Adhyaya 205

Verse 1

देव्युवाच । भगन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । ब्रूहि श्राद्धविधिं पुण्यं विस्तराज्जगतांपते

దేవి పలికింది—హే భగవన్, దేవదేవేశా, సంసారసముద్రాన్ని దాటించువాడా! హే జగత్పతీ, శ్రాద్ధమనే పుణ్యవిధిని విస్తారంగా వివరించుము.

Verse 2

कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धकृच्छ्राद्धमाचरेत् । अस्मिन्सरस्वती तीर्थे प्रभासक्षेत्र उत्तमे

ఈ సరస్వతీ తీర్థంలో, అత్యుత్తమ ప్రభాసక్షేత్రంలో, శ్రాద్ధం చేయువాడు దినంలోని ఏ భాగంలో శ్రాద్ధకర్మ ఆచరించాలి?

Verse 3

कस्मिंस्तीर्थे कृतं श्राद्धं बहुपुण्यफलं भवेत् । एतत्सर्वं महादेव यथावद्वक्तुमर्हसि

ఏ తీర్థంలో చేసిన శ్రాద్ధం అపార పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది? హే మహాదేవా, ఇవన్నీ యథావిధిగా, క్రమంగా వివరించవలసినది.

Verse 4

ईश्वर उवाच । प्रातःकाले मुहूतांस्त्रीन्संगवस्तावदेव तु । मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्यादपराह्णस्ततः परम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ప్రాతఃకాలము మూడు ముహూర్తములు; సంగవము (పూర్వాహ్నము) కూడా అంతే. మధ్యాహ్నము మూడు ముహూర్తములు, ఆపై అపరాహ్నము వస్తుంది.

Verse 5

सायाह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याच्छ्राद्धं तत्र न कारयेत् । राक्षसीनाम सा वेला गर्हिता सर्वकर्मसु

సాయాహ్నము మూడు ముహూర్తములు; ఆ సమయంలో శ్రాద్ధం చేయించకూడదు. ఆ వేళ రాక్షసీదేవతలదని చెప్పబడినది; అందుచేత సర్వకర్మలలో నిందితము.

Verse 6

अह्नो मुहूर्ता विख्याता दशपंच च सर्वदा । तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः

దినము ఎల్లప్పుడూ పదిహేను ముహూర్తములుగా ప్రసిద్ధం. వాటిలో ఎనిమిదవ ముహూర్తమే ‘కుతప’ అనే కాలముగా స్మరించబడుతుంది.

Verse 7

मध्याह्ने सर्वदा यस्मान्मन्दीभवति भास्करः । तस्मादनंतफलदस्तदारम्भो भविष्यति

మధ్యాహ్నమున భాస్కరుని తాపము సదా మృదువుగా మారుతుంది; అందువల్ల ఆ సమయంలో ప్రారంభించిన కార్యము అనంత ఫలప్రదమగును.

Verse 8

मध्याह्नः खड्गपात्रं तु तथान्ये कालकम्बलाः । रूप्यं दर्भांस्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः

మధ్యాహ్నము, ఖడ్గపాత్రము (శృంగపాత్రము), అలాగే ఇతర కాలకంబలములు; వెండి, దర్భలు, నువ్వులు, ఆవులు, దౌహిత్రుడు—ఇవి ఇక్కడ ఎనిమిది (శుభ సహాయకాలు)గా స్మరించబడినవి.

Verse 9

पापं कुत्सितमित्याहुस्तस्य सन्तापकारिणः । अष्ट चैवं मतास्तस्मात्कुतपा इति विश्रुताः

పాపాన్ని ‘కుత్సితం’ అంటారు—అది నిందనీయం, బాధను కలిగించేది. అందువల్ల ఇవి ఎనిమిదిగా భావింపబడి ‘కుతప’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

Verse 10

ऊर्ध्वं मुहूर्तात्कुतपाद्यन्मुहूर्तचतुष्टयम् । मुहूर्तपञ्चकं चैव स्वधाभवनमिष्यते

కుతప ముహూర్తం తరువాత వచ్చే నాలుగు ముహూర్తాలు—మరియు ఐదు ముహూర్తాల ఈ వ్యవధి—పితృదేవతలకు స్వధా అర్పణకు యోగ్యమైన ‘స్వధా-భవనం’గా భావించబడుతుంది.

Verse 11

विष्णोर्देहसमुद्भूताः कुशाः कृष्णास्तिलास्तथा । श्राद्धस्य रक्षणार्थाय एतत्प्राहुर्दिवौकसः

కుశ గడ్డి మరియు నల్ల నువ్వులు—ఇవి విష్ణువు దేహం నుంచే ఉద్భవించాయని చెబుతారు. దేవతలు ఇవి శ్రాద్ధ రక్షణార్థమని ప్రకటించారు.

Verse 12

तिलोदकाञ्जलिर्देयो जलस्थैस्तीर्थवासिभिः । सदर्भहस्तेनैकेन श्राद्धसेवनमिष्यते

తీర్థవాసులు నీటిలో నిలబడి తిల-జల అంజలి సమర్పించాలి. ఒక చేతిలో దర్భను పట్టుకొని శ్రాద్ధాచరణ చేయడం సమ్మతం.

