Adhyaya 3: Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Verse 1

प्रियव्रत उवाच । अन्यस्मिन् भगवन् जन्मन्यासीत् यत् तद् विचेष्टितम् । सर्वं कथय देवर्षे महत् कौतूहलं हि मे ॥ ३.१ ॥

ప్రియవ్రతుడు పలికెను: హే భగవన్! ఇతర జన్మలో జరిగిన ఆ ప్రవర్తన/వృత్తాంతమంతా చెప్పుము. హే దేవర్షీ! నాకు మహత్తర కౌతూహలం కలిగింది.

Verse 2

नारद उवाच । स्नातस्य मम राजेन्द्र तस्मिन् वेदसरस्यथ । सावित्र्याश्च वचः श्रुत्वा तस्मिन् जन्मसहस्रकम् । स्मरणं तत्क्षणाज्जातं शृणु जन्मान्तरं मम ॥ ३.२ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! ఆ వేదసరస్సులో స్నానం చేసి, సావిత్రీ దేవి వచనములు విని, అదే క్షణమున నాకు సహస్ర జన్మల స్మృతి కలిగింది. నా పూర్వజన్మను వినుము.

Verse 3

अस्त्यवन्तीपुरं राजंस्तत्राहं प्राग् द्विजोत्तमः । नाम्ना सारस्वतः पूर्वं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ ३.३ ॥

ఓ రాజా! ‘అవంతీపురం’ అనే నగరం ఉంది. అక్కడ పూర్వకాలంలో నేను అగ్రశ్రేణి ద్విజుడను; అప్పట్లో నా పేరు ‘సారస్వతుడు’, వేదములు మరియు వేదాంగములలో పారంగతుడను.

Verse 4

बहुभृत्यपरिवारो बहुधान्यश्च पार्थिवः । अन्यस्मिन् कृतसंज्ञे तु युगे परमबुद्धिमान् ॥ ३.४ ॥

కృత (సత్య) యుగమనే మరొక యుగంలో ఆ రాజు అనేక సేవకులు, పరివారములతో కూడి, విస్తార ధాన్యసంపద కలిగి, పరమ బుద్ధిమంతుడై ఉండెను.

Verse 5

ततो ध्यातं मयैकान्ते किमनेन करोम्यहम् । द्वन्द्वेन सर्वमेतद्धि न्यस्त्वा पुत्रेषु याम्यहम् । तपसे धृतसङ्कल्पः सरः सारस्वतं द्रुतम् ॥ ३.५ ॥

అప్పుడు నేను ఏకాంతములో ఆలోచించితిని—“ఇదంతా నాకు ఎందుకు? ఇది సమస్తమూ ద్వంద్వబంధములోనే ఉంది. దీనిని కుమారులకు అప్పగించి నేను వెళ్లుదును.” తపస్సుకు దృఢసంకల్పముతో అతడు త్వరగా సారస్వత సరస్సుకు వెళ్లెను.

Verse 6

एवं चिन्त्य मया इष्टः कर्मकाण्डेन केशवः । श्राद्धैश्च पितरो देवा यज्ञैश्चान्ये तथा जनाः ॥ ३.६ ॥

ఇలా ఆలోచించి నేను కర్మకాండ విధానముతో కేశవుని ఆరాధించితిని. శ్రాద్ధకర్మల ద్వారా పితృదేవతలు మరియు దేవతలు పూజింపబడుతారు; యజ్ఞముల ద్వారా ఇతర జనులూ తృప్తి పొందుతారు.

Verse 7

ततोऽहं निर्गतो राजंस्तपसे धृतमानसः । सारस्वतं नाम सरो यदेतत् पुष्करं स्मृतम् ॥ ३.७ ॥

అప్పుడు ఓ రాజా, తపస్సుకు దృఢమనస్సుతో నేను బయలుదేరి, సారస్వతమనే ఆ సరస్సుకు వెళ్లాను; అదే పుష్కరమని ప్రసిద్ధి.

