Adhyaya 30

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्पावनं परमं नृणाम् । तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि

పులస్త్యుడు పలికెను: తదనంతరం మానవులను పరమ పవిత్రం చేసే అగ్నితీర్థానికి వెళ్ళాలి. పూర్వం అక్కడ అగ్నిదేవుడు అదృశ్యమయ్యాడు మరియు దేవతలచే తిరిగి పొందబడ్డాడు.

Verse 2

ययातिरुवाच । किमर्थं भगवन्वह्निः पुरा नष्टो द्विजोत्तम । कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने

యయాతి పలికెను: ఓ భగవంతుడా! ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! పూర్వం అగ్నిదేవుడు ఏ కారణం చేత అదృశ్యమయ్యాడు? మరియు అక్కడనే తిరిగి ఎలా లభించాడు? ఓ మహామునీ, నాకు ఈ విషయం తెలుసుకోవాలని కుతూహలంగా ఉంది.

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा वृष्टिनिरोधोऽभूद्यावद्द्वादशवत्सरान् । संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः

పులస్త్యుడు పలికెను: పూర్వం పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు వర్షాలు కురవలేదు. ఆకలితో అలమటించిన సమస్త లోకం తీవ్ర సంక్షోభంలో మరియు సంశయంలో పడిపోయింది.

Verse 4

प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले । नष्टा अरण्यजा ग्राम्याः पशवः पक्षिणो मृगाः

భూమిపై మిగిలి ఉన్నవారు దాదాపు మరణించారు లేదా మృతతుల్యులయ్యారు. అడవి మరియు గ్రామాలలో నివసించే పశువులు, పక్షులు మరియు మృగాలన్నీ నశించిపోయాయి.

Verse 5

एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः । विश्वामित्रो मुनिवरः संदेहं परमं गतः

ఓ రాజా! మర్త్యలోకంలో ఇటువంటి కష్టాలు సంభవించగా, మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడు తీవ్ర సందేహంలో మరియు ఆవేదనలో పడ్డాడు.

Verse 6

अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्तः क्षुत्क्षामः पर्यटन्दिशः

అన్నము, ఔషధులు, పోషకరసములు లేనందున అతడు ఎముకల శేషమాత్రుడయ్యెను. మరొక దినమున ఆకలిచేత క్షీణించి దిశదిశల తిరుగుచుండెను।

Verse 7

चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम् । तत्रापश्यन्मृतं श्वानं शुष्कं पार्थिवसत्तम

ఆకలి దాహములచేత అత్యంత పీడితుడై అతడు చండాలుని నివాసమునకు చేరెను. అక్కడ ఎండిపోయిన మృత శునకమును చూచెను—ఓ రాజశ్రేష్ఠా।

Verse 8

तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु । क्षुत्क्षामः पाचयामास ततस्तं पावकेऽजुहोत्

దానిని తీసుకొని ఇంటికి వచ్చి నీటితో కడిగి, ఆకలిచేత బలహీనుడై దానిని వండెను; అనంతరం ఆ మాంసమును అగ్నిలో ఆహుతి చేసెను।

Verse 9

अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप । शक्रस्योपरि मन्युं स्वं चक्रेऽतीव महीपते

అభక్ష్యభక్షణము జరిగినదని తెలిసి హవ్యవాహుడైన అగ్ని, ఓ నృపా, ఓ భూమిపతీ, శక్రునిపై అత్యంత కోపమును ధరించెను।

Verse 10

नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् । यादृगाप्तं हविस्तादृगग्निभक्षो विशिष्यते

ఔషధిరసము లోకమున నశించినప్పుడు, ఇదే ఇప్పుడు యుక్తమగును—యెట్లా హవిస్సు లభించునో, అట్లే అగ్ని భక్ష్యమును విశేషముగా గ్రహించును।

Verse 11

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అభక్ష్యాన్ని భక్షించను; అవసరమైతే భూమిమండలాన్నే విడిచిపెడతాను—దీనివల్ల శక్రాది దేవులు మరింత కఠిన దుఃఖస్థితికి చేరుతారు.

Verse 12

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

ఇలా మనసులో ఆలోచించి, కోపంతో నిండిన హవ్యవాహనుడు (అగ్ని) సమస్త చరాచరాలతో కూడిన మర్త్యలోకాన్ని విడిచి అకస్మాత్తుగా అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 13

प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । प्रणष्टास्तु जनाः सर्वे विशेषात्संशयं गताः

అగ్ని అకస్మాత్తుగా అంతర్ధానమైనప్పుడు అగ్నిష్టోమాది క్రియలు నిలిచిపోయాయి; మరియు సమస్త ప్రజలు, ముఖ్యంగా, తీవ్రమైన సందేహంలో పడ్డారు.

Verse 14

ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः । यज्ञभागविहीनत्वान्मंत्रं चक्रुस्ततो मिथः

అప్పుడు సమస్త దేవగణాలు పరమ సందేహంలో పడ్డారు; యజ్ఞభాగం లభించకపోవడంతో వారు పరస్పరం సంప్రదింపులు చేసుకున్నారు.

Verse 15

त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः । शेषनाशाद्वयं सर्वे विनंक्ष्यामो न संशयः

అగ్ని మర్త్యులను విడిచిపెట్టగానే మనుష్యులు నాశనానికి గురయ్యారు. మిగిలినదీ నశిస్తే మేమూ—మేమందరం—నిశ్చయంగా నశిస్తాము; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 16

तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम् । यथा चरति मर्त्ये च तथा नीतिर्विधीयताम्

కాబట్టి అగ్ని ఇప్పుడు ఎక్కడ నివసిస్తున్నాడో అక్కడ అతనిని అన్వేషించాలి. మర్త్యలోకంలో అతడు ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నాడో దానికి తగిన విధంగా తగిన నీతిని నిర్ణయించాలి.

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवं ते निश्चयं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः । अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले

పులస్త్యుడు పలికెను—ఇలా నిర్ణయించుకొని, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు భూమండలమంతటా అన్ని దిశలలో అగ్నిని అన్వేషించసాగారు.

Verse 18

ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः । पप्रच्छुः श्रद्धया वह्निर्यदि दृष्टः प्रकथ्यताम्

అప్పుడు అలసిపోయిన స్వర్గవాసులు ముందర శుకుణ్ణి చూసి భక్తితో అడిగారు—“మీరు అగ్నిని చూసి ఉంటే దయచేసి మాకు చెప్పండి.”

Verse 19

शुक उवाच । योऽयं वंशो महानग्रे प्रदग्धो वह्निसंगतः । प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः

శుకుడు పలికెను—“ఇదిగో ఈ మహా వంశము (వెదురు కాండం) ముందుగా అగ్ని స్పర్శతో దగ్ధమైంది; అక్కడే అదృశ్యమైన హవ్యవాహుడైన అగ్నిదేవుడు మహాతేజస్సుతో నాకు దర్శనమిచ్చాడు.”

Verse 20

शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः । गद्गदा भावि ते वाणी प्रोक्त्वेदं प्रस्थितो द्रुतम्

శుకుడు చూపించిన వెంటనే, కోపంతో కమ్ముకున్న వహ్ని (అగ్ని) అతనిని శపించి—“నీ వాక్కు గద్గదంగా, అంటే తడబడేలా అవుతుంది” అని చెప్పి, వెంటనే వేగంగా వెళ్లిపోయాడు.

Verse 21

प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम् । तत्रस्थो द्विपराज्ञा स कथितो विबुधान्प्रति

అతడు శమీ వృక్షగర్భంలో—వృక్షోత్తమమైన అశ్వత్థంలో—ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఉన్న అతనిని గజరాజు దేవతలకు తెలియజేశాడు.

Verse 22

स तं प्रोवाच ते जिह्वा विपरीता भविष्यति । ततो जलाशयं गत्वा पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

అతడు అతనితో అన్నాడు—“నీ నాలుక వికృతమవుతుంది.” ఆపై అర్బుద అనే పర్వతంలోని జలాశయానికి వెళ్లి,

Verse 23

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

భగవాన్ వహ్ని దేవతలకు కనిపించకుండా అలా ప్రవేశించాడు. అయితే అక్కడ పైకి వచ్చిన ఒక కప్పు హుతాశనుని వారికి వెల్లడించింది.

Verse 24

अत्राऽसौ तिष्ठते वह्निर्निर्झरे पर्वतस्य च । दग्धाश्च जलजाः सर्वे सुतप्तेनैव वारिणा

“ఇక్కడే వహ్ని పర్వతపు జలపాతంలో నిలిచి ఉన్నాడు; అత్యంత వేడెక్కిన ఈ నీటితోనే జలజ జీవులన్నీ కాలిపోయాయి.”

Verse 25

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

“ఓ సురులారా! ఆ మృత్యుముఖం నుండి నేను మహా కష్టంతో బయటపడ్డాను.” ఇది విని హవ్యవాహనుడు (అగ్ని) ప్రయత్నించి లోపల ప్రవేశించాడు.

Verse 26

भविष्यसि विजिह्वस्त्वं शप्त्वा तं दर्दुरं नृपः

“నీవు జిహ్వాహీనుడవు (లేదా జిహ్వావికృతుడవు) అవుతావు”—అని రాజైన అగ్ని ఆ కప్పును శపించాడు।

Verse 27

ततो देवगणाः सर्वे निष्क्रांताः सलिलाश्रयात् । संवेष्ट्य तुष्टुवुः सर्वे स्तवैर्वेदोद्भवैर्नृप

అప్పుడు సమస్త దేవగణాలు జలాశ్రయం నుండి బయటికి వచ్చారు; ఓ రాజా, అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి వేదోద్భవ స్తోత్రాలతో ఆయనను స్తుతించారు।

Verse 28

देवा ऊचुः । त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि पावक । त्वया हीनं जगत्सर्वं नाशं यास्यति सत्वरम्

దేవులు పలికారు—హే అగ్నీ, హే పావకా! నీవు సమస్త భూతాల హృదయాంతరంలో సంచరిస్తావు; నీవు లేకపోతే ఈ సమస్త జగత్తు త్వరగా నాశమవుతుంది।

Verse 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

నీవే సమస్త దేవతల ‘ముఖము’; నీ మీదనే లోకాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి। నీవు భూలోకాన్ని విడిచిపెడితే, మేమందరం—ఇంద్రునితో సహా—వినాశానికే చేరుతాము; కనుక నీవు మమ్మల్ని రక్షించవలెను।

Verse 30

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं विष्णुस्त्वं दिवाकरः । त्वं चंद्रस्त्वं च धनदो मरुत्त्वं च सुरेश्वरः

నీవు బ్రహ్మవు, నీవు మహాదేవుడవు, నీవు విష్ణువు, నీవు దివాకరుడు (సూర్యుడు)। నీవు చంద్రుడు, నీవు ధనదుడు (కుబేరుడు); నీవు మరుత్తు, నీవే సురేశ్వరుడు।

Verse 31

इंद्राद्या विबुधाः सर्वे त्वदायत्ता हुताशन । किमर्थं भगवन्मर्त्त्यं त्यक्त्वा त्वमत्र संस्थितः । किमर्थं भगवन्नस्माननागांस्त्यक्तुमिच्छसि

హే హుతాశన! ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు నీపై ఆధారపడినవారు. ఓ భగవాన్, మర్త్యలోకాన్ని విడిచి నీవు ఇక్కడ ఎందుకు నిలిచివున్నావు? ఓ ప్రభూ, నిరపరాధులమైన మమ్మల్ని ఎందుకు విడిచిపెట్టదలచుకున్నావు?

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । वेष्टितो भगवान्वह्निर्देवैः स्तुतिपरायणैः । तस्यैव निर्झरस्याथ तटस्थो वाक्यमब्रवीत्

పులస్త్యుడు అన్నాడు— స్తుతిలో నిమగ్నమైన దేవతలచే చుట్టుముట్టబడిన భగవాన్ అగ్నిదేవుడు ఆ పవిత్ర జలపాతపు ఒడ్డున నిలిచి, అనంతరం ఈ వాక్యాలను పలికాడు।

Verse 33

वह्निरुवाच । अभक्ष्यभक्षणे शक्रो मामिच्छति नियोजितुम् । तेनैव न करोत्येष वृष्टिं मर्त्त्ये सुरेश्वरः

అగ్ని అన్నాడు— శక్రుడు నన్ను అభక్ష్యాన్ని భక్షించుటకు నియోగించదలచుకున్నాడు. ఆ కారణంగానే ఈ దేవేశ్వరుడు మర్త్యలోకంలో వర్షాన్ని కురిపించడంలేదు।

Verse 34

अतोऽहं भूतलं त्यक्त्वा प्रविष्टो निर्झरे त्विह । प्रणष्टान्नरसे लोके न चाहं स्थातुमुत्सहे

అందుకే నేను భూతలాన్ని విడిచి ఇక్కడ ఈ జలపాతంలో ప్రవేశించాను. లోకంలో మానవత్వసారం, ధర్మాచారం నశించినప్పుడు అక్కడ నిలవడానికి నాకు మనస్సు ఒప్పదు।

Verse 35

शक्र उवाच । शृणु यस्मान्मया रोधः कृतो वृष्टेर्हुताशन । देवापिर्नाम धर्मज्ञः क्षत्रियाणां यशस्करः

శక్రుడు అన్నాడు— హే హుతాశన, నేను వర్షాన్ని ఎందుకు ఆపివేశానో విను. దేవాపి అనే ఒకడు ఉన్నాడు— ధర్మజ్ఞుడు, క్షత్రియులకు యశస్సు కలిగించువాడు।

