Adhyaya 73

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पार्थ गोपारेश्वरमुत्तमम् । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า: โอ้ปารถะ ณ ฝั่งใต้แห่งแม่น้ำนรมทา มีทีรถะอันงดงามยิ่ง—โคปาเรศวร ผู้ประเสริฐสูงสุด ผู้ขจัดบาปทั้งปวง. โอ้พระราชา ณ ที่นั้นบนพื้นพิภพมีลิงคะอันศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งปรากฏออกมาจากกายของโค

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । गोदेहान्निःसृतं कस्माल्लिङ्गं पापक्षयंकरम् । दक्षिणे नर्मदाकूले मणिनागसमीपतः । संक्षेपात्कथ्यतां विप्र गोपारेश्वरसम्भवम्

ยุธิษฐิระกล่าวว่า: เหตุใดลิงคะซึ่งปรากฏออกจากกายโคจึงเป็นผู้ทำลายบาป? ณ ฝั่งใต้แห่งนรมทา ใกล้มณีนาค—ข้าแต่พราหมณ์ โปรดเล่ากำเนิดของโคปาเรศวรโดยย่อเถิด

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामधेनुस्तपस्तत्र पुरा पार्थ चकार ह । ध्यायते परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า: โอ้ปารถะ ในกาลก่อน กามเธนุได้บำเพ็ญตบะ ณ ที่นั้น และด้วยภักติอันยิ่ง ได้เพ่งฌานต่อมหาอิศวร เทพเหนือเทพทั้งปวง

Verse 4

तुष्टस्तस्या जगन्नाथ कपिलाय महेश्वरः । निःसृतो देहमध्यात्तु अच्छेद्यः परमेश्वरः

เมื่อทรงพอพระทัยในนาง พระผู้เป็นเจ้าแห่งโลกคือพระมหेशวร ได้ทรงปรากฏเพื่อกปิลา และเสด็จออกจากกลางกายของนางเป็นปรเมศวรผู้สูงสุด อันมิอาจแบ่งแยกได้

Verse 5

तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि । आराधनं कृतं यस्मात्तद्वदाशु शुभानने

โอ้เทวี โอ้มารดาแห่งโลก โอ้กปิลา ปรเมศวรี! เมื่อการบูชาได้กระทำแล้ว โอ้ผู้มีพักตร์ผ่องงาม จงกล่าวโดยพลันตามนั้น—บอกความปรารถนาของเจ้า

Verse 6

सुरभ्युवाच । लोकानामुपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना । लोककार्याणि सर्वाणि सिध्यन्ति मत्प्रसादतः

สุรภีกล่าวว่า: เพื่อเกื้อกูลแก่สรรพโลก ข้าถูกสร้างโดยปรเมษฐิน (พระพรหมา) ด้วยพระกรุณาของข้า กิจและความมุ่งหมายทั้งปวงของสัตว์โลกย่อมสำเร็จ

Verse 7

लोकाः स्वर्गं प्रयास्यन्ति मत्प्रसादेन शङ्कर । तीर्थे त्वं भव मे शम्भो लोकानां हितकाम्यया

โอ้ศังกร ด้วยพรของข้า ผู้คนย่อมบรรลุสวรรค์ได้ ดังนั้นโอ้ศัมภู ด้วยความปรารถนาจะเกื้อกูลแก่สรรพโลก จงประทับอยู่เพื่อข้า ณ ตีรถะแห่งนี้

Verse 8

तथेति भगवानुक्त्वा तीर्थे तत्रावसन्मुदा । तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले । स्नानेनैकेन राजेन्द्र पापसङ्घं व्यपोहति

พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า “ตถेติ—เป็นเช่นนั้นเถิด” แล้วทรงประทับอยู่ ณ ตีรถะนั้นด้วยความปีติ ตั้งแต่นั้นมา ตีรถะนั้นเลื่องลือไปทั่วพื้นพิภพ โอ้ราชาเอก ด้วยการอาบน้ำเพียงครั้งเดียว ณ ที่นั้น ย่อมขจัดหมู่บาปเป็นอันมากได้

Verse 9

गोपारेश्वरगोदानं यस्तु भक्त्या च कारयेत् । योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चना

ผู้ใดด้วยศรัทธาจัดพิธีถวายโคทานแด่พระโคปาเรศวร พึงมอบแก่พราหมณ์ผู้ควรค่า คือโคที่เหมาะสมพร้อมทองคำ

Verse 10

सवत्सा तरुणी शुभ्रा बहुक्षीरा सवस्त्रका । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां वा प्रदापयेत्

พึงถวายโคสาวสีขาวพร้อมลูก มีน้ำนมมาก และมีผ้าคู่ไปด้วย; ให้ในวันจตุรทศีแห่งกฤษณปักษ์ หรือในวันอัษฏมี

Verse 11

सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः । दापयेत्परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे

ในทุกเดือน และโดยเฉพาะเดือนการ์ตติกะ พึงถวายทานด้วยศรัทธาสูงสุดแก่พราหมณ์ผู้มุ่งมั่นในสวาธยายะ (การศึกษาพระเวท)