Verse 8

तत्र गत्वा मया विष्णुः पुराणः पुरुषः शिवः । आराधितो मया भक्त्या जपं नारायणात्मकम् ॥ ३.८ ॥

అక్కడికి వెళ్లి నేను భక్తితో విష్ణువును—ప్రాచీనుడు, పరమపురుషుడు, శివమంగళస్వరూపుడు—ఆరాధించాను; నారాయణాత్మక జపాన్ని చేశాను.

Verse 9

ब्रह्मपारमयं राजन् जपता परमं स्तवम् । ततो मे भगवान् तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ ३.९ ॥

ఓ రాజా, బ్రహ్మపారమయమైన పరమ స్తవాన్ని నేను జపించగా, అప్పుడు భగవాన్ నాపై తృప్తిచెంది ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 10

प्रियव्रत उवाच । कीदृशं ब्रह्मपारं तु श्रोतुमिच्छामि सत्तम । कथयस्व प्रसादेन देवर्षे सुप्रसन्नधीः ॥ ३.१० ॥

ప్రియవ్రతుడు అన్నాడు—ఓ సత్తమా, బ్రహ్మపారమైన ఆ తత్త్వాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను. ఓ దేవర్షీ, కృపచేసి, ప్రశాంతబుద్ధితో వివరించండి.

Verse 11

नारद उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं पारं परं विष्णुमनन्तवीर्यम् । नमामि नित्यं पुरुषं पुराणं परायणं पारगतं पराणाम् ॥ ३.११ ॥

నారదుడు అన్నాడు—పరాత్పరుడు, అమృతస్వరూపుడు, పురాతనుడు, అనంతవీర్యుడు అయిన విష్ణువుకు నేను నిత్యం నమస్కరిస్తాను; ఆయన పరమపారం, ఆదిపురుషుడు, పరమాశ్రయం, సమస్త పరత్వాలను దాటి ఉన్నవాడు.

Verse 12

पुरातनं त्वप्रतिमं पुराणं परापरं पारगमुग्रतेजसम् । गम्भीरगम्भीरधियां प्रधानं नतोऽस्मि देवं हरिमीशितारम् ॥ ३.१२ ॥

నేను ఈశ్వరుడైన హరికి నమస్కరిస్తున్నాను—ఆయన ప్రాచీనుడు, అపూర్వుడు, స్వయంగా పురాణస్వరూపుడు; పరా-అపరాలకు అతీతుడు, పారమునకు చేర్చువాడు, ఉగ్రతేజస్సు గలవాడు, గంభీరబుద్ధులలో ప్రధానుడు।

Verse 13

परात्परं चापरमं प्रधानं परास्पदं शुद्धपदं विशालम् । परात्परेशं पुरुषं पुराणं नारायणं स्तौमि विशुद्धभावः ॥ ३.१३ ॥

విశుద్ధ భావంతో నేను నారాయణుని స్తుతిస్తున్నాను—ఆయన పరాత్పరుడు, అలాగే పరముడు; ప్రధాన తత్త్వం, పరమ ఆశ్రయం, శుద్ధమైన విశాల పదం; పరాత్పరేశుడు, ఆదిపురుషుడు, పురాణ పురుషుడు।

Verse 14

पुरा पुरं शून्यमिदं ससर्ज्ज तदा स्थितत्वात् पुरुषः प्रधानः । जने प्रसिद्धः शरणं ममास्तु नारायणो वीतमलः पुराणः ॥ ३.१४ ॥

పూర్వకాలంలో ఆయన ఈ జగన్నగరాన్ని శూన్యంలా సృష్టించాడు; తరువాత తన స్థితిస్థైర్యం వల్ల పురుషుడు—ప్రధాన తత్త్వస్వరూపుడు—దానికి ఆధారమయ్యాడు। ప్రజల్లో ప్రసిద్ధుడు, మలరహితుడు, పురాతనుడు అయిన నారాయణుడు నా శరణం కావాలి।

