Adhyaya 59

Verse 1

शौनक उवाच । अत्यद्भुतमिदं सूत गुप्तक्षेत्रस्य पावनम् । महन्माहात्म्यमतुलं कीर्तितं हर्षवर्धनम्

శౌనకుడు పలికెను—హే సూతా! ఇది అత్యద్భుతం—గుప్తక్షేత్రపు పవిత్ర మహిమ. దీని మహత్తరమైన, అతులమైన మాహాత్మ్యం కీర్తించబడింది; అది హర్షాన్ని వర్ధింపజేస్తుంది।

Verse 2

पुनर्यत्सिद्धलिंगस्य पूर्वं माहात्म्यकीर्तने । इत्युक्तं यत्प्रसादेन सिद्धमातुस्तु सेत्स्यति

మరల—సిద్ధలింగ మాహాత్మ్య కీర్తనలో ముందుగా చెప్పినది ఇదే: ఎవరి ప్రసాదంతో ‘సిద్ధమాత’ నిశ్చయంగా సిద్ధిని పొందునని।

Verse 3

विजयोनाम पुण्यात्मा साहाय्याच्चंडिलस्य च । को न्वसौ चंडिलोनाम विजयोनाम कस्तथा

‘విజయ’ అనే పుణ్యాత్ముడు చండిలునకు సహాయకుడయ్యాడు. అయితే ‘చండిల’ అనే వాడు ఎవరు? అలాగే ‘విజయ’ అనే వాడు ఎవరు?

Verse 4

कथं च प्राप्तवान्सिद्धिं सिद्धमातुः प्रसादतः । एतदाचक्ष्व तत्त्वेन श्रोतुं कौतूहलं हि नः

మరియు సిద్ధమాత ప్రసాదంతో అతడు సిద్ధిని ఎలా పొందాడు? దీనిని తత్త్వంగా మాకు చెప్పండి; వినుటకు మాకు గొప్ప కుతూహలం ఉంది।

Verse 5

सतां चरित्रश्रवणे कौतुकं कस्य नो भवेत् । उग्रश्रवा उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा दूरांतरितमप्युत

సత్పురుషుల చరిత్రను వినుటలో ఎవరికీ కుతూహలం కలగదు? ఉగ్రశ్రవా పలికెను—హే విప్రులారా, మీరు శుభంగా ప్రశ్నించారు; యదార్థం ఇది దూరప్రాచీన కాలానికి చెందినదే।

Verse 6

श्रुता द्वैपायनमुखात्कथां वक्ष्यामि चात्र वः । पुरा द्रुपदराजस्य पुत्रीमासाद्य पांडवाः

ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) స్వయంగా చెప్పిన కథను నేను వినినదే; దానిని ఇక్కడ మీకు వివరిస్తాను. పూర్వకాలంలో పాండవులు ద్రుపదరాజుని కుమార్తెను పొందిరి.

Verse 7

धृतराष्ट्रमते पश्चादिंद्रप्रस्थं न्यवेशयन् । रक्षिता वासुदेवेन कदाचित्तत्र पांडवाः

తరువాత ధృతరాష్ట్రుని నిర్ణయానుసారంగా వారు ఇంద్రప్రస్థంలో నివాసం స్థాపించిరి. అక్కడ ఒక సందర్భంలో పాండవులను వాసుదేవుడు రక్షించెను.

Verse 8

उपविष्टाः सभामध्ये कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः । देवर्षिपितृभूतानां राज्ञां चापि प्रकीर्तने

సభామధ్యంలో కూర్చుని వారు అనేక విధాల కథనాలు చేసిరి—దేవర్షులు, పితృదేవతలు, భూతగణాలు మరియు రాజుల కీర్తిని కూడా ప్రస్తావించుచు.

Verse 9

क्रियमाणेऽथ तत्रागाद्भीमपुत्रो घटोत्कचः । तं दृष्ट्वा भ्रातरः पंच वासुदेवश्च वीर्यवान्

అప్పుడు అక్కడ భీముని కుమారుడు ఘటోత్కచుడు వచ్చెను. అతనిని చూచి ఐదుగురు సోదరులు మరియు పరాక్రమశాలి వాసుదేవుడును (గౌరవంతో) లేచిరి.

Verse 10

उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः । स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः

వారు తమ ఆసనాల నుండి వెంటనే లేచి ఆనందంతో అతనిని ఆలింగనం చేసుకున్నారు. భీముని కుమారుడు వినయంగా నమస్కరించి వారికి వందనం చేశాడు.

