Adhyaya 35

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मामुह्रदमिति ख्यातं तस्मिन्पर्वतरोधसि

పులస్త్యుడు పలికెను—హే నృపశ్రేష్ఠా! తదుపరి పాపనాశకమైన ‘మాముహృద’ అనే తీర్థానికి, ఆ పర్వతావరోధ ప్రాంతంలో ఉన్నదానికి, వెళ్లవలెను.

Verse 2

तत्र स्नातो नरः सम्यक्छ्रद्धावान्सुसमाहितः । मुच्यते पातकैर्घोरैः पूर्वजन्मकृतैरपि

అక్కడ శ్రద్ధతో, సమ్యక్ ఏకాగ్రచిత్తుడై విధివిధానంగా స్నానం చేసిన మనిషి, పూర్వజన్మలో చేసిన ఘోర పాపాల నుండికూడా విముక్తుడవుతాడు.

Verse 3

तस्य पश्चिमदिग्भागे लिंगमस्ति महीपते । सर्वकामप्रदं नृणां स्थापितं मुद्गलेन तु

హే మహీపతే! దాని పశ్చిమ భాగంలో ఒక శివలింగం ఉంది; అది జనులకు సర్వకామప్రదం, ముద్గలుడు దానిని స్థాపించాడు.

Verse 4

स्नात्वा मामुह्रदे पुण्ये यस्तल्लिंगं च पश्यति । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां फाल्गुने मासि मानवः । स प्राप्नोति परं श्रेयः सर्वतीर्थेषु दुर्लभम्

పుణ్యమైన మాముహృదంలో స్నానం చేసి, ఫాల్గుణ మాస శుక్లపక్ష చతుర్దశినాడు ఆ లింగాన్ని దర్శించినవాడు, సమస్త తీర్థాలలోనూ దుర్లభమైన పరమ శ్రేయస్సును పొందుతాడు.

Verse 5

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं दक्षिणां मूर्तिमाश्रितः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

అక్కడ దక్షిణాభిముఖుడై శ్రాద్ధం చేసే వాడి పితృదేవతలు, ఆభూతసంప్లవం (మహాప్రళయం) వరకు తృప్తిగా ఉంటారు.

Verse 6

तत्र दानं प्रशंसंति नीवाराणां महर्षयः । शाकमूलादिभिः श्राद्धं पितॄणां तुष्टिदं नृप

అక్కడ మహర్షులు నీవార (అడవి బియ్యం) దానాన్ని ప్రశంసిస్తారు. ఓ రాజా! శాకమూలాది పదార్థాలతో చేసిన శ్రాద్ధం పితృదేవతలకు తృప్తికరమవుతుంది.

Verse 7

ययातिरुवाच । मामुह्रदमिति विभो कथं नामाऽभवत्पुरा । मुद्गलस्याश्रमं ब्रूहि मम सर्वं विधानतः

యయాతి అన్నాడు— ఓ విభో! ఈ స్థలం పూర్వం ‘మాముహ్రద’ అనే పేరుతో ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది? మహర్షి ముద్గల ఆశ్రమాన్ని నాకు విధివిధానాలతో క్రమంగా వివరించండి.

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । तत्रस्थस्य पुरा राजन्मुद्गलस्य महात्मनः । विमानं वरमादाय देवदूतः समागतः

పులస్త్యుడు అన్నాడు— ఓ రాజా! పూర్వకాలంలో మహాత్మ ముద్గలుడు అక్కడ నివసిస్తున్నప్పుడు, ఒక దేవదూత ఉత్తమ విమానాన్ని తీసుకొని వచ్చాడు.

Verse 9

सोऽब्रवीद्देवराज्ञाहं प्रेषितो मुनिसत्तम । तवार्थायाऽरुहैनं त्वं विमानं गम्यतां दिवि

అతడు అన్నాడు— ఓ మునిశ్రేష్ఠా! దేవరాజు నన్ను పంపాడు. మీ కోసమే ఈ విమానం; దీనిపై ఎక్కి స్వర్గానికి వెళ్లండి.

