Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

వ్యాసుడు పలికెను—హే మహాభాగ సూతా! వినుము; స్కందుడు చెప్పినట్లుగా. కుంభసంభవుడు (అగస్త్యుడు) సమక్షంలో శంభువు మహామహోత్సవము గురించి ప్రశ్నించబడెను.

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞా! శంభువు పవిత్ర ప్రవేశకథను శ్రద్ధగా వినుము. అది త్రిలోకానందజనని, మహాపాతకములకు భయంకరమైనది.

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

మందరమునుండి వచ్చిన శంభువు చైత్రమాసంలోని దమనపర్వదినమున, ఆనందసాంద్రమైన ఘనవనాన్ని చేరి, ఇష్టానుసారం ఇటు అటు విహరించెను.

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

అనంతరం ‘మోక్షలక్ష్మీవిలాస’ అనే, సిద్ధి లభించే ప్రాసాదమున, ప్రభువు విరజాపీఠమునుండి అంతఃగృహములో ప్రవేశించెను.

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

ఊర్జమాస శుక్ల ప్రతిపదన, బుధుడు రాధా-నక్షత్రసమాయుక్తుడై యుండెను; చంద్రుడు సప్తమ రాశిలో నిలిచెను; మిగిలిన గ్రహములు ఉచ్చస్థితిలో యుండెను.

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

వాద్యములు మ్రోగుచుండగా, హరిత వనములు ప్రసన్నముగా ఉండగా, బ్రాహ్మణుల వైదిక శ్రుతిస్వరము ఉద్భవించి, మధ్యమధ్య ఇతర శబ్దములను ముంచెను.

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

భూలోకము–భువర్లోకము మధ్య మార్గాలలో ప్రతిధ్వని నిండగా, శంభువు యొక్క మంగళప్రవేశోత్సవంలో సమస్తం ఆనందంతో పరిపూర్ణమైంది।

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

చారణులు స్తుతిగానము చేసిరి; దేవతాగణములు హర్షంతో పులకించిరి।

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

సుగంధవాహినీ వాయువులు వీచెను, మేఘములు పుష్పవృష్టి చేసెను। అందరూ మంగళవేషధారులు, అందరూ మంగళవచనములు పలికిరి।

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

స్థావరములు, జంగమములు—సర్వ ప్రాణులు ఆనందంతో నిండిపోయిరి; దేవాసురులందరిలోను, గంధర్వులు మరియు నాగులలోను అదే హర్షం వ్యాపించింది।

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

విద్యాధరులు, సాధ్యులు, కిన్నరులు, మనుష్యులలోను—స్త్రీపురుష సమస్త సమూహాలలోను—సర్వత్ర, సర్వ విధములుగా, తేజస్సు మరియు శోభ ప్రకాశించెను।

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

ఓ మునీ, అప్పుడు అడుగడుగునా నిర్బాధంగా పురుషార్థాలు సిద్ధించాయి; ఘనమైన ధూపధూమరాశులతో ఆకాశం ఆ వేళ ఎర్రగా కనిపించింది।

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

అప్పటికీ ఆ గాఢ నీలిమ ఎప్పుడూ విడువలేదు; నీరాజన (ఆరతి) కోసం ఉన్న దీపాలన్నీ ఆ వేళ వెలిగించబడ్డాయి।

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

వాటి జ్యోతులు నక్షత్రాల వలెనే అద్భుతంగా మెరిశాయి; ప్రతి సౌధంపై నానారూపాలుగా విచిత్రంగా అలంకరించిన పతాకాలు ఎగరాయి।

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

అందమైన ధ్వజాల కాంతితో కడిగినట్లుగా ప్రతి శివాలయానికి వెళ్లే మార్గాలు ప్రకాశించాయి; ఎక్కడో గీతనిపుణులు పాడగా, ఎక్కడో నర్తకులు నర్తించారు।

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

ఎక్కడెక్కడో నాలుగు విధాల వాద్యాలు మ్రోగాయి; ప్రతి దారిలో చందనరసపు చిమ్మురులతో నేల మృదువుగా, సువాసనతో కొద్దిగా జారుగా మారింది।

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

హరిత, శ్వేత, మంజిష్ఠ-రక్త, నీల, పీతాది అనేక ప్రకాశవంతమైన వర్ణాల శుభాకార పుష్పమాలలు ప్రతి ఆవరణమును, అంతఃప్రాంగణమును అలంకరించి మెరిశాయి।

