Vidyeśvara Saṃhitā

วิทยेशวรสํหิตา ในฐานะสํหิตาเปิดของศิวปุราณะ ทำหน้าที่เป็นบทปฐมแห่งเทววิทยาและการปฏิบัติแบบไศวะ โดยสถาปนาพระศิวะในฐานะปรเมศวร ผู้เป็นรากฐานแห่งการสร้าง การทรงไว้ และการสลาย พร้อมชี้ว่าภักติและการบูชา/วรตที่ถูกต้องเป็นหนทางอันเข้าถึงได้เพื่อรับพระกรุณา คัมภีร์อธิบายเหตุที่การบูชาศิวลึงค์ได้รับสถานะพิเศษ: ลึงค์เป็นรูปเคารพแบบไร้รูปจำเพาะ (อนิคนิก) แต่แผ่ซ่านทั่วสรรพสิ่ง และสามารถประมวลความเป็นหนึ่งของพระศิวะทั้งด้านนิษฺกล (ไร้รูป) และสกล (มีรูป) ไว้ด้วยกัน จึงมิใช่เพียงสัญลักษณ์ หากเป็นศูนย์กลางเชิงศาสนพิธีและเทววิทยาแห่งการเข้าถึงพระศิวะ ปัญจักษรมนต์ “นะมะห์ ศิวายะ” ถูกยกเป็นรูปแห่งเสียงอันเป็นแก่นของพระศิวะ เน้นการสวดภาวนา (ชปะ) ความบริสุทธิ์ และเจตนาที่ถูกต้อง เพื่อให้ศักติแห่งมนต์นำไปสู่ความผ่องใสภายในและการได้รับอนุเคราะห์ (อนุครหะ) นอกจากหลักคำสอนแล้ว ยังให้แนวทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม: วินัยเตรียมตน โครงสร้างพื้นฐานของปูชา เครื่องสักการะ การถือวรต และท่าทีภายในที่ทำให้การบูชาบังเกิดผล พร้อมทั้งชี้บทบาทของวิทยา (ความรู้ทางจิตวิญญาณ) และการถ่ายทอดแบบกึ่งอุปนัย—แม้มิใช่ทีกษาอย่างเป็นพิธีเสมอไป—รวมถึงการประสานชีวิตคฤหัสถ์กับการปฏิบัติศิวะประจำวัน โดยสรุป วิทยेशวรสํหิตาวางกรอบการอ่านส่วนอื่นของปุราณะ: เรื่องเล่าเชิงตำนานและวัฏจักรตีรถะในภายหลังควรถูกเข้าใจว่าเป็นการขยายจากรากฐานเหล่านี้—ลึงค์ มนต์ ภักติ และพระกรุณาแห่งพระศิวะที่นำสู่ความหลุดพ้น