Adhyaya 4
Ginagawang “makina ng pamamahala” ng Kabanata 2.4 ang kuta: ang pag-zo-zone ng espasyo, disiplina sa suplay, at puwersang nakapamahagi ay ginagawang katatagan at maaasahang pamimilit ang disenyo ng lungsod. Ang pagpaplano ng lungsod ay patakarang pangseguridad: kung saan nakatira ang mga tao at kung saan inilalagay ang mga kalakal ang nagtatakda ng kakayahang pamahalaan. Ang sentrong imbakan ng butil/mga bulwagan ang nagsisilbing angkla ng utos, lehitimasyon, at pagtugon sa krisis. Pormal ang mga tarangkahan at daloy ng paggalaw upang ikodigo ang awtoridad at kontrolin ang pagpasok at paglabas. Patong-patong ang depensa: mga moat, buffer, tulay, at planadong panlabas na katangian ang lumilikha ng lalim. Kasama sa pamamahala ng populasyon ang paglalagay ng mga grupong mataas ang panganib sa gilid at ang reguladong mga libingan. Ang mga hangganan ng kabahayan at mga dulo ng sakahan ay itinatakda sa administrasyon upang maiwasan ang kaguluhan. Ang mga balon at reserbang pangmaraming taon, na tuloy-tuloy ang pag-ikot, ay pumipigil na magamit ang taggutom bilang panggigipit. Ang “maraming-ulong” estrukturang pamimilit ay nagpapababa ng panunuhol at pag-akit/pagbili ng kaaway.
Sutras
Sutra 1
त्रयः प्राचीना राजमार्गास्त्रय उदीचीना इति वास्तुविभागः ॥ कZ_०२.४.०१ ॥
Ang paghahati ng plano ng bayan ay: tatlong maharlikang lansangan na tumatakbo pa-silangan at tatlo na tumatakbo pa-hilaga.
Sutra 2
स द्वादशद्वारो युक्तोदकभ्रमच्छन्नपथः ॥ कZ_०२.४.०२ ॥
Ito (lungsod/kuta) ay dapat may labindalawang tarangkahan, may palibot na daluyan ng tubig (moat/istrukturang-tubig), at may mga daanang natatakpan o nakatago.
Sutra 3
चतुर्दण्डान्तरा रथ्याः ॥ कZ_०२.४.०३ ॥
Ang mga lansangan (rathyāḥ) ay dapat may pagitan/lapad na apat na daṇḍa.
Sutra 4
राजमार्गद्रोणमुखस्थानीयराष्ट्रविवीतपथाः सम्यानीयव्यूहश्मशानग्रामपथाश्चाष्टदण्डाः ॥ कZ_०२.४.०४ ॥
Ang mga maharlikang lansangan, mga daan patungo sa droṇamukha (himpilang panghangganan/estratehikong outpost), mga daan patungo sa mga lokal na himpilang pang-administratibo, mga daang tumatawid sa kanayunan/teritoryo, at gayundin ang mga daan para sa samyānīya, mga pormasyon ng hukbo (vyūha), pook ng pagsusunog ng bangkay/libingan, at mga nayon—[ang mga ito] ay dapat may lapad na walong daṇḍa.
Sutra 5
चतुर्दण्डः सेतुवनपथः द्विदण्डो हस्तिक्षेत्रपथः पञ्चारत्नयो रथपथः चत्वारः पशुपथः द्वौ क्षुद्रपशुमनुष्यपथः ॥ कZ_०२.४.०५ ॥
Ang daang tulay/pilapil at daang gubat ay apat na daṇḍa (ang lapad); ang daan sa pook ng mga elepante ay dalawang daṇḍa; ang daang karwahe ay limang aratni; ang daang baka ay apat; at ang daan para sa maliliit na hayop at mga naglalakad ay dalawa.
Sutra 6
प्रवीरे वास्तुनि राजनिवेशश्चातुर्वर्ण्यसमाजीवे ॥ कZ_०२.४.०६ ॥
Sa pinakapangunahing/gitnang bahagi ng pook (pravīra vāstu), dapat itatag ang tirahang maharlika, kasama ang pag-aayos ng kabuhayan ng apat na antas panlipunan (cāturvarṇya).