Verse 36

प्रतीपस्तत्सुतः साधुः सर्वशीलवतां वरः । देवापौ च गते स्वर्गं ज्येष्ठभ्रातरमग्रजम् । संत्यक्त्वा जगृहे राज्यं शंतनुस्तत्सुतोऽवरः

అతని కుమారుడు ప్రతీపుడు సద్గుణసంపన్నుడు, సదాచారులలో శ్రేష్ఠుడు. జ్యేష్ఠభ్రాత దేవాపి స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత, ప్రతీపుని కనిష్ఠ కుమారుడు శంతనువు అగ్రజుని పక్కనబెట్టి రాజ్యాన్ని స్వీకరించాడు.

Verse 37

एतस्मात्कारणाद्राज्ये तस्य वृष्टिर्निराकृता । तवादेशात्करिष्यामि निवर्तस्व हुताशन

ఈ కారణం వల్లనే అతని రాజ్యంలో వర్షం నిలిపివేయబడింది. నీ ఆజ్ఞతో నేను దాన్ని సరిచేస్తాను; కాబట్టి వెనుదిరుగు, ఓ హుతాశన (అగ్ని).

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः पुष्करावर्तकान्घनान् । द्रुतमाज्ञापयामास वृष्ट्यर्थं जगतीतले

పులస్త్యుడు అన్నాడు— ఇలా చెప్పి సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) పుష్కరావర్తకమనే వర్షవాహక మేఘాలను భూమితలంపై వర్షించమని వేగంగా ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 39

अथ शक्रसमादिष्टा विद्युत्वन्तो बलाहकाः । गम्भीरराविणः सर्वं भूतलं प्रचुरैर्जलैः । पूरयामासुरत्युग्रा द्युतिमन्तो महीपते

అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఆజ్ఞాపించగా, విద్యుత్తుతో కూడిన, గంభీరంగా గర్జించే, అత్యంత ఉగ్రమైన, కాంతిమంతమైన మేఘాలు—ఓ రాజా—సమస్త భూతలాన్ని విస్తార జలాలతో నింపాయి.

Verse 40

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

అనంతరం భగవాన్ హవ్యవాహనుడు (అగ్ని) పరమ తృప్తిని పొందాడు; దేవతల కార్యార్థంగా భూమిపైన నివాసాన్ని అనుమోదించాడు.

Verse 41

देवा ऊचुः । तवाऽदेशात्कृता वृष्टिरन्यत्कार्यं हुताशन । यत्ते प्रियं तदस्माकं सुशीघ्रं हि निवेदय

దేవులు పలికిరి—హే హుతాశన! నీ ఆజ్ఞవలన వర్షము కలిగింది. ఇక ఏ కార్యము మిగిలి ఉంది? నీకు ప్రియమైనదేదో మాకు శీఘ్రముగా తెలియజేయుము.

Verse 42

अग्निरुवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । ख्यातिं यातु धरापृष्ठे युष्माकं हि प्रसादतः

అగ్ని పలికెను—ఈ పుణ్య జలాశయం నా నామముతో ఉత్తమ తీర్థమగునుగాక; మీ ప్రసాదమువలన భూమిపై ఖ్యాతిని పొందుగాక.

Verse 43

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

దేవులు పలికిరి—ఇది లోకములో ‘అగ్నితీర్థం’గా ప్రసిద్ధి పొందును. ఇక్కడ విధివిధానంగా స్నానము చేసినవాడు అగ్నిలోకమును పొందును.

Verse 44

यस्तिलान्दास्यति नरस्तीर्थेऽस्मिन्सुसमाहितः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्य भविष्यति

ఈ తీర్థమందు స్థిరభక్తితో తిలదానం చేయువాడు అగ్నిష్టోమ యజ్ఞఫలమును పొందును.

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

పులస్త్యుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి సమస్త దేవతలు తమ తమ స్థానములకు వెళ్లిరి. హే రాజా! భగవాన్ వహ్ని (అగ్ని) యథాపూర్వముగా నిలిచెను.

Verse 46

यश्चैत्पठते नित्यं प्रातरुत्थाय चोत्तमम् अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं मुच्यते सर्वपातकैः

ఎవడు ప్రాతఃకాలంలో లేచి నిత్యం అగ్నితీర్థ మహాత్మ్యమనే ఈ ఉత్తమ పాఠాన్ని చదువుతాడో, వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 47

अहोरात्रकृतात्पापात्स शृण्वन्नपि मुच्यते

అతడు కేవలం వినిన మాత్రమునకే దినరాత్రులలో చేసిన పాపాల నుండి విముక్తుడగును।