Verse 13

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः । त्रीणि चात्र प्रशंसंति शुद्धिमक्रोधमत्वराम्

శ్రాద్ధంలో మూడు పవిత్రాలు—దౌహిత్రుడు, కుతపం, మరియు నువ్వులు. అలాగే ఇక్కడ మూడు గుణాలను ప్రశంసించారు—శుద్ధి, క్రోధరాహిత్యం, మరియు అత్వర (ఆతురత లేకపోవడం).

Verse 14

दौहित्रं खड्गमित्युक्तं ललाटे शृङ्गमस्ति यत् । तस्य शृंगस्य यत्पात्रं तद्दौहित्रमिति स्मृतम्

లలాటంపై శృంగమున్న ‘ఖడ్గ’మృగాన్ని ‘దౌహిత్ర’మని అన్నారు. ఆ శృంగంతో చేసిన పాత్రమే ‘దౌహిత్ర’మని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 15

क्षीरिणी वापि चित्रा गौस्तत्क्षीरायद्घृतं भवेत् । तद्दौहित्रमिति प्रोक्तं दैवे पित्र्ये च कर्मणि

పాలు ఇచ్చే—చిత్రగోవైనా—ఆ గోవు పాలతో తయారయ్యే నెయ్యిని ‘దౌహిత్ర’మని అన్నారు; దేవకర్మలలోను పితృకర్మలలోను అది శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించారు.

Verse 16

दर्भाग्रं दैवमित्युक्तं समूलाग्रं तु पैतृकम् । तत्रावलंबिनो ये तु कुशास्ते कुतपाः स्मृताः

దర్భ గడ్డి అగ్రభాగం దేవకర్మలకు యోగ్యమని చెప్పారు; మూలంతో కూడిన అగ్రభాగం పితృకర్మలకు విధేయం. అక్కడ కిందకు వేలాడే కుశాలు ‘కుతప’ కుశాలుగా స్మృతం.

Verse 17

शरीरद्रव्यदाराभूमनोमंत्रद्वि जन्मनाम् । शुद्धिः सप्तसु विज्ञेया श्राद्धकाले विशेषतः

ద్విజుల శుద్ధి ఏడు విషయాలలో తెలుసుకోవాలి—శరీరం, ద్రవ్యం, భార్య, భూమి, మనస్సు, మంత్రాలు, మరియు ద్విజుల స్వాచారం—ప్రత్యేకంగా శ్రాద్ధకాలంలో.

Verse 18

सप्तधा द्रव्यशुद्धिस्तु सोत्तमा मध्यमाऽधमा

ద్రవ్యశుద్ధి కూడా ఏడు విధాలుగా ఉంటుంది—ఉత్తమ, మధ్యమ, అధమ అనే భేదాలతో.

Verse 19

श्रुतं शौर्यं तपः कन्या शिष्याद्यं चान्वयागतम् । धनं सप्तविधं शुक्लमुपायोप्यस्य तादृशः

విద్య, శౌర్యం, తపస్సు, కన్య, శిష్యాదులు మరియు వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన ధనం—ఈ ఏడు విధాల ‘ధనం’ శుక్లం (పవిత్రం) అని చెప్పబడింది; వాటిని పొందే ఉపాయమూ అలాగే శుద్ధమైనదే.

Verse 20

कुत्सितं कृषिवाणिज्यं शुक्लं शिल्पानुवृत्तिभिः । कृतोपकारादाप्तं च शंबलं समुदाहृतम्

(శ్రాద్ధ సందర్భంలో) వ్యవసాయం, వాణిజ్యం నింద్యమని చెప్పబడింది; శిల్పకార్యాల ద్వారా నడిచే జీవిక శుక్లం (శుద్ధం)గా భావించబడుతుంది. చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలంగా లభించేది ‘శంబల’ (నిర్వాహ-లాభం) అని పిలుస్తారు.

Verse 21

उत्कोचतश्च यत्प्राप्तं यत्प्राप्तं चैव साहसात् । व्याजेनोपार्जितं यच्च तत्कृष्णं समुदाहृतम्

లంచం ద్వారా లభించినది, సాహసం/బలవంతం (హింస లేదా బెదిరింపు) ద్వారా పొందినది, మరియు మోసపూరిత కారణాలతో సంపాదించినది—ఇది ‘కృష్ణం’ (నలుపు), అనగా అపవిత్ర ధనం అని ప్రకటించబడింది.

Verse 22

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यै र्यच्छ्राद्धं क्रियते नरैः । तृप्यंति तेन चण्डालाः पुष्कसाद्यासु योनिषु

మనుష్యులు అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో శ్రాద్ధం చేస్తే, ఆ అర్పణంతో పితృదేవతలు కాదు; పుష్కసాది యోనుల్లో జన్మించిన చాండాలులే తృప్తి పొందుతారు.

Verse 23

अन्नप्रकिरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि । तेन तृप्तिमुपायांति ये पिशाचत्वमागताः

మనుష్యులు భూమిపై చేసే అన్నప్రకిరణం (అన్నం చల్లడం) వల్ల, పిశాచత్వాన్ని పొందినవారు తృప్తి పొందుతారు.

