Adhyaya 272

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तमीशानस्य महीपतेः । ईश्वरेण पुरा दत्तमायुर्यावत्स्ववासरम्

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! మీరు ఈశానుడనే మహీపతి గురించి చెప్పినది, అనగా ఈశ్వరుడు పూర్వం తన ‘దిన’ పరిమాణం వరకు ఆయుష్షు ప్రసాదించాడని—దానిని మరింత వివరించండి.

Verse 2

किंप्रमाणं भवेत्तस्य दिवसस्य ब्रवीहि नः । सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि प्रमाणं दिवसस्य तु

ఆ ‘దిన’ పరిమాణం ఎంత? మాకు చెప్పండి. సూతుడు పలికెను—ఆ దినపు నిజమైన ప్రమాణాన్ని నేను మీకు వివరించెదను.

Verse 3

माहेश्वरस्य विप्रेन्द्राः श्रूयतां गदतः स्फुटम् । निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः

హే విప్రశ్రేష్ఠులారా, మహేశ్వరుని కాలమానాన్ని నేను చెప్పునది స్పష్టంగా వినుడి. నిమేషమునకు నాలుగవ భాగము ‘త్రుటి’; రెండు త్రుటులు కలసి ‘లవ’ అగును।

Verse 4

लवद्वयं यवः प्रोक्तः काष्ठा ते दश पंच च । त्रिंशत्काष्ठाः कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः

రెండు లవలు ‘యవ’ అని చెప్పబడినవి; అటువంటి పదిహేను యవలు ఒక ‘కాష్ఠా’. ముప్పై కాష్ఠాలు ‘కలా’; ముప్పై కలలు ‘క్షణ’మని భావించబడును।

Verse 5

क्षणैः षष्ट्या पलं प्रोक्तं षष्ट्या तेषां च नाडिका । नाडिकाद्वितयेनैव मुहूर्तं परिकीर्तितम्

అరవై క్షణములు ‘పల’ అని చెప్పబడినవి; అటువంటి అరవై పలములు ఒక ‘నాడిక’. రెండు నాడికలతోనే ‘ముహూర్త’మని నిర్వచించబడును।

Verse 6

त्रिंशन्मुहूर्त्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैद्वौ द्वौ मासावृतुं विदुः

మునులు అహోరాత్రమును ముప్పై ముహూర్తములుగా పేర్కొన్నారు. అటువంటి ముప్పై అహోరాత్రములు ఒక మాసము; రెండు మాసములు కలసి ఒక ఋతువు అని తెలుసుకొనబడును।

Verse 7

ऋतुत्रयं चाप्ययनमयने द्वे तु वत्सरम् । मानुषाणां हि सर्वेषां स एव परिकीर्तितः

మూడు ఋతువులు కలసి ఒక ‘అయన’మగును; రెండు అయనములు కలసి ఒక ‘వత్సర’ము (సంవత్సరం). ఇదే సమస్త మానవులకు ప్రకటితమైన గణన.

Verse 8

स देवानामहोरात्रं पुराणज्ञाः प्रचक्षते । अयनं चोत्तरं शुक्लं यद्देवानां दिनं च तत् । यद्दक्षिणं तु सा रात्रिः शुभकर्मविगर्हिता

పురాణవేత్తలు ఈ వార్షిక చక్రాన్నే దేవతల అహోరాత్రమని చెబుతారు. శుక్ల ఉత్తరాయణం దేవతల దినం; దక్షిణాయణం వారి రాత్రి, శుభకార్యాలకు అననుకూలమని నిందిత కాలం.

Verse 9

यथा सुप्तो न गृह्णाति किंचिद्भोगादिकं नरः । तथा देवाश्च यज्ञांशान्न गृह्णन्ति कथं चन

నిద్రలో ఉన్న మనిషి భోగాదులను నిజంగా అనుభవించనట్లే, తగిన యోగ్యత/జాగృతి లేనప్పుడు దేవతలు కూడా ఏ విధంగానూ యజ్ఞభాగాలను స్వీకరించరు.

Verse 10

अनेनैव तु मानेन मानवेन द्विजोत्तमाः । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु वत्सराणां प्रकीर्तितम्

ఈ మానవీయ కాలమానంతోనే, ఓ ద్విజోత్తములారా, సంవత్సరాల సంఖ్య పదిహేడు లక్షలుగా ప్రకటించబడింది.

