Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः

Transliteration

dakṣiṇadvārarakṣārthaṃ dundubhiśca vināyakaḥ | mahiṣārkaśca vai sūryo bhūṣaṇaśca tatheśvaraḥ

Translation

దక్షిణ ద్వార రక్షణార్థం దుందుభి మరియు వినాయకుడు; అలాగే మహిషార్క, సూర్య, భూషణ, ఈశ్వరుడు—ఇవీ రక్షకులుగా నియమితులు.

Word by Word

• दक्षिणद्वाररक्षार्थम्: for protecting the southern gate
• दक्षिणद्वाररक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः (तत्पुरुष-परम्परा): दक्षिणस्य द्वारस्य रक्षायाः अर्थम् = for the protection of the southern gate

• दुन्दुभिः: Dundubhi (name)
• दुन्दुभिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• विनायकः: Vināyaka (name)
• विनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• महिषार्कः: Mahiṣārka (name)
• महिषार्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महिषसदृशः अर्कः/महिष-नामकः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक-निपात (indeed)

• सूर्यः: Sūrya (name)
• सूर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• भूषणः: Bhūṣaṇa (name)
• भूषणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थक (also/thus)

• ईश्वरः: Īśvara (name)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (Dakṣiṇa-dvāra)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: The southern gate: Dundubhi with a great drum emblem; Vināyaka with elephant head and modaka; alongside radiant Sūrya and other guardians (Mahiṣārka, Bhūṣaṇa, Īśvara) standing on a fortified threshold with banners.

Characters & Entities

• Dundubhi
• Vināyaka
• Mahiṣārka
• Sūrya
• Bhūṣaṇa
• Īśvara
• Dakṣiṇadvāra (southern gate)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order assigns guardianship to uphold sanctity—pilgrimage is entering a protected, consecrated realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, especially its southern gate and its protective retinue.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct instruction; the verse functions as a sacred catalog of protectors for devotional remembrance.