Verse 10

मुद्गल उवाच । स्वर्गस्य ये गुणा दूत ये च दोषा प्रकीर्तिताः । तान्मे वद करिष्येऽहं श्रुत्वा वै यत्क्षमं भवेत्

ముద్గలుడు అన్నాడు— ఓ దూతా! స్వర్గానికి చెప్పబడిన గుణాలు, అలాగే దోషాలు ఏవో నాకు చెప్పు. వాటిని విని నిజంగా యోగ్యమైనదాన్ని నేను చేస్తాను.

Verse 11

ब्रूहि तान्सकलान्दूत त्वागमिष्याम्यहं ततः

హే దూతా! వాటన్నిటినీ నాకు చెప్పు; ఆపై నేను నీతో కలిసి వస్తాను.

Verse 12

देवदूत उवाच । अलमेतेन दर्पेण क्रियतां शक्रजल्पितम् । पुण्यैः स्वकैर्द्विजश्रेष्ठ समागच्छेरिदं ततः

దేవదూత అన్నాడు—ఈ గర్వం చాలును; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) చెప్పినదే చేయుము. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! నీ స్వపుణ్యబలంతో ఇక్కడికి రమ్ము; ఆపై ముందుకు సాగుము.

Verse 13

मुद्गल उवाच । अश्रुतैस्तैर्न गच्छेऽहमेतन्मे हृदि निश्चितम् । करिष्येऽहं तपो भूरि पूजयिष्ये महेश्वरम्

ముద్గలుడు అన్నాడు—ఆ విషయాలు వినకుండ నేను వెళ్లను; ఇది నా హృదయంలో దృఢనిశ్చయం. నేను విస్తారమైన తపస్సు చేసి మహేశ్వరుడు (శివుడు)ను పూజిస్తాను.

Verse 14

दूत उवाच । न शक्तः स्वर्गुणान्वक्तुमपि वर्षशतैरपि । संक्षेपात्कथयिष्यामि यदि ते निश्चयः परः

దూత అన్నాడు—స్వర్గగుణాలను వంద సంవత్సరాలైనా పూర్తిగా చెప్పడం నాకు శక్తి కాదు. అయినా నీ సంకల్పం దృఢమైతే, నేను సంక్షేపంగా వివరిస్తాను.

Verse 16

बुभुक्षा नैव तृष्णा च निद्रालस्ये न च प्रभो । रंभाद्यप्सरसो मुख्या गंधर्वास्तुंबरादयः । रमयंति नरं तत्र गीतैर्नृत्यैरनेकशः

హే ప్రభో! అక్కడ ఆకలి లేదు, దాహం లేదు; నిద్రా అలసటలు కూడా లేవు. రంభా మొదలైన ప్రధాన అప్సరసలు, తుంబర మొదలైన గంధర్వులు అనేక విధాల గీత-నృత్యాలతో అక్కడ మనుష్యుణ్ని ఆనందింపజేస్తారు.

Verse 17

एवं च वसते तत्र जनः स्वर्गे तपोधन । यावत्पुण्यक्षयस्तावत्पश्चात्पातमवाप्नुयात्

ఓ తపోధన! జనులు అక్కడ స్వర్గంలో తమ పుణ్యం ఉన్నంతకాలమే నివసిస్తారు; పుణ్యం క్షయమైన తరువాత వారు ఆ స్థితి నుండి పతనమవుతారు.

Verse 18

एक एव मुने दोषः स्वर्लोके प्रतिभाति मे । स एव पतनाख्यस्तु स्वर्गिणां च भयावहः

ఓ మునీ! స్వర్లోకంలో నాకు ఒక్క దోషమే కనిపిస్తుంది—అదే ‘పతనం’ అని ప్రసిద్ధి; అది స్వర్గవాసులకు భయంకరం.