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

రత్నఖచిత కుట్టిమభూములు గోపురశిఖరాలపై మెరిశాయి; సుధా-ఉజ్జ్వలమైన తెల్లని లేపనంతో ద్యోతించే హర్మ్యపంక్తులు నిజంగా ‘సౌధ’ అనే పేరుకు తగినవయ్యాయి।

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

ఓ ఘటోద్భవా! అప్పుడు ఇక్కడ కీర్తింపబడే మంగళలక్షణాలు అంత స్పష్టంగా వ్యక్తమయ్యాయి గనుక జడవస్తువులకూడా చైతన్యమున్నవిగా అనిపించాయి।

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

నిజంగా వారందరికీ అది జన్మదినంలా అయింది; అనంతరం దేవదేవుడు వచ్చి ముక్తిమండపంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

అనంతరం చతుర్ముఖ బ్రహ్మ మహర్షివృందాలతో కలిసి దేవదేవునికి అభిషేకం చేశాడు। ఆయన శుభాసనంపై భవానితో సహా ఆసీనుడై, చుట్టూరా కుమారగణాలతో పరివృతుడయ్యాడు।

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

అసంఖ్య రత్నాలతో, విస్తారమైన ఉత్తమ దూకూల వస్త్రాలతో, మనోహరమైన వివిధ పుష్పమాలలతో—మధుర సువాసనలతో మెరిసే వాటితో—దేవగణాలు ఆ సమయంలో మహేశ్వరుని పూజించిరి; మహోరగేంద్రులైన నాగరాజులూ ఆనందించిరి.

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

ఓ కుంభజా! అక్కడ శంభువు రత్నసముద్రాల నిధులతో, గిరిరాజుల ద్రవ్యాలతో, అలాగే పుణ్యబుద్ధులైనవారు తెచ్చిన ఇతర అర్పణలతో విధివిధానంగా సంపూజితుడయ్యెను. అనంతరం మాతృగణాలు ప్రభువుకు నీరాజన-ఆరతి చేసిరి.

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

ముందుగా శివుడు సమస్త మునీంద్రులను వారి హృదయాలలో చిరకాలంగా ఉన్న అభిలాషలను నెరవేర్చి సంతృప్తిపరచెను. ఆపై బ్రహ్మను సంభాషించి, సమస్త అమరవృందములచే వందింపబడినవాడై, విష్ణువుతో పలికెను.

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

“ఇక్కడ, నీకు తగిన స్థానంలో కూర్చో. నా సమస్త ప్రభుత్వానికి ఏకైక కారణం నీవే. నీవు దూరంగా నిలిచినా నిజానికి నీవే సమీపం; నీ తప్ప నా కార్యాన్ని సాధించేవాడు ఎవ్వరూ లేరు.”

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

“నీ ద్వారా నరేంద్రవర్యుడైన దివోదాసుడు ఉత్తమ ఉపదేశాలతో యథావిధిగా బోధింపబడెను; అందువల్ల అతడు పరమ సిద్ధిని పొందెను. అలాగే నేను సంకల్పించిన సమస్తమూ పూర్తిగా సిద్ధమైంది.”

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

హే విష్ణూ! నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని చెప్పుము; ఇక్కడ నీకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు. నాకు లభించిన ఈ ఆనందవనం—దానికి కారణం నీవు అక్కడ ఉండటమూ, ఆ గణేశుడూ.

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

గంధర్వుల సమూహాలు పాడగా, అప్సరల గణాలు నర్తించాయి.

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

జగదీశుని వాక్యాన్ని విని విష్ణువు వరదాత మహేశునితో పలికెను—“హే పినాకపాణీ! నీవు ప్రసన్నుడైతే, నేను నీ పాదాల నుండి ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండకూడదు.”

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

మధుసూదనుని మాటలు విని పురారి శివుడు అత్యంత సంతోషించి పలికెను—“హే మురారీ! నిత్యం నా సన్నిధిలోనే నిలిచియుండు; ఇక్కడే నిర్వాణరమా ఆశ్రయం.”

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

హే పరాత్పర, పద్మ-చక్రధారీ ప్రభూ! ఇక్కడ ముందుగా నిన్ను ఆరాధించకుండా, భక్తితో కూడి నన్ను పూజించేవాడి కోరిన ఫలం నిశ్చయంగా సిద్ధించదు.

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

హే అచ్యుతా! నా ముక్తిమండపంలో నిలిచినవానికి ఎక్కడైనా సుఖం కలుగుతుంది. కాని ఆ ఫలం నిర్మలమైన కైలాసగిరిపైన కూడా లేదు—భక్తచిత్తం స్థిరమై, శ్రీ అచలమైనవాడికైనా.