Verse 11

साशिषं च ततो राज्ञा स्वोत्संग उपवेशितः । आघ्राय स्नेहतो मूर्ध्नि प्रोक्तश्च जनसंसदि

తర్వాత రాజు ఆశీర్వదించి అతనిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు. స్నేహంతో అతని శిరస్సును ముద్దాడి (ఘ్రాణించి) ప్రజాసభలో పలికాడు.

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । कुत आगम्यते पुत्र क्व चायं विहृतस्त्वया । कालः क्वचित्सुखं राज्यं कुरुषे मातुलं तव

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—పుత్రా, నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చావు? ఎక్కడెక్కడ తిరిగావు? కొంతకాలం సుఖంగా ఉంటూ, నీ మాతులుని రాజ్యంలో యథావిధిగా సేవ చేస్తున్నావా?

Verse 13

कश्चिद्देवेषु विप्रेषु गोषु साधुषु सर्वदा । हैडंबे नापकुरुषे प्रियमेतद्धरेश्च नः

దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, గోవులు, సాధువుల పట్ల ఎవరూ ఎప్పుడూ హాని చేయకూడదు. ఇది హైడంబునికి ప్రియమైనది; మా ప్రభువు ధర్మరాజునికీ ప్రియమైనదే.

Verse 14

हेडंबस्य वनं सर्वं तस्य ये सैन्यराक्षसाः । पाल्यमानास्त्वया साधो वर्धंते जनक्षेमकाः

హేడంబుని సమస్త వనం, అతని సైన్యంగా ఉన్న రాక్షసులు—హే సాధూ, నీవు రక్షిస్తే వారు ప్రజాక్షేమాన్ని కలిగించేవారిగా అభివృద్ధి చెందుతారు.

Verse 15

कच्चिन्नंदति ते माता भृशं नः प्रियकारिणी । कन्यैव या पुरा भीमं त्यक्त्वा मानं पतिं श्रिता

మీ తల్లి నిజంగా ఆనందిస్తున్నదా—మాకు ఎంతో ప్రియకారిణి అయిన ఆమె—పూర్వం కన్యగానే ఉండి భీముని త్యజించి గౌరవనీయుడైన పతిని ఆశ్రయించిన ఆమె?

Verse 16

इति पृष्टो धर्मराज्ञा स्मयन्हैडंबिरब्रवीत् । हते तस्मिन्दुराचारे मातुलेऽस्मि नियोजितः

ధర్మరాజు అడిగినప్పుడు హైడంబిపుత్రుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు—“ఆ దురాచారి మేనమామ హతుడైన తరువాత నన్ను (బాధ్యతకు) నియమించారు.”

Verse 17

तद्राज्यं शासने स्थाप्य दुष्टान्निघ्नंश्चराम्यहम् । माता कुशलिनी देवी तपो दिव्यमुपाश्रिता

ఆ రాజ్యాన్ని సుశాసనంలో స్థాపించి నేను దుష్టులను అణచుతూ సంచరిస్తున్నాను. నా తల్లి—దేవీస్వరూపిణి—క్షేమంగా ఉంది; దివ్య తపస్సును ఆశ్రయించింది.

Verse 18

मामुवाच सदा पुत्र पितॄणां भक्तिकृद्भव । सोऽहं मातुर्वचः श्रुत्वा मेरुपादात्समागतः

ఆమె నాతో ఎప్పుడూ చెప్పేది—“పుత్రా, పితృదేవతల పట్ల భక్తి కలవాడవు కా.” అందుకే తల్లి వాక్యాన్ని విని నేను మేరుపర్వత పాదదేశం నుండి ఇక్కడికి వచ్చాను.

Verse 19

प्रणामायैव भवतां भक्तिप्रह्वेण चेतसा । आत्मानं च महत्यर्थे कस्मिंश्चित्तु नियोजितम् । भवद्भिरहमिच्छामि फलं यस्मादिदं महत्

భక్తితో వంగిన మనస్సుతో నేను మీ అందరికీ ప్రణామం చేస్తున్నాను. మీరు మీరే ఏ మహత్తర కార్యంలో నియమించుకున్నారో, దానివల్ల కలిగే మహత్తర ఫలమేమిటో నేను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.