Verse 12

विधिना च प्रदद्याद्यो विधिना यस्तु गृह्णते । तावुभौ पुण्यकर्माणौ प्रेक्षकः पुण्यभाजनम्

ผู้ให้ตามพิธีอันถูกต้อง และผู้รับตามพิธีอันถูกต้อง ทั้งสองเป็นผู้ประกอบกุศลกรรม; แม้ผู้เฝ้าดูก็เป็นภาชนะแห่งบุญ

Verse 13

पिण्डदानं प्रकुर्याद्यः प्रेतानां भक्तिसंयुतः । पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्

ผู้ใดประกอบพิธีปิณฑทานแก่ผู้ล่วงลับด้วยศรัทธา โอ้ราชันผู้ประเสริฐ แม้เพียงปิณฑะก้อนเดียว วิญญาณผู้ตายก็ถึงคติอันสูงสุด

Verse 14

भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने । तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा

ผู้ใดกราบนอบน้อมพระรุทระด้วยภักติทุกวัน บาปของผู้นั้นย่อมสลายไป ดุจน้ำในภาชนะที่ร้าวฉาน

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो राजन्वृषभं च समुत्सृजेत् । पितरश्चोद्धृतास्तेन शिवलोके महीयते

ข้าแต่มหาราช ผู้ใด ณ ตีรถะนั้นปล่อยโคเพศผู้เป็นทาน (วฤษภอุตสรรค) ด้วยบุญนั้นบรรพชนย่อมได้รับการยกขึ้น และผู้นั้นย่อมได้รับเกียรติในโลกพระศิวะ

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वृषोत्सर्गे कृते तात फलं यज्जायते नृणाम् । तत्सर्वं कथयस्वाशु प्रयत्नेन द्विजोत्तम

ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เคารพ ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ โปรดบอกข้าพเจ้าโดยเร็วและด้วยความเพียรถึงผลทั้งปวงที่เกิดแก่ชนเมื่อประกอบวฤษภอุตสรรค”

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वलक्षणसम्पूर्णे वृषे चैव तु यत्फलम् । तदहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्व धर्मनन्दन

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า “ผลที่ได้จากการปล่อยโคเพศผู้ซึ่งพร้อมด้วยลักษณะมงคลทั้งปวงนั้น เราจักกล่าวบัดนี้ จงฟังเถิด โอรสแห่งธรรม”

Verse 18

कार्त्तिके चैव वैशाखे पूर्णिमायां नराधिप । रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

ข้าแต่นราธิป ในเดือนการ์ตติกะและเช่นเดียวกันในเดือนไวศาขะ ในวันเพ็ญ เมื่อเข้าไปอยู่ต่อหน้าพระรุทระ เป็นผู้บริสุทธิ์ อาบน้ำแล้ว และสำรวมอินทรีย์—

Verse 19

वृषस्यैव समुत्सर्गं कारयेत्प्रीयतां हरः । सांनिध्ये कारयेत्पुत्र चतस्रो वत्सिकाः शुभाः

เพื่อให้พระหระ (พระศิวะ) ทรงพอพระทัย พึงปล่อยโคเพศผู้เป็นทาน และในสำนักนั้นเอง โอ้บุตรเอ๋ย พึงจัดลูกโคเพศเมียอันเป็นมงคลสี่ตัวถวายด้วย

Verse 20

दत्त्वा तु विप्रमुख्याय सर्वलक्षणसंयुताः । प्रीयतां च महादेवो ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः

ครั้นถวายสิ่งทั้งหลายอันประกอบด้วยลักษณะมงคลครบถ้วนแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐแล้ว ขอให้พระมหาเทวะทรงพอพระทัย และขอให้พระพรหม พระวิษณุ และพระมหेशวรทรงพอพระทัยด้วย

Verse 21

वृषभे रोमसंख्या या सर्वाङ्गेषु नराधिप । तावद्वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते

ข้าแต่นราธิป (พระราชา) ขนบนสรรพางค์กายของโคเพศผู้มีจำนวนเท่าใด ผู้นั้นย่อมได้รับการสรรเสริญและยกย่องในศิวโลกเป็นเวลาตามจำนวนปีเท่านั้น

Verse 22

शिवलोके वसित्वा तु यदा मर्त्येषु जायते । कुले महति सम्भूतिर्धनधान्यसमाकुले

ครั้นได้พำนักในศิวโลกแล้ว เมื่อกลับมาเกิดในหมู่มนุษย์อีกครั้ง ย่อมบังเกิดในตระกูลใหญ่ อุดมด้วยทรัพย์และธัญญาหาร

Verse 23

नीरोगो रूपवांश्चैव विद्याढ्यः सत्यवाक्शुचिः । गोपारेश्वरमाहात्म्यं मया ख्यातं युधिष्ठिर । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे

ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ปราศจากโรค รูปงาม เปี่ยมด้วยวิทยา วาจาสัตย์ และบริสุทธิ์ โอยุธิษฐิระ เราได้ประกาศมหาตมะแห่งโคปาเรศวรแล้ว: ลึงค์ที่ปรากฏออกจากกายโค ณ ฝั่งทิศใต้แห่งแม่น้ำนรมทา

Verse 73

। अध्याय

จบอธยาย (เครื่องหมายปิดบท)