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

ఇక్కడ నా దక్షిణమండపంలో స్థిరచిత్తవృత్తితో క్షణమాత్రమైనా నిలిచేవారు—ఏకనిష్ఠులు, గాఢమనస్సు కలవారు—మళ్లీ గర్భదశను (పునర్జన్మను) ఆశ్రయించరు.

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

చక్రసరసు లోతైన జలంలో స్నానం చేసి—సర్వతీర్థాలలో శిరోభూషణమైన దానిలో—తర్వాత ఇక్కడ క్షణమాత్రమైనా నిరీహమనస్సుతో ప్రవేశించేవారు పాపరహితులై నా పార్షదులవుతారు.

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

ముక్తిమండపంలో నన్ను స్మరించి, యథాశక్తి తనదైన కొద్దినైనా దానం చేసి, క్షణమాత్రమైనా స్థిరంగా పుణ్యకథలను వినేవారు—కోటి గోదాన ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

వారిచేత ఉపేంద్రుడు చేసిన తపస్సుల సమానమైన తపస్సు దీర్ఘకాలం చేసినట్లవుతుంది; అలాగే వారు సర్వతీర్థాల సమిష్టి ప్రభావంతో స్నానించినట్లవుతారు. ఇక్కడ మణికర్ణికా హ్రదంలో స్నానం చేసి ముక్తిజనాశ్రయంలో క్షణమాత్రమైనా కూర్చునేవారు ఆ పుణ్యప్రభావాన్ని పొందుతారు.

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

హే హరి! ఈ కాశీలో అడుగడుగునా తీర్థాలు ఉన్నా, మణికర్ణికతో వాటికి ఏ పోలిక? ఇక్కడ ఎన్నో శుభ మంటపాలు ఉన్నాయి; ఇదే స్థలం నిరంతర పరంపరగా ముక్తిని ప్రసాదించే ఆశ్రయం.

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

హే హరి! భవిష్యత్తులో ద్వాపరయుగంలో ఈ కైవల్య-మంటపం లోకంలో ‘కుక్కుట-మంటపం’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందుతుంది.

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

హరి అన్నాడు— ‘నిర్వాణ-మంటపం “భాలనేత్ర” అనే పేరుతో ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది? దేవుడు చెప్పినట్లే ఆ ఖ్యాతిని అది ఎలా పొందుతుంది?’

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

దేవదేవుడు అన్నాడు— ‘హే చతుర్భుజా! భవిష్యత్తులో ఇక్కడ మహానందుడు అనే ఒక ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు) ఉంటాడు; అతడు శ్రేష్ఠ వైదిక ఆచారాన్ని అనుసరిస్తాడు, తీర్థసంబంధ దాన-ప్రతిగ్రహాన్ని త్యజించినవాడు.’

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

అతడు దంభరహితుడు, మృదుమనస్కుడు, ఎల్లప్పుడూ అతిథి సత్కారంలో ప్రీతిపడేవాడు. తరువాత యౌవనాన్ని చేరి, తండ్రి పరలోకగతుడైనప్పుడు…

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

విపత్తుల మధ్య తీక్ష్ణ బాణాలతో గాయపడిన వాడు అడుగడుగునా తప్పుదారిలో నెట్టబడెను. తరువాత ఒక మనిషితో స్నేహం చేసి, అతని భార్యను అపహరించెను.

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

ఆమె ప్రేరణతో తాగరానిదాన్ని అతడు తాగెను; మోహితుడై బహిరంగంగానూ అలాగే చేసెను. కామమోహంతో భ్రమించి నిషిద్ధ భక్షణంలో రుచి పొందెను.

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

ధనిక వైష్ణవులను చూసి అతడు క్షణమాత్రం వైష్ణవ వేషం ధరించెను; కానీ ఆ మూఢాత్ముడు శైవులను దూషించెను—ఇలా నరకాన్నే త్రాణసాధనమని చేసుకొనెను.

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

శివభక్తులను చూసి—కొంచెమైనా సహాయం కోరువారిని—అతడు, శివలింగ సేవతో జీవిక నడుపుతూ కూడా, సమస్త వైష్ణవులను దూషించెను.

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

ఇలా పాఖండధర్మంలో నిపుణుడైనప్పటికీ అతడు సంధ్యావందనం, స్నానకర్తవ్యాల పట్ల విముఖుడయ్యెను. అయినా విశాల తిలకం ధరించి, పుష్పమాల వేసుకొని, శుభ్రంగా ఉతికిన ప్రకాశవంతమైన వస్త్రాలతో మెరిసెను.

