Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तदा रुक्मी महाबाहुर्भीष्मकस्य सुतो बली । नाहत्वा विनिवर्तिष्ये तमहं यादवं रणे

Transliteration

tadā rukmī mahābāhurbhīṣmakasya suto balī | nāhatvā vinivartiṣye tamahaṃ yādavaṃ raṇe

Translation

అప్పుడు మహాబాహువు, బలవంతుడైన భీష్మకుని కుమారుడు రుక్మి అన్నాడు—“రణంలో ఆ యాదవుణ్ని సంహరించకుండా నేను తిరిగి రాను।”

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• रुक्मी: Rukmi
• रुक्मी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• महाबाहुः: mighty-armed
• महाबाहुः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रुक्मिणः विशेषणम् (one who has great arms)

• भीष्मकस्य: of Bhishmaka
• भीष्मकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भीष्मक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन; रुक्मिणः अप्पोजिशन

• बली: strong
• बली: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रुक्मिणः विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• हत्वा: having killed
• हत्वा: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having slain)

• विनिवर्तिष्ये: I will return/turn back
• विनिवर्तिष्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + वृत् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• यादवम्: the Yadava (Krishna)
• यादवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यादव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; 'तम्' इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Śrīprahlāda (quoting Rukmī’s vow)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (destination context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (dvijāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Rukmī in armor, bow raised, declaring his vow before allies; wind catches banners; Kṛṣṇa’s chariot seen in the distance.

Characters & Entities

• Rukmī
• Bhīṣmaka
• Yādava (Kṛṣṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride-driven vows intensify bondage; Purāṇic narratives show how such resolve collapses before divine will.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, as the dhāma whose traditions are explained through this conflict-history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it records a martial vow that becomes part of the sacred narrative background.