Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

वर्षेण वासुदेवस्य दिनं माहेश्वरं भवेत् । निजमानेन सोप्यत्र याव द्वर्षशतं स्थितः

Transliteration

varṣeṇa vāsudevasya dinaṃ māheśvaraṃ bhavet | nijamānena sopyatra yāva dvarṣaśataṃ sthitaḥ

Translation

వాసుదేవుని ఒక సంవత్సరంతో ‘మాహేశ్వర దినము’ ఏర్పడుతుంది; అతడూ తన ప్రమాణం ప్రకారం ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలు స్థితుడై ఉంటాడు.

Word by Word

• वर्षेण: by/with a year
• वर्षेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd), एकवचनम्

• वासुदेवस्य: of Vāsudeva
• वासुदेवस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th), एकवचनम्

• दिनम्: a day
• दिनम्: कर्म/प्रत्यय (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (here: predicate nominative)

• माहेश्वरम्: belonging to Maheśvara (Śiva)
• माहेश्वरम्: विशेषण (Adjectival complement)
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'दिनम्')

• भवेत्: would be / becomes
• भवेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• निजमानेन: by his own measure
• निजमानेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: निज (प्रातिपदिक) + मान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (by his own measure)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/अपि-कार (also)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (Adverbial locative)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक (locative adverb)

• यावत्: up to
• यावत्: विशेषण (Extent modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम्; परिमाणार्थक (up to/as long as)

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः

• स्थितः: remaining / stationed
• स्थितः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्तान्त कृदन्तः; पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narrative voice (Sūta as continuing expositor within the Māhātmya context)

Visual Art Cues

Scene: A composite cosmic diagram: Vāsudeva’s year transforming into a Māheśvara day; Hari and Hara shown as complementary poles around a single time-wheel.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Maheśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It harmonizes divine orders by relating their measures of time, suggesting unity of cosmic governance under dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is the Māhātmya setting, though this verse itself is a cosmological aside.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it defines a time equivalence (Vāsudeva-year to Māheśvara-day).