Verse 19

न पुण्यं लभते तत्र कर्तुं विप्र कथंचन । कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्भोगभूमिस्तु सा स्मृता

ఓ విప్రా! అక్కడ (స్వర్గంలో) ఏ విధంగానూ కొత్త పుణ్యాన్ని సంపాదించే అవకాశం లేదు. ఓ బ్రహ్మన్! ఇది (మనుష్యలోకం) కర్మభూమి అని, అది (స్వర్గం) భోగభూమి అని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 20

यदत्र क्रियते कर्म शुभं तत्रोप भुज्यते । तथा दृष्ट्वा विमानस्थान्भूरिधर्मादिसंयुतान्

ఇక్కడ చేయబడే శుభకర్మ ఫలం అక్కడ (స్వర్గంలో) అనుభవించబడుతుంది. అలా విమానాలలో ఆసీనులై, విస్తార ధర్మాది గుణాలతో యుక్తులైన వారిని చూసి (కర్మ-ఫల బంధం తెలుస్తుంది).

Verse 21

बहुतेजोन्वितान्स्वर्गे ह्यल्पपुण्यो द्विजोत्तम । पश्चात्तापजदुःखेन स्वर्गस्थो दुःखितः सदा

ఓ ద్విజోత్తమా! స్వర్గంలో మహాతేజస్సుతో ఉన్నవారిని చూసి, అల్పపుణ్యుడు—స్వర్గంలో ఉన్నప్పటికీ—పశ్చాత్తాపజన్య దుఃఖంతో ఎల్లప్పుడూ దుఃఖితుడై ఉంటాడు.

Verse 22

न मया सुकृतं भूरि कृतं मर्त्त्ये कथंचन

నేను మర్త్యలోకంలో ఏ విధంగానూ విస్తారమైన పుణ్యకర్మలను చేయలేదు।

Verse 23

तथा च पतमानांश्च दृष्ट्वा चान्यान्सहस्रशः । आत्मनश्च महद्दुःखं जायते च तदद्भुतम्

మరియు, వేలాది ఇతరులు పతనమవుతున్నట్లు చూసినప్పుడు, తనలో ఆశ్చర్యకరమైన మహాదుఃఖం జన్మిస్తుంది।

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं गुणदोषसमुद्भवम् । स्वर्गसंचेष्टितं ब्रह्मन्कुरुष्व यदभीप्सितम्

హే బ్రాహ్మణా! గుణదోషాల నుండి ఉద్భవించిన ఈ సమస్తమును, స్వర్గంలోని వ్యవహారరీతిని కూడా, నీకు వివరించాను; ఇక నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయుము।

Verse 25

मुद्गल उवाच । पतनस्य भयं यत्र पुण्यहानिर्न वर्द्धनम् । तेन स्वर्गेण मे दूत नैव कार्यं कथंचन

ముద్గలుడు అన్నాడు—హే దూతా! ఎక్కడ పతనభయం ఉందో, ఎక్కడ పుణ్యం క్షయమై పెరగదో, అటువంటి స్వర్గంతో నాకు ఏ విధంగానూ పని లేదు।

Verse 26

वाच्यस्त्वया ममादेशाद्देवराजः स्फुटं वचः । क्षम्यतामपराधो मे न स्वर्गाय स्पृहा मम

నా ఆజ్ఞ ప్రకారం నీవు దేవరాజునకు స్పష్టంగా ఈ మాటలు చెప్పుము—‘నా అపరాధాన్ని క్షమించుగాక; నాకు స్వర్గంపై ఏ స్పృహా లేదు।’

Verse 27

तत्कर्माऽहं करिष्यामि येन नो पतनाद्भयम् । साधयिष्यामि तांल्लोकान्ये सदा पातवर्जिताः

పతనభయం లేకుండునట్లు నేను ఆ కార్యమును చేయుదును. సదా పతనరహితమైన ఆ లోకములను నేను పొందుదును.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा नृपश्रेष्ठ मुद्गलः स्वर्गनिःस्पृहः । स्थितस्तत्रैव निरतः शिवध्यानपरायणः

పులస్త్యుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఇలా చెప్పి, స్వర్గాసక్తి లేని ముద్గలుడు అక్కడే స్థిరంగా నిలిచి, శివధ్యానంలో పరాయణుడై నిరతుడయ్యెను.

