ang hukom ay dapat magpataw ng pagkakadetine (pyansa/pagkakakulong). Sa gayon nagtatapos ang seksiyon tungkol sa mga alitan sa bukirin.

Sutra 21

मर्यादापहरणे पूर्वः साहसदण्डः ॥

Para sa pagtanggal ng mga panandang-hangganan, ipapataw ang unang (pinakamababang antas) na multa para sa mga marahas/nakakasalang gawa (sāhasa).

Sutra 22

मर्यादाभेदे चतुर्विंशतिपणः ॥

Para sa paglabag sa hangganan, ang multa ay dalawampu’t apat na paṇa.

Sutra 23

तेन तपोवनविवीतमहापथश्मशानदेवकुलयजनपुण्यस्थानविवादा व्याख्याताः । इति मर्यादास्थापनम् ॥

Sa pamamagitan ng kaparehong tuntunin, naipapaliwanag ang mga alitan hinggil sa mga gubat ng mga ascetic, mga nakalaan na gubat, mga lansangang-bayan, mga pook ng pagsusunog ng bangkay/libingan, mga templo, mga pook ng paghahandog, at iba pang banal o mapagkawanggawang lugar. Dito nagtatapos ang bahagi tungkol sa pagtatatag ng hangganan.

Sutra 24

सर्व एव विवादाः सामन्तप्रत्ययाः ॥

Tunay nga, ang lahat ng alitan ay nakasalalay sa patotoo/pagpapatunay ng mga kapitbahay.

Sutra 25

विवीतस्थलकेदारषण्डखलवेश्मवाहनकोष्ठानां पूर्वं पूर्वमाबाधं सहेत ॥

Sa mga kaso ng panghihimasok/pang-aagaw na nakaaapekto (ayon sa pagkakasunod) sa isang bukas/linis na lupain, bukid (kedāra), kakahuyan/munting gubat (ṣaṇḍa), bilihan ng palay (khala), bahay (veśman), sasakyan/transportasyon (vāhana), o kamalig/bodega (koṣṭha), ang naunang nabanggit ang siyang unang magdadala ng sagabal (ibig sabihin, may prayoridad ayon sa nasabing pagkakasunod).

Sutra 26

ब्रह्मसोमारण्यदेवयजनपुण्यस्थानवर्जाः स्थलप्रदेशाः ॥

Ang angkop na mga lupain ay yaong mga bahaging lupa na hindi kasama ang mga sagradong gubat ng Brahma/Soma, mga pook ng paghahandog sa mga diyos, at iba pang banal na lugar.

Sutra 27

आधारपरिवाहकेदारोपभोगैः परक्षेत्रकृष्टबीजहिंसायां यथोपघातं मूल्यं दद्युः ॥

Kung sa (maling) paggamit ng kanal na pampakain ng tubig, kanal ng daloy, o sa paggamit/pakinabang sa isang bukid (kedāra) ay napinsala ang binhing naihasik sa sinasakang lupa ng iba, dapat magbayad ng kabayaran ayon sa lawak ng pinsala.

Sutra 28

केदारारामसेतुबन्धानां परस्परहिंसायां हिंसाद्विगुणो दण्डः ॥

Kapag ang mga bukid, hardin/parke, at mga pilapil o dike ng patubig (setu-bandha) ay nagdudulot ng pinsala sa isa’t isa (dahil sa panghihimasok), ang multa ay magiging doble ng pinsalang nagawa.

Sutra 29

पश्चान्निविष्टमधरतटाकं नोपरितटाकस्य केदारमुदकेनाप्लावयेत् ॥

Ang mas mababang tangke na itinayo nang mas huli ay hindi dapat, sa pamamagitan ng tubig nito, magpalubog sa bukid na pag-aari ng (mayhawak ng) mas mataas na tangke.

Sutra 30

उपरिनिविष्टं नाधरतटाकस्य पूरास्रावं वारयेदन्यत्र त्रिवर्षोपरतकर्मणः ॥

Ang mas mataas na tangke ay hindi dapat humarang sa paglabas ng baha/daloy ng tubig ng mas mababang tangke—maliban kung ang gawaing nasa ibaba ay hindi nagamit/hindi naipatakbo sa loob ng tatlong taon.