Verse 11

अष्टाविंशत्सहस्रैस्तु वत्सराणां कृतं युगम् । तस्मिञ्छ्वेतोऽभवद्विष्णुर्भगवान्यो जगद्गुरुः

ఇరవై ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలతో కృతయుగం ఏర్పడింది. ఆ యుగంలో జగద్గురు భగవాన్ విష్ణువు శ్వేత (దీప్తిమయ) రూపంలో ఉన్నాడు.

Verse 12

लोकाः पापविनिर्मुक्ताः शांता दांता जितेन्द्रियाः । दीर्घायुषस्तथा सर्वे सदैव तपसि स्थिताः

ప్రజలు పాపవిముక్తులు, శాంతులు, దమనం కలవారు, ఇంద్రియజయులు. అందరూ దీర్ఘాయుష్కులు, నిత్యం తపస్సులో స్థిరంగా ఉండేవారు.

Verse 13

यो यथा जन्म चाप्नोति तथा स म्रियते नरः । न पुत्रसंभवो मृत्युर्वीक्ष्यते जनकैः क्वचित्

మనిషి ఎలా జన్మిస్తాడో అలాగే మరణిస్తాడు; తల్లిదండ్రుల దృష్టిలో ప్రసవం వల్ల మరణం ఎక్కడా కలుగుతుందని కనిపించదు।

Verse 14

कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभो मत्सर एव च । न जायते नृणां तत्र युगे तु द्विजसत्तमाः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఆ యుగంలో మనుష్యులలో కామం, క్రోధం, లోభం, దంభం, మత్సరం ఇవి పుట్టవు।

Verse 15

ततस्त्रेतायुगं भावि द्वितीयं मुनिसत्तमाः । पादेनैकेन पापं तु रौद्रं धर्मे तदाविशत्

ఆపై, హే మునిశ్రేష్ఠులారా, రెండవ యుగమైన త్రేతాయుగం వచ్చింది; అప్పుడు ధర్మంలో ఒక పాదం (చతుర్థాంశం) మేరకు ఘోర పాపం ప్రవేశించింది।

Verse 16

ततो रक्तत्वमभ्येति भगवान्मधुसूदनः । पापांशेऽपि च संप्राप्ते सस्पर्द्धो जायते जनः

ఆపై భగవాన్ మధుసూదనుడు రక్తిమ (దీప్త) స్వరూపాన్ని పొందుతాడు; పాపాంశం కొద్దిగా వచ్చినా జనులు స్పర్ధతో (పోటీ వైరం తో) జన్మిస్తారు।

Verse 17

स्वर्गमार्गकृते सर्वे चक्रुर्यज्ञांस्ततः परम् । अग्निष्टोमादिकांस्तत्र बहुहोमादिकांस्तथा

అప్పుడు స్వర్గమార్గాన్ని పొందుటకై అందరూ యజ్ఞాలు చేశారు—అక్కడ అగ్నిష్టోమాది యాగాలు, అలాగే అనేక హోమాలతో కూడిన ఇతర యజ్ఞాలు కూడా।

Verse 19

देवलोकांस्ततो यांति मूलाद्यावच्चतुर्दश । ब्रह्मलोकस्य पर्यंतं स्वकीयैर्य ज्ञकर्मभिः

తమ స్వకీయ యజ్ఞకర్మల పుణ్యబలంతో వారు ఆపై దేవలోకాలకు వెళ్తారు—మూలస్థానంనుండి పైకి చతుర్దశ భువనాలను దాటి బ్రహ్మలోకమువరకు చేరుతారు।

Verse 20

जनके विद्यमाने च स्व ल्पदोषाः प्रकीर्तिताः । कामक्रोधादयो ये च भवंति न भवंति च

జనకసముడైన రాజు ఉన్నప్పుడు చిన్నచిన్న దోషాలే ప్రస్తావించబడతాయి; కామక్రోధాది వికారాలు పుట్టినా అవి నిజంగా పట్టు బిగవవు।

Verse 21

एकया वेलया तत्र वापितं सस्यमुत्तमम् । सप्तवारान्प्रगृह्णंति वैश्याः कृषिपरायणाः

అక్కడ ఒకే కాలంలో విత్తిన ఉత్తమ పంటను ఏడు సార్లు కోయగలరు; వ్యవసాయపరాయణులైన వైశ్యులు దానిని మళ్లీ మళ్లీ సమీకరిస్తారు।

Verse 22

सर्वा घटस्रवा गावो महिष्यश्च चतुर्गुणाः । प्रयच्छंति तथा क्षीरमुष्ट्र्यस्तासां चतुर्गुणम्

అన్ని ఆవులు కుండల నిండా పాలు ఇస్తాయి; గేదెలు నాలుగు రెట్లు ఇస్తాయి; ఉష్ట్రీలు వాటికన్నా కూడా నాలుగు రెట్లు పాలు ఇస్తాయి।

Verse 23

अजाविकास्तथा पादं नार्यः सर्वास्तथैव च । वेदाध्ययनसंपन्नाः प्रतिग्रहविवर्जिताः । शापानुग्रहकृत्येषु समर्थाः संभवंति च

అలాగే మేకలు, గొర్రెలు కూడా సంపూర్ణ ఫలాన్ని ఇస్తాయి; సమస్త స్త్రీలు కూడా అలాగే ఉంటారు। వేదాధ్యయనసంపన్నులు, ప్రతిగ్రహాన్ని వర్జించిన వారు శాపానుగ్రహ కార్యాలలోనూ సమర్థులుగా ఉంటారు।

Verse 24

क्षत्रियाः क्षात्रधर्मेण पालयंति वसुंधराम् । न तत्र दृश्यते चौरो न च जारः कथंचन । स्वधर्मनिरताः सर्वे वर्णाश्चैव व्यवस्थिताः

క్షత్రియులు క్షాత్రధర్మమున బట్టి భూమిని పరిరక్షిస్తారు. అక్కడ దొంగ కనిపించడు, వ్యభిచారుడూ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఉండడు. అందరూ స్వధర్మనిష్ఠులై, వర్ణవ్యవస్థ సుస్థిరంగా నిలుస్తుంది.

Verse 25

तच्च द्वादशभिर्लक्षैर्वत्सराणां प्रकीर्तितम् । षण्णवत्या सहस्रैस्तु द्वितीयं युगमुत्तमम्

ఆ (ప్రథమ యుగం) పన్నెండు లక్షల సంవత్సరాలుగా ప్రకటించబడింది; మరియు తొంభై ఆరు వేల (అధిక)తో కూడిన రెండవ ఉత్తమ యుగమని వర్ణించబడింది.

Verse 26

ततश्च द्वापरं भावि तृतीयं द्विजसत्तमाः । द्वौ पादौ तत्र पापस्य द्वौ च धर्मस्य संस्थितौ । भगवान्वासुदेवश्च कपिलस्तत्र जायते

ఆ తరువాత, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, మూడవ యుగమైన ద్వాపరం వస్తుంది. అందులో పాపానికి రెండు పాదాలు, ధర్మానికి కూడా రెండు పాదాలు స్థితమై ఉంటాయి. ఆ యుగంలో భగవాన్ వాసుదేవుడు మరియు కపిలుడు కూడా జన్మిస్తారు.

Verse 27

तच्चाष्टलक्षमानेन वत्सराणां प्रकीर्तितम् । चतुःषष्टिभिरन्यैस्तु सहस्राणां द्विजोत्तमाः

ఆ (ద్వాపరయుగం) ఎనిమిది లక్షల సంవత్సరాల పరిమాణమని ప్రకటించబడింది; అలాగే మరొక అరవై నాలుగు వేల (అధిక)తో కూడినదని, ఓ ద్విజోత్తములారా.

Verse 28

कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभो मत्सर एव च । षडेते तत्र जायंते ईर्ष्या चैव तु सप्तमी

కామం, క్రోధం, లోభం, దంభం, మత్సరం—ఇవి ఆరు అక్కడ ఉద్భవిస్తాయి; మరియు ఈర్ష్య ఏడవదిగా ఉంటుంది.

Verse 29

अथ संसेवितास्तैस्तु मानवाश्च परस्परम् । विरुद्धांश्च प्रकुर्वंति नाप्नुवंति यथा दिवम्

అప్పుడు ఆ దోషాల ప్రభావంతో మనుష్యులు పరస్పర విరోధులై కలహాలు కలిగిస్తారు; అందువల్ల వారు యథోచితంగా స్వర్గాన్ని పొందరు।

Verse 30

केचित्तत्रापि जायंते शांता दांता जितेंद्रियाः । न सर्वेऽपि द्विजश्रेष्ठा यतोऽर्द्धं पातकस्य तु

ఆ యుగంలో కూడా కొందరు శాంతులు, దాంతులు, జితేంద్రియులు జన్మిస్తారు; కానీ అందరూ—శ్రేష్ఠ ద్విజులలోనూ—అలా ఉండరు, ఎందుకంటే పాపం అర్ధభాగం ఇంకా మిగిలి ఉంటుంది।

Verse 31

ततः कलियुगं प्रोक्तं चतुर्थं च सुदारुणम् । एकपादो वृषो यत्र पापं पादैस्त्रिभिः स्थितम्

ఆ తరువాత నాలుగవది, అత్యంత దారుణమైన కలియుగం అని ప్రకటించబడింది; అక్కడ ధర్మవృషభం ఒక పాదంపై నిలుస్తుంది, పాపం మూడు పాదాలపై స్థిరపడుతుంది।

Verse 32

कृष्णत्वं याति देवोऽपि तत्र चैव चतुर्भुजः । एक पादोऽपि धर्मस्य यावत्तावत्प्रवर्तते

అక్కడ చతుర్భుజుడైన భగవానుడుకూడా కృష్ణత్వం (అంధకార ఛాయ) పొందుతాడు; ధర్మానికి మిగిలిన ఒక్క పాదమూ యావత్తావత్ మాత్రమే కొనసాగుతుంది।

Verse 33

पश्चान्नाशं समभ्येति यावत्तावच्छनैःशनैः । प्रमाणं तस्य निर्दिष्टं लक्षाश्चत्वार एव हि

ఆ తరువాత అది నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా, కొద్దికొద్దిగా, నాశం వైపు సాగుతుంది; దాని ప్రమాణం ఖచ్చితంగా నాలుగు లక్షలు అని చెప్పబడింది।

Verse 34

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि युगस्यैवांतिमस्य च । कलिना तत्र संपृष्टा मर्त्याः सर्वे परस्परम्

ఆ అంతిమ యుగానికీ ముప్పై రెండు వేల (సంఖ్య) కలదు. అక్కడ కలి స్పర్శచేత సమస్త మానవులు పరస్పరం బాధింపబడి కలతచెందుతారు.

Verse 36

विबुधैस्ते प्रवर्तंते रागद्वेषपरायणाः । यस्ययस्य गृहे वित्तं तथा नार्यो मनोरमाः

వారు ‘విద్వాంసుల’ చేత కూడా ప్రేరేపింపబడి రాగద్వేషాలలోనే పరాయణులై ఉంటారు. ఏ ఇంటిలో ధనం ఉంటే, అక్కడే మనోహర స్త్రీలను కోరుతారు.

Verse 37

लोकद्वयविनाशः स्याद्यतश्चेतो न शुध्यति । प्रावृट्कालेऽपि संप्राप्ते दुर्भिक्षेण प्रपीडिताः

మనస్సు శుద్ధి కాకపోవడం వల్ల ఇహలోక-పరలోక రెండింటికీ వినాశం కలుగుతుంది. వర్షాకాలం వచ్చినప్పటికీ ప్రజలు క్షామంతో తీవ్రంగా బాధపడతారు.

Verse 38

भ्रमंति च कलौ लोका गगनासक्तदृष्टयः । जानाति चापि तनयः पिता चेन्निधनं व्रजेत्

కలియుగంలో ప్రజలు ఆకాశానికే అంటుకున్న చూపులతో (అస్థిరంగా) తిరుగుతారు. తండ్రి మరణానికి వెళితే, కుమారుడు కూడా మనసులో ముందే దానిని ఊహించుకుంటాడు.

Verse 39

ततोहं गृहपो भूयां बांधवो ह्यपि बांधवम् । स्नुषापि वेत्ति चित्तेन यदि श्वश्रूः क्षयं व्रजेत्

అప్పుడు మనస్సులో—‘నేను గృహాధిపతిని కావాలి’ అనే భావం కలుగుతుంది. బంధువూ బంధువుపై కపట ఆలోచన చేస్తాడు. అత్త మరణిస్తే కోడలూ హృదయంలో ముందే దానిని తెలిసి (యోచన) ఉంచుతుంది.

Verse 40

मम स्याद्गृह ऐश्वर्यं तत्सर्वं नान्यथा व्रजेत् । काव्यैरुपहता वेदाः पुत्रा जामातृकैस्तथा

“నా గృహ ఐశ్వర్యం నాదే కావాలి; అది వేరే మార్గంలో పోకూడదు” అని ఆశపడతారు. కేవలం కావ్యప్రదర్శనతో వేదాలు గాయపడతాయి; కుమారులు కూడా అల్లుడు‑బంధాలు, లోకాసక్తులతో చలించిపోతారు.

Verse 41

शालकैर्बांधवाश्चैव ह्यसतीभिः कुलस्त्रियः । शूद्रास्तपस्विनश्चैव शूद्रा धर्मस्य सूचकाः

కలియుగంలో కులస్త్రీలు శాలకులు, బంధువులు మరియు అసతీ సాంగత్యంతో చుట్టుముట్టబడతారు. శూద్రులు తపస్వి వేషం ధరిస్తారు; ‘ధర్మం’ అని చెప్పబడేదాన్ని సూచించి నిర్ణయించేవారిగా కూడా శూద్రులే నిలుస్తారు.

Verse 42

ब्राह्मणानां ततः शूद्रा उपदेशं वदंति च । अल्पोदकास्तथा मेघा अल्पसस्या च मेदिनी

అప్పుడు శూద్రులు బ్రాహ్మణులకు కూడా ఉపదేశం చెప్పడం మొదలుపెడతారు. మేఘాల్లో నీరు తక్కువగా ఉంటుంది; భూమి కూడా స్వల్ప పంటలనే ఇస్తుంది.

Verse 43

अल्पक्षीरास्तथा गावः क्षीरे सर्पिस्तथाऽल्पकम् । सर्वभक्षास्तथा विप्रा नृपा निष्करुणास्ततः । कृष्या लज्जंति वैश्याश्च शूद्रा ब्राह्मणप्रेषकाः

ఆవులు తక్కువ పాలు ఇస్తాయి; పాలలోనుంచి నెయ్యి కూడా స్వల్పమే. బ్రాహ్మణులు అన్నివిధాల ఆహారం తినేవారవుతారు; రాజులు కరుణలేనివారవుతారు. వైశ్యులు వ్యవసాయాన్ని సిగ్గుపడతారు; శూద్రులు బ్రాహ్మణులను ఆజ్ఞాపించి పంపిస్తారు.

Verse 44

हेतुवादरता ये च भंडंविद्यापराश्च ये । तेते स्युर्भूमिपालस्य सदाऽभीष्टाः कलौ युगे

తర్కవాదంలో మునిగిపోయినవారు, అలాగే భండవిద్యా మరియు ఆడంబర జ్ఞానంలో ఆసక్తి గలవారు—కలియుగంలో వారు ఎల్లప్పుడూ రాజులకు ఇష్టులవుతారు.

Verse 45

श्वःश्वःपापीयदिवसाः पृथिवी गतयौवना । अतिक्रांत शुभाः कालाः पर्युपस्थितदारुणाः

రోజురోజుకు కాలము మరింత పాపమయమవుతోంది; భూమి తన యౌవనవీర్యాన్ని కోల్పోయింది. శుభకాలాలు గడిచిపోయి, దారుణకాలాలు సమీపించాయి।

Verse 46

यथायथा युगं भावि वृद्धिं यांति स्त्रियो नराः । तथातथा प्रयांति स्म लघुतां जंतुभिः सह

రాబోయే యుగము ఎంతెంతగా ముందుకు సాగుతుందో, అంతెంతగా స్త్రీపురుషులు (లోకికంగా) వృద్ధి చెందుతారు; కానీ అలాగే ఇతర జీవులతో కలిసి తుచ్ఛతకూ లఘుత్వానికీ దిగజారుతారు।

Verse 47

द्वादशमे चैव कन्या स्याद्भर्तृसंयुता

పన్నెండవ సంవత్సరానికే కన్య భర్తతో సంయుక్తమవుతుంది।

Verse 48

ततः षोडशमे वर्षे नराः पलितयौवनाः । शौचाचारपरित्यक्ता निजकार्यपरास्तथा

ఆపై పదహారవ సంవత్సరానికే పురుషులు యౌవనంలోనే పళితకేశులై వృద్ధులవలె కనిపిస్తారు. శౌచమూ సదాచారమూ విడిచి, తమ పనులకే పరులవుతారు।

Verse 49

भविष्यंति युगस्यांते नराः अंगुष्ठमात्रकाः । गृहं च तेऽथ कुर्वंति बिलैराखुसमुद्भवैः

యుగాంతంలో మనుష్యులు అంగుళిమాత్ర పరిమాణముగానే ఉంటారు. అప్పుడు ఎలుకల వల్ల ఏర్పడిన బిళ్లలనే తమ నివాసాలుగా చేసుకుంటారు।

Verse 52

पश्चात्कृतयुगं भावि भूयोऽपि द्विजसत्तमाः

ఆ తరువాత, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, కృతయుగము మరల మళ్లీ రానున్నది.

Verse 53

एवं युगसहस्रेण संप्राप्तेन ततः परम् । ब्रह्मणो दिवसं भावि रात्रिश्चैव ततः परम्

ఇలా యుగసహస్ర చక్రం పూర్తయిన తరువాత బ్రహ్మదేవుని దినము వస్తుంది; ఆపై క్రమంగా ఆయన రాత్రి కూడా వస్తుంది.

Verse 54

ततश्चानेन मानेन षष्ट्या युक्तैस्त्रिभिः शतैः । ब्रह्मणो वत्सरं भावि केशवस्य च तद्दिनम्

తరువాత ఇదే ప్రమాణంతో, అరవితో కూడిన మూడు వందలు (అంటే 360) దినాలు బ్రహ్మదేవుని ఒక సంవత్సరం; అదే కాలం కేశవునికి ఒక దినముగా లెక్కించబడుతుంది.

Verse 55

आत्मीये जीविते ब्रह्म यावद्वर्षशतं स्थितः । केशवोऽपि स्वमानेन वर्षाणां जीविते शतम्

తన స్వజీవిత ప్రమాణంలో బ్రహ్మదేవుడు వంద సంవత్సరాలు స్థితుడై ఉంటాడు; కేశవుడూ తన ప్రమాణం ప్రకారం వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు కలవాడు.

Verse 56

वर्षेण वासुदेवस्य दिनं माहेश्वरं भवेत् । निजमानेन सोप्यत्र याव द्वर्षशतं स्थितः

వాసుదేవుని ఒక సంవత్సరంతో ‘మాహేశ్వర దినము’ ఏర్పడుతుంది; అతడూ తన ప్రమాణం ప్రకారం ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలు స్థితుడై ఉంటాడు.

Verse 57

ततः शक्तिस्वरूपः स्यात्सोऽक्षयी कीर्त्यते यतः । सदाशिवस्य निःश्वासः शैवं वर्षशतं भवेत् । उच्छ्वासस्तु पुनस्तस्य शक्तिरूपेण संस्थितः

తదనంతరం అతడు శక్తిస్వరూపుడగును; అందువల్ల ఆమె ‘అక్షయా’ అని కీర్తింపబడుతుంది. సదాశివుని ఒక నిశ్వాసమే శత శైవవర్షములని చెప్పబడెను; ఆయన ఉచ్ఛ్వాసము మళ్లీ శక్తిరూపముగా స్థితమై యుండును.

Verse 58

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं शिवशक्तिसमुद्भवम् । यावदायुः प्रमाणं च मानुषाढ्यं च यद्भवेत्

సూతుడు పలికెను—శివశక్తి నుండి ఉద్భవించిన ఈ సమస్తమును మీకు సమ్యగ్గా వివరించితిని; ఆయుష్య ప్రమాణమును, అలాగే మానవుల ఐశ్వర్య-భాగ్యములకు సంబంధించినదంతయు.

Verse 59

भवद्भिः शांकरं पृष्टो द्विजा अस्मि दिनं पुरा । मया पुनस्तु सर्वेषां मर्त्यादीनां तु कीर्तितम्

ఓ ద్విజులారా, మీరు పూర్వం శంకరుని దినమును గురించి నన్ను ప్రశ్నించితిరి; ఇప్పుడు నేను మృతుల మొదలుకొని సమస్త జీవుల గణనను కూడా వివరించితిని.

Verse 91

एवं जाते ततो लोके ब्राह्मणो हरिपिंगलः । कल्किगोत्रसमुत्पन्नस्तान्सर्वा न्सूदयेत्ततः

లోకంలో ఈ విధంగా జరిగిన తరువాత, కల్కిగోత్రమున జన్మించిన హరిపింగల అనే బ్రాహ్మణుడు వారందరినీ సంహరించును.

Verse 272

इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगस्वरूपवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरद्विशततमोअध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండమున హాటకేశ్వర-క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘యుగస్వరూప-వర్ణన’ అనే ద్విశతసప్తత్యుత్తర (272వ) అధ్యాయము సమాప్తమైంది.