Verse 24

यत्पयः स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक । तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषांतृप्तिः प्रजायते

బాలకా, స్నానవస్త్రం నుండి నేలపై పడే నీటి బిందువుల వలన వృక్షయోనిని పొందిన పితృదేవతలు తృప్తి పొందుతారు।

Verse 25

यास्तु गंधांबुकणिकाः पतंति धरणीतले । ताभिराप्यायनं तेषां ये देवत्वमुपागताः

ధరణీతలంపై పడే సుగంధ జలకణాల వలన దేవత్వాన్ని పొందిన పితృదేవతలు పోషింపబడి హర్షిస్తారు।

Verse 26

उद्धृतेष्वपि पिण्डेषु याश्चान्नकणिका भुवि । ताभिराप्यायनं तेषां तिर्यक्त्वं च कुले गताः

పిండాలను ఎత్తివేసిన తరువాత కూడా నేలపై మిగిలే అన్నకణాలు, చిన్న ముక్కల వలన కులంలో తిర్యగ్యోనిని పొందిన పితృజనులు కూడా పోషింపబడుతారు।

Verse 27

ये चादग्धाः कुले बालाः स्त्रियो याश्चाप्यसंस्कृताः । विपन्नास्ते तु विकिरसंमार्जनसुलालसाः

కులంలో దహనసంస్కారం పొందని బాలులు, అలాగే విధిసంస్కారాలు లేని స్త్రీలు—వారు దుర్గతికి చేరినప్పుడు చిందర విందరగా మిగిలిన అవశేషాలు, ఊడ్చిన శేషం కూడా ఆశగా కోరుతారు।

Verse 28

भुक्त्वा वा भ्रमते यच्च जलं यच्चाह्नि सेवते । ब्राह्मणानां तथान्नेन तेन तृप्तिं प्रयांति ते

భోజనం అనంతరం ఆచమనానికి తీసుకునే నీరు, దినచర్యలో సేవించే నీరు, అలాగే బ్రాహ్మణులకు సమర్పించిన అన్నం—ఇవన్నీ వలన పితృజనులు తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 29

पिशाचत्वमनुप्राप्ताः कृमिकीटत्वमेव ये । अथ कालान्प्रवक्ष्यामि कथ्यमा नान्निबोध मे

పిశాచత్వాన్ని పొందినవారైనా, కృమి‑కీట యోనికి చేరినవారైనా—ఇప్పుడు నేను (శ్రాద్ధాది) కర్మలకు తగిన కాలాలను ప్రకటిస్తున్నాను; నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా గ్రహించు.

Verse 30

श्राद्धं कार्यममावास्यां मासिमासींदुसंक्षये । तथाष्टकासु विप्राप्तौ सूर्येन्दुग्रहणे तथा

అమావాస్యనాడు, అలాగే ప్రతి మాసంలో చంద్రక్షయ సమయంలో శ్రాద్ధం చేయవలెను; అష్టకా తిథుల్లో, యోగ్య బ్రాహ్మణుల ఆగమనంలో, మరియు సూర్య‑చంద్ర గ్రహణకాలంలో కూడా చేయాలి.

Verse 31

अयने विषुवे युग्मे सामान्ये चार्कसंक्रमे । अमावास्याष्टकायां च कृष्णपक्षे विशेषतः

అయనకాలంలో, విషువ సమయంలో, యుగ్మ మరియు సామాన్య పర్వదినాల్లో, అలాగే సూర్య సంక్రాంతి వేళ; ముఖ్యంగా కృష్ణపక్షంలో అమావాస్య, అష్టకా తిథుల్లో (శ్రాద్ధం విశేషంగా ప్రశస్తం).

Verse 32

आर्द्रामघारोहिणीषु द्रव्यब्राह्मणसंगमे । गजच्छायाव्यतीपाते विष्टिवैधृति वासरे

ఆర్ద్ర, మఘా, రోహిణీ నక్షత్రాల్లో; ద్రవ్యము మరియు బ్రాహ్మణుల సంగమం (సామర్థ్యం, యోగ్య పാത്രం) కలిగినప్పుడు; గజఛాయా, వ్యతీపాత యోగాల్లో; అలాగే విష్టి, వైధృతి ఉన్న దినాల్లో (శ్రాద్ధం చేయవలెను).

Verse 33

वैशाखस्य तृतीयायां नवम्यां कार्त्तिकस्य च । पंचदश्यां तु माघस्य नभस्ये च त्रयोदशी

వైశాఖ శుక్ల తృతీయ, కార్తీక నవమి, మాఘ పౌర్ణమి (పంచదశి), మరియు నభస్య (భాద్రపద) త్రయోదశి—ఇవీ (దాన‑శ్రాద్ధాలకు) నియతమైన సందర్భాలు.

Verse 34

युगादयः स्मृता एता दत्त स्याक्षयकारिकाः

ఇవి ‘యుగారంభాలు’గా స్మరించబడినవి; ఈ సందర్భాలలో ఇచ్చిన దానం అక్షయ పుణ్యహేతువుగా అవుతుంది.

Verse 35

यस्य मन्वन्तरस्यादौ रथारूढो दिवाकरः । माघमासस्य सप्तम्यां सा तु स्याद्रथसप्तमी

ఏ మన్వంతర ఆరంభంలో దివాకరుడు (సూర్యుడు) రథారూఢుడవుతాడని చెప్పబడుతుందో, మాఘమాసంలోని ఆ సప్తమి ‘రథసప్తమి’గా ప్రసిద్ధి.