Verse 29

श्रुत्वा दूतोऽपि शक्रस्य तस्य वाक्यं सविस्तरम् । कथयामास शक्रस्य तं भूयः सोऽभ्यभाषत

ముద్గలుని వాక్యమును సవివరంగా విని, శక్రుని దూత అది శక్రునికి తెలియజేసెను; అప్పుడు శక్రుడు మరల పలికెను.

Verse 30

देवदूताप्रमाणं च विमानं हि त्वया कृतम् । न कृतं केन चित्पूर्वं न करिष्यति कश्चन

దేవదూతలకు తగిన ప్రమాణముగల విమానమును నీవే నిర్మించితివి; ఇంతకు ముందు ఎవరూ చేయలేదు, ఇకపై ఎవరూ చేయరు.

Verse 31

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा बलादानय तं मुनिम् । आनयस्वान्यथा शापं तव दास्याम्यसंशयम्

కాబట్టి నీవు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి ఆ మునిని బలవంతంగా తీసుకొని రా. తీసుకొని రాకపోతే నిశ్చయంగా నీకు శాపము ఇస్తాను.

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । शक्रस्य वचनं श्रुत्वा देवदूते भयान्वितः । प्रस्थितः सत्वरं तत्र मुद्गलो यत्र तिष्ठति

పులస్త్యుడు అన్నాడు—శక్రుని ఆజ్ఞ విని భయంతో కంపించిన దేవదూత, ముద్గల ముని ఉన్న చోటుకు వేగంగా బయలుదేరాడు।

Verse 33

मुद्गलोऽपि विमानस्थं पुनर्दृष्ट्वा समागतम् । मामुह्रदे प्रविश्याथ वारयामास तं तदा

ముద్గలుడు కూడా విమానంలో కూర్చుని మళ్లీ వచ్చిన వానిని చూసి, ‘మాము’ హ్రదంలో ప్రవేశించి, ఆ సమయంలోనే అతనిని ఆపాడు।

Verse 34

स तस्य वचनेनैव स्तंभितो लिखितो यथा । चलितुं नैव शक्नोति प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

ఆ సన్ముని మాట మాత్రంతోనే అతడు చిత్రంలా స్థంభించిపోయాడు; ఆయన తపోప్రభావం వల్ల అతడు కదలలేకపోయాడు।

Verse 35

चिरकालगतं ज्ञात्वा दूतं तु त्रिदशाधिपः । स्वयं तत्राययौ कोपादारुह्यैरावणं गजम्

దూత చాలా కాలంగా వెళ్లిపోయినట్టు తెలిసి, త్రిదశాధిపతి ఇంద్రుడు కోపంతో స్వయంగా అక్కడికి వచ్చాడు, ఐరావత గజంపై ఎక్కి।

Verse 36

अथ दृष्ट्वा तदा दूतं स्तंभितं मुद्गलेन तु । वधार्थं तूद्यतस्तस्य स वज्रं भ्रामयंस्तदा

అప్పుడు ముద్గలుడు స్థంభింపజేసిన దూతను చూసి, ఇంద్రుడు వధించాలనే ఉద్దేశంతో లేచి, ఆ క్షణంలో వజ్రాన్ని తిప్పసాగాడు।

Verse 37

एतस्मिन्नेव काले तु उत्पातास्तत्र दारुणाः । अपसव्यं मृगाश्चक्रुः पशवः पक्षिणश्च ये । तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास मुद्गलो विस्मयान्वितः

అదే సమయంలో అక్కడ ఘోరమైన ఉపద్రవ సూచకాలు ఉద్భవించాయి. మృగాలు, పశువులు, పక్షులు అపసవ్యంగా (ఎడమవైపు) సంచరించాయి. ఆ నిమిత్తాలను చూసి ముద్గలుడు ఆశ్చర్యంతో మనసులో ఆలోచించాడు.