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

శిఖీ కూడా చిన్నచిన్న లాభాలతో జీవించేవాడు, ఎవరి నుండైనా అనుచిత దానాన్ని స్వీకరించేవాడు. అతనికి ఇద్దరు సంతానం పుట్టారు; వారు ఉన్మత్తమైన, మోహభ్రాంత మార్గంలో నడిచారు.

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

అతడు ఇలా వ్యవహరిస్తుండగా, పర్వత ప్రాంతం నుంచి ఒక ధనవంతుడు తీర్థయాత్ర ప్రయోజనం సిద్ధించేందుకు అక్కడికి వచ్చేవాడు.

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

అతడు చక్రసరస్సులో స్నానం చేసి ఇలా చెప్పేవాడు— ‘నాకు ధనం ఉంది, దానమివ్వాలని కోరుతున్నాను; కానీ జన్మతః నేను చాండాలుడను.’

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

‘నేను ఈ ధనాన్ని ఇవ్వడానికి ఎవడైనా గ్రహీత ఉన్నాడా?’ అని అతడు అడగగా, అతని మాటలు విని కొందరు వేలు సంకేతంతో (ఒక వ్యక్తిని) చూపించారు.

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

‘మేము సూచిస్తున్న అక్కడ కూర్చున్నవాడు, ధ్యానముద్రతో జపం చేస్తున్నవాడు—అతడే నీ నుండి దానాన్ని స్వీకరిస్తాడు; మరెవ్వరూ కాదు.’

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

వారి మాటలు విని అతడు ఆ మనిషి సమీపానికి వెళ్లాడు. దండవత్ ప్రణామం చేసి ఆ అంత్యజుడు అతనితో పలికెను.

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

ఓ మహావిప్రా! నన్ను उद्धరించండి, నా తీర్థయాత్రను సఫలీకరించండి. నా వద్ద కొంత ధనం ఉంది—దాన్ని స్వీకరించి అనుగ్రహించండి.

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

అప్పుడు జపమాలను చెవికి పెట్టి, ధ్యానాన్ని విడిచి, చేతి సంకేతంతో అడిగెను—‘ఇక్కడ నీ వద్ద ఎంత ధనం ఉంది?’

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

ఆ సంకేతాన్ని గ్రహించి అతడు ఎంతో ఆనందంతో పలికెను—‘మీకు తృప్తి కలిగేంత వరకు ఇస్తాను; అంతకంటే తక్కువ కాదు.’

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

ఆ మాటలు విని అతడు మౌనం విడిచి పలికెను—‘నేను ఆనందంతో ఉన్నాను, నిజంగా మహానందంతో నిండినవాడను; దానం స్వీకరించుటలో నేను నిస్పృహుడను.’

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

నీపై అనుగ్రహం చూపుటకే నేను ఈ దానాన్ని స్వీకరిస్తాను. కాని హే ఉత్తమోత్తమా, నీవు నా వచనాన్ని ఆచరిస్తేనే అది యుక్తమగును.

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

నీ వద్ద ఉన్న సమస్త ధనాన్ని ఒకేచోట సమీకరించి ఉంచు. అందులోంచి కొద్దిపాటి కూడా ఇతరత్రా ఇవ్వకూడదు; అప్పుడు మాత్రమే నేను స్వీకరిస్తాను, ఇతరథా కాదు.

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

చాండాలుడు అన్నాడు— ‘విశ్వేశుని ప్రీతికోసం నేను తెచ్చిన ధనం ఎంతైతే ఉందో అంతటినీ నీకే ఇస్తాను; ఎందుకంటే నీవే నా విశ్వేశుడు, నా ప్రభువు.’

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

హే ద్విజోత్తమా, ఇక్కడ విశ్వేశుని రాజధానిలో ఎవరు నివసించినా—నీచుడైనా అనీచుడైనా, ఏ ప్రాణి అయినా—వారికి విశ్వేశుడే రక్షకుడూ మార్గదర్శకుడూ అవుతాడు.

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

ఇతరులను ఉద్ధరించే స్వభావమున్నవారు, ఇతరుల ధర్మసమ్మత కోరికలను నెరవేర్చేవారు, పరహితంలో నిమగ్నులైనవారు—అటువంటి వారిని విశ్వేశుడే రక్షించి మార్గం చూపుతాడు.