Verse 36

वैशाखस्य तृतीयायां कृष्णायां फाल्गुनस्य च । पंचमी चैत्रमासस्य तस्यैवान्त्या तथापरा

అలాగే వైశాఖ తృతీయ, ఫాల్గుణ మాస కృష్ణపక్షంలోని (ప్రత్యేక) తిథి, మరియు చైత్రమాస పంచమి—ఇవీ ఆ విశేష దినాలలో లెక్కించబడతాయి; అలాగే ఒక ‘అంత్య’ తిథి కూడా.

Verse 37

शुक्लत्रयोदशी माघे कार्त्तिकस्य च सप्तमी । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशीति च । मन्वन्तराः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारिकाः

మాఘ శుక్ల త్రయోదశి, కార్త్తిక సప్తమి, అలాగే కార్త్తికీ, ఫాల్గుణీ, చైత్రీ, జ్యైష్ఠీ పౌర్ణములు—ఇవి ‘మన్వంతర’ తిథులుగా స్మరించబడినవి; వీటిలో చేసిన దానం అక్షయఫలప్రదం.

Verse 38

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तिथिः

శ్రావణ కృష్ణాష్టమి, ఆషాఢ పౌర్ణమి, అలాగే కార్త్తికీ, ఫాల్గుణీ, చైత్రీ, జ్యైష్ఠీ—ఈ పంచదశి (పౌర్ణమి) తిథులు కూడా విశేషంగా స్మరణీయమైనవి.

Verse 39

मन्वादयः स्मृताश्चैता दत्तस्याक्षयकारिकाः । नवमी मार्गशीर्षस्य सप्तैताः संस्मरा म्यहम्

మన్వాది మొదలైన తిథులు స్మృతిలో చెప్పబడినవి; అవి దానఫలాన్ని అక్షయంగా చేయునవి. మార్గశీర్ష నవమి సహా అటువంటి ఏడు తిథులను నేను స్మరిస్తున్నాను.

Verse 40

कल्पनामादयो देवि दत्तस्याक्षयकारिकाः । तथा मन्वन्तरस्यादौ द्वादशैव वरानने

ఓ దేవీ, కల్ప-నామాది దినములు దానఫలాన్ని అక్షయంగా చేయునవి. అలాగే, ఓ వరాననే, మన్వంతర ఆరంభంలోనూ నిజంగా అటువంటి పన్నెండు శ్రేష్ఠ సందర్భములు ఉంటాయి.

Verse 41

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं वृद्धि श्राद्धं सपिण्डकम् । पार्वणं चातिविज्ञानं गोष्ठं शुद्ध्यर्थमुत्तमम्

శ్రాద్ధం ఇలా వర్ణించబడింది—నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య, వృద్ధి-శ్రాద్ధం, సపిండక, పార్వణ, ‘అతివిజ్ఞాన’ విధం, మరియు శుద్ధ్యర్థం ఉత్తమమైన గోష్ఠ-శ్రాద్ధం.

Verse 42

कर्मांगं नवमं प्रोक्तं दैवकं दशमं स्मृतम् । एकादशं क्षयाहं तु पुष्ट्यर्थे द्वादशं स्मृतम्

తొమ్మిదవది ‘కర్మాంగ’ అని చెప్పబడింది; పదవది ‘దైవక’ అని స్మరించబడింది. పదకొండవది ‘క్షయాహ’; పన్నెండవది పుష్ట్యర్థం (పోషణ-వృద్ధి కోసం) అని స్మృతం.

Verse 43

सर्वेषामेव श्राद्धानां श्रेष्ठं सांवत्सरं स्मृतम् । अहन्यहनि यच्छ्राद्धं नित्यं तत्परिकीर्तितम्

అన్ని శ్రాద్ధములలో ‘సాంవత్సర’ (వార్షిక) శ్రాద్ధమే శ్రేష్ఠమని స్మృతం. మరియు ప్రతిదినం చేయబడే శ్రాద్ధం ‘నిత్య’ అని ప్రకటించబడింది.

Verse 44

वैश्वदेवविहीनं तु अशक्तावुदकेन तु । एकोद्दिष्टं तु यच्छ्राद्धं तन्नैमित्तिकमुच्यते

వైశ్వదేవ నైవేద్యం లేకుండా చేయబడినది, శక్తి లేకపోతే కేవలం నీటితోనైనా చేయబడినది—అటువంటి ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధమే ‘నైమిత్తిక’ శ్రాద్ధమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 45

कामेन विहितं काम्यमभिप्रेतार्थसिद्धये । वृद्धौ यत्क्रियते श्राद्धं वृद्धि श्राद्धं तदुच्यते

కోరికించిన ఫలసిద్ధి కోసం ప్రత్యేక కామనతో విధించబడిన శ్రాద్ధం ‘కామ్య శ్రాద్ధం’ అని అంటారు। అలాగే వృద్ధి, సమృద్ధి సందర్భంలో చేయబడిన శ్రాద్ధం ‘వృద్ధి-శ్రాద్ధం’గా ప్రసిద్ధం।

