Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

Devanagari script

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

Transliteration

sarvatra saukhyaṃ mama muktimaṃḍape saṃtiṣṭhamānasya bhavedihācyuta | na tattu kailāsagirau sunirmale na bhaktacetasyapi niścalaśriyi

Translation

హే అచ్యుతా! నా ముక్తిమండపంలో నిలిచినవానికి ఎక్కడైనా సుఖం కలుగుతుంది. కాని ఆ ఫలం నిర్మలమైన కైలాసగిరిపైన కూడా లేదు—భక్తచిత్తం స్థిరమై, శ్రీ అచలమైనవాడికైనా.

Word by Word

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)

• सौख्यम्: happiness, comfort
• सौख्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Neuter; Nom./Acc. sg.)

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति; एकवचन (Gen. sg.)

• मुक्तिमण्डपे: in the pavilion of liberation
• मुक्तिमण्डपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (मुक्तेः मण्डपः)

• संतिष्ठमानस्य: of one who is standing (there)
• संतिष्ठमानस्य: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √स्था (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपदी); षष्ठी विभक्ति; एकवचन; पुं/नपुंसक-सम्भव (Gen. sg. of ‘standing/remaining’)

• भवेत्: would be, may occur
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. opt.)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: here)

• अच्युत: O Acyuta
• अच्युत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन (Voc. sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• तत्: that (same)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (Neut. Nom./Acc. sg.)

• तु: but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but)

• कैलासगिरौ: on Mount Kailāsa
• कैलासगिरौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (कैलासस्य गिरिः)

• सुनिर्मले: very pure
• सुनिर्मले: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); विशेषण (qualifying ‘कैलासगिरौ’)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• भक्तचेतस्य: of one whose mind is devoted
• भक्तचेतस्य: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (चेतस्); षष्ठी विभक्ति; एकवचन (Gen. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्तस्य चेतः)

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपवादार्थक निपात (particle: even/also)

• निश्चलश्रियि: in/at steadfast prosperity (unchanging glory)
• निश्चलश्रियि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निश्चल (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (श्री); सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (निश्चला श्रीः