Sutra 7
वास्तुहृदयादुत्तरे नवभागे यथोक्तविधानमन्तःपुरं प्रान्मुखमुदन्मुखं वा कारयेत् ॥ कZ_०२.४.०७ ॥
Sa ikasiyam na bahagi sa hilaga mula sa gitna ng pook, dapat itayo ang panloob na palasyo (antaḥpura) ayon sa mga itinakdang tuntunin, na nakaharap sa silangan o sa hilaga.
Sutra 8
तस्य पूर्वोत्तरं भागमाचार्यपुरोहितेज्यातोयस्थानं मन्त्रिणश्चावसेयुः पूर्वदक्षिणं भाग्ं महानसं हस्तिशाला कोष्ठागारं च ॥ कZ_०२.४.०८ ॥
Sa hilagang-silangang bahagi nito dapat naroon ang tirahan ng guro (ācārya), tirahan ng kapelyan (purohita), ang lugar ng pagsamba at tubig, at mga tirahan ng mga ministro. Sa timog-silangang bahagi naman dapat naroon ang malaking kusina, mga kuwadra ng elepante, at mga bodega.
Sutra 9
ततः परं गन्धमाल्यरसपण्याः प्रसाधनकारवः क्षत्रियाश्च पूर्वां दिशमधिवसेयुः ॥ कZ_०२.४.०९ ॥
Pagkaraan niyon, ang mga mangangalakal ng pabango, kuwintas na bulaklak, at alak/katas, ang mga artesano ng personal na pag-aayos, at ang mga kṣatriya ay dapat manirahan sa silangang bahagi.
Sutra 10
दक्षिणपूर्वं भागं भाण्डागारमक्षपटलं कर्मनिषद्याश्च दक्षिणपश्चिमं भागं कुप्यगृहमायुधागारं च ॥ कZ_०२.४.१० ॥
Sa timog-silangang bahagi, dapat ilagay ang bodega/imbakan, ang tanggapan ng mga talaan ng kuwenta (Akṣapaṭala), at ang tanggapan ng mga gawain (Karmaniṣadyā). Sa timog-kanlurang bahagi, dapat ilagay ang kabang-yaman para sa mahahalagang bagay (Kupyagṛha) at ang imbakan ng mga sandata.
Sutra 11
ततः परं नगरधान्यव्यावहारिककार्मान्तिकबलाध्यक्षाः पक्वान्नसुरामांसपण्या रूपाजीवास्तालावचरा वैश्याश्च दक्षिणां दिशमधिवसेयुः ॥ कZ_०२.४.११ ॥
Pagkatapos nito, sa timog na direksiyon ay dapat manirahan: ang mga tagapangasiwa ng lungsod, butil, kalakalan/mga transaksiyon, mga pagawaan/paggawa, at mga puwersa; mga nagtitinda ng lutong pagkain, alak, at karne; mga tagapaglibang/kurtisan (nabubuhay sa ganda); mga naglilibot na tagapagtanghal; at mga mangangalakal (Vaiśya).
Sutra 12
पश्चिमदक्षिणं भागं खरोष्ट्रगुप्तिस्थानं कर्मगृहं च पश्चिमोत्तरं भागं यानरथशालाः ॥ कZ_०२.४.१२ ॥
Sa bahaging timog-kanluran, dapat itatag ang himpilan para sa pagbabantay sa mga asno at kamelyo, at isang bahay-paggawa/pasilidad ng paggawa. Sa bahaging hilagang-kanluran, dapat ilagay ang mga silungan para sa mga sasakyan at karwahe (chariot).
Sutra 13
ततः परमूर्णासूत्रवेणुचर्मवर्मशस्त्रावरणकारवः शूद्राश्च पश्चिमां दिशमधिवसेयुः ॥ कZ_०२.४.१३ ॥
Pagkatapos nito, sa kanlurang direksiyon ay dapat manirahan: mga artisanong gumagawa sa lana, sinulid, kawayan, balat, baluti, sandata, at mga panakip na pananggalang; at ang mga Śūdra.