Verse 46

ये समाना इति द्वाभ्यामेतच्छ्राद्धं सपिण्डनम् । अमावास्यां तु यच्छ्राद्धं तत्पार्वणमुदाहृतम्

‘యే సమానా…’ మొదలైన రెండు మంత్రాలతో సూచించబడిన శ్రాద్ధం సపిండన కర్మతో సంబంధించిందే. అమావాస్య తిథిలో చేయబడే శ్రాద్ధం ‘పార్వణ శ్రాద్ధం’ అని ప్రకటించబడింది।

Verse 47

गोष्ठ्यां यत्क्रि यते श्राद्धं तद्गोष्ठीश्राद्धमुच्यते । क्रियते पापशुद्ध्यर्थं शुद्धिश्राद्धं तदुच्यते

సభా-సమూహంలో చేయబడే శ్రాద్ధం ‘గోష్ఠీ-శ్రాద్ధం’ అని అంటారు. పాపశుద్ధి కోసం చేయబడే శ్రాద్ధం ‘శుద్ధి-శ్రాద్ధం’గా చెప్పబడుతుంది।

Verse 48

निषेककाले सोमे च सीमन्तोन्नयने तथा । तथा पुंसवने चैव श्राद्धं कर्मांगमेव च

నిషేక సంస్కార సమయంలో, సోమ సంబంధిత కర్మలో, సీమంతోన్నయనంలో అలాగే పుంసవన సంస్కారంలో కూడా—శ్రాద్ధం ఆ సంస్కారాల కర్మాంగంగా తప్పక నిర్వహించాలి।

Verse 49

देवमुद्दिश्य क्रियते यत्तद्दैवकमुच्यते । गच्छेद्देशान्तरं यस्तु श्राद्धं कार्यं तु सर्पिषा

దేవతను ఉద్దేశించి చేయబడే శ్రాద్ధం ‘దైవక-శ్రాద్ధం’ అని చెప్పబడుతుంది. దేశాంతరానికి బయలుదేరువాడు సర్పిషా (నెయ్యితో) శ్రాద్ధం చేయవలెను.

Verse 50

पुष्ट्यर्थमेतद्विज्ञेयं क्षयाहं द्वादशं स्मृतम् । मृतेऽहनि पितुर्यस्तु न कुर्याच्छ्राद्धमादरात्

ఇది (నెయ్యితో చేయు శ్రాద్ధం) పుష్టి మరియు శ్రేయస్సు కొరకు అని తెలుసుకోవాలి; స్మృతిలో దీనిని ‘క్షయాహ’ అనే ద్వాదశ కర్మగా పేర్కొన్నారు. అయితే తండ్రి మరణదినమున ఎవడు భక్తితో శ్రాద్ధం చేయకపోతే—

Verse 51

मातुश्चैव वरारोहे वत्सरान्ते मृतेऽहनि । नाहं तस्य महादेवि पूजां गृह्णामि नो हरिः

హే వరారోహే! అలాగే తల్లి మరణదినమున, సంవత్సరాంతమున—హే మహాదేవీ—నేను అతని పూజను స్వీకరించను; హరివు స్వీకరించడు.

Verse 52

मृताहर्यो न जानाति मानवो यदि वा क्वचित् । तेन कार्यममावास्यां श्राद्धं माघेऽथ मार्गके

ఏ మనిషి ఏ కారణముచేతనైనా మరణతిథిని ఖచ్చితంగా తెలియకపోతే, అతడు అమావాస్యా దినమున శ్రాద్ధం చేయవలెను—మాఘ మాసములో గాని, లేక మార్గశీర్షములో గాని.

Verse 53

अथ विप्रान्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे ये केचन क्षमाः । विशिष्टः श्रोत्रियो योगी वेदविद्यासमन्वितः

ఇప్పుడు శ్రాద్ధంలో ఆహ్వానించుటకు యోగ్యులైన బ్రాహ్మణులను నేను వివరిస్తాను—విశిష్టుడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, మరియు వేదవిద్యా-శాస్త్రజ్ఞానంతో సమన్వితుడు.

Verse 54

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडंगवित् । दौहित्रकस्तु जामाता स्वस्रीयः श्वशुरस्तथा

త్రిణాచికేతుడు, ‘త్రిమధు’ జ్ఞాని, ‘త్రిసుపర్ణ’ జ్ఞాని, వేద షడంగవేత్త—అలాగే దౌహిత్రుడు, జామాత, స్వస్రీయుడు, శ్వశురుడు—ఇవన్నీ శ్రాద్ధంలో పాత్రులుగా భావించబడతారు।

Verse 55

पञ्चाग्निकर्मनिष्ठश्च तपोनिष्ठश्च मातुलः । पितृमातृपरश्चैव शिष्यसंबंधिबांधवः

పంచాగ్ని కర్మంలో నిష్ఠగల, తపస్సులో స్థిరమైన మాతులుడు; తండ్రి-తల్లుల పట్ల పరాయణుడు; అలాగే శిష్యసంబంధాల ద్వారా కలిసిన బంధువు—ఇవారిని గౌరవించాలి।

Verse 56

वेदार्थवित्प्रवक्ता च ब्रह्मचारी सहस्रदः । संबंधिनं तथा संतं दौहित्रं दुहितुः पतिम्