Verse 20

यदाज्ञापालनं पुत्रः पितॄणां सर्वदा चरेत् । अथोर्द्ध्वलोकान्स जयेदिह जायेत कीर्तिमान्

యే కుమారుడు సదా శ్రద్ధతో పితృపురుషుల ఆజ్ఞను పాటిస్తాడో, అతడు ఊర్ధ్వలోకాలను జయించి, ఈ లోకంలోనూ కీర్తిమంతుడవుతాడు।

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्तवंतं तं राजा परिरभ्य पुनःपुनः । उवाच धर्मराट् पुत्रमानंदाश्रुः सगद्गदम्

సూతుడు పలికెను—అలా చెప్పిన అతనిని రాజు మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసెను. ఆపై ధర్మరాజు ఆనందాశ్రువులతో గొంతు గద్గదమై కుమారునితో పలికెను।

Verse 22

त्वमेव नो भक्तिकारी सहायश्चापि वर्तसे

నీవే మా తరఫున భక్తిని ఆచరిస్తావు; నీవే సదా మా సహాయకుడిగా నిలుస్తావు।

Verse 23

एतदर्थं च हैडंबे पुत्रानिच्छंति साधवः । इहामुत्र तारयंते तादृशाश्चापि पुत्रकाः

ఈ కారణం చేతనే, ఓ హైడంబే, సద్జనులు కుమారులను కోరుతారు; అటువంటి కుమారులు ఇహములోకములోను పరలోకములోను తరింపజేస్తారు।

Verse 24

अवश्यं यादृशी माता तादृशस्तनयो भवेत् । माता च ते भक्तिमती दृढं नस्त्वं च तादृशः

నిశ్చయంగా తల్లి ఎలా ఉంటే కుమారుడు కూడా అలా అవుతాడు. నీ తల్లి దృఢభక్తిమతి; అందుచేత నీవు కూడా నిస్సందేహంగా అలాంటివాడివే।

Verse 25

अहो सुदुष्करं देवी कुरुते मे प्रिया वधूः । या भर्तृश्रियमुल्लंघ्य तप एव समाश्रिता

అహో దేవీ! నా ప్రియ వధువు అత్యంత దుష్కరమైన కార్యం చేస్తోంది. భర్త యొక్క శ్రీ-సంపదల సౌఖ్యాలను లంఘించి, కేవలం తపస్సునే ఆశ్రయించింది.

Verse 26

नूनं कामेन भोगैर्वा कृत्यं वध्वा न मे मनाक् । या पुत्रसुखमन्वीक्ष्य परलोकार्थमाश्रिता

నిశ్చయంగా నా భార్యకు కామమో భోగమో పట్ల కించిత్తు కూడా ఆసక్తి లేదు. పుత్రసుఖాన్ని చూచినా, పరలోక కల్యాణార్థమైన మార్గాన్ని ఆమె ఆశ్రయించింది.

Verse 27

दुष्कुलीनापि या भक्ता सूतेऽपत्यं च भक्तिमत् । कुलीनमेव तन्मन्ये ममेदं मतमुत्तमम्

స్త్రీ దుష్కులీన అయినా భక్తురాలై, భక్తిమంతమైన సంతానాన్ని ప్రసవిస్తే, ఆ కులమే నిజంగా కులీనమని నేను భావిస్తాను—ఇదే నా ఉత్తమ అభిప్రాయం.

Verse 28

एवं बहूनि वाक्यानि तानि तानि वदन्नृपः । धर्मराजः समाभाष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्

ఇలా అనేక వాక్యాలు పలికిన రాజు ధర్మరాజు, కేశవుని సమ్బోధించి మరల ఇలా పలికెను.

Verse 29

पुंडरीकाक्ष जानासि यथा भीमादभूदयम् । जातमात्रस्तु यश्चासीद्यौवनस्थो महाबलः

హే పుండరీకాక్షా! ఇతడు భీముని నుండి ఎలా జన్మించాడో నీకు తెలుసు. జన్మించిన క్షణమే ఇతడు యౌవనస్థుడై మహాబలవంతుడుగా ఉన్నాడు.

Verse 30

अष्टानां देवयोनीनां यतो जन्म च यौवनम् । सद्य एव भवेत्तस्मात्सद्योऽस्यासीच्च यौवनम्

ఎనిమిది దివ్య యోనులలో జన్మమూ యౌవనమూ తక్షణమే ఉద్భవిస్తాయి; అందువల్ల అతనికీ వెంటనే యౌవనం కలిగింది।

Verse 31

तदस्योचितदारार्थे सदा चिंतास्ति कृष्ण मे । उचितं बत हैडंबेः क्व कलत्रं करोम्यहम्

అందువల్ల, ఓ కృష్ణా, అతనికి తగిన భార్యను పొందించాలనే ఆలోచనతో నేను ఎల్లప్పుడూ కలవరపడుతున్నాను. నిజమే, హైడంబునకు సరైన వధువును నేను ఎక్కడ పొందగలను?