Sutra 14
उत्तरपश्चिमं भागं पण्यभैषज्यगृहमुत्तरपूर्वं भागं कोशो गवाश्वं च ॥ कZ_०२.४.१४ ॥
Sa bahaging hilagang-kanluran, dapat ilagay ang bahay para sa mga kalakal at mga gamot. Sa bahaging hilagang-silangan, dapat ilagay ang kabang-yaman (Kośa) at ang pasilidad para sa mga baka at kabayo.
Sutra 15
ततः परं नगरराजदेवतालोहमणिकारवो ब्राह्मणाश्चोत्तरां दिशमधिवसेयुः ॥ कZ_०२.४.१५ ॥
Pagkatapos nito, sa hilagang direksiyon ay dapat manirahan: ang mga kaugnay sa mga maharlikang diyos ng lungsod; mga artisanong gumagawa sa mga metal at hiyas; at ang mga Brāhmaṇa.
Sutra 16
वास्तुच्छिद्रानुशालेषु श्रेणीप्रपणिनिकाया आवसेयुः ॥ कZ_०२.४.१६ ॥
Sa mga daan-hita/hilera na nakaayon sa planadong mga bloke ng lungsod at mga bukasan (vāstu‑chidrāni), dapat manirahan ang mga gild at mga pangkat ng mga tindahang mangangalakal.
Sutra 17
अपराजिताप्रतिहतजयन्तवैजयन्तकोष्ठान् शिववैश्रवणाश्विश्रीमदिरागृहाणि च पुरमध्ये कारयेत् ॥ कZ_०२.४.१७ ॥
Sa gitna ng lungsod, dapat niyang ipatayo ang mga bodega na tinatawag na Aparājitā, Pratihata, Jayanta, at Vaijayanta; at gayundin ang mga dambana/bahay nina Śiva at Vaiśravaṇa, at ang mga establisimyento nina Aśvī, Śrī, at Madirā.
Sutra 18
यथोद्देशं वास्तुदेवताः स्थापयेत् ॥ कZ_०२.४.१८ ॥
Dapat niyang iluklok ang mga diyos ng kaayusan ng lungsod (vāstu‑devatās) ayon sa itinakdang paghahati ng mga lugar.
Sutra 19
ब्राह्माइन्द्रयाम्यसैनापत्यानि द्वाराणि ॥ कZ_०२.४.१९ ॥
Ang mga tarangkahan ay (dapat pangalanan/italaga bilang) Brāhma, Aindra, Yāmya, at Saināpatya.
Sutra 20
बहिः परिखाया धनुःशतापकृष्टाश्चैत्यपुण्यस्थानवनसेतुबन्धाः कार्याः यथादिशं च दिग्देवताः ॥ कZ_०२.४.२० ॥
Sa labas ng moat, sa layong isang daang haba ng busog, dapat itayo ang mga dambana at mga pook ng kabutihang-loob, mga gubat na nakalaan, at mga pilapil/daang pilapil (para sa pagkontrol ng tubig at pagtawid); at dapat ding iluklok ang mga diyos ng mga direksiyon ayon sa kani-kanilang panig.
Sutra 21
उत्तरः पूर्वो वा श्मशानभागो वर्णोत्तमानाम् दक्षिणेन श्मशानं वर्णावराणाम् ॥ कZ_०२.४.२१ ॥
Ang bahagi ng libingan/pook-kremasyon para sa mas matataas na varṇa ay dapat nasa hilaga o silangan; sa timog naman dapat ang pook-kremasyon para sa mas mabababang varṇa.
Sutra 22
तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.४.२२ ॥
Sa paglabag sa tuntuning iyon, ipapataw ang unang (pinakamababang antas ng) multa/parusang sāhasa.
Sutra 23
पाषण्डचण्डालानां श्मशानान्ते वासः ॥ कZ_०२.४.२३ ॥
Ang mga erehe/sekta (pāṣaṇḍa) at mga caṇḍāla ay dapat manirahan sa gilid ng pook-kremasyon.
