Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

సూతుడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, అక్కడ హాటకేశ్వరక్షేత్రంలో యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రతిష్ఠించిన భాస్కరుని (సూర్యుని) ఇతర రూపాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

ఎవడు భక్తితో వారిని పూజించి, హృదయంలో కోరుకున్న అభీష్టాన్ని నిలుపుకుంటాడో, అతడు సప్తమీనాడు అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ఋషులు పలికిరి—ఆకాశంలో సూర్యుడు ఒక్కడే కనిపిస్తున్నాడు; అయితే ఆ క్షేత్రంలో ఈ పన్నెండు ఎలా ప్రతిష్ఠితమయ్యారు? ఏ కాలంలో, ఏ కృత్యంతో, ఏ ప్రయోజనార్థం, ఓ సూతనందన?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలమున శునఃశేప వంశమున జన్మించిన ‘కృతి’ అను నామముగలవాడు ఒకడు ఉండెను.

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

అతనికి ‘శున’ అను కుమారుడు జన్మించెను; అతడు మునిశ్రేష్ఠుడయ్యెను. అతని కుమారుడు ‘చారాయణ’ కూడ మునిశ్రేష్ఠుడయ్యెను.

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

తరువాత ఒక కాలమున లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ, సావిత్రీ శాపముచే దగ్ధుడై, భూమిపై అవతరించెను.

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

హే విప్రులారా, యజ్ఞకర్మ నిమిత్తము గాయత్రిని వివాహము చేసిరి; ముందే బయలుదేరిన సావిత్రిని పక్కనబెట్టి సర్వదేవ సమాగమమున నిర్ణయమైయెను. సావిత్రి రాకను ఎదురుచూస్తున్నప్పటికీ కాలవిలంబము ఏ మాత్రము సహించబడలేదు.

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

అనంతరం ఆయన ఆజ్ఞచే గోపకన్యకారూపముగల గాయత్రిని శక్రుడు (ఇంద్రుడు) తీసికొనివచ్చెను; ఆమె దివ్యలక్షణములతో విరాజిల్లెను.

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

ఆమె గోపకన్య అని తెలిసికొని పద్మజుడు (బ్రహ్మ) ఆమెను ఆవు ముఖమార్గంగా లోనికి ప్రవేశింపజేసి, అనంతరం గూఢోపాయంతో తనవద్దకు ఆకర్షించాడు।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

బ్రాహ్మణులకూ గోవులకూ వంశం ఒకటే, అయితే అది రెండు రూపాలలో నిలిచింది—ఒకచోట మంత్రాలు నిలుస్తాయి, మరొకచోట హవిస్ (ఆహుతి) స్థాపితమై ఉంటుంది।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

ఇలా ఆమెను బ్రాహ్మణీగా చేసి, తరువాత పితామహుడు (బ్రహ్మ) ముందే ఆసీనుడై ఉన్నప్పటికీ గృహ్యవిధి ప్రకారం ఆమెను పరిగ్రహం (పత్నీ స్వీకారం) చేశాడు।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

హే ద్విజోత్తములారా! ఆమె పత్నీశాలలో కూర్చున్నప్పుడు, దేవపత్నులతో ఆవరించబడిన సావిత్రి అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

ఆపై ఆమెను రశనాతో (కటిబంధంతో) అలంకరించబడినదిగా చూసి, దౌర్భాగ్యదుఃఖంతో కలత చెందిన సావిత్రి వెంటనే విధిని (బ్రహ్మను) శపించింది।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

సావిత్రి పలికెను—హే పితామహా! నేను నిర్దోషిణినై ఉండగా నీవు నన్ను పరిత్యజించితివి; అందువల్ల ఈ దినమునుండి సంగమ విషయమున నీవు నాకు నిశ్చయంగా ‘పితామహుడు’ మాత్రమే అవుతావు।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

మనుష్యులకు పరస్త్రీగ్రహణము మహాపాపకర్మ. నీవు ఇది చేసినందున నీవు మనుష్యుడవు అవుతావు।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

నా వాక్యమువలన సందేహము లేదు—నీవు విశేషముగా కామార్తుడవు అవుతావు।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

ఇట్లు చెప్పి సావిత్రి ఆ యజ్ఞమండపమును విడిచి, పర్వతశిఖరమునకు ఎక్కి, అనంతరం మహత్తర తపస్సు చేసింది।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