వేదార్థాన్ని తెలిసి బోధించే వాడు, బ్రహ్మచారి, సహస్రదానమిచ్చే ఉదారుడు; అలాగే సద్గుణసంపన్న సంబంధి, దౌహిత్రుడు, కుమార్తె భర్త—ఇవీ గౌరవార్హులు।

Verse 57

भागिनेयं विशेषेण तथा बन्धुगणानपि । नातिक्रमेन्नरस्त्वेतान्मूर्खानपि वरानने

ప్రత్యేకంగా భాగినేయుడు (అక్క/చెల్లి కుమారుడు) మరియు బంధువర్గాన్ని విస్మరించకూడదు। ఓ వరాననే! వారు మూర్ఖులైనా మనిషి వీరిని అతిక్రమించరాదు।

Verse 58

न ब्राह्मणान्परीक्षेत देवकर्मण्युप स्थिते । पैत्रकर्मणि संप्राप्ते परीक्षेत प्रयत्नतः

దేవకర్మ సమీపించినప్పుడు బ్రాహ్మణులను పరిశీలించకూడదు; కానీ పితృకర్మం (శ్రాద్ధం) ప్రారంభమైనప్పుడు వారి అర్హతను ఎంతో జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి।

Verse 59

ये स्तेनाः पतिताः क्लीबा ये च नास्तिकवृत्तयः । तान्हव्यकव्ययोर्विप्राननर्हान्मनुर ब्रवीत्

దొంగలు, ధర్మాచరణం నుండి పతితులు, క్లీబులు (అర్హతలేని వారు), నాస్తికవృత్తితో జీవించువారు—మనువు అటువంటి బ్రాహ్మణులను హవ్య‑కవ్య రెండింటికీ అనర్హులని ప్రకటించాడు।

Verse 60

जटिलं चानधीयानं दुर्बलं कितवं तथा । याजयंति च ये शूद्रांस्तांश्च श्राद्धे न पूजयेत्

జటాధారి అయినా అధ్యయనం చేయని వాడు, బలహీనుడు/అయోగ్యుడు, జూదగాడు, అలాగే శూద్రుల కోసం యజ్ఞం చేయించేవాడు—ఇవారిని శ్రాద్ధంలో పూజించకూడదు।

Verse 61

चिकित्सकान्देवलकान्मांस विक्रयिणस्तथा । विपणैः पीरजीवंतो वर्ज्याः स्युर्हव्यकव्ययोः

వైద్యులు, జీతం కోసం దేవాలయసేవ చేసే దేవలకులు, మాంసం విక్రయించేవారు, అలాగే బజారు‑వ్యాపారంతో జీవించేవారు—హవ్య‑కవ్య కర్మల్లో వీరు వర్జ్యులు।

Verse 62

प्रेष्यो ग्राम्यश्च राज्ञश्च कुनखी श्यावदंतकः । प्रतिरोद्धा गुरोश्चैव त्यक्ता ग्निर्वार्धुषिस्तथा

దాససేవకుడు, గ్రామ్యుడు/అశిష్టుడు, రాజసేవకుడు, వికృత నఖాలు కలవాడు, నల్లబడిన పళ్ళు కలవాడు, ధర్మకార్యాలకు అడ్డుపడేవాడు, గురువుకు విరోధి, అగ్నిహోత్రాన్ని విడిచినవాడు, వడ్డీخورుడు—ఇవారూ వర్జ్యులు।

Verse 63

यक्ष्मी च पशुपालश्च परिवेत्ता निराकृतिः । ब्रह्मध्रुक्परिवित्तिश्च गणाभ्यन्तर एव च

క్షయరోగి, పశుపాలకుడు, పరివేత్త (అన్న ఉన్నప్పుడే ముందుగా వివాహం చేసుకునేవాడు), నిరాకృతుడు/బహిష్కృతుడు, బ్రహ్మద్రోహి, పరివిత్తి (తమ్ముడు ముందుగా పెళ్లి చేసుకున్న అన్న), అలాగే దుష్టగణాలలో ఉన్నవాడు—ఇవారూ వర్జ్యులు।

Verse 64

कुशीलश्चैव काणश्च वृषलीपतिरेव च । पौनर्भवश्च कानीनः कितवो मद्यपस्तथा

దురాచారి, ఒకకన్ను గలవాడు, శూద్రస్త్రీ భర్త, పునర్వివాహిత స్త్రీ నుండి పుట్టినవాడు, అక్రమసంతానం, జూదగాడు, మద్యపుడు—ఇవన్నీ దానగ్రహణంలో వర్జ్యులు.

Verse 65

पापरोग्यभिशस्तश्च दांभिको रसविक्रयी । धनुःशराणां कर्त्ता च यश्च स्याद्दिधिषूपतिः

పాపరోగంతో అపఖ్యాతి పొందినవాడు, దంభికుడు, మత్తు రసాల విక్రేత, ధనుస్సు-బాణాలు తయారుచేసేవాడు, పునర్వివాహిత భర్త—ఇవారు దానధర్మంలో నిందితులు.

Verse 66

मित्रध्रुड्दूतवृत्तिश्च पुत्राचार्यस्तथैव च । भ्रमरी मण्डपाली च चित्रांगः पिशुनस्तथा

మిత్రద్రోహి, దూతవృత్తితో జీవించే వాడు, ‘పుత్రాచార్యుడు’ అనే అనుచిత వృత్తివాడు, అలాగే భ్రమరీ, మండపాలీ, చిత్రాంగుడు, పిశునుడు (చాడీ)—ఇవీ నిందితులలో చేరుతాయి.