Sutra 24
कर्मान्तक्षेत्रवशेन कुटुम्बिनां सीमानं स्थापयेत् ॥ कZ_०२.४.२४ ॥
Dapat niyang itakda ang mga hanggahang guhit ng mga maybahay ayon sa pagkakaayos ng mga pook-gawaan at mga bukiring sinasaka.
Sutra 25
तेषु पुष्पफलवाटान्धान्यपण्यनिचयांश्चानुज्ञाताः कुर्युः ॥ कZ_०२.४.२५ ॥
Sa loob ng mga bahaging iyon, ang mga may pahintulot ay maaaring magpanatili ng mga hardin ng bulaklak at prutas, at mga bodega/imbakan ng butil at kalakal.
Sutra 26
दशकुलीवाटं कूपस्थानम् ॥ कZ_०२.४.२६ ॥
Ang isang pook ng balon ay dapat magsilbi sa isang yunit na binubuo ng sampung pamilya/sambahayan.
Sutra 27
सर्वस्नेहधान्यक्षारलवणगन्धभैषज्यशुष्कशाकयवसवल्लूरतृणकाष्ठलोहचर्माङ्गारस्नायुविषविषाणवेणुवल्कलसारदारुप्रहरणावरणाश्मनिचयाननेकवर्षोपभोगसहान् कारयेत् ॥ कZ_०२.४.२७ ॥
Dapat niyang ipagawa/panatilihin ang mga imbakan—na angkop gamitin sa loob ng maraming taon—ng lahat ng uri ng langis at taba, mga butil, alkali, asin, pabango/mga aromatiko, mga gamot, pinatuyong gulay, sebada, pakain, damo, kahoy, mga metal, balat, uling, litid, mga lason, sungay, kawayan, hibla ng balat ng puno, dagta/mga esensiya, troso, mga sandata, kagamitang pananggalang, at mga reserbang bato.
Sutra 28
नवेनानवं शोधयेत् ॥ कZ_०२.४.२८ ॥
Dapat niyang regular na inspeksiyunin at i-renew ang imbakan sa pamamagitan ng pagpapalit ng luma ng bago.
Sutra 29
हस्त्यश्वरथपादातमनेकमुख्यमवस्थापयेत् ॥ कZ_०२.४.२९ ॥
Dapat niyang magtalaga ng isang pangunahing puwersang may maraming sangay na binubuo ng mga elepante, kabalyeriya, mga karwaheng pandigma, at impanteriya.
Sutra 30
अनेकमुख्यं हि परस्परभयात्परोपजापं नोपैति ॥ कZ_०२.४.३० ॥
Ang isang pangkat na maraming pinuno ay hindi madaling mahulog sa udyok ng iba, sapagkat ang mga kasapi nito ay nagkakatakutan sa isa’t isa.
Sutra 31
एतेनान्तपालदुर्गसंस्कारा व्याख्याताः ॥ कZ_०२.४.३१ ॥
Sa pamamagitan nito, naipaliwanag na ang mga tuntunin tungkol sa mga bantay-hangganan at ang mga kaayusan ng mga kuta.
Sutra 32
क्षिपेज्जनपदे चैतान् सर्वान्वा दापयेत्करान् ॥ कZ_०२.४.३२च्द् ॥
Dapat niyang itaboy sila sa kanayunan—o kung hindi, pagbayarin silang lahat ng buwis/ambag.
Frequently Asked Questions
A city that is habitable and siege-resilient: stable markets through regulated storage and renewal, reduced fire/riot/sabotage risk via zoning and supervised quarters, dependable water access (wells), and higher compliance through legitimacy markers (vāstudevatā, directional order).
For violating the prescribed cemetery/zoning arrangement (tasyātikrame), the text specifies the 'pūrvaḥ sāhasadaṇḍaḥ'—the first/lowest grade of sāhasa fine (a coercive penalty for transgressive, disorder-causing acts). Other directives imply administrative correction and enforcement by city and gate authorities.