Verse 32

तद्भवान्कृष्णसर्वज्ञ त्रिलोकीमपि वेत्सि च । हैडंबेरुचिता दारान्वक्तुमर्हसि यादव

కాబట్టి, ఓ సర్వజ్ఞ కృష్ణా, త్రిలోకమును కూడా తెలిసిన ఓ యాదవా—హైడంబునకు తగిన భార్యలు ఎవరో దయచేసి చెప్పవలసినది।

Verse 33

सूत उवाच । एवमुक्तो धर्मराज्ञा क्षणं ध्यात्वा जनार्दनः । धर्मराजमिदं वाक्यं पदांतरितमब्रवीत्

సూతుడు పలికెను—ధర్మరాజు ఇలా అడిగినప్పుడు జనార్దనుడు క్షణమాత్రం ఆలోచించి, సువిచారితమైన మాటలతో ధర్మరాజునకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 34

अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामि दारानस्योचितां शुभाम् । सांप्रतं संस्थिता रम्ये प्राग्ज्योतिषपुरे वरे

ఓ రాజా, ఉంది—అతనికి శుభమైన, తగిన వధువును నేను చెబుతాను. ఆమె ప్రస్తుతం రమ్యమైన, శ్రేష్ఠమైన ప్రాగ్జ్యోతిషపురంలో నివసిస్తోంది।

Verse 35

सा च पुत्री मुरोः पार्थ दैत्यस्याद्भुतकर्मणः । योऽसौ नरकदैत्यस्य प्राणतुल्यः सखाऽभवत्

హే పార్థా! ఆమె అద్భుతకర్మలుగల దైత్యుడు మురుని కుమార్తె; ఆ మురుడే నరకదైత్యునికి ప్రాణసమానమైన ప్రియ సఖుడయ్యాడు.

Verse 36

स च मे निहतो घोरः पाशदुर्गसमन्वितः । नरकश्च दुराचारस्त्वमेतद्वेत्सि सर्वशः

ఆ భయంకరుడు (మురుడు) పాశములు, దుర్గములతో బలపడ్డవాడైనా నా చేత హతుడయ్యాడు; నరకుడూ దురాచారి—ఇదంతా నీవు పూర్తిగా ఎరుగుదువు.

Verse 37

ततो हते मुरौ दैत्ये मया तस्य सुताव्रजत् । योद्धुं मामतिवीर्यत्वाद्घोरा कामकटंकटा

తర్వాత నా చేత దైత్యుడు మురుడు హతుడైనపుడు, అతని కుమార్తె నాతో యుద్ధానికి వచ్చింది—అతివీర్యసంపన్నమైన భయంకర కామకటంకటా.

Verse 38

तां ततोऽहं महायुद्धे खड्गखेटकधारिणीम् । अयोधयं महाबाणैः सुशार्ङ्गधनुषश्च्युतैः

అప్పుడు ఆ మహాయుద్ధంలో, ఖడ్గం మరియు ఖేటకాన్ని ధరించిన ఆమెతో నేను యుద్ధం చేసితిని—నా ఉత్తమ శార్ఙ్గ ధనుస్సు నుండి విడిచిన మహాబాణములతో.

Verse 39

खड्गेन चिच्छेद बाणान्मम सा च मुरोः सुता । समागम्य च खड्गेन गरुडं मूर्ध्न्यताडयत्

మురుని కుమార్తె ఖడ్గంతో నా బాణాలను ఛేదించింది; మరియు సమీపించి అదే ఖడ్గంతో గరుడుని శిరస్సుపై కొట్టింది.

Verse 40

स च मोहसमाविष्टो गरुडोऽभूदचेतनः । ततस्तस्या वधार्थाय मया चक्रं समुद्यतम्

మోహావిష్టుడైన గరుడుడు అచేతనుడయ్యెను. అప్పుడు ఆమె వధార్థం నేను చక్రాన్ని ఎత్తి సిద్ధపరచితిని.

Verse 41

चक्रं समुद्यतं दृष्ट्वा मया तस्मिन्रणाजिरे । कामाख्या नाम मां देवी पुरः स्थित्वा वचोऽब्रवीत्

ఆ రణభూమిలో నేను చక్రాన్ని ఎత్తినదాన్ని చూచి, కామాఖ్యా నామదేవి నా ముందర నిలిచి ఇలా పలికెను.

Verse 42

नैनां हंतुं भवानर्हो रक्षैतां पुरुषोत्तम । अजेयत्वं मया ह्यस्या दत्तं खड्गं च खेटकम्

ఓ పురుషోత్తమా, నీవు ఆమెను హతమార్చుట యోగ్యం కాదు; ఆమెను రక్షించుము. నేను ఆమెకు అజేయత్వమును, ఖడ్గమును, ఖేటకమును దత్తమిచ్చితిని.

Verse 43

बुद्धिरप्रतिमा चापि शक्तिश्च परमा रणे । ततस्त्वया त्रिरात्रेऽपि न जितासीन्मुरोः सुता

రణములో నీ బుద్ధి అప్రమేయము, శక్తి పరమము; అయినను, ఓ మురసుతా, మూడు రాత్రులలోనూ నీవు మాధవుని జయించలేకపోయితివి.

Verse 44

एवमुक्ते तदा देवीं वचनं चाहमब्रवम् । अयमेष निवृत्तोऽस्मि वारयैनां च त्वं शुभे

ఆమె ఇలా పలికినప్పుడు నేను దేవిని ఉద్దేశించి చెప్పితిని—‘ఇదిగో, నేను యుద్ధమునుండి విరమించుచున్నాను; ఓ శుభే, నీవు కూడా ఆమెను ఆపుము.’

Verse 45

ततश्चालिंग्य तां भक्तां कामाख्या वाक्यमब्रवीत् । भद्रे रणान्निवर्तस्व नायं हंतुं कथंचन

అప్పుడు కామాఖ్య ఆ భక్తురాలిని ఆలింగనం చేసి ఇలా పలికింది— “భద్రే, యుద్ధభూమి నుండి వెనుదిరుగు; ఇతనిని ఏ విధంగానూ సంహరించలేరు।”

Verse 46

शक्यः केनापि समरे माधवो रणदुर्जयः । नाभूदस्ति भविष्यो वा य एनं संयुगे जयेत्

యుద్ధంలో దుర్జేయుడైన మాధవుని ఎవ్వరూ సమరంలో జయించలేరు. గతంలో లేడు, ఇప్పుడూ లేడు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండడు— యుద్ధంలో ఇతనిని గెలిచేవాడు.

Verse 47

अपि वा त्र्यंबकः पुत्रि नैनं शक्तः कुतोऽन्यकः । तस्मादेनं नमस्कृत्य भाविनं श्वशुरं शुभे

కుమార్తె, స్వయంగా త్ర్యంబకుడు (శివుడు) కూడా ఇతనిని అదుపుచేయలేడు; మరి ఇతరుడు ఎట్లా? కాబట్టి శుభే, ఇతడిని నీ భావి మామగా భావించి నమస్కరించు.

Verse 48

रणादस्मान्निवर्तस्व तवोचितमिदं स्फुटम् । अस्य भ्रातुर्हि भीमस्य स्नुषा त्वं च भविष्यसि

ఈ యుద్ధం నుండి వెనుదిరుగు— ఇదే నీకు తగినది, స్పష్టంగా. ఎందుకంటే నీవు ఇతని సోదరుడు భీముని కోడలిగా అవుతావు.

Verse 49

तस्मात्त्वं श्वशुरं भद्रे सम्मानय जनार्दनम् । न च शोकस्त्वया कार्यः पितरं प्रति पंडिते

కాబట్టి భద్రే, జనార్దనుని శ్వశురుడిగా భావించి గౌరవించు. మరియు పండితే, తండ్రి విషయమై నీవు శోకించకూడదు.

Verse 50

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुव जन्म मृतस्य च । बहवश्चाऽस्य वेत्तारो वद केनापि वार्यते

పుట్టినవానికి మరణం నిశ్చితం; మరణించినవానికి జన్మ కూడా నిశ్చితం. ఈ సత్యాన్ని అనేకులు తెలుసుకున్నారు—చెప్పు, దీన్ని ఎవరు ఆపగలరు?

Verse 51

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यविद्यान्पुरुषान्नृपांश्च । कान्मृत्युरेको न पतेत काले परावरज्ञोऽत्र न मुह्यते क्वचित्

ఋషులు, దేవులు, మహాసురులు, త్రైవిద్య విద్యలో నిపుణులు, మనుష్యులు, రాజులు—కాలం వచ్చినప్పుడు ఏకైక మృత్యువు ఎవరి మీద పడదు? పరాపర తత్త్వం తెలిసినవాడు ఇక్కడ ఎప్పుడూ మోహించడు.

Verse 52

श्लाघ्य एव हि ते मृत्युः पितुरस्माज्जनार्दृनात् । सर्वपातकनिर्मुक्तो गतोऽसौ धाम वैष्णवम्

నిజమే, ఈ జనార్దనుని చేత నీ తండ్రి మరణం శ్లాఘనీయం; అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై వైష్ణవ ధామానికి చేరాడు.

Verse 53

एवं कामाख्यया प्रोक्ता सा च कामकटंकटा । त्यक्त्वा क्रोधं च संवृत्य गात्राणि प्रणता च माम्

నేను ‘కామాఖ్యా’ అనే నామంతో ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ కామకటంకటా కోపాన్ని విడిచి, తనను తాను సమాధానపరచుకొని, అవయవాలను నియంత్రించి, భక్తితో నాకు నమస్కరించింది.

Verse 54

तामहं साशिषं चापि प्रावोचं भरतर्षभ । अस्मिन्नेव पुरे तिष्ठ भगदत्तप्रपूजिता

ఓ భరతశ్రేష్ఠా! అప్పుడు నేను ఆమెకు ఆశీర్వచనాలతో ఇలా చెప్పాను—“ఈ నగరంలోనే నివసించు; భగదత్తునిచే నీవు విశేషంగా పూజింపబడుదువు.”

Verse 55

मया देव्या पृथिव्या च भगदत्तः कृतो नृपः । स ते पूजां बहुविधां करिष्यति स्वसुर्यथा

నేను మరియు భూదేవి కలిసి భగదత్తుని రాజుగా నియమించాము. అతడు తన శ్వశురుని వలె నీకు అనేక విధాల పూజ చేయును.

Verse 56

वसंती चात्र तं वीरं हैडिंबं पतिमाप्स्यसि । एवमाश्वास्य तां देवीं मौर्वीं चाहं व्यसर्जयम्

“ఇక్కడ నివసిస్తూ నీవు ఆ వీరుడైన హైడింబను భర్తగా పొందుదువు.” ఇలా మౌర్వీ దేవిని ఓదార్చి నేను ఆమెను పంపివేశాను.

Verse 57

सा स्थिता च पुरे तत्र गतोऽहं शक्रसद्म च । ततो द्वारवतीं प्राप्य त्वया सह समागतः

ఆమె ఆ నగరంలోనే నిలిచింది; నేను శక్రుని ధామానికి వెళ్లాను. తరువాత ద్వారవతికి చేరి నీతో కలిశాను.

Verse 58

एवमेषोचिता दारा हैडंबेर्विद्यते शुभा । कामाख्ये च रणे घोरा या विद्युदिव भासते

ఇలా ఆ శుభస్త్రీ హైడింబునకు తగిన భార్య అయింది—కామాఖ్యలోని ఘోర యుద్ధంలో భయంకరంగా, మెరుపువలె ప్రకాశించుచు.

Verse 59

न च रूपं वर्णितं मे श्वशुरस्योचितं यतः । साधोर्हि नैतदुचितं सर्वस्त्रीणां प्रवर्णनम्

నేను ఆమె రూపసౌందర్యాన్ని వర్ణించలేదు; అది శ్వశురుని దృష్టికి తగినది కాదు. నిజంగా, సద్గుణుడైనవానికి సర్వ స్త్రీల రూపాన్ని విస్తరించి వర్ణించడం అనుచితం.

Verse 60

पुनरेकश्च समयः कृतस्तं शृणु यस्तया । यो मां निरुत्तरां प्रश्ने कृत्वैव विजयेत्पुमान्

మరల ఆమె ఇంకొక నియమాన్ని స్థాపించింది—వినుము: ప్రశ్నలో నన్ను నిరుత్తరుణ్ణి చేసి జయించగల పురుషుడు విజేత అవును।

Verse 61

यो मे प्रतिबलश्चापि स मे भर्ता भविष्यति । एवं च समयं श्रुत्वा बहवो दैत्यराक्षसाः

“నా బలానికి సమానుడైనవాడే నా భర్త అవుతాడు।” ఈ నియమం విని అనేక దైత్య-రాక్షసులు ముందుకు వచ్చారు।

Verse 62

तस्या जयार्थमगमंस्तेऽपि जित्वा हतास्तया । यो य एनां गतः पूर्वं न स भूयो न्यवर्तत

ఆమెను జయించుటకు వారు వెళ్లారు; కాని జయించబోయి కూడా ఆమె చేతనే హతులయ్యారు. ఎవరు ముందుగా ఆమెను సమీపించారో వారు మరల తిరిగి రాలేదు।

Verse 63

वह्नेरिव प्रभां दीप्तां पतंगानां समुच्चयः । एवमेतादृशीं मौर्वीं जेतुमुत्सहते यदि

ఎలా చిమ్మటల గుంపు దహించే అగ్ని కాంతిని జయించాలనుకుంటుందో, అలాగే అటువంటి భయంకరమైన మౌర్వీని జయించాలనుకోవడం ధృష్టతే.

Verse 64

घटोत्कचो महावीर्यो भार्यास्य नियतं भवेत्

మహావీరుడైన ఘటోత్కచుడే నిశ్చయంగా ఆమె భర్త అవుతాడు।

Verse 65

युधिष्ठिर उवाच । अलं सर्वगुणैस्तस्या यस्यास्त्वेको गुणो महान् । क्रियते किं हि क्षीरेण यदि तद्विषमिश्रितम्

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఆమెకు ఎన్నో గుణాలు ఉన్నా, ఒక మహాదోషం ఉంటే వాటి ప్రయోజనం ఏమిటి? విషం కలిసిన పాలతో ఏమి ఫలం?

Verse 66

प्राणाधिकं भैमसेनिं कथं केवलसाहसात् । क्षिपेयं तव वाक्यानां शुद्धानां चाथ कोविदम्

కేవలం దుస్సాహసంతో ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన భీమసేనుని నేను ఎలా విడిచిపెట్టగలను? అలాగే నీ శుద్ధమైన, జ్ఞానవంతమైన వాక్యాలను ఎలా త్రోసిపుచ్చగలను?

Verse 67

अन्या अपि स्त्रियः संति देशे देशे जनार्दन । बह्व्यस्तासां वरां कांचिद्योषितं वक्तुमर्हसि

హే జనార్దన, దేశదేశాలలో ఇతర స్త్రీలు కూడా ఉన్నారు. వారిలో ఏదైనా ఉత్తమ కన్యను నీవు సూచించవలెను.

Verse 68

भीम उवाच । सम्यगुक्तं केशवेन वाक्यं बह्वर्थमुत्तमम् । राज्ञा पुनः स्नेहवशाद्यदुक्तं तन्न भाति मे

భీముడు పలికెను—కేశవుడు సరిగ్గా చెప్పాడు; అతని వాక్యాలు ఉత్తమమైనవి, బహుఅర్థసంపన్నమైనవి. కానీ రాజు స్నేహవశాత్తు చెప్పినది నాకు నచ్చదు.

Verse 69

कार्ये दुःसाध्य एव स्यात्क्षत्रियस्य पराक्रमः । करींद्रस्येव यूथेषु गजानां न मृगेषु च

క్షత్రియుని పరాక్రమం దుస్సాధ్యమైన కార్యాలలోనే వినియోగించాలి—ఏనుగుల గుంపులో గజేంద్రునిలా, జింకల మధ్య కాదు.

Verse 70

आत्मा प्रख्यातिमानेयः सर्वथा वीरपुंगवैः । सा च ख्यातिः कथं जायेद्दुःसाध्यकरणादृते

సర్వ విధాలా శ్రేష్ఠ వీరులు నిజమైన కీర్తి ద్వారా తమ ఆత్మను గౌరవించాలి. దుష్కర కార్యాన్ని సాధించకుండానే అలాంటి కీర్తి ఎలా జన్మిస్తుంది?

Verse 71

न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् । येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति

హే పార్థా, హైడంబేరుని రక్షణ మన స్వాధీనంలో లేదు. విధాతగా అతనిని నీకు ప్రసాదించినవాడే అతనిని కాపాడును.

Verse 72

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

అత్యున్నత స్థానం పొందుటకు వివేకి అన్ని విధాలా ప్రయత్నించాలి. దైవవశాత్ అది సిద్ధించకపోతే, జ్ఞానివానికి దోషం లేదు.

Verse 73

यथा देवव्रतस्त्वेको जह्रे काशिसुताः पुरा । तथैक एव हैडंबिर्मौर्वीं प्राप्नोतु मा चिरम्

దేవవ్రతుడు ఒకడే పూర్వం కాశీరాజ కుమార్తెలను అపహరించినట్లే, హైడంబి కూడా ఒక్కడే ఆలస్యం లేక మౌర్వీని పొందుగాక.

Verse 74

अर्जुन उवाच । केवलं पौरुषपरं भीमेनोक्तमिदं वचः । अबलं दैवहेतुत्वात्प्रबलं प्रतिभाति मे

అర్జునుడు అన్నాడు: భీముడు చెప్పిన ఈ మాట కేవలం పురుషప్రయత్నంపై ఆధారపడింది; కానీ దైవమే కారణమై ఉండటంతో బలహీనంగా కనిపించేదీ నాకు బలంగా అనిపిస్తోంది.

Verse 75

न मृषा हि वचो ब्रूते कामाख्या या पुराऽब्रवीत् । भीमसेनसुतः पाणिं तव भद्रे ग्रहीष्यति

కామాఖ్యా దేవి అసత్యం పలకదు; ఆమె పూర్వమే చెప్పింది—“హే భద్రే, భీమసేనుని కుమారుడు నీ పాణిని వివాహార్థం గ్రహిస్తాడు।”

Verse 76

अनेन हेतुना यातु शीघ्रं तत्र घटोत्कचः । इति मे रोचते कृष्ण तव किं ब्रूहि रोचते

ఈ కారణంతో ఘటోత్కచుడు వెంటనే అక్కడికి వెళ్లాలి. ఇది నాకు ఇష్టం, ఓ కృష్ణా; నీకు ఏది ఇష్టమో చెప్పు.

Verse 77

कृष्ण उवाच । रोचते मे वचस्तुभ्यं भीमस्य च महात्मनः । न हि तुल्यो भैमसेनेर्बुद्धौ वीर्ये च कश्चन

కృష్ణుడు పలికెను—నీ మాటలు, మహాత్ముడైన భీముని మాటలు నాకు ప్రీతికరం. బుద్ధిలోను వీర్యంలోను భీమసేనునికి సముడు ఎవరూ లేరు.

Verse 78

अंतरात्मा च मे वेत्ति प्राप्तामेव मुरोः सुताम् । तच्छीघ्रं यातु हैडंबिस्त्वं च किं पुत्र मन्यसे

నా అంతరాత్మకూ తెలుసు—మురుని కుమార్తె ఇప్పటికే పొందినట్టే. కాబట్టి హైడంబి త్వరగా వెళ్లాలి; నీవు కూడా, కుమారా, ఏమనుకుంటున్నావు?

Verse 79

घटोत्कच उवाच । न हि न्याय्याः स्वका वक्तुं पूज्यानामग्रतो गुणाः । प्रवृत्ता एव भासंते सद्गुणाश्च रवेः कराः

ఘటోత్కచుడు అన్నాడు—పూజ్యుల ముందర తన గుణాలను చెప్పుకోవడం న్యాయం కాదు. సద్గుణాలు తామే ప్రకాశిస్తాయి, సూర్యకిరణాల వలె.

Verse 80

सर्वथा तत्करिष्यामि पितरो येन मेऽमलाः । लज्जिष्यंति न संसत्सु मया पुत्रेण पांडवाः

నేను అన్ని విధాలా అటువంటి కార్యమే చేస్తాను; నా నిర్మల పితృులు—పాండవులు—నా వల్ల, తమ కుమారుని కారణంగా, సభలలో లజ్జపడకుండునట్లు.

Verse 81

एवमुक्त्वा महाबाहुरुत्थाय प्रणनाम तान् । जयाशीर्भिश्च पितृभिर्वर्द्धितो गंतुमैच्छत

ఇలా చెప్పి మహాబాహువు లేచి వారిని ప్రణమించాడు; పితృుల జయాశీర్వాదాలతో బలపడి, అతడు బయలుదేరాలని కోరాడు.

Verse 82

तं गतुकाममाहेदमभिनंद्य जनार्दनः । कथाकथनकाले मां स्मरेथास्त्वं जयावहम्

అతడు బయలుదేరాలని ఉత్సుకుడై ఉన్నాడని చూసి జనార్దనుడు అభినందించి ఇలా అన్నాడు—“కథను చెప్పే సమయంలో నన్ను స్మరించు; నేను జయాన్ని ప్రసాదించువాడను.”

Verse 83

यथा बुद्धिं सुदुर्भेद्यां वर्धयामि बलं च ते । इत्युक्त्वालिंग्य तं कृष्णो व्यससर्जत साशिषम्

“నీకు సులభంగా జయించలేని బుద్ధిని పెంపొందిస్తాను, నీ బలమును కూడా వృద్ధి చేస్తాను”—అని చెప్పి కృష్ణుడు అతనిని ఆలింగనం చేసి ఆశీర్వదించి పంపాడు.

Verse 84

ततो हिडंबातनयो महौजाः सूर्याक्षकालाक्षमहोदरानुगः । वियत्पथं प्राप्य जगाम तत्पुरं प्राग्ज्योतिषं नाम दिनव्यपाये

అనంతరం హిడింబా మహౌజస్వి కుమారుడు—సూర్యాక్ష, కాలాక్ష, మహోదరులతో కలిసి—ఆకాశమార్గాన్ని పొందుకొని, దినాంతంలో ‘ప్రాగ్జ్యోతిష’ అనే ఆ నగరానికి వెళ్లాడు.