Sutra 31

तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः तटाकवामनं च ॥

Kapag nilabag ang tuntuning iyon, ipapataw ang unang (pinakamababang) antas ng multang sāhasa, at ang imbakan/tangke ng tubig ay dapat bawasan/putulin (ibig sabihin, ituwid o itama sa pisikal na paraan).

Sutra 32

पञ्चवर्षोपरतकर्मणः सेतुबन्धस्य स्वाम्यं लुप्येत अन्यत्रापद्भ्यः ॥

Ang pagmamay-ari/karapatan sa isang pilapil o dike para sa irigasyon (setu-bandha) ay mawawalan ng bisa kung tumigil ang pagpapatakbo/pagpapanatili nito sa loob ng limang taon—maliban kung dahil sa sakuna.

Sutra 33

तटाकसेतुबन्धानां नवप्रवर्तने पाञ्चवर्षिकः परिहारः भग्नोत्सृष्टानां चातुर्वर्षिकः समुपारूढानां त्रैवर्षिकः स्थलस्य द्वैवर्षिकः ॥

Para sa mga bagong tatag na imbakan/tangke at mga pilapil, ipinagkakaloob ang limang-taóng pagpapaliban/pagpapatawad (parihāra); para sa mga nasira at pagkatapos ay iniwan, apat na taon; para sa mga naibalik at muling napaandar, tatlong taon; at para sa lupa lamang (na naangkin muli/napakinabangan), dalawang taon.

Sutra 34

स्वात्माधाने विक्रये च ॥

Gayundin, (nalalapat ang mga tuntuning ito) sa mga kaso ng pagsasangla/pagsasangla ng sarili at sa pagbebenta (ng gayong ari-arian o mga gawa).

Sutra 35

खातप्रावृत्तिमनदीनिबन्धायतनतटाककेदारारामषण्डवापानां सस्यवर्णभागोत्तरिकमन्येभ्यो वा यथोपकारं दद्युः ॥

Para sa mga nagsasagawa (o nagpapanatili) ng patubig at mga gawaing-tubig—mga kanal, mga pilapil sa ilog, mga imbakan ng tubig, mga lawa/imbakan, mga bukid/latag ng patubig, mga halamanan, mga kakahuyan, at mga balon—dapat ibigay ng mga magsasaka, ayon sa antas ng pakinabang na natamo, ang karagdagang bahagi bukod sa karaniwang bahagi ng ani (o katumbas na konsesyon), o magbigay ng katumbas na kabayaran sa pamamagitan ng iba kung naaangkop.

Sutra 36

प्रक्रयावक्रयाधिभागभोगनिषृष्टोपभोक्तारश्चैषां प्रतिकुर्युः ॥

Ang mga nakikinabang sa mga ari-ariang ito sa pamamagitan ng pagbili, muling pagbebenta/paglilipat, pagsasangla/pagpapautang na may sangla, paghawak batay sa bahagi, karapatang usufruct, o ipinagkatiwalang paggamit, ay dapat ding akuin ang kaukulang kapwa-obligasyon hinggil dito (ibig sabihin, mag-ambag/magbayad ng kabayaran kung kinakailangan).

Sutra 37

अर्पतीकारे हीनद्विगुणो दण्डः ॥

Para sa pagkukulang sa ipinangakong paghahatid/pagbabayad (ng dapat bayaran), ang multa ay doble ng halagang kulang.

Sutra 38

सेतुभ्यो मुञ्चतस्तोयमवारे षट्पणो दमः । वारे वा तोयमन्येषां प्रमादेनोपरुन्धतः ॥

Ang sinumang magpakawala ng tubig mula sa pilapil/imbakan sa di-wastong oras o walang pahintulot ay papatawan ng parusang anim na paṇa. Gayundin, kung sa nararapat na turno ng iba ay dahil sa kapabayaan ay hinaharangan o pinipigil ang kanilang tubig (mapaparusahan siya).