ఆ శాపఫలమున పితామహుడు (బ్రహ్మ) కూడా మహాకాలము గడిచిన తరువాత చారాయణ నివేశనమున భూపృష్టమునకు అవతరించాడు।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

అతడు మానవ యౌవనాన్ని పొందినప్పుడు, పూర్వం వేరే స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, కామజనితమైన దాహతాపంతో మళ్లీ మళ్లీ బాధింపబడెను।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

తర్వాత అతడు ఒక స్త్రీని చూచెను—కన్యయో లేదా తపస్వినియో—రూపసౌభాగ్య గర్వంతో మత్తుడై, నియంత్రణలేని మనస్సుతో ఆమెకు లోబడ్డాడు।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

అతడు దుర్గతితో బాధపడుతున్నాడని చూసి, ముని చారాయణుడు కోపంతో స్వయంగా తన ఆశ్రమం నుండి అతనిని వెలివేశాడు।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

తండ్రిచే పరిత్యజింపబడి, అటూ ఇటూ తిరుగుతూ అతడు చమత్కారపురానికి చేరెను; అక్కడ శాకల్యుడు నివసించుచుండెను।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

అక్కడ ‘బ్రాహ్మణశార్దూల’ అనే నాగర బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; వేదపారంగతుడు, వెయ్యి శిష్యులతో చుట్టుముట్టబడి వేదవిద్యను ప్రచారం చేసుచుండెను।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

అప్పుడు అతడు భక్తితో ఉచ్చస్వరంగా నమస్కరించి శిష్యత్వాన్ని స్వీకరించాడు. కాలక్రమేణ అతడూ వేదాధ్యయనంలో నిపుణుడయ్యాడు.

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

అదే సమయంలో ఆనర్తాధిపతి స్వయంగా వచ్చి, జలశాయీ హరి స్వయంగా నివసించే ఆ స్థలంలో నిలిచాడు.

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

అక్కడ ప్రభువు సన్నిధిలో అతడు చాతుర్మాస్య వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు. అనంతరం రాజు బ్రాహ్మణులను—ప్రత్యేకంగా శాకల్యుని—అవసరమైన కర్మలు చేయమని ప్రార్థించాడు.

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

అతడు ఇలా అన్నాడు: “నా నివాసంలో నిత్యం శాంతిక, పౌష్టిక కర్మలను నీవు చేయాలి; నేను ఇక్కడ ఉన్నంతకాలం ఈ అనుగ్రహం కలుగజేయుము.”

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

“అలాగే” అని చెప్పి, ఆ ద్విజోత్తముడు దాక్షిణ్యంతో తన శిష్యులను ఒక్కొక్కరిని ఆ రాజు మందిరానికి పంపించాడు.

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

అతడు శాంతికర్మను నిర్వహించి రాజుకు ఆశీర్వాదములు ప్రసాదించాడు. ఆ రాజుని నుండి దక్షిణను స్వీకరించి మళ్లీ ఆ ద్విజ-ఆచార్యుని వద్దకు తిరిగి వెళ్లాడు.

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

అతడు ఆ దక్షిణను తన ఇంటిలో శాకల్యునికి సమర్పించి వెళ్లిపోయాడు. ఈ విధంగా నిత్యమూ జరిగే సేవా-వ్యవహారం స్థిరంగా ఏర్పడింది.

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

మరో రోజున శాకల్యునిచే పంపబడిన యాజ్ఞవల్క్యుడు శాంతికార్యార్థం రాజుని నివాసానికి వెళ్లాడు.

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

ఆ రాజునికి మంథరా అనే రూపసంపన్నమైన విలాసిని ఉండేది. రాత్రివేళ కామంతో నిండిన రాజు ఆమెను కోరేవాడు; ఆమె కూడా ప్రేమకాంక్షతో ఉత్సుకురాలై ఉండేది.

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

వాత్స్యాయనుడు చెప్పిన రతి-కళలను, ఆలింగనంతో మొదలుపెట్టి, ఆమె మయూరపదకములు మొదలైన నానావిధ గుర్తులను అతని శరీరంపై, అతని అధరాలపై కూడా వేసింది; మణి, ప్రవాళ ముద్రలతో కూడ గుర్తులు చేసింది.