Verse 67

उन्मत्तोंऽधश्च बधिरो वेदनिन्दक एव च । हयगोऽश्वोष्ट्रदमको नक्षत्रैर्यश्च जीवति

ఉన్మత్తుడు, అంధుడు, బధిరుడు, వేదనిందకుడు; గుర్రాల వ్యాపారి, గుర్రాలు-ఒంటెలను శిక్షించే వాడు, నక్షత్రజ్యోతిష్యంతో జీవించే వాడు—ఇవీ దానగ్రహణానికి అర్హులు కారు.

Verse 68

पक्षिणां पोषको यश्च युद्धाचार्यस्तथैव च । स्रोतःसंभेदको यश्च वेश्यानां पोषणे रतः

పక్షులను పెంచి (వ్యాపారార్థం) బలపరచేవాడు, యుద్ధాచార్యుడు, గట్టు చెదరగొట్టి లేదా నీటిప్రవాహాన్ని మళ్లించి హాని చేసేవాడు, వేశ్యల పోషణలో నిమగ్నుడు—ఇవీ దానధర్మంలో నిందితులు.

Verse 69

गृहसंवेशको दूतः कृष्यारोपक एव च । आखेटी श्येनजीवी च कन्यादूषक एव च

ఇళ్లలో రహస్యంగా ప్రవేశం కల్పించే మధ్యవర్తి, ఆ వ్యవహారాల దూత, కూలికి నాట్లు వేసి జీవించే వాడు, వేటగాడు, గద్దలతో జీవిక నడిపేవాడు, కన్యాదూషకుడు—ఇవారినీ దూరంగా ఉంచవలెను।

Verse 70

हिंस्रो वृषलपुत्रश्च गणानां चैव याजकः । आचारहीनः क्लीबश्च नित्ययाजनकस्तथा

హింసకుడు, శూద్రపుత్రుడు, అధర్మిక గణాలకు యాజకుడు, ఆచారహీనుడు, క్లీబుడు, మరియు నిత్యం యాగాలు చేయించి వ్యాపారంగా మలచేవాడు—ఇవారూ నిందనీయం।

Verse 71

कृषिजीवी श्लीपदी च सद्भिर्निन्दित एव च । औरभ्रिको माहिषिकः परपूर्वा पतिस्तथा । प्रेतनिर्यातकाश्चैव वर्जनीयाः प्रयत्नतः

వ్యవసాయంతో జీవించే వాడు, శ్లీపద (ఏలిఫెంటియాసిస్) రోగి, సద్భక్తులచే నిందితుడు; గొర్రెలకాపరి, గేదెలకాపరి, ముందుగా మరొకరికి వివాహమైన స్త్రీ భర్త; మరియు ప్రేతాలను తరిమేవారు—ఇవన్నీ జాగ్రత్తగా వర్జించవలెను।

Verse 72

एतान्वै गर्हिताचारानपांक्तेयान्द्विजाधमान् । द्विजानां सति लाभे तू भयत्रैव विवर्जयेत्

ఇవారు గర్హితాచారులు, అపాంక్తేయులు (పంక్తిలో కూర్చోవటానికి అనర్హులు), ద్విజాధములు; యోగ్య ద్విజులు లభ్యమైతే వీరిని అన్ని విధాలా వర్జించవలెను।

Verse 73

वीक्षांधो वैकतः काणः कुष्ठी च वृषलीपतिः । पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम्

పేను/మలినత వల్ల అంధుడైనవాడు, వికృతుడు, ఒకకన్ను వాడు, కుష్ఠురోగి, శూద్రస్త్రీ భర్త—ఇలాంటి పాపరోగి దాత యొక్క సహస్రఫలాన్నికూడా నాశనం చేస్తాడు।

Verse 74

यावद्भिः संस्पृशत्यङ्गैर्ब्राह्मणाञ्छ्रूद्रयाजकः । तावतां न भवेत्प्रेत्य दातुर्वा तस्य पैत्रिकम्

శూద్రయాజకుడైన పురోహితుని అవయవస్పర్శం వల్ల ఎంతమంది బ్రాహ్మణులు స్పృశింపబడతారో, అంతమందికి సంబంధించినంతగా దాతకు పరలోకంలో పితృఫలం కలుగదు।

Verse 75

आदौ माहिषकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अन्ते वार्धुषिकं दृष्ट्वा निराशाः पितरो गताः

ఆదిలో మాహిషకుణ్ణి, మధ్యలో వృషలీపతిని, చివరలో వార్ధుషికుణ్ణి చూచి పితృదేవతలు ఆశాభంగంతో నిరాశగా వెళ్లిపోతారు।

Verse 76

महिषी प्रोच्यते भार्या सा वैधव्येऽभिचारिणी । तस्यां यः क्षपते दोषां स वै माहिषिकः स्मृतः

‘మహిషీ’ అనగా వైధవ్యంలోనూ దురాచారంలో ప్రవృత్తి గల భార్య; ఆమె దోషాన్ని నివారించు (ప్రాయశ్చిత్తం చేయు) వాడే ‘మాహిషకుడు’ అని స్మృతిలో చెప్పబడెను।