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

ఆ మాటలు విని అతని ఇంద్రియములు, మనస్సు ఆనందంతో పరిపూర్ణమయ్యాయి. అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు పార్వతీ-సంబంధమైన ఆ అంత్యజునితో పలికెను.

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

‘విశ్వేశుడు ప్రసన్నుడగుగాక’ అని చెప్పి, వచ్చినట్లే వెళ్లిపోయెను. అయితే ఆ బ్రాహ్మణుడు ఇతర బ్రాహ్మణులచే తిట్టబడినప్పటికీ అక్కడే (కాశీలో) నివసించుచుండెను.

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

కాని బయటకు అడుగుపెట్టగానే అనేకులు అతనిని అవమానించారు—‘ఇతడు చాండాల-బ్రాహ్మణుడు! ఆ వాడు చాండాలుని వల్ల ధనవంతుడయ్యాడు!’

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

‘ఇతడే నిజంగా చాండాలుడు, సర్వలోకముచే బహిష్కృతుడు!’ అని, హే హరి, చుట్టూ ఉమ్మివేస్తూ వారు అతని వెంట పరిగెత్తిరి.

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

వారి భయముచేత అతడు ఇంటి నుండి ఎక్కడికీ బయటకు రాలేకపోయెను—కాకులకు భయపడిన అంధునివలె; లజ్జతో ముఖము వంచి ఉండెను.

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

ఒకప్పుడు, లోక నిందకు గురైన ఆ వ్యక్తి తన భార్యతో చర్చించి, వారణాసి పురమును విడిచి కీకట దేశాలకు వెళ్ళాడు.

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

మార్గమధ్యంలో వెళుతుండగా అతని వద్ద బంగారం ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది; అతను ఒక భిక్షువు నివాసానికి సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, దారి దోపిడి దొంగలు అతన్ని అడ్డగించారు.

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

ఆ దొంగలు అతన్ని, అతని సామాగ్రిని అడవిలోకి తీసుకువెళ్ళారు; అక్కడ అతని ధనాన్ని దోచుకుని, వారు పరస్పరం చర్చించుకోసాగారు.

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

వారు ఇలా అన్నారు, "ఇది అపారమైన ధనం; ఇతను జీవించి ఉంటే ఇది మనకు దక్కదు. కాబట్టి, ఈ ధనవంతుడిని అతని సేవకుడితో సహా తప్పక చంపాలి."

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

ఇలా నిర్ణయించుకుని వారు అన్నారు, "ఓ బాటसारी! నువ్వు స్మరించుకోవలసిన దైవాన్ని స్మరించుకో. మేము నిశ్చయంగా నిన్ను, నీ పరివారాన్ని చంపబోతున్నాము."

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

ఇది విని ఆ ద్విజుడు మనసులోనే పలికెను— “అయ్యో! నేను ఇంత అపార ధనాన్ని ఏ ప్రయోజనార్థం స్వీకరించితిని?”

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

“నా కుటుంబమూ నశించెను, నేను స్వీకరించిన దానమూ పోయెను; నా జీవితం కూడా నశించెను—కాశీపురిలో నా నివాసమూ నశించెను।”

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

“దుర్బుద్ధి చేసిన ఒక చర్యవల్ల సమస్తమూ ఒక్కసారిగా త్వరగా నశించెను; ఆ దుష్ట ప్రతిగ్రహం కారణంగా నాకు కాశీలో మరణమూ లభించలేదు।”

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

అంత్యకాలంలో కుటుంబస్మరణముతో పాటు కాశీస్మరణమూ కలిగి—దొంగలచేత హతుడైనప్పటికీ అతడు అప్పుడు కీకటదేశంలో కోడిగా జన్మించెను।

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

ఆ భార్య కోడలై, ఆ ఇద్దరు కుమారులు తామ్రచూడులు (కల్గీగల కోళ్లు) అయ్యిరి; మరియు అంత్యంలో కాశీస్మరణవల్ల వారికి అపూర్వమైన జాతిస్మృతి (పూర్వజన్మస్మరణ) కలిగెను।

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

ఇట్లుగా అనేక దినములు గడిచిన తరువాత ఆ శ్రేష్ఠ కార్పటిక తపస్వులు అదే మార్గమునకు వచ్చిరి; అక్కడ నాలుగు కుక్కుటములు ఉండెను।

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

వారు పరస్పరము గట్టిగా వారాణసీ కథను చెప్పుకొనుచుండిరి; కాశీ కథను విని ఆ ‘చరణాయుధ’ కుక్కుటములు అప్పుడు అంతరంగమున కదిలెను।

