Adhyaya 17
ఈ అధ్యాయంలో ప్రహ్లాదుడు కలియుగంలో ద్వారకా-పూజకు అనుసరించవలసిన క్రమాన్ని విధివిధానంగా వివరిస్తాడు. తీర్థస్నానం చేసి యథోచిత దక్షిణా/దానం సమర్పించిన తరువాత భక్తుడు ముందుగా నగర ద్వారాల వద్ద ఉన్న రక్షకులకు నమస్కార-అర్చనలు చేసి, ఆపై దేవకీనందన శ్రీకృష్ణుని సన్నిధికి చేరాలి. ఋషులు సంక్షిప్తమైనా సంపూర్ణమైన పూజావిధిని కోరుతూ—ప్రతి దిశలో ఎవరు నగరాన్ని కాపాడుతారు, ముందూ వెనుకా ఎవరు నిలుస్తారు—అని ప్రశ్నిస్తారు. ప్రహ్లాదుడు తూర్పు ద్వారంలో జయంతుని నాయకత్వంలోని రక్షకులను మొదలుకొని ఆగ్నేయ, దక్షిణ, నైరృతి, పశ్చిమ, వాయవ్య, ఉత్తర, ఐశాన్య దిశల రక్షకులను వరుసగా పేర్కొంటాడు—దేవులు, వినాయకులు, రాక్షసులు, నాగులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, ఋషులు మొదలైనవారు. ప్రతి దిశకు సంబంధించిన ‘రాజవృక్షం’ కూడా చెప్పబడుతుంది—న్యగ్రోధ, శాల, అశ్వత్థ, ప్లక్ష వంటి వృక్షాలు—ఇది సంపూర్ణ రక్షణ-పటాన్ని సూచిస్తుంది. తర్వాత ఒక సందేహం వస్తుంది: కృష్ణద్వారంలో ‘రుక్మి’ అనే గణేశరూపాన్ని ఎందుకు ముందుగా పూజిస్తారు, రుక్మిణీ ప్రసంగంలో రుక్మి కృష్ణునికి విరోధిగా ఉన్నప్పటికీ? ప్రహ్లాదుడు వివరిస్తాడు—సంఘర్షం తరువాత అవమానమై విడుదలైన రుక్మిని, రుక్మిణీ ఆందోళనను గౌరవిస్తూ మరియు విఘ్ననివారణ స్థాపనార్థం శ్రీకృష్ణుడు ద్వారసంబంధ ప్రధాన గణేశరూపంగా నియమించాడు. అధ్యాయం ముగింపులో—ద్వారపాలుడు (రుక్మి-గణేశుడు) తృప్తి చెందితేనే ప్రభువు తృప్తి చెందుతాడు—అనే ఆచార-కారణత్వ సూత్రం ప్రతిపాదించబడుతుంది; ఇది మందిర శిష్టాచారానికి, నైతిక నియమాలకు, పూజాక్రమానికి ఆధారం అవుతుంది.
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । कृत्वाऽभिषेकं तीर्थेषु यथावद्दत्त दक्षिणः । पूजयेच्च ततो देवं कृष्णाख्यं पुरुषं परम्
ప్రహ్లాదుడు పలికెను—తీర్థాలలో విధివిధానంగా స్నానాభిషేకం చేసి, యథోచిత దక్షిణను సమర్పించి, అనంతరం కృష్ణనామక పరమపురుషుడైన దేవుని పూజించాలి.
Verse 2
ऋषय ऊचुः । पूजाविधिं तु कृष्णस्य श्रोतुकामाः समासतः । कथयाऽचरणोपेतं यथावद्दैत्यसत्तम
ఋషులు అన్నారు—సంక్షేపంగా శ్రీకృష్ణుని పూజావిధిని వినదలిచాము. హే దైత్యశ్రేష్ఠా, ఆచరణతో కూడి యథావిధిగా మాకు చెప్పుము।
Verse 3
द्वारपालाश्च के तत्र कः पूर्वं कश्च पृष्ठतः । पुरीयं सर्वतो दैत्य तिष्ठते केन पालिता
అక్కడ ద్వారపాలులు ఎవరు? ముందెవరు, వెనుకెవరు నిలిచియున్నారు? హే దైత్యా, ఈ పురి అన్ని దిక్కులా ఎవరి చేత రక్షింపబడుచున్నది?
Verse 4
आनुपूर्व्यात्समासेन पूजनीया यथाविधि । कथयस्व विधिज्ञोऽसि कृष्णैकचरणप्रियः
క్రమానుసారంగా సంక్షేపంగా, యథావిధిగా వారు ఎలా పూజింపబడవలెనో చెప్పుము। నీవు విధిజ్ఞుడవు, కృష్ణుని ఏకచరణభక్తుడవు—అందుకే పలుకుము।
Verse 5
श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां पूजनं विप्राः श्रुतपूर्वं विधानतः । कलौ कृष्णस्य विप्रेन्द्रा यथावदनुपूर्वशः
శ్రీప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—హే విప్రులారా, వినుడి; పరంపరగా వినబడినదీ, శాస్త్రవిధి ప్రకారమూ అయిన పూజను చెప్పుచున్నాను। హే విప్రశ్రేష్ఠులారా, కలియుగంలో శ్రీకృష్ణుని యథావిధి పూజను క్రమంగా వివరిస్తాను।
Verse 6
पूर्वद्वारस्थितान्देवाञ्छुणुध्वं सुसमाहिताः । जयंतः प्रथमं पूज्यः सर्वपापहरः शुभः
తూర్పు ద్వారమున నిలిచిన దేవతల విషయమును ఏకాగ్రంగా వినుడి। జయంతుడు మొదట పూజింపబడవలెను—అతడు శుభకరుడు, సర్వపాపహరుడు।
Verse 7
स्थापितो देवराजेन पूजार्थं केशवस्य हि । तस्यैवानुचरान्वक्ष्ये तान्निबोधत सत्तमाः
దేవరాజుడైన ఇంద్రుడు కేశవుని పూజార్థం అతనిని స్థాపించాడు. ఇప్పుడు నేను అతని అనుచరులను చెప్పుచున్నాను—ఓ సత్తములారా, వాటిని బాగా గ్రహించండి.
Verse 8
वज्रनाभः सुनाभश्च वज्रबाहुर्महा हनुः । वज्रदंष्ट्रो वज्रधारी वज्रहा वज्रलोचनः
(వారు:) వజ్రనాభుడు, సునాభుడు, వజ్రబాహువు, మహాహనువు, వజ్రదంష్ట్రుడు, వజ్రధారీ, వజ్రహా, వజ్రలోచనుడు.
Verse 9
श्वेतमूर्धा श्वेतमाली जयन्तानुचराश्च ते । एते शस्त्रोद्यतकरा रक्षन्ते तमहर्निशम्
శ్వేతమూర్ధుడు, శ్వేతమాలీ కూడా జయంతుని అనుచరులే. వీరందరూ చేతుల్లో ఆయుధాలు ఎత్తి, ఆ (నగరాన్ని) పగలు-రాత్రి కాపాడుతారు.
Verse 10
पूर्वद्वारे सुसंनद्धा जयन्तोद्देशकारिणः । पूर्वद्वारे च रक्षार्थं नरनाथो विनायकः
తూర్పు ద్వారమున జయంతుని ఆదేశానుసారంగా కార్యం చేయువారు సంపూర్ణంగా సన్నద్ధులై నిలిచియున్నారు. తూర్పు ద్వార రక్షణార్థం నరనాథుడైన వినాయకుడూ ఉన్నాడు.
Verse 11
तरुणार्कश्च वै सूर्यो देव्यो वै सहमातरः । ईश्वरश्चापि दुर्वासा नागराजस्तु तक्षकः
తరుణార్కుడు మరియు సూర్యుడు; మాతృగణములతో కూడిన దేవీలు; ఈశ్వరుడు; దుర్వాసుడు; అలాగే నాగరాజు తక్షకుడు—ఇవీ (అక్కడ) ఉన్నారు.
Verse 12
सेनानीः कार्तिकेयश्च राक्षसश्च महाहनुः । तत्र दीर्घनखोनाम दानवः सुप्रतिष्ठितः
అక్కడ సేనానిగా కార్తికేయుడు ఉన్నాడు; మహాహను అనే రాక్షసుడూ ఉన్నాడు. అక్కడే దీర్ఘనఖ అనే దానవుడు సుస్థిరంగా నిలిచియున్నాడు.
Verse 13
विश्वावसुश्च गन्धर्वो मेनका च वराप्सराः । सनत्कुमारसहितो वसिष्ठो भगवानृषिः
విశ్వావసు అనే గంధర్వుడు, వరాప్సర మేనక, మరియు సనత్కుమారునితో కూడిన భగవాన్ ఋషి వసిష్ఠుడు—ఇవన్నీ అక్కడ విరాజిల్లుచున్నారు.
Verse 14
एते पूज्याः पूर्वतस्तु न्यग्रोधश्च महाद्रुमः । पूर्वद्वारस्थिता ह्येत आग्नेयाञ्छृणुताथ मे
వీరు తూర్పు వైపున పూజ్యులు; అక్కడ మహా న్యగ్రోధ వృక్షమూ నిలిచియుంది. వీరు తూర్పు ద్వారమున స్థితులు; ఇక ఆగ్నేయ దిశలో ఉన్నవారిని నా నుండి వినండి.
Verse 15
ज्वालामुखोऽथ रक्ताक्षः स्मशाननिलयः क्रथः । मांसादो रुधिराहारः कृष्णः कृष्णजटाधरः
జ్వాలాముఖుడు, తరువాత రక్తాక్షుడు; శ్మశాననివాసి క్రథుడు; మాంసాదుడు (మాంసభక్షకుడు), రుధిరాహారుడు (రక్తభోజి), మరియు కృష్ణుడు—కృష్ణజటలను ధరించినవాడు—(ఇవే వారు).
Verse 16
त्रासनो भञ्जनश्चैव ह्याग्न्येय्यां दिशि संस्थिताः । दिशं रक्षंति संनद्धा दक्षिणां शृणुताथ मे
త్రాసనుడు మరియు భంజనుడు ఆగ్నేయ దిశలో స్థితులై, ఆయుధసన్నద్ధులై ఆ దిశను రక్షిస్తారు. ఇక దక్షిణ దిశను నా నుండి వినండి.
Verse 17
दण्डपाणिर्महानादः पाशहस्तः सुलोचनः । अनिवर्त्यक्रमश्चैव तथा दुंदुभिनिस्वनः
దండపాణి, మహానాద, పాశహస్త, సులోచన, అనివర్త్యక్రమ మరియు దుందుభినిస్వన—ఇవే ఆ దిశకు నియుక్తమైన రక్షకనామాలు.
Verse 18
खरस्वनो घर्घरवाक्तथा मौनप्रियः सदा । मल्लिकाक्षश्च एतेषां प्रणतो द्वारपालकः
ఖరస్వన, ఘర్ఘరవాక్, అలాగే ఎల్లప్పుడూ మౌనప్రియుడు; మరియు మల్లికాక్ష—ప్రణమించి—వీరి ద్వారపాలకుడుగా సేవిస్తాడు.
Verse 19
दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः
దక్షిణ ద్వార రక్షణార్థం దుందుభి మరియు వినాయకుడు; అలాగే మహిషార్క, సూర్య, భూషణ, ఈశ్వరుడు—ఇవీ రక్షకులుగా నియమితులు.
Verse 20
चण्डिका च तथा देवी ह्यूर्द्ध्वबाहुश्च राक्षसः । पद्माक्षः क्षेत्रपालश्च नागश्चाश्वतरस्तथा
అలాగే దేవి చండిక; మరియు రాక్షసుడు ఊర్ధ్వబాహు; పద్మాక్ష, క్షేత్రపాల; అలాగే నాగ, అశ్వతర—ఇవీ రక్షకులుగా నిలిచియున్నారు.
Verse 21
चित्रांगदश्च गन्धर्व उर्वशी च वराप्सराः । यो राजा सर्ववृक्षाणां शालश्चापि महाद्रुमः
గంధర్వుడు చిత్రాంగదుడు, శ్రేష్ఠ అప్సర ఉర్వశి; అలాగే సమస్త వృక్షములకు రాజుగా ప్రసిద్ధమైన మహాద్రుమ శాల వృక్షము—ఇవీ అక్కడ స్థాపితమై ఉన్నాయి.
Verse 22
सनातन ऋषिश्रेष्ठो ह्यगस्त्यश्च महातपाः । एते याम्यदिशि द्वारं रक्षन्ति सुसमाहिताः
ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన సనాతనుడు మరియు మహాతపస్వి అగస్త్యుడు—వీరు సంపూర్ణ సమాధానచిత్తంతో యామ్య (దక్షిణ) దిశ ద్వారాన్ని రక్షిస్తున్నారు.
Verse 23
गीतकृन्नर्तको नग्नः कंबली दहनप्रियः । हसनो नेत्रभंगश्च भ्रूविकारो विजृंभकः
గీతకృత్, నర్తక, నగ్న, కంబలీ, దహనప్రియ; అలాగే హసన, నేత్రభంగ, భ్రూవికార, విజృంభక—ఇవే (పరిచరగణాలు) దివ్య రక్షకసేనగా పేర్కొనబడినవి.
Verse 24
मुशली प्रभुरेतेषां संनद्धो वर्तते द्विजाः । रक्षन्ति नैरृतीमाशां पश्चिमां शृणुतापरान्
హే ద్విజులారా, వీరి కవచధారి ప్రభువు ముశలీ. వీరు నైరృతి (దక్షిణ-పడమర) దిశను రక్షిస్తారు; ఇక పడమర దిశవారినీ వినండి.
Verse 25
स्वस्तिकः शंखमूर्द्धा च नीलवासाः शुभाननः । पाशहस्तः शूलहस्त एकपादैकलोचनः
వారు—స్వస్తిక, శంఖమూర్ధ, నీలవాస, శుభానన, పాశహస్త, శూలహస్త, మరియు ఏకపాద-ఏకలోచన.
Verse 26
पश्चिमायां दिशि तथा पुष्पदन्तो विनायकः । उद्धवार्कश्च वै सूर्यः शिवः सत्राजितेश्वरः
మరియు పడమర దిశలో—పుష్పదంత వినాయక, ఉద్ధవార్క, స్వయంగా సూర్యుడు, అలాగే సత్రాజితేశ్వరనామక శివుడు (ఉన్నారు).
Verse 27
तुंबरुर्नामगन्धर्वो घृताची च वराप्सराः । महोदरश्च नागेन्द्रो राक्षसश्च घटोत्कचः
(అక్కడ) తుంబరు అనే గంధర్వుడు, ఘృతాచీ అనే శ్రేష్ఠ అప్సర, మహోదరుడు అనే నాగేంద్రుడు, అలాగే రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు (ఉన్నారు)।
Verse 28
दैत्यः पञ्चजनोनाम ऋषिः कश्यप एव च । देवी कपालिनीनाम अश्वत्थस्तु महाद्रुमः
(అక్కడ) పంచజనుడు అనే దైత్యుడు, ఋషి కశ్యపుడు, కపాలినీ అనే దేవి, అలాగే మహావృక్షమైన అశ్వత్థం (ఉన్నాయి)।
Verse 29
कपिलः क्षेत्रपालश्च प्रतीचीं पाति वै दिशम् । नमस्कार्यास्तथा पूज्या वायव्यो शृणुतापरान्
కపిలుడు మరియు క్షేత్రపాలుడు నిజంగా పశ్చిమ దిశను కాపాడుతారు. వారు నమస్కారము, పూజకు అర్హులు. ఇక వాయవ్య (వాయు-కోణం/ఉత్తర-పడమర) దిశ రక్షకులను వినండి।
Verse 30
भंजनो भैरवश्चैव कालिकोऽथ घटोदरः । झंझकामर्दनः पिंगो रुरुः सर्वभुजोव्रणी
(వాయవ్య దిశలో) భంజనుడు, భైరవుడు, తరువాత కాలికుడు, ఘటోదరుడు; ఝంఝకామర్దనుడు, పింగుడు, రురువు మరియు సర్వభుజోవ్రణీ (ఉన్నారు)।
Verse 31
सुपार्श्वः प्रभुरेतेषां संनद्धः पालयन्दिशम् । उदीच्यां दिशि विप्रेन्द्राः श्यामलश्च गणाधिपः
వీరిలో అధిపతి, కవచధారి సుపార్శ్వుడు ఆ దిశను కాపాడుతాడు. ఓ విప్రేంద్రులారా! ఉత్తర దిశలో గణాధిపతి శ్యామలుడు (ఉన్నాడు)।
Verse 32
मन्वन्तको विरूपाक्षो गोलकः श्वेत संप्लुतः । उन्मत्तः प्रभुरेतेषामुदीच्यां पालयन्दिशम्
మన్వంతక, విరూపాక్ష, గోలక, శ్వేత, సంప్లుత—ఇవన్నిటికి ప్రభువు ఉన్మత్తుడు; అతడు ఉత్తర దిశను రక్షిస్తూ నిలుచున్నాడు।
Verse 33
मूलस्थानश्च वै सूर्य्य इन्द्रेशश्च महेश्वरः । देवी कण्ठेश्वरीनाम क्षेत्रपालश्च खञ्जनः
మూలస్థానంలో సూర్యుడు విరాజిల్లుతున్నాడు; ఇంద్రేశ అనే మహేశ్వరుడూ ఉన్నాడు. అక్కడ కంఠేశ్వరీ దేవి, క్షేత్రపాలుడు ఖంజనుడు కూడా స్థితులై ఉన్నారు।
Verse 34
वासुकिर्नागराजश्च कूर्मपृष्ठश्च दानवः । सनकश्च ऋषिश्रेष्ठो गोलको राक्षसस्तथा
వాసుకి నాగరాజు, కూర్మపృష్ట దానవుడు, ఋషుల్లో శ్రేష్ఠుడు సనకుడు, అలాగే గోలక రాక్షసుడు—ఇవీ అక్కడ పూజ్యసన్నిధులుగా స్థితులై ఉన్నారు।
Verse 35
नारदोनाम गन्धर्वो रंभा चैव वराप्सराः । एते पूज्याः प्रयत्नेन प्लक्षोनाम महाद्रुमः
నారద అనే గంధర్వుడు, రంభ అనే శ్రేష్ఠ అప్సర—వీరిని శ్రద్ధతో పూజించాలి; అలాగే ప్లక్ష అనే మహావృక్షాన్నీ।
Verse 36
यक्षेशः सवितानाम श्यामः पूज्यः प्रयत्नतः । ऐशान्यां दिशि विप्रेन्द्राः स्थिता ये तान्वदाम्यहम्
సవితా అనే యక్షేశుడు, శ్యాముడు—వీరిని శ్రద్ధతో పూజించాలి. ఓ విప్రేంద్రులారా, ఇప్పుడు ఈశాన (ఈశాన్య) దిశలో స్థితులైన వారిని నేను చెప్పుచున్నాను।
Verse 37
दुर्धरो भैरवारावः किंकिणीको महाबलः । करालो विकटो मूलो बलिभुक्तो बलिप्रियः
దుర్ధర, భైరవారావ, మహాబలుడైన కింకిణీక; అలాగే కరాళ, వికట, మూల, బలిభుక్త, బలిప్రియ—ఇవే పవిత్ర క్షేత్రంలోని భయంకర రక్షకుల నామాలు।
Verse 38
एतेषां क्षेत्रपालानां सस्त्रीणां च द्विजोत्तमाः । नेता प्रभु श्च स्वामी च जयन्तः पालकस्तथा
హే ద్విజోత్తములారా! ఈ క్షేత్రపాలులకూ—వారి భార్యలతో కూడి—జయంతుడే నాయకుడు, ప్రభువు, స్వామి, అలాగే రక్షక-పాలకుడు కూడా।
Verse 39
निगृह्णात्यनुगृह्णाति रक्षिता पुरवासिनाम् । जयन्तादेशमादाय ते दुष्टान्घातयन्ति च
వారు నగరవాసుల రక్షకులై దుష్టులను నియంత్రిస్తారు, అనుగ్రహమూ చూపుతారు; జయంతుని ఆజ్ఞను స్వీకరించి దుర్జనులను సంహరిస్తారు కూడా।
Verse 40
नागस्थलस्थितः स्वामी जयन्तः पालकः सदा । नागराजैः परिवृतः पूजनीयः प्रयत्नतः
నాగస్థలంలో నివసించే స్వామి జయంతుడు ఎల్లప్పుడూ పాలకుడు; నాగరాజులతో పరివృతుడై ఆయనను శ్రద్ధతో పూజించాలి।
Verse 41
मांसप्रियमुखाश्चैत ऐशानीं पांति वै दिशम् । सहस्रशीर्षको देवः शेषो नागस्थलस्थितः । अनन्तो वासुकिश्चैव तक्षकः पद्म एव च
ఈ మాంసప్రియులు, ఉగ్రముఖులు అయిన రక్షకులు నిజంగా ఈశాన దిశను కాపాడుతారు. సహస్రశిరస్సు గల దేవుడు శేషుడు నాగస్థలంలో నివసిస్తాడు; అలాగే అనంత, వాసుకి, తక్షక, పద్మ కూడా (అక్కడే) ఉన్నారు।
Verse 42
शंखः कंबलकश्चैव नागश्चाश्वतरस्तथा । मुक्तकः कालियश्चैव जनकोऽथापराजितः
శంఖుడు, కంబలకుడు; నాగుడు, అశ్వతరుడు; ముక్తకుడు, కాలియుడు; అలాగే జనకుడు, అపరాజితుడు—ఇవీ ఆ పవిత్ర క్షేత్రంలోని నాగసమూహంలో ప్రసిద్ధులు.
Verse 43
कर्कोटकमुखा नागास्ते च सन्ति सहस्रशः । ते पूज्या गंधपुष्पैश्च बलिभिर्धूपदीपकैः
కర్కోటకుని నాయకత్వంలో ఉన్న నాగులు వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు. సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, బలి-నైవేద్యాలు, ధూపం మరియు దీపాలతో వారిని పూజించాలి.
Verse 44
पायसेन च मांसेन ह्यन्नाद्यैः सुरया तथा । ततः संपूज्य देवशं जयंतं रक्षिणां वरम्
పాయసం, మాంసం, వివిధ అన్నపదార్థాలు, అలాగే సురాతో—ఆపై రక్షకులలో శ్రేష్ఠుడు, దేవసేనాధిపతి జయంతుని విధిగా పూజించాలి.
Verse 45
गंध पुष्पोपहारैश्च धूपवस्त्रादिभूषणैः । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठाः कृष्णं देवकिनन्दनम् । संपूज्यः प्रथमं तत्र गणेशो रुक्मिसंज्ञकः
సుగంధ పుష్పోపహారాలు, ధూపం, వస్త్రాదుల అలంకారాలతో—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆపై దేవకీనందనుడు శ్రీకృష్ణుని దర్శనానికి వెళ్లాలి. అక్కడ ముందుగా ‘రుక్మి’ అనే పేరుగల గణేశుని విధిగా పూజించాలి.
Verse 46
ऋषय ऊचुः । कथं स रुक्मिदैत्येन्द्रो यो दुष्टो गणतां गतः । साक्षाद्भगवतो द्वारि प्रत्यहं पूज्यते नरः
ఋషులు అన్నారు—దుష్టుడైన దైత్యేంద్రుడు రుక్మి ఎలా గణస్థానాన్ని పొందాడు? స్వయంగా భగవంతుని ద్వారమున ప్రతిరోజూ అతడు ఎలా పూజింపబడుతున్నాడు?
Verse 47
श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णाय रुक्मिणीं दातुं यदा भीष्मक उद्यतः । तद्द्वेषात्क्रोधसंयुक्तो रुक्मी चैद्यममन्यत
శ్రీ ప్రహ్లాదుడు పలికెను—భీష్మకుడు కృష్ణునికి రుక్మిణిని ఇవ్వడానికి సిద్ధపడినప్పుడు, ఆ ద్వేషం వల్ల క్రోధంతో నిండిన రుక్మి కృష్ణుని శత్రువుగా భావించాడు।
Verse 48
यदा जहार भगवान्रुक्मिणीमंबिकालयात् । सर्वान्विद्राव्य वै भूपाञ्जरासन्धमुखान्रणे
భగవంతుడు అంబికా దేవాలయం నుండి రుక్మిణిని అపహరించినప్పుడు, యుద్ధంలో జరాసంధుడి నేతృత్వంలోని సమస్త రాజులను ఓడించి చెదరగొట్టాడు।
Verse 49
तदा रुक्मी महाबाहुर्भीष्मकस्य सुतो बली । नाहत्वा विनिवर्तिष्ये तमहं यादवं रणे
అప్పుడు మహాబాహువు, బలవంతుడైన భీష్మకుని కుమారుడు రుక్మి అన్నాడు—“రణంలో ఆ యాదవుణ్ని సంహరించకుండా నేను తిరిగి రాను।”
Verse 50
प्रतिज्ञां सर्वभूपानां शृण्वतां कृतवान्द्विजाः । एवमुक्त्वा स सन्नद्धो युद्धाय परिधावितः
ఓ ద్విజులారా, సమస్త రాజులు వింటుండగా అతడు ఈ ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. ఇలా చెప్పి ఆయుధధారిగా యుద్ధానికి పరుగెత్తాడు।
Verse 51
अक्षौहिण्या दलेनैवायुद्ध्यत्कृष्णेन भो द्विजाः । स युध्यमानः कृष्णेन वध्यमानो हतौजसः
ఓ ద్విజులారా, అతడు కేవలం ఒక అక్షౌహిణి దళంతో కూడిన కృష్ణునితో యుద్ధం చేశాడు. కృష్ణునితో పోరాడుతూ పోరాడుతూ అతడు దెబ్బలతో బలహీనుడై, అతని శక్తి చూర్ణమైంది।
Verse 52
बद्धो भगवता तत्र कृत्वा वैरूप्यमेव च । रामेण बंधनान्मुक्तो मरणाय मतिं दधौ
అక్కడ భగవంతుడు అతనిని బంధించి వికృతరూపం కూడా చేసెను. రాముడు బంధనమునుండి విడిపించగా అతడు మరణసంకల్పం చేసెను.
Verse 53
रुक्मिणी भ्रातरं दृष्ट्वा मरणे कृतनिश्चयम् । उवाच कृष्णं वैदर्भी भ्रातरं ह्यानयस्व मे
తన అన్న మరణనిశ్చయంతో ఉన్నాడని చూసిన వైదర్భి రుక్మిణి కృష్ణునితో—“నా అన్నను ఇక్కడ నా వద్దకు తీసుకురండి” అని చెప్పెను.
Verse 54
ततस्तत्प्रियकामार्थमनुमान्य जनार्द्दनः । चकार पार्षदां मध्ये प्रवरं विघ्ननाशनम्
ప్రియమైన ఆమె కోరిక నెరవేర్చుటకై జనార్దనుడు సమ్మతించి, తన పరిషదుల మధ్య శ్రేష్ఠమైన విఘ్ననాశకుని స్థాపించెను.
Verse 55
एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रथमं पूज्यते सदा । गंधधूपाक्षतैर्वस्त्रैर्मोदकैस्तं प्रतर्पयेत्
ఈ కారణముచేత, ఓ విప్రులారా, ఆయనను ఎల్లప్పుడూ ముందుగా పూజిస్తారు. గంధం, ధూపం, అక్షతలు, వస్త్రాలు, మోదకాలు సమర్పించి తృప్తిపరచాలి.
Verse 56
तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथस्तुष्टो भवति नान्यथा
ఆయన తృప్తి పొందితే జగన్నాథుడు కూడా తృప్తి పొందును—ఇతర మార్గం లేదు.