Verse 38

अथ दृष्ट्वांबरगतं वज्रोद्यतकरं हरिम् । स्तंभयामास तं सद्यो दृष्टिपातेन मुद्गलः

తర్వాత ఆకాశంలో సంచరిస్తూ, చేతిలో వజ్రాన్ని ఎత్తి సిద్ధంగా ఉన్న హరి (ఇంద్రుడు)ను చూసి ముద్గలుడు కేవలం దృష్టిపాతంతోనే అతనిని వెంటనే స్థంభింపజేశాడు.

Verse 39

तत्र शक्रः स्तुतिं चक्रे भग्नोत्साहो नृपोत्तम । मुञ्च मां ब्राह्मणश्रेष्ठ यास्यामि त्रिदशालयम्

అక్కడ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఉత్సాహం చెదిరి స్తుతి చేసి ఇలా అన్నాడు—“ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నన్ను విడిచిపెట్టు; నేను త్రిదశుల ఆలయానికి వెళ్తాను.”

Verse 40

स्वर्गे वा यदि वा मर्त्त्ये तिष्ठ त्वं स्वेच्छया द्विज । मया कृतः समुद्योगो हितार्थं ते मुने ह्ययम्

“స్వర్గంలోనైనా, మర్త్యలోకంలోనైనా—ఓ ద్విజా, నీ ఇష్టానుసారం ఎక్కడ కావాలంటే అక్కడ ఉండుము. ఓ మునీ, ఈ ప్రయత్నం నేను నీ హితార్థమే చేశాను.”

Verse 41

वरं वरय भद्रं ते नित्यं यो मनसि स्थितः । तं ते सर्वं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“వరాన్ని కోరుకో—నీకు మంగళం కలుగుగాక—నీ మనసులో నిత్యం నిలిచినదేదైనా. అది ఎంత దుర్లభమైనా, నేను అది అంతా నీకు ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 42

मुद्गल उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं दृष्टः सुरेश्वर । दर्शनं ते सहस्राक्ष स्वप्नेष्वपि सुदुर्लभम्

ముద్గలుడు పలికెను—హే సురేశ్వరా! నేను నిన్ను దర్శించినదే ప్రశంసనీయమైన వరము. హే సహస్రాక్షా! నీ దర్శనం స్వప్నములలోనూ అత్యంత దుర్లభము.

Verse 43

अवश्यं यदि मे देयो वरो वृत्रनिषूदन । त्वत्प्रसादेन मे मोक्षो जायतां शीघ्रमेव हि

నాకు తప్పక వరము ఇవ్వవలసి ఉంటే, హే వృత్రనిషూదనా, నీ ప్రసాదముచే నాకు మోక్షము శీఘ్రముగా కలుగుగాక.

Verse 44

मा मु ह्रदं समागत्य दूतः प्रोक्तो मया यतः । ततो मामुह्रदमिति ख्यातिं यातु धरातले

ఈ హ్రదమునకు వచ్చి నేను దూతను ‘మా ము’ అని పలికినందున, ఈ స్థలం భూమిపై ‘మాముహ్రద’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుగాక.

Verse 45

नंदनादीनि रम्याणि तत्र देववनानि च । अनन्यसदृशा भोगाः सदा तृप्तिर्द्विजोत्तम

అక్కడ నందనాది రమ్యమైన దేవవనములు ఉన్నాయి; భోగములు సాటిలేనివి, సదా తృప్తి కలుగుతుంది, హే ద్విజోత్తమా.

