Adhyaya 1: Narada Questions Pulastya: The Vamana Purana Begins and Satī’s Monsoon Lament

Verse 1

त्रैलोक्यराज्यमाक्षिप्य बलेरिन्द्राय यो ददौ श्रीधराय नमस्तस्मै छद्मवामनरूपिणे

బలియొక్క త్రిలోకాధిపత్యాన్ని హరించి ఇంద్రునికి ప్రసాదించిన, ఛద్మ వామనరూపధారి శ్రీధరుడు (విష్ణువు)కు నమస్కారం.

Verse 2

पुलस्त्यमुषिमासीनमाश्रमे वाग्विदां वरम् नारदः परिपप्रच्छ पुराणं वामनाश्रयम्

ఆశ్రమంలో ఆసీనుడై వాగ్విద్యలో శ్రేష్ఠుడైన పులస్త్యమునిని నారదుడు, వామనాశ్రయ పురాణం గురించి ప్రశ్నించాడు.

Verse 3

कथं भगवता ब्रह्मन् विष्णुना प्रभविष्णुना वामनत्वं धृतं पूर्वं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

హే బ్రాహ్మణా! పరమశక్తిమంతుడైన భగవాన్ విష్ణువు పూర్వం వామనత్వాన్ని ఎలా ధరించాడు? నేను అడుగుతున్నాను, దాన్ని నాకు చెప్పండి.

Verse 4

कथं च वैष्णवनो भूत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः त्रिदशैर्युयुधे सार्थमत्र मै संशयो महान्

మరియు దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదుడు, వైష్ణవుడై ఉండి కూడా దేవతలతో కలిసి ఎలా యుద్ధం చేశాడు? ఇందులో నాకు గొప్ప సందేహం ఉంది.

Verse 5

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ दक्षस्य दुहिता सती शङ्करस्य प्रिया भार्या बभुव वरवर्णिनी

మరియు హే ద్విజశ్రేష్ఠా! దక్షుని కుమార్తె సతి, ఉత్తమ వర్ణముగలది, శంకరుని ప్రియ భార్యగా అయిందని వినబడుతుంది.

Verse 6

किमर्थं सा परित्यज्य स्वरीरं वरानना जाता हिमवतो गेहे गिरीन्द्रस्य महात्मनः

ఆ సుందరముఖి దేవి ఏ కారణంతో తన శరీరాన్ని విడిచి, మహాత్ముడైన గిరిరాజు హిమవంతుని గృహంలో జన్మించింది?

Verse 7

पुनश्च देवदेववस्य पत्नीत्वमगमच्छुभा एतन्मे संशयं छिन्धि सर्ववित् त्वं मतो ऽसि मे

మరల ఆ శుభదేవి దేవదేవుని భార్యత్వాన్ని ఎలా పొందింది? నా ఈ సందేహాన్ని తొలగించండి; మీరు నాకు సర్వజ్ఞుడిగా భావింపబడుతున్నారు.

Verse 8

तीर्थानां चैव माहात्म्यं दानानां चैव सत्तम व्रतानां विविधानां च विधिमाचक्ष्व मे द्विज

హే సత్తమా! నాకు తీర్థాల మహాత్మ్యం, దానాల శ్రేష్ఠత, అలాగే వివిధ వ్రతాల విధిని వివరించండి, ఓ ద్విజా.

Verse 9

एवभुक्तो नारदेन पुलस्त्यो सुनिसत्तमः प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो नारदं तपसो निधिम

నారదుడు ఇలా ప్రశ్నించగా, సద్గుణాలలో శ్రేష్ఠుడైన పులస్త్యుడు పలికాడు; వక్తలలో అగ్రగణ్యుడు తపోనిధి నారదునితో మాట్లాడాడు.

Verse 10

पुलस्त्य उवाच पुराणं वामनं वक्ष्ये क्रमान्निखिलमादितः अवधानं स्थिरं कृत्वा शृणुष्व मुनिसत्त्म

పులస్త్యుడు అన్నాడు—నేను వామన పురాణాన్ని ఆది నుండి క్రమంగా సంపూర్ణంగా వివరిస్తాను. స్థిరమైన ఏకాగ్రతతో వినుము, ఓ మునిశ్రేష్ఠా.

Verse 11

पुरा हैमवती देवी मन्दरस्थं महेश्वरम् उवाच वचनं दृष्ट्वा ग्रीष्मकालमुपस्थितम्

పూర్వకాలంలో హైమవతీ దేవి (పార్వతి) గ్రీష్మకాలం వచ్చినదని చూచి, మందర పర్వతంలో నివసిస్తున్న మహేశ్వరునితో మాటలాడింది।

Verse 12

ग्रीष्मः प्रवृत्तो देवेश न च ते विद्यते गृहम् यत्र वातातपौ ग्रीष्मे स्थितयोर्नौ गमिष्यतः

హే దేవేశ్వరా! గ్రీష్మం ప్రారంభమైంది, మీకు గృహం లేదు; గ్రీష్మంలో గాలి మరియు మండే ఎండ ఉన్నప్పుడు మనిద్దరం ఎక్కడికి వెళ్తాము?