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

జాతిస్మృతి ప్రభావముచేత, ఆ సంగమువలన ప్రేరితులై వారు బయలుదేరిరి; దయాళువైన ఆ కుక్కుటములు మార్గమున కార్పటికశ్రేష్ఠుని చూచి స్నేహముతో స్పందించిరి।

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

బియ్యము మొదలైన ధాన్యములను చల్లుటచేత వారు ఆ ఉత్తమ క్షేత్రమునకు చేర్చబడిరి; ఆ క్షేత్రమును చేరి ఆ నాలుగు ‘చరణాయుధ’ కుక్కుటములు అక్కడికి వచ్చిరి।

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

వారు ఇక్కడ ఉత్తమ ముక్తిమండపము చుట్టూ సంచరించుచు నివసించిరి—ఆహారనిగ్రహముతో, నియమపాలనతో, కామక్రోధములకు విముఖులై।

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

వారిని—నా నామోచ్చారణంలో నిమగ్నులై, నా కథాశ్రవణానికి అర్పితమైన శ్రద్ధ కలిగి, నాకర్పిత చిత్తముతో సద్వృత్తులై ఉన్నవారిగా—చూచి క్షేత్రనివాసులు గమనించారు।

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

అప్పుడు సద్గతిమార్గంలో ఉన్న ఆ కోళ్లను వారు గౌరవించారు. పూర్వవాసనల యోగంతో పరస్పరం గ్రహించి, వారు క్రమంగా ఆహారాన్ని తగ్గించి, నిజంగా ఇక్కడే ప్రాణాలను విడిచిపెడతారు।

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

హే విష్ణూ! సమస్త లోకాలు చూస్తుండగా, నా అనుగ్రహంతో వారు త్వరగా విమానమెక్కి కైలాసాన్ని చేరి నా పదాన్ని పొందుతారు।

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

వారు చాలా కాలం అనుత్తమమైన దివ్య భోగాలను అనుభవించి, తరువాత ఇక్కడ జ్ఞానులై శాశ్వత ముక్తిని పొందుతారు।

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

అప్పటినుంచి ప్రజలు అన్ని చోట్ల చెబుతారు—‘ఇది ముక్తిమండపం అని పిలువబడుతుంది; ఇదే కుక్కుటమండపం.’

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

ఆ భక్తుల పవిత్ర చరిత్రను ఎవరు స్మరిస్తారో, వారు కూడా ముక్తిమండపాన్ని చేరి నిశ్చయంగా పరమ శ్రేయస్సు మరియు ఆధ్యాత్మిక సిద్ధిని పొందుతారు.

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

హరి సమక్షంలో శంభువు ఈ కథను చెప్పుచుండగా, అదే క్షణంలో గంటల నుండి ఘోరమైన కోలాహల ధ్వని ఉద్భవించింది.

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

అప్పుడు దేవదేవుడు, ఉమాధవుడు నందిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు—“నందీ, వెళ్లి తెలుసుకొని రా; వచ్చి చెప్పు, ఈ రవం ఎక్కడి నుండి వస్తోంది?”

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

అప్పుడు నంది వచ్చి వృషభధ్వజుడైన ప్రభువుతో పలికాడు. నమస్కరించి, ఆనందముఖంతో, కరజోడించి వినయంగా చెప్పాడు.

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

“వారు హర్షంతో ఉన్నారు, నా కథల సంభాషణలో నిమగ్నులై ఉన్నారు, లాభమోహాలను విడిచినవారు; స్వర్ధునిలో స్నానంతో తడిసిన వారి కేశాలు అత్యంత నిర్మలంగా ఉన్నాయి.”

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

అప్పుడు శంభువు చిరునవ్వుతో పలికెను—“మన అభీష్టము సిద్ధమగుగాక.” అనంతరం దేవదేవేశుడు, పరమ మంగళమయుడు, దేవితో కలిసి లేచి ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

తదుపరి ఆయన బ్రహ్మతోను హరితోను కలిసి రఙ్గమండపమునకు వెళ్లెను. స్కందుడు పలికెను—పరమానందకారణమైన ఈ పుణ్యాధ్యాయమును వినినవాడు మహానందము పొందీ నిశ్చయంగా కైలాసమును చేరును।

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణమునందలి ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహిత యొక్క చతుర్థ భాగములోని కాశీఖండ ఉత్తరార్ధమున ‘ముక్తిమండపగమనము’ అను ఎనభై తొమ్మిదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।