Verse 77

वृषलीत्युच्यते शूद्री तस्या यश्च पतिर्भवेत् । तदोष्ठलालासंसर्गात्पतितो वृषलीपतिः

‘వృషలీ’ అనగా శూద్ర స్త్రీ; ఆమెకు భర్తగా ఉండేవాడు ఆమె పెదవుల లాలాజలస్పర్శం వల్ల పతితుడిగా భావింపబడి ‘వృషలీపతి’ అని పిలువబడతాడు।

Verse 78

स्वं वृषं तु परित्यक्त्वा परेण तु वृषायते । वृषली सा तु विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

తన స్వంత భర్తను విడిచి మరొకనిని ‘వృష’గా (సహచరుడిగా) చేసుకునే ఆమెనే ‘వృషలీ’గా తెలుసుకోవాలి; జన్మమాత్రంతో శూద్ర స్త్రీ వృషలీ కాదని భావించాలి।

Verse 79

चण्डाली बंधकी वेश्या रजःस्था या च कन्यका । कुटिला च स्वगोत्रा च वृषल्यः सप्त कीर्तिताः

చండాళీ, బంధకీ, వేశ్య, రజఃస్థా కన్య, కూటిల స్త్రీ మరియు స్వగోత్రా—ఇవే ఏడు విధాల ‘వృషలీ’లని కీర్తించబడినవి.

Verse 80

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । पतिताः पितरस्तस्याः कन्या सा वृषली भवेत्

వివాహం కాకముందే తండ్రి ఇంటిలోనే రజఃదర్శనం పొందిన కన్యకు పితృదేవతలు పతితులని చెప్పబడతారు; ఆ కన్య ‘వృషలీ’ అవుతుంది.

Verse 81

यस्तु तां वरयेत्कन्यां ब्राह्मणो ज्ञानपूर्वतः । अश्राद्धेयमपांक्तेयं तं विद्याद्वृषलीपतिम्

జ్ఞానపూర్వకంగా అటువంటి కన్యను వివాహం చేసుకునే బ్రాహ్మణుడు శ్రాద్ధానికి అనర్హుడు, పంక్తిలో కూర్చునేందుకు అనర్హుడు; అతడు ‘వృషలీపతి’ అని తెలిసికొనాలి.

Verse 82

गौरी कन्या प्रधाना वै मध्यमा कन्यका मता । रोहिणी तत्समा ज्ञेया अधमा च रजस्वला

‘గౌరీ’ కన్య ప్రధానమని, ‘కన్యక’ మధ్యమమని; ‘రోహిణీ’ దానికి సమానమని; ‘రజస్వలా’ అధమమని చెప్పబడింది.

Verse 83

अप्राप्ते रजसि गौरी प्राप्ते रजसि रोहिणी । अव्यंजनकृता कन्या कुचहीना तु नग्निका

రజఃప్రాప్తికి ముందుగా ఆమె ‘గౌరీ’; రజఃప్రాప్తి అయినప్పుడు ‘రోహిణీ’. యౌవనలక్షణాలు ఇంకా వ్యక్తం కాని ఆమె ‘కన్య’; కుచాలు వికసించని ఆమె ‘నగ్నికా’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 84

सप्तवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु नग्निका । दशवर्षा भवेत्कन्या ह्यत ऊर्ध्वं रजस्वला

ఏడు సంవత్సరాల వయసులో ఆమె ‘గౌరీ’, తొమ్మిది సంవత్సరాలలో ‘నగ్నికా’; పది సంవత్సరాలలో ‘కన్యా’, ఆపై ‘రజస్వలా’గా పరిగణింపబడుతుంది।

Verse 85

व्यंजनैर्हन्ति वै पुत्रान्कुलं हन्यात्पयोधरा । गतिमिष्टां तथा लोकान्हंति सा रजसा पितुः

(అనుచిత) వ్యంజనభోగం వల్ల ఆమె కుమారులను నాశనం చేస్తుంది; స్తనమోహం వల్ల వంశపరంపర క్షీణిస్తుంది. రజఃదోషం వల్ల తండ్రి కోరిన గతి, కోరిన లోకప్రాప్తికి ఆమె అడ్డంకి అవుతుంది।

Verse 86

य उद्वहेद्रजोयुक्तां स ज्ञेयो वृषलीपतिः

రజఃయుక్తమైన (రజస్వల) స్త్రీని వివాహం చేసుకునేవాడు ‘వృషలీపతి’ అని తెలిసికొనబడాలి।

Verse 87

यत्करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनाद्द्विजः । तद्भैक्ष्यभुग्जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर्व्यपोहति

వృషలీ-సేవనంతో ద్విజుడు ఒకే రాత్రిలో చేసిన పాపాన్ని, మూడు సంవత్సరాలు భిక్షావృత్తితో జీవిస్తూ నిత్య జపం చేసి తొలగించుకుంటాడు।

Verse 205

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धानर्हब्राह्मणपरीक्षणकथनंनाम पञ्चोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శ్రాద్ధకల్ప విభాగంలో ‘శ్రాద్ధానర్హ బ్రాహ్మణపరీక్షణకథనం’ అనే రెండువందల ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।