Verse 15

पारं परं विष्णुमपाररूपं पुरातनं नीतिमतां प्रधानम् । धृतक्षमं शान्तिधरं क्षितीशं शुभं सदा स्तौमि महानुभावम् ॥ ३.१५ ॥

నేను సదా మహానుభావుడైన విష్ణువును స్తుతిస్తాను—ఆయన పరమపారుడు, అపారరూపుడు, పురాతనుడు, నీతిమంతులలో ప్రధానుడు; ధైర్య-క్షమాశీలుడు, శాంతిధరుడు, భూమీశుడు, నిత్య శుభప్రదుడు।

Verse 16

सहस्रमूर्धानमनन्तपादम् अनेकबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रं नारायणं स्तौम्यमृतं परेशम् ॥ ३.१६ ॥

నేను పరమేశ్వరుడైన నారాయణుని స్తుతిస్తున్నాను—సహస్రశిరస్సు గలవాడు, అనంతపాదుడు, అనేకబాహువు, చంద్రసూర్యనేత్రుడు; క్షర-అక్షర స్వరూపుడు, క్షీరసాగరంలో శయనించువాడు, అమరుడు, పరాత్పరుడు।

Verse 17

त्रिवेदगम्यं त्रिनवैकमूर्तिं त्रिशुक्लसंस्थं त्रिहुताशभेदम् । त्रितत्त्वलक्ष्यं त्रियुगं त्रिनेत्रं नमामि नारायणमप्रमेयम् ॥ ३.१७ ॥

త్రివేదములచే గమ్యుడై, త్రివిధంగా ఏకమూర్తిగా ప్రకాశించి, త్రిశుక్ల-శుద్ధిలో స్థితుడై, త్రిహుతాశన (మూడు పవిత్ర అగ్నులు) భేదరూపుడై, త్రితత్త్వలక్ష్యుడై, త్రియుగసంబంధుడై, త్రినేత్రుడైన అప్రమేయ నారాయణునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 18

कृते शितं रक्ततनुं तथा च त्रेतायुगॆ पूततनुं पुराणम् । तथा हरिं द्वापरतः कलौ च कृष्णीकृतात्मानमथो नमामि ॥ ३.१८ ॥

కృతయుగంలో శ్వేతమూ రక్తవర్ణమూ గల దేహధారిగా, త్రేతాయుగంలో పూతదేహుడైన పురాతనుడిగా, ద్వాపరయుగంలోనూ అలాగే, కలియుగంలో ‘కృష్ణ’ (శ్యామ) స్వభావంగా మారిన హరిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 19

ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान् भुजान्तरे क्षत्रमथोरुयुग्मे । विशः पदाग्रेषु तथैव शूद्रान् नमामि तं विश्वतनुं पुराणम् ॥ ३.१९ ॥

ముఖమునుండి విప్రులను, భుజమధ్యమునుండి క్షత్రియులను, ఊరుయుగ్మమునుండి వైశ్యులను, పాదాగ్రమునుండి శూద్రులను సృష్టించిన ఆ పురాతన విశ్వతనువైన పరమేశ్వరునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 20

परात्परं पारगतं प्रमेयं युधाम्पतिं कार्यत एव कृष्णम्। गदासिचर्मण्यभृतोत्थपाणिं नमामि नारायणमप्रमेयम्॥ ३.२० ॥

పరాత్పరుడై, పరిమితులను దాటి పారగామియై, ప్రమేయుడై తెలిసినా స్వరూపतः అప్రమేయుడై, యుద్ధాధిపతియై, కార్యప్రవృత్తిలో కృష్ణరూపుడై, ఎత్తిన చేతుల్లో గదా, ఖడ్గం, చర్మం (ఢాలు) ధరించిన నారాయణునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 21

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नो जगाद मां नीरदतुल्यघोषः । वरं वृणीष्वेत्यसकृत् ततोऽहं तस्यैव देहे लयमिष्टवान्श्च ॥ ३.२१ ॥

ఇలా స్తుతింపబడిన దేవవరుడు ప్రసన్నుడై, మేఘగర్జనసమానమైన గంభీర స్వరంతో నన్ను పదేపదే ఇలా అన్నాడు—“వరము కోరుకో.” అప్పుడు నేనూ ఆయనదే దేహంలో లయం (ఆత్మలీనత) కావాలని కోరుకున్నాను।

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो मह्यं देवदेवः सनातनः । उवाच प्रकृतिं विप्र संसारस्वाक्षयामिमाम् ॥ ३.२२ ॥

నా మాటలు విని దేవదేవుడైన సనాతనుడు పలికెను—ఓ విప్రా, సంసారానికి అవినాశి ఆధారమైన ఈ ప్రకృతిని నేను వివరిస్తాను।

Verse 23

ब्रह्मणो युगसहस्रं तत्ते तस्मात् समुद्भवः । भविता ते तथा नाम दास्यते संप्रयोजनम् ॥ ३.२३ ॥

బ్రహ్ముని కాలమానం వెయ్యి యుగాలు; దానినుండే నీ ఉద్భవం కలుగుతుంది. అలాగే నీకు ఒక నామం ఏర్పడి, దాని యథోచిత ప్రయోజనం నియమించబడుతుంది।

Verse 24

नारं पानीयमित्युक्तं तं पितॄणां सदा भवान् । ददाति तेन ते नाम नारदेति भविष्यति ॥ ३.२४ ॥

‘నార’ అనగా ‘పానీయ జలం’ అని చెప్పబడింది. నీవు పితృదేవతలకు నిత్యం జలతర్పణం ఇస్తావు గనుక నీ నామం ‘నారద’ అవుతుంది।

Verse 25

एवमुक्त्वा गतो देवः सद्योऽदर्शनमुच्चकैः । अहं कलेवरं त्यक्त्वा कालेन तपसा तदा ॥ ३.२५ ॥

ఇలా చెప్పి దేవుడు తక్షణమే పైకి వెళ్లి కనబడకుండా పోయెను. అప్పుడు నేను కూడా ఆ సమయంలో దేహాన్ని విడిచి, కాలప్రవాహం మరియు తపస్సు ద్వారా కొనసాగితిని।

Verse 26

ब्रह्मणोऽङ्गे लयं प्राप्तस्तदुत्पत्तिं च पार्थिव । दिवसे तु पुनः सृष्टो दशभिस्तनयैः सह ॥ ३.२६ ॥

ఓ పార్థివా, బ్రహ్ముని అంగంలో లయమై, తరువాత మళ్లీ ఉద్భవించి, (బ్రహ్ముని) దినంలో అతడు పది కుమారులతో కూడి పునః సృష్టింపబడెను।

Verse 27

दिनादिर्यो हि देवस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । स सृष्ट्यादिः समस्तानां देवादीनां न संशयः ॥ ३.२७ ॥

అవ్యక్తమునుండి జన్మించిన దేవ బ్రహ్మకు ‘దిన’ ఆది ఎవరో, ఆయనే దేవాదులనుండి ప్రారంభమయ్యే సమస్త జీవుల సృష్ట్యాది—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 28

सर्वस्य जगतः सृष्टिरेषैव प्रभुधर्मतः । एतन्मे प्राकृतं जन्म यन्मां पृच्छसि पार्थिव ॥ ३.२८ ॥

ప్రభుత్వశక్తి యొక్క స్వభావధర్మమునుండే ఇదే సమస్త జగత్తు సృష్టి. ఓ పార్థివా! నీవు నన్ను అడుగుతున్న ‘ప్రాకృత’ (భౌతిక) జన్మ ఇదే.

Verse 29

तस्मान्नारायणं ध्यात्वा प्राप्तोऽस्मि परतो नृप । तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र भव विष्णुपरायणः ॥ ३.२९ ॥

కాబట్టి, ఓ నృపా! నారాయణుని ధ్యానించి నేను పరమపదాన్ని పొందాను. అందువల్ల, ఓ రాజేంద్రా! నీవు కూడా విష్ణుపరాయణుడవై, సంపూర్ణ భక్తుడవు కావాలి।