Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Arbudha Khanda›Adhyaya 35›Shloka 37
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 37

Devanagari script

एतस्मिन्नेव काले तु उत्पातास्तत्र दारुणाः । अपसव्यं मृगाश्चक्रुः पशवः पक्षिणश्च ये । तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास मुद्गलो विस्मयान्वितः

Transliteration

etasminneva kāle tu utpātāstatra dāruṇāḥ | apasavyaṃ mṛgāścakruḥ paśavaḥ pakṣiṇaśca ye | tāndṛṣṭvā cintayāmāsa mudgalo vismayānvitaḥ

Translation

అదే సమయంలో అక్కడ ఘోరమైన ఉపద్రవ సూచకాలు ఉద్భవించాయి. మృగాలు, పశువులు, పక్షులు అపసవ్యంగా (ఎడమవైపు) సంచరించాయి. ఆ నిమిత్తాలను చూసి ముద్గలుడు ఆశ్చర్యంతో మనసులో ఆలోచించాడు.

Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात; अवधारण (emphasis/only)
कालेtime
काले:
Kala/Adhikarana (Time-locus/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
तुand/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
उत्पाताःportents/omens
उत्पाताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
दारुणाःterrible
दारुणाः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (उत्पाताः)
अपसव्यम्to the left/inauspiciously
अपसव्यम्:
Manner (Kriya-visheshaṇa)
TypeIndeclinable
Rootअपसव्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययवत् प्रयोग; ‘leftward/inauspiciously’
मृगाःdeer/animals
मृगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चक्रुःdid/made
चक्रुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
पशवःbeasts/cattle
पशवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पक्षिणःbirds
पक्षिणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
येwhich/who
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
चिन्तयामासpondered/thought
चिन्तयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘began to think/pondered’
मुद्गलःMudgala
मुद्गलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुद्गल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विस्मयान्वितःfilled with astonishment
विस्मयान्वितः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय + अन्वित (प्रातिपदिक; √इ (धातु) क्त-प्रत्ययान्त ‘अन्वित’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुष—‘विस्मयेन अन्वितः’ (endowed with wonder)
Speaker

Pulastya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda/Arbudācala (contextual)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A hermitage near a rugged sacred mountain; animals and birds circle and move leftward (apasavya), wind and dust rise; Mudgala stands still, eyes widened in contemplative wonder as the sky darkens with portent.

Characters & Entities
M
Mudgala
U
Utpāta (omens)
M
Mṛga (animals)
P
Pakṣi (birds)

FAQs

Purāṇic dharma emphasizes discernment: omens signal moral-spiritual imbalance, prompting reflection rather than rash action.

The signs occur within the Arbuda Khaṇḍa locale (the sacred region around Mudgala’s residence, earlier tied to Māmu-hrada).

No explicit ritual is stated; the verse presents utpāta-lakṣaṇa (omen-signs) and the sage’s contemplative response.

←Previous Verse
Next Verse→