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

అధ్యయనార్థమై శాకల్యుని సన్నిధికి వచ్చిన వెంటనే, శాంతికర్మ నిమిత్తం అతడు రాజమందిరానికి అతనిచే పంపబడెను।

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

అతనిచే పంపబడిన ఆ బ్రాహ్మణుడు రాజనివాసానికి వెళ్లి, ఓ ద్విజులారా, శాస్త్రోక్త విధానమునుగుణంగా అక్కడ శాంతికర్మను నిర్వహించెను।

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

శాంతికర్మ ముగిసిన తరువాత అతడు కలశజలాన్ని గ్రహించెను—పంచాంగ ద్రవ్యాలతో సిద్ధపరచబడి, రుద్రమంత్రాలతో స్వయంగా అభిమంత్రితమైనదాన్ని।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

అనంతరం అతడు అక్షతమును పుష్పములతో కూడ తీసుకొని, పరివారసహితంగా నిలిచియున్న ఆనర్తదేశ రాజు ఉన్న చోటికి వెళ్లెను।

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

‘ద్యామాలేఖీ…’ అని ప్రారంభమగు మంత్రాన్ని ఛందస్సు-ఋషిసహితంగా విధిపూర్వకంగా ఉచ్చరించి రాజు శిరస్సుపై న్యసించెను; ఆ క్షణమే అతడు గమనించబడెను—అతని పెదవి నఖరేఖతో కోసినట్లుగా వికృతమైయుండెను।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

అప్పుడు చీలిపోయి వికృతమైన పెదవితో రాజు అత్యంత దుఃఖించి నిరుత్సాహుడయ్యాడు।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

అతడు దయనీయంగా, మలిన వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నదాన్ని చూసి ఎవరో నవ్వుతూ గట్టిగా అన్నారు—“ఓ విప్రా, అక్షతాల అంజలి ఇవ్వు.”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“గొశాలలో పడి ఉన్న ఈ కట్టె కనిపిస్తోంది…” అని చూసిన యాజ్ఞవల్క్యుడు కోపంతో అతనిపై దూకాడు।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

అక్కడ జలాన్ని చల్లి, అక్షతాలతో కూడిన బ్రాహ్మణులు తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు; రాజు సిద్ధం చేసిన దక్షిణను వారు స్వీకరించలేదు।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

ఇంతలో ఆ ధవకట్టె నుండి అన్ని వైపులా అనేక రకాల కొమ్మలు బయలుదేరి, కొత్త పల్లవాలతో అలంకరించబడ్డాయి।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

అది చూచి ఆనర్తాధిపతి రాజు ఆశ్చర్యచకితుడయ్యాడు. అనంతరం అతడు ఘోర పశ్చాత్తాపంతో—“ధిక్, నేను ఇలా ప్రవర్తించాను!” అని అన్నాడు.

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

నిశ్చయంగా ఏదో దివ్యసత్త్వం బ్రాహ్మణరూపంలో ఇక్కడికి వచ్చింది; అతనివల్లనే ఈ మంత్రం ఇంత అద్భుత ప్రభావంతో ప్రతిష్ఠితమైంది.

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

నేను అతని మంత్రంతో అభిమంత్రితమైన ఆ జలాన్ని స్వీకరిస్తే, జరా మరణరహితుడనవుతాను—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! అలా ఆశ్చర్యంతో ఆలోచిస్తున్న ఆ రాజుకు ఆ ఒక్క రోజు కూడా వంద సంవత్సరాల వలె అనిపించింది.

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

ఆ రాజుకు ఎలాగోలా పగలు వచ్చేసరికి, రాత్రి కూడా ఎలాగోలా ముగిసింది; కానీ అది సాధారణ రీతిలో గడవలేదు.

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

తర్వాత ప్రాతఃకాలంలో రాజు లేచి, తన విశ్వాసపాత్ర సేవకుల ద్వారా శాకల్యుని పిలిపించాడు।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

అప్పుడు అతడు వినయంతో, కరజోడించి సాదరంగా నిలిచి ఇలా అన్నాడు—“ఈ ఉదయం మీ శిష్యుడు నా సమీపానికి వచ్చాడు।”

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

హే ద్విజోత్తమా, శాంత్యర్థం అతనిని ఈ రోజుకూడా పంపవలెను; ఈ రోజు నాకు అతనిపైనే పరమ భక్తి కలిగింది।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

“వత్సా, నీవు ఈ రోజే రాజు నివాసానికి వెళ్లు; శాంత్యర్థం అతడు మళ్లీ నిన్నే త్వరగా ఆహ్వానించాడు।”

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు—“హే ద్విజపుంగవా, ఆ శాంత్యర్థ కర్మకై నేను అక్కడికి వెళ్లను; నన్ను అనాదరంగా చూశారు, నాకు గౌరవం చేయలేదు।”

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

ఆయన మాటల ప్రభావంతో నిస్సందేహంగా నన్ను కేవలం కట్టెపై కూర్చోబెట్టారు. కనుక గురువుకు చెందిన మరొక వివేకసంపన్నుడు, విచక్షణగల శిష్యుణ్ని పంపు; అతడు ఆనర్త రాజును సమ్యకంగా సంతృప్తిపరచి సన్మార్గంలో నడిపించగలడు.

