HomeVamana PuranaAdh. 1Shloka 30
Previous Verse

Shloka 30

Narada Questions PulastyaNarada Questions Pulastya: The Vamana Purana Begins and Satī’s Monsoon Lament

शङ्कर उवाच घनावस्थितदेहायाः प्रावृट्घनखण्डमुन्नतमारुह्य तस्थौ सह दक्षकन्यया ततो ऽभवन्नाम तेदश्वरस्य जीमूतकेतुस्त्विति विश्रुतं दिवि

śaṅkara uvāca ghanāvasthitadehāyāḥ prāvṛṭghanakhaṇḍamunnatamāruhya tasthau saha dakṣakanyayā tato 'bhavannāma tedaśvarasya jīmūtaketustviti viśrutaṃ divi

శంకరుడు అన్నాడు—ఘన మేఘస్వరూప దేహముగల ఆమె, ఎత్తైన వర్షామేఘఖండంపైకి ఎక్కి, దక్షకన్యతో కలిసి అక్కడ నిలిచింది. అప్పుడు ఆ ఉత్తమ అశ్వానికి ‘జీమూతకేతు’ అనే నామం కలిగి, స్వర్గంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.

śaṅkaraḥŚaṅkara
śaṅkaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaṅkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
ghana-avasthita-dehāyāḥof her whose body was enveloped in cloud
ghana-avasthita-dehāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootghana (प्रातिपदिक) + avasthita (कृदन्त: ava-√sthā + क्त) + deha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी (Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः — “घने अवस्थितः देहः यस्याः” (whose body was set/covered in cloud)
prāvṛṭ-ghana-khaṇḍama mass of rainy-season cloud
prāvṛṭ-ghana-khaṇḍam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāvṛṭ (प्रातिपदिक) + ghana (प्रातिपदिक) + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः — “प्रावृट्काले घनखण्डः” (a mass of rainy-season cloud)
unnatamlofty / elevated
unnatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootunnata (कृदन्त: ud-√nam + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; घनखण्डम् इति विशेषणम्
āruhyahaving climbed/ascended
āruhya:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootā-√ruh (धातु) (कृदन्त: ल्यप्)
Formल्यपन्त-अव्ययम् (absolutive) — having ascended
tasthaustood
tasthau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)
dakṣa-kanyayāwith Dakṣa’s daughter
dakṣa-kanyayā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक) + kanyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः — “दक्षस्य कन्या”
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनन्तर/अपादानार्थक (then/thereupon)
abhavatbecame
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; नाम-शब्दः (particle indicating naming: “by name”)
tad-īśvarasyaof that lord
tad-īśvarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः — “तस्य ईश्वरः” (of that lord)
jīmūta-ketuḥJīmūtaketu (name)
jīmūta-ketuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīmūta (प्रातिपदिक) + ketu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः — “जीमूतानां केतुः” (banner/mark among clouds)
tuindeed / but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (but/indeed)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्ययम्; इत्यर्थक-निपातः (quotative)
viśrutamwell-known
viśrutam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootviśruta (कृदन्त: vi-√śru + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (नाम) इत्यर्थे — “well-known”
diviin heaven
divi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (Locative), एकवचन
Śaṅkara (narrating within the chapter’s concluding context)
Śiva (Śaṅkara)
ShaivismMythic nomenclature/etiologySeasonal cosmology (Prāvṛṭ imagery)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse functions as etiological narration: names and fame arise from specific karmic or mythic circumstances. It also subtly sacralizes natural phenomena (rain-clouds/season) as vehicles for divine or semi-divine events, encouraging a worldview where nature participates in dharma and cosmic order (ṛta).

Primarily Vamśānucarita/Ākhyāna (narrative account of notable beings and events), with a light cosmological coloration through seasonal imagery; it is not a direct sarga/pratisarga passage.

Cloud-mass ascent and ‘cloud-banner’ (Jīmūtaketu) symbolically link identity to the rainy season’s potency—fertility, renewal, and veiling/revelation. Śiva’s speech-authority frames the account, consistent with the Purāṇic tendency to harmonize cosmic phenomena with divine narration.