Verse 13

एवमुक्तो भवान्या तु शङ्करो वाक्यमब्रवीत् निराश्रयो ऽहं सुदती सदारण्यचरः शुभे

భవానీ ఇలా పలికినప్పుడు శంకరుడు ఇలా అన్నాడు— హే సుదతీ, హే శుభే! నేను ఆశ్రయరహితుడను; నేను ఎల్లప్పుడూ అరణ్యంలో సంచరించేవాడను।

Verse 14

इत्युक्ता शङ्करेणाथ वृक्षच्छायासु नारद निदाघकालमनयत् समं शर्वेण सा सती

హే నారదా! శంకరుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ సతీ (పార్వతి) శర్వుడు (శివుడు) తో కలిసి చెట్ల నీడల్లో గ్రీష్మకాలాన్ని గడిపింది।

Verse 15

निदाघान्ते समुद्रभूतो निर्जनाचरितो ऽद्भुतः घनान्धकारिताशो वै प्रावृट्कालोषतिरागवान्

గ్రీష్మాంతంలో అద్భుతమైన వర్షాకాలం ఉద్భవించింది; అది నిర్జన ప్రదేశాల్లో సంచరించేది; ఘన మేఘాలు దిశలను చీకటిగా చేశాయి, అది అత్యంత ఉగ్రంగా (తీవ్రంగా) ఉండింది।

Verse 16

तं दृष्ट्वा दक्षतनुजा प्रावृट्कालमुपस्थितम् प्रोवाच वाक्यं देवेशं सती सप्रणयं तदा

ప్రావృట్‌ ఋతువు వచ్చిందని చూచి, దక్షకన్య సతి అప్పుడు స్నేహపూర్వకంగా దేవేశుడైన మహేశ్వరునితో మాటలు పలికింది।

Verse 17

विवान्ति वाता हृदयावदारणा गर्जन्त्यमी लोयधरा महेश्वर स्फुरन्ति नीलाभ्रगणेषु विद्युतो वाशन्ति केकारवमेव बर्हिणः

హృదయాన్ని చీల్చేలా గాలులు వీచుతున్నాయి; ఓ మహేశ్వరా, ఈ జలధర మేఘాలు గర్జిస్తున్నాయి. నీలమేఘసమూహాలలో మెరుపులు స్ఫురిస్తున్నాయి; నెమళ్లు కేకారవం చేస్తున్నాయి।

Verse 18

पतन्ति धारा गगनात् परिच्युता बका बलाकाश्च सरन्ति तोयदान् कदम्बसर्ज्जार्जुनकेतकीद्रुमाः पुष्पाणि मुञ्चन्ति सुमारुताहताः

ఆకాశం నుండి విడిచి వర్షధారలు పడుతున్నాయి. బకాలు, బలాకాలు జలద మేఘాల సమీపంలో సంచరిస్తున్నాయి. కదంబ, సర్జ్జ/శాల, అర్జున, కేతకీ వృక్షాలు మృదువాయువుకు తాకి పుష్పాలను విడిచిపెడుతున్నాయి।

Verse 19

श्रुत्वैव मघस्य दृढं तु गर्जितं त्यजन्ति हंसाश्च सरांसि तत्क्षणात् यथाश्रयान् योगिगणः समन्तात् प्रवृद्धमूलानपि संत्यजन्ति

మఘ మేఘం గట్టిగా గర్జించడాన్ని వినగానే హంసలు క్షణమాత్రంలో సరస్సులను విడిచిపెడతాయి. అలాగే యోగుల గణాలు అన్ని వైపులా తమ ఆశ్రయాలను—బలమైన మూలాలు ఉన్నవైనా—త్యజిస్తాయి।

Verse 20

इमानि यूथानि वने मृगाणां चरन्ति धावन्ति रमन्ति शंभो तथाचिराभाः सुतरां स्फुरन्ति पश्येह नीलेषु घनेषु देव नूनं समृद्धिं सलिलस्य दृष्ट्वा चरन्ति शूरास्तरुणद्रुमेषु

ఓ శంభో, అడవిలో జింకల గుంపులు సంచరిస్తూ, పరుగెత్తుతూ, క్రీడిస్తూ ఉన్నాయి. ఓ దేవా, నీలంగా దట్టమైన మేఘాలలో ఇక్కడ మెరుపుల కాంతులు అత్యంతంగా స్ఫురిస్తున్నాయి. నీటి సమృద్ధిని చూసి ధైర్యవంతమైన జీవులు యువ వృక్షాల మధ్య సంచరిస్తున్నట్లు నిశ్చయం।

Verse 21

उद्वत्त्वेगाः सहसैव निम्नगा जाताः शशङ्काङ्कितचारुमैले किमत्र चित्रं यदनुज्ज्वलं जनं निषेव्य योषिद् भवति त्वशीला

అకస్మాత్తుగా వేగం పెరిగిన నదులు తమ సుందరమైన శ్యామల జలంపై చంద్రకాంతి ముద్రలతో మనోహరంగా మారాయి. నిస్తేజుడైన జనుని సాంగత్యం చేసిన స్త్రీ దుష్శీలగా మారడం ఇందులో ఏమి ఆశ్చర్యం?

Verse 22

नीलैश्च मेघैश्च समावृतं नभः पुष्षैश्च सर्ज्जा मुकुलैश्च नीपाः फलैश्च बिल्वाः पयसा तथापगाः पत्रैः सपद्मैश्च महासरांसि

ఆకాశం నీల మేఘాలతో కప్పబడి ఉంది; సర్జ వృక్షాలు పుష్పాలతో నిండాయి, నీప వృక్షాలు మొగ్గలతో నిండాయి. బిల్వ వృక్షాలు ఫలాలతో వంగి ఉన్నాయి; నదులు నీటితో పరిపూర్ణంగా ప్రవహిస్తున్నాయి; మహాసరోవరాలు ఆకులు మరియు పద్మాలతో కప్పబడ్డాయి.

Verse 23

काले सुरौद्रे ननु ते ब्रवीमि गृहं कुरुष्वात्र महाचजलोत्तमे सुनिर्वृता येन भवामि शंभो

ఈ తీవ్రమైన వేడి కాలంలో నేను నీతో చెప్పుచున్నాను—ఓ శంభో, ఈ ఉత్తమ మహాపర్వతంలో ఇక్కడే ఒక గృహాన్ని నిర్మించు, దానివల్ల నేను సుఖంగా, సంతృప్తిగా నివసించగలను.

Verse 24

इत्थं त्रिनेत्रः श्रुतिरामणीयकं श्रुत्वा वचो वाक्यमिदं बभाषे न मे ऽस्ति वित्तं गृहसंचयार्थे मृगारिचर्मावरणं मम प्रिये

ఇలా త్రినేత్రుడు ఆమె రమ్యమైన మాటలు విని ఈ విధంగా పలికెను—ప్రియే, గృహ నిర్మాణార్థం నాకు ధనం లేదు; నా ఆవరణం మృగచర్మమే.

Verse 25

ममोपवीतं भुजगेश्वरः शुभे कर्णे ऽपि पद्मश्च तथैव पिङ्गलः केयूरमेकं मम कम्बलस्त्वहिर्द्वितीयमन्यो भुजगो धनञ्जयः

ఓ శుభే, భుజగేశ్వరుడే నా ఉపవీతము; నా చెవుల్లో పద్ముడు మరియు అలాగే పింగలుడు ఉన్నారు. నా ఒక కేయూరం సర్పుడు కంబల; రెండవ కేయూరం మరొక సర్పుడు ధనంజయుడు.

Verse 26

सव्येतरे तक्षक उत्तरे तथा नीलो ऽपि नीलाञ्जनतुल्यवर्णः श्रोणीतटे राजति सुप्रतिष्ठः

ఇతర వైపున తక్షకుడు ఉన్నాడు; అలాగే ఉత్తరదిశలో నీలుడు—అతని వర్ణం నీలాంజనంలా గాఢంగా ఉంటుంది. శ్రోణి-ప్రదేశంలో సుప్రతిష్ఠుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच इति वचनमथोग्रं शङ्करात्सा मृडानी ऋतमपि तदसत्यं श्रीमदाकर्ण्य भीता अवनितसमवेक्ष्य स्वामिनो वासकृच्छ्रात् परिवदति सरोषं लज्जयोच्छ्वस्य चोष्म् वम्प्_1.27 देव्युवाच कथं हि देवदेवेश प्रावट्कालो गमिष्यति वृक्षमूले स्थिताया मे सुदुःखेन वदाम्यतः

పులస్త్యుడు అన్నాడు—శంకరుని నుండి వచ్చిన ఆ కఠిన వచనాలు సత్యమైనప్పటికీ, మృడానీ భయపడుతూ విన్నది. నేలవైపు చూపు వంచి, నివాసకష్టంతో బాధపడుతూ, లజ్జతో వేడిగా ఊపిరి విడుస్తూ కోపంతో పలికింది. దేవి పలికింది—ఓ దేవదేవేశా! వృక్షమూలంలో ఉన్న నాకు వర్షాకాలం ఎలా గడుస్తుంది? నేను మహాదుఃఖంతో ఇలా చెబుతున్నాను.

Verse 30

शङ्कर उवाच घनावस्थितदेहायाः प्रावृट्घनखण्डमुन्नतमारुह्य तस्थौ सह दक्षकन्यया ततो ऽभवन्नाम तेदश्वरस्य जीमूतकेतुस्त्विति विश्रुतं दिवि

శంకరుడు అన్నాడు—ఘన మేఘస్వరూప దేహముగల ఆమె, ఎత్తైన వర్షామేఘఖండంపైకి ఎక్కి, దక్షకన్యతో కలిసి అక్కడ నిలిచింది. అప్పుడు ఆ ఉత్తమ అశ్వానికి ‘జీమూతకేతు’ అనే నామం కలిగి, స్వర్గంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.