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

శాకల్యుడు అన్నాడు—దేశంలో నివసించే పురుషులు ఎల్లప్పుడూ రాజాజ్ఞను నిర్వర్తించాలి; అది వారి యోగక్షేమ రక్షణకూ, లాభసమృద్ధికీ మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది.

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

రాజులకు ప్రతికూలంగా ఉండేవాడు మందబుద్ధి; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, అతనికి ఏ విధంగానూ సుఖం కలగదు.

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

జాతి మొదలైన గర్వంతో ఉబ్బిపోయి రాజులను సేవించి గౌరవించని వారికి, మరణం వరకు భిక్షాటనమే ప్రాయశ్చిత్తంగా విధించబడింది.

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

ఇలా గురు-శిష్యులు వాదించుకుంటుండగా, రాజు పంపిన మనుష్యులు మళ్లీ అక్కడికి చేరుకున్నారు.

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

వారు తొందరతో, అంజలి ముద్రలో నిలిచి శాకల్యునితో పలికిరి— “ఆ శిష్యుణ్ని శీఘ్రంగా పంపండి; రాజు మార్గమున వేచియున్నాడు।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

పునఃపునః చెప్పబడినప్పటికీ అతడు వెళ్లనప్పుడు, శాకల్యుడు అరణి కుమారుడైన ఉద్దాలకుని పంపెను।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

వినయసంపన్నుడై అంజలి ముద్రలో నిలిచిన శిష్యునితో అతడు అన్నాడు— “వత్సా, నా ఆజ్ఞచే ఇప్పుడే రాజమందిరానికి వెళ్లు।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

ముందుగా శాంతికర్మను నిర్వహించి, ఆపై స్వాధ్యాయము—వేదపఠనాధ్యయనము చేయుము।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

అతడు “తథేతి” అని అంగీకరించి రాజనివాసానికి వెళ్లి, శాస్త్రవిధి ప్రకారం శాంతికర్మను నిర్వహించెను।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

అనంతరం అతడు కలశజలాన్ని అక్షతాలతోను పుష్పాలతోను సహా తీసుకొని, రాజు ఉన్న చోటికి వేగంగా పరుగెత్తాడు।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

రాజు అన్నాడు—ఓ ద్విజా! నీ స్వమంత్రం మరియు లింగం ద్వారా అభిషేకం చేయుము; ఈ కట్టె ముందుభాగంలో ప్రదర్శితమై నిలిచిన దానికి అభిషేకం చేయుము।

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

అనంతరం అతడు శుభమంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, తానే కోరిన జలాన్ని తీసుకొని, ఆ కట్టెకు అభిషేకం చేసి తరువాత తన ఇంటికి వెళ్లాడు।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

అంతలోనే ఆ కట్టెపై ఆ రూపాన్ని చూసి రాజు కలత చెందాడు; విషాదంతో నిండిపోయి పశ్చాత్తాపంతో భారమయ్యాడు।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

తర్వాత యాజ్ఞవల్క్యుని విషయమై, బ్రాహ్మణులకు ఆశ్రయమైన శాకల్యుని వద్దకు, అతడు మరొక నిపుణ దూతను పంపించాడు।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

హే ద్విజసత్తమా! నా దేహమంతటా వేదన వ్యాపించి ఉంది. శాంతి కోసం ముందుగా సిద్ధం చేసిన ఆ శిష్యుణ్ని త్వరగా పంపండి.

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

హే ద్విజోత్తమా! నిన్న నేను అతనిని అవమానించాను. అందువల్లనే నాకు అకస్మాత్తుగా వ్యాధి వచ్చింది—అతడు ఆశీర్వదించదలచుకోకపోయినా.