Verse 46

पिण्डदानात्परां प्रीतिं लभंतां पितरोऽत्र हि

నిజముగా ఇక్కడ పిండదానం చేయుటవలన పితృదేవతలు పరమ ప్రీతిని పొందుదురు.

Verse 47

इन्द्र उवाच । मामुह्रदमिति ख्यातं तीर्थमेतद्भविष्यति । वरिष्ठं नात्र सन्देहो मत्प्रसादाद्विजोत्तम

ఇంద్రుడు పలికెను—ఈ తీర్థము ‘మాముహ్రద’ అని ప్రసిద్ధి పొందును. నా ప్రసాదమువలన ఇందులో సందేహము లేదు, ఓ ద్విజోత్తమా, ఇది సర్వతీర్థములలో శ్రేష్ఠమగును.

Verse 48

अत्र ये फाल्गुने मासि पौर्णमास्यां समाहिताः । करिष्यंति पुनः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम्

ఇక్కడ ఫాల్గుణ మాసపు పౌర్ణమి నాడు సమాహితచిత్తులై మళ్లీ స్నానం చేయువారు పరమగతిని పొందుదురు.

Verse 49

पिण्डदानाद्गयातुल्यं लप्स्यंते फलमुत्तमम् । पुण्यदानफलं चात्र संख्याहीनं द्विजोत्तम

ఇక్కడ పిండదానం చేయుటవలన గయాసమానమైన ఉత్తమ ఫలము లభించును. అలాగే ఈ స్థలములో పుణ్యదానఫలము, ఓ ద్విజోత్తమా, లెక్కలేనిది.

Verse 50

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा ययौ स्वर्गं दूतमादाय वज्रभृत् । मुद्गलोऽपि परं ब्रह्म चिंतयन्ह्यनिशं ततः

పులస్త్యుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి వజ్రధారి ఇంద్రుడు దూతను వెంట తీసుకొని స్వర్గమునకు వెళ్లెను. ఆపై ముద్గలుడు కూడా నిరంతరం పరబ్రహ్మను ధ్యానించుచు తత్త్వములో లీనుడై నిలిచెను.

Verse 51

शुक्लध्यानपरो भूत्वा मोक्षं प्राप्तस्ततोऽक्षयम्

శుద్ధ (ప్రకాశమయ) ధ్యానమునందు పరుడై, అతడు అప్పటినుండి అక్షయమైన మోక్షమును పొందెను.

Verse 52

अत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महात्मना । बहुविप्रसमवाये पर्वतेस्मिन्महीपते

హే మహీపతే! ఇక్కడ ఈ పర్వతంపై అనేక బ్రాహ్మణుల సమవాయంలో మహాత్మ నారదుడు పూర్వకాలంలో ఈ పవిత్ర గాథను పాడెను।

Verse 53

मामु ह्रदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं मुद्गलेश्वरम् । इह भुक्त्वाऽखिलान्कामानन्ते मुक्तिमवाप्स्यति । एतस्मात्कारणाद्राजन्मामुह्रदमिति स्मृतम्

మాము హ్రదంలో స్నానం చేసి ఆ ముద్గలేశ్వర ప్రభువును దర్శించినవాడు, ఈ జన్మలోనే సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలను అనుభవించి, చివరికి మోక్షాన్ని పొందుతాడు; అందుకే, హే రాజా, ఇది ‘మాముహ్రదం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 54

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां प्रवरं लोकविश्रुतम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्

ఆ తీర్థం సమస్త తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమై లోకవిఖ్యాతమైంది; కనుక సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ స్నానం ఆచరించాలి।

Verse 55

मोक्षकामो विशेषेण य इच्छेत्परमं पदम् । चण्डिकाश्रममासाद्य किं पुनः परितप्यते

మోక్షాన్ని విశేషంగా కోరుతూ పరమపదాన్ని ఆశించే వాడు, చండికా ఆశ్రమాన్ని చేరిన తరువాత మరల ఎందుకు తపించాలి?