
เหล่าฤๅษีทูลถามว่า เหตุไฉนมหาตบะ “มาณฑวยะมุนี” จึงถูกนำขึ้น “ศูลา” (หลักเสียบ/การเสียบประจาน) สุตะจึงเล่าว่า มาณฑวยะผู้มุ่งแสวงบุญได้มาถึงแดนศักดิ์สิทธิ์นี้ด้วยศรัทธาแน่วแน่ แล้วเข้าไปยังตีรถะอันยิ่งใหญ่เพื่อความชำระ ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับสายธรรมของวิศวามิตร ที่นั่นท่านทำพิธีปิตฤตัรปณะ (อุทิศน้ำแก่บรรพชน) และรักษาพรตบูชาพระสุริยะ พร้อมสวดสรรเสริญภาสกรที่มีวลีซ้ำว่า “วิภราฏ” ครั้นนั้นมีโจรผู้หนึ่งลัก “โลปตร” (ห่อ/มัดของ) แล้วถูกผู้คนไล่ตาม เมื่อเห็นมุนีผู้ถือพรตมौन (พรตแห่งความเงียบ) ก็ทิ้งห่อไว้ใกล้ท่านและตนเองหลบเข้าไปในถ้ำ ผู้ไล่ตามมาถึง เห็นห่ออยู่ต่อหน้ามุนี จึงซักถามทางหนีของโจร มาณฑวยะรู้ที่ซ่อนของโจร แต่ด้วยความมั่นคงในพรตแห่งความเงียบจึงไม่กล่าวสิ่งใด ผู้คนขาดการไตร่ตรอง จึงเข้าใจว่ามุนีเป็นโจรปลอมตัว และรีบนำไปเสียบศูลาในป่า เรื่องนี้ชี้ให้เห็นผลอันรุนแรงจากวิบากกรรมก่อน (ปูรวกรรมวิปาก) แม้ปัจจุบันท่านไร้โทษ และก่อให้เกิดการพิจารณาเรื่องการตัดสินเชิงจริยธรรม วินัยแห่งพรต และความซับซ้อนของเหตุปัจจัย.
Verse 1
ऋषय ऊचुः । केनासौ मुनिशार्दूलो मांडव्यः सुमहातपाः । शूलायां स्थापितः केन कारणेन च नो वद
เหล่าฤๅษีกล่าวว่า “ใครเล่าจึงนำมานฑวยะ ผู้เป็นดุจพยัคฆ์ในหมู่นักบวช ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ไปตั้งไว้บนหลักแหลม? และเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น จงบอกแก่เราเถิด”
Verse 2
सूत उवाच । स मांडव्यो मुनिः पूर्वं तीर्थयात्रां समाचरन् । अस्मिन्क्षेत्रे समायातः श्रद्धया परया युतः
สูตะกล่าวว่า “กาลก่อน มุนีมานฑวยะผู้ประกอบการจาริกสู่ตีรถะ ได้มาถึงแดนศักดิ์สิทธิ์นี้ ด้วยศรัทธาอันสูงสุด”
Verse 3
विश्वामित्रीयमासाद्य सत्तीर्थं पावनं महत् । पितॄणां तर्पणं चक्रे भास्करं प्रति स व्रती
ครั้นถึงวิศวามิตรี ตีรถะอันแท้และชำระยิ่งใหญ่แล้ว มุนีผู้ทรงวัตรนั้นหันหน้าไปทางพระสุริยะ กระทำตัรปณะบูชาบรรพชน
Verse 4
जपन्विभ्राडिति श्रेष्ठं सूक्तं भास्करवल्लभम् । एतस्मिन्नंतरे चौरो लोप्त्रमादाय कस्यचित्
ขณะนั้นท่านกำลังสวดสุคตะอันประเสริฐที่ขึ้นต้นด้วย “วิภราฏ” อันเป็นที่รักของพระสุริยะ; ในระหว่างนั้นเอง โจรคนหนึ่งฉวยโลปตรา คือหม้อน้ำของผู้ใดผู้หนึ่งไป
Verse 5
कोपि तत्र समायातः पृष्ठे लग्नैर्जनैर्द्विजाः । ततश्चौरोऽपि तं दृष्ट्वा मौनस्थं मुनिसत्तमम्
โอ้ทวิชะทั้งหลาย! แล้วผู้คนบางพวกก็ตามรอยมาถึงที่นั้นติด ๆ กัน และโจรเองเมื่อเห็นมุนีผู้ประเสริฐดำรงอยู่ในมาวนะ คือความสงัดเงียบ…
Verse 6
लोप्त्रं मुक्त्वा तदग्रेऽथ प्रविवेश गुहांतरे । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्ते जना लोप्त्रहेतवे
โจรวางหม้อน้ำไว้เบื้องหน้า แล้วจึงเข้าไปในถ้ำลึก ภายในกาลนั้นเอง ผู้คนเหล่านั้นก็มาถึงที่นั่นเพื่อทวงคืนหม้อน้ำนั้น
Verse 7
दृष्ट्वा लोप्त्रं तदग्रस्थं तमूचुर्मुनिपुंगवम् । मार्गेणानेन चायातो लोप्त्रहस्तो मलिम्लुचः । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग केन मार्गेण निर्गतः
ครั้นเห็นหม้อน้ำวางอยู่เบื้องหน้า เขาทั้งหลายจึงกล่าวแก่ผู้ประเสริฐในหมู่นักบวชว่า “ตามทางนี้ โจรร้ายผู้ชั่วช้าได้มา ถือหม้อน้ำไว้ในมือ ขอท่านผู้มีบุญจงบอกโดยเร็วว่า เขาออกไปทางใด”
Verse 8
स च जानन्नपि प्राज्ञो गुहासंस्थं मलिम्लुचम् । न किंचिदपि चोवाच मौनव्रत परायणः
แม้ฤๅษีผู้รอบรู้จะรู้ว่าโจรซ่อนอยู่ในถ้ำ เขาก็มิได้กล่าวสิ่งใดเลย เพราะตั้งมั่นอยู่ในพรตแห่งความสงบเงียบ
Verse 9
असकृत्प्रोच्यमानोऽपि परचिंतासमन्वितः । यदा प्रोवाच नो किंचित्स रक्षंश्चौरजीवितम्
แม้ถูกถามซ้ำแล้วซ้ำเล่า เขาก็ยังตั้งจิตเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น และเพราะมิได้เอ่ยสิ่งใด เขาจึงคุ้มครองชีวิตของโจรไว้
Verse 10
ततस्तैर्मंत्रितं सर्वैरेष नूनं मलिम्लुचः । संप्राप्तः पृष्ठतोऽस्माभिर्मुनिरूपो बभूव ह
แล้วคนทั้งหลายก็ปรึกษากันว่า “ผู้นี้แน่แท้คือโจร เราตามมาจากด้านหลัง และเขาได้แปลงกายเป็นฤๅษี”
Verse 11
अविचार्य ततः सर्वैराभीरैस्तैर्दुरात्मभिः । शूलीमारोपितः सद्यो नीत्वा किंचिद्वनांतरम्
แล้วเหล่าอาภีระผู้ใจชั่วทั้งปวง มิได้ไตร่ตรองให้ถ้วนถี่ ก็พากันพาเขาไปยังที่ลึกในป่า แล้วทันใดนั้นก็ตอกเสียบเขาขึ้นบนหลักสูลี
Verse 12
एवं प्राप्ता तदा शूली मुनिना तेन दारुणा । पूर्वकर्मविपाकेन दोषहीनेन धीमता
ดังนั้นในกาลนั้น ด้วยผลสุกงอมแห่งกรรมก่อนกาล ฤๅษีผู้ทรงเดชนั้น ผู้มีปัญญาและปราศจากโทษ จึงได้เข้าเฝ้าพระผู้ทรงตรีศูล คือพระศิวะ