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

కాబట్టి అతనిని నా వద్దకు త్వరగా పంపండి, అప్పుడు నాకు ఆరోగ్యం కలుగుతుంది. పదేపదే చెప్పినా అతడు రాకపోతే…

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు మరొక శిష్యుణ్ని ఆదరంతో పలికాడు; అనంతరం మధుక పైగ్యను ఆ ఇంటికి పంపించాడు.

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

అతడూ ఉద్దాలకుడు చేసిన విధంగానే అది నిర్వహించాడు. రాజు అభ్యర్థనపై ఆ కట్టె ముక్కకూ ఆశీర్వాదం ప్రసాదించబడింది.

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

పునఃపునః ప్రార్థించినప్పటికీ యాజ్ఞవల్క్యుడు అక్కడికి వెళ్లలేదు. అప్పుడు ఆయన అనేక గుణసంపన్నుడైన మరొక శిష్యుణ్ని నియమించాడు.

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

అతడూ మునుపటిలాగే ప్రచూడ, భాగవిత్తి వద్దకు వెళ్లి, వారు ముందుగా చేసినట్లే శాంతికర్మను నిర్వహించాడు.

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

తర్వాత అతడు ఆ భయంకరమైన దానిపై శాంత్యుదకాన్ని చల్లాడు; మంత్రపూర్వకంగా చేసినప్పటికీ దాని రూపం అలాగే స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

ఆ కట్టె ముక్క అదే రూపంలో ఉండటం చూసి రాజు మళ్లీ యాజ్ఞవల్క్యుని తీసుకురావడానికి మరొక మనిషిని పంపించాడు.

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

ప్రణమించి ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు ద్విజోత్తముడైన శాకల్యునితో అన్నాడు—“శాంతి నిమిత్తం రేపు నా ప్రాసాదానికి ఒక శిష్యుణ్ని పంపమని ఆజ్ఞాపించండి; అతని వల్ల నా శరీరానికి శాంతి కలుగుగాక, ఓ ద్విజోత్తమా।”

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

అనంతరం ద్విజోత్తముడైన శాకల్యుడు, ఆనర్తదేశాధిపతి మరల వినుచుండగా, యాజ్ఞవల్క్యునితో పలికెను।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

“యాజ్ఞవల్క్యా, నా ఆజ్ఞచే త్వరగా రాజనివాసమునకు వెళ్ళుము. ఈ రాజుని రోగనాశార్థం శాంతికర్మను చేయుము, కుమారా।”

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—“గురుదేవా, నేను అక్కడికి వెళ్లను; నన్ను అలా అనకండి. ఆ రాజు, ఆచార్యా, నన్ను అవమానించాడు।”

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

అతని మాటలు విని అతడు పరమకోపమునకు లోనయ్యెను; తరువాత యాజ్ఞవల్క్యుని గద్దించి మరల పలికెను।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

గురువు శిష్యునికి ఒక్క అక్షరమైనా ఉపదేశిస్తే, ఆ ఋణం తీర్చుటకు భూమిపై ఏ ద్రవ్యమూ లేదు; దానమిచ్చి అనృణుడవడం సాధ్యం కాదు।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

నీవు శిష్యస్థితిని పొందినప్పటికీ నా వాక్యాన్ని చేయుట లేదు; అందువల్ల ఇప్పుడు నేను నిన్ను బ్రాహ్మణశాపంతో బంధించెదను।

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—ఓ గురువా, నీవు అన్యాయంగా నాకు శాపం ఇవ్వదలచితే, నేనూ ఈ క్షణమే నీకు ప్రతిశాపం పలుకుదును।

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

గురువు కూడా అహంకారంతో, కార్యాకార్యములను తెలియక, కుపథంలో నడిచినచో—అటువంటి గురువును విడిచిపెట్టుట శాస్త్రవిధిగా చెప్పబడింది।

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

కాబట్టి నేను నిన్ను త్యజించితిని; ఇప్పుడు నీవు నా గురువు కావు. అయినా శిష్యహితార్థంగా నీవిచ్చే ఉపదేశాన్ని భేదం లేకుండా నాకు ప్రసాదించుము।

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

నీ వద్ద శిష్యులు ఉన్నన్ని దినములు, అంత దినములు నేను నీ ఆదేశాన్ని అనుసరిస్తాను; లేకపోతే నేను దూరంగా వెళ్లిపోతాను।

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

శాకల్యుడు అన్నాడు—నీవు ఇతరత్రా వెళ్తే, నేను బోధించిన తత్త్వవిద్యను విడిచిపెట్టు. ఓ పాపీ, ఓ కుశిష్యా, దూరంగా తొలుగు; వెనుకకు వెళ్లిపో.

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

ఈ నీటిని నేను మంత్రాలతో అభిమంత్రించాను; ఇది ‘క్షురికాముణ్డ’ నుండి ఉద్భవించినది. దీన్ని త్రాగు; దీని ప్రభావంతో నీవు త్వరలోనే నీ కడుపు నుండి నా—మునుపు నీవు నన్ను వద్ద నేర్చుకున్న—విద్యను వెలికి వేసి విడిచిపెడతావు.

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

ఇలా చెప్పి ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజుడు అథర్వణ మంత్రాలతో జలాన్ని అభిమంత్రించి, వాంతి కలిగించుటకై అతనికి త్రాగుటకు ఇచ్చాడు.

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

యాజ్ఞవల్క్యుడూ అతడు అభిమంత్రించిన ఆ నీటిని త్రాగి, అన్నంతో కూడ వాంతి చేసి, ఆ పొందిన విద్యను విడిచిపెట్టాడు.

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

ఆపై అతడు మోహగ్రస్తుడై శుభమైన విశ్వామిత్ర హ్రదానికి వెళ్లాడు. విధివిధానంగా స్నానం చేసి శుద్ధుడై మనస్సు సమాధానంగా నిలిపాడు.

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

అతడు భక్తితో రవి (సూర్యుడు) యొక్క పన్నెండు మూర్తులను నిర్మించాడు. తరువాత వాటన్నిటిని ప్రతిష్ఠించి, భక్తితో హృదయపూర్వకంగా పూజించాడు.

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ధాతా, మిత్రుడు, అర్యమా, శక్రుడు, వరుణుడు మరియు సాంబుడు; భగుడు, వివస్వాన్, పూషా, అలాగే పదవ రూపంగా సవితా; పదకొండవగా త్వష్టా, మరియు పన్నెండవగా విష్ణువు—ఇవే ఇక్కడ సూర్యుని పన్నెండు రూపాలు అని చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

ఇలా ఆ జ్ఞాని ఇక్కడ సూర్యుని పన్నెండు రూపాలుగా ప్రతిష్ఠించాడు. ఆపై నిత్యం సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, అనులేపనాలతో ఆయనను ఆరాధించాడు.

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

తర్వాత చాలా కాలం గడిచిన తరువాత రవి (సూర్యుడు) ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చాడు. ఆనందంతో ఆయన మునిని ఉద్దేశించి ఈ మధుర వాక్యాన్ని పలికాడు.

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

“యాజ్ఞవల్క్యా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నేను నీపై అత్యంత ప్రసన్నుడను. నీకు ఇష్టమైన వరం ఇస్తాను—ఇప్పుడు నీకు కావలసినదేమిటో చెప్పు.”

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—హే ప్రభూ! మీరు నాకు వరమిచ్చుచున్నయెడల, నన్ను వేదపాఠములోను వేదాధ్యయనములోను నియోగించండి; అట్లే నేను ఇప్పుడే మీ శిష్యత్వాన్ని పొందుదును.

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

ఆదిత్యుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నేను సదా పరిభ్రమించవలసినవాడను; మేరువును ప్రదక్షిణ చేయుటకై, లోకములకును లోకాలొక సీమావ్యవస్థకును హేతువుగా, హే బ్రాహ్మణా।

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

అయితే హే ద్విజా! నిన్ను వేదపాఠములో నేను ఎలా నియోగించగలను?

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

కాబట్టి నీవు సూక్ష్మరూపమును పొందించి నా ప్రధాన అశ్వముని చెవిలో ప్రవేశించు; నా ఆజ్ఞచేతను నా తేజస్సుచేతను పోషింపబడి, శ్రవణమార్గములో అక్కడే నిలిచియుండు।

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

హే మహాభాగా! అక్కడ నిలిచియుంటే నీవు దగ్ధమగవు; అక్కడే ఉండి అధ్యయనం చేయుము. అతడు ‘తథాస్తు’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి ఆదిత్యుని అశ్వములో ప్రవేశించెను.

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

అప్పుడు అతడు కర్ణమార్గముగా ఆ ముఖమునుండి నాలుగు వేదములన్నిటినీ అధ్యయనం చేసెను—అంగోపాంగములతోను, పరిశిష్టములతోను సమన్వితముగా।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

అధ్యయనం పూర్తైన తరువాత అతడు అన్నాడు—“హే విభో, నన్ను కోరుము; నేడు నిస్సందేహంగా నీ గురుదక్షిణను ప్రసాదించెదను।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

ఆదిత్యుడు పలికెను—“హే ద్విజోత్తమా, ఋగ్వేదములో నావైన సూక్తములు, యజుర్వేదములో సావన మంత్రములు, మూడవ వేదములో (సామవేదములో) సామగానములు—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

ఏ ద్విజులు అవన్నీ నా సమక్షమున కీర్తించి/పఠించెదరో, వారు అందరూ పాపముక్తులై దివ్యలోకమును (స్వర్గధామమును) పొందుదురు।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

మరియు నా భక్తిలో పరాయణులై మళ్లీ వీటిని వ్యాఖ్యానించెడు ద్విజులు ముక్తిని పొందుదురు; ఇది నేను చెప్పిన సత్యవచనం।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

సూతుడు పలికెను—ఈ విధంగా వేదాలను అధ్యయనం చేసి, గురుదక్షిణను సమర్పించి, అతడు మళ్లీ సూర్యదేవుని సమీపమునకు వచ్చి, అనంతరం చమత్కారపురం వైపు ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

అనంతరం శాకల్యుని సమీపమునకు వెళ్లి అతడు ఇలా అన్నాడు—మీరు నా గురువు, నా ముందే నిలిచియున్నారు. ఓ మహాభాగా, కోరుము; నేను గురుదక్షిణను ఇస్తాను।

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

జ్యేష్ఠ సహోదరుడు, తండ్రి, తల్లి మరియు గురువు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా—వారు విరోధభావంతో ప్రవర్తించినా సరే, మనిషి వారిని పూజ్యులుగా గౌరవించవలెను; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

నేను అంగోపాంగాలతో కూడిన నాలుగు వేదాలను అధ్యయనం చేసితిని; వాటి సమస్తార్థమును కూడా సమ్యకుగా గ్రహించితిని।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

ఓ మహాభాగా, యథార్థముగా చెప్పుము—నేను నీకు ఏ దక్షిణను ఇవ్వవలెను?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

శాకల్యుడు అన్నాడు—సూర్యదేవుడు నీకు ఉపదేశించిన వేదరహస్యములు ఏవైతే ఉన్నవో, అవి.

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

వాటి పఠనం మరియు వివరణచేత పాపనాశనం కలుగుతుంది; ఆ ఉపదేశాలను నాకు త్వరగా చెప్పండి—ఇదే నా గురుదక్షిణ.

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు—అయితే నాతో కలిసి రా; సూర్య ప్రతిమలు ప్రతిష్ఠితమైన చోటికి. అక్కడనే నేను ఇప్పుడే వారి పన్నెండు రూపాలను వర్ణిస్తాను.

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

ఇది విని శాకల్యుడు శిష్యులతోను సద్బ్రాహ్మణులతోను కలిసి అక్కడికి వెళ్లాడు; అతడు ప్రతిష్ఠించిన భాస్కరరూపాలు శిష్యుల సమక్షంలో అక్కడ నిలిచియున్నాయి.

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

అనంతరం అతడు వారి ముందర నిలిచి, రవి పురాతనకాలంలో చెప్పినట్లే, సమస్త వేదాంతాల వివరణను ఉపదేశించాడు.

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

ఆ ఉపదేశాంతంలో చతుర్వేదపరంపరలో స్థిరమైన వేదాంతజ్ఞ బ్రాహ్మణులచే యాజ్ఞవల్క్యుడు అత్యంత సంతోషించాడు।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

మీ ప్రసాదంతో మేము వేదాంతజ్ఞులుగా స్థిరపడ్డాము; శ్రవణం, అధ్యయనంతో సంపన్నులమయ్యాము. కావున గురుదక్షిణను కోరండి।

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు—హే ద్విజులారా! మీ ప్రసాదంతో నా చేత స్థాపితమైన ఈ భాస్కరుల మహిమను మీ సమక్షంలో ఎవడు బ్రాహ్మణుడు కీర్తిస్తాడో, అతనికి మరింత మరింత స్వర్గగతి కలుగుగాక. ఇదే నా గురుదక్షిణ.

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

కాని భక్తితో కూడి విచారణ (మననం) చేయువారికి జరామరణరహితమైన ఆ తురీయపదం లభిస్తుంది।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

బ్రాహ్మణులు అన్నారు—కలియుగంలో విప్రులు దారిద్ర్యము, దుఃఖములతో కూడినవారై ఉంటారు; చదువుటకే శక్తి ఉండదు, ఇక వ్యాఖ్యానం ఏమని చెప్పాలి?

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

కాబట్టి హే ద్విజశ్రేష్ఠా, వేదాల సారస్వత విధానాన్ని బోధించుము; దుఃఖబాధితులైనవారికూడా దానివలన వేదపఠనం కీర్తనం చేయగలరు।

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘చిత్రం దేవానాం’ అని, అలాగే ఆయనకు ప్రియమైన మరొక స్తోత్రం; ‘హంసః శుచిషద్’ అని ప్రసిద్ధం; తదనంతరం హర్షప్రదమైన స్తవం—ఇవన్నీ పఠించవలెను।

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

పావమాన సూక్తాన్ని పఠించే బహ్వృచులు (ఋగ్వేద పాఠకులు)—ఇలా ఆరంభించి—పరమగతిని పొందుదురు।

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

ఇక్కడ ఉన్న శుద్ధులు, స్థిరులైన సామగానులు ఆదిత్యేష్టికి నియతమైన ఇరవై ఒక సామాలను గానము చేయుదురు।

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

పరమ నిశ్చయాన్ని ధారించి భాస్కరుని స్తుతించువారుకూడా, తరువాత రవిమండలాన్ని భేదించి ముందుకు ప్రయాణించుదురు।

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

క్షురికా-సంపుటం, సూర్య-కల్పం, అలాగే శాంతి-కల్పసంబంధమైన పాఠాన్ని ద్విజులు కీర్తిస్తే, వారికీ చెప్పబడిన పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

అథర్వవేద పాఠకులు కూడా పరమగతిని పొందుతారు. మూర్ఖులైనా సరే, సూర్యవారము (ఆదివారం) వచ్చినప్పుడు కేవలం వచ్చి…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

పరమ శ్రద్ధతో కూడి ప్రణామం చేసే ద్విజులు, ఏడు రాత్రుల్లో (గత ఏడు రోజుల్లో) చేసిన పాపాల నుండి విముక్తిని పొందుతారు.

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

సూతుడు పలికెను—వేదమనే నాలుగు పాదాల నుండి జన్మించిన ఆ బ్రాహ్మణులు ‘తథాస్తు’ అని అంగీకరించి ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పుడు, ఏదో విధంగా యాజ్ఞవల్క్యుడు రాజుకు పరిచితుడయ్యాడు.

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

అనంతరం విదేహదేశాధిపతి, రత్ననామక నరాధిపుడు, సమస్త వేదాంతాల ఉపదేశాన్ని వినుటకై అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

అతడును సూర్యసంభవమైన మహాత్మ్యాన్ని బాగా గ్రహించి, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఆ స్థలమందే భగవాన్ సూర్యుని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ఆదివారము నాడు ఆ (దివ్య ప్రతిష్ఠను) దర్శించు మనవుడు, ఏడు రాత్రులలో చేసిన పాపాల నుండి విముక్తుడగును—ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

హే మీరందరూ! సూర్యసంభవమైన ఈ మహాత్మ్యమంతటిని నేను వివరించాను. భక్తితో దీనిని వినే నరుడు అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందును।

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

సంక్రాంతి నాడు దానం చేయుటవలన ఏ ఫలం లభించునో, లేదా ఆదివారము నాడు శ్రవణముచేత ఏ ఫలం కలుగునో—ఈ ఉత్తమ మహాత్మ్యాన్ని వినుట మాత్రమున అదే ఫలం పొందును।

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, శ్రీహాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత ‘ద్వాదశార్కోత్పత్తి మరియు రత్నాదిత్యోత్పత్తి-మాహాత్మ్య’లో ‘యాజ్ఞవల్క్య వృత్తాంతవర్ణన’ అను రెండువందల డెబ్బై ఎనిమిదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

అతడు “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి తన నివాసానికి వెళ్లాడు. తరువాత సంధి కోసం యాజ్ఞవల్క్యునితో మృదువాక్యాలతో పలికాడు.

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను— ‘రథం యుఞ్జంతి’ అని ప్రారంభమయ్యే సూక్తం ధనలక్షణముగా పేర్కొనబడిన మొదటిది; అలాగే ‘త్రిష్టుభేతి’ అని మొదలయ్యే సూక్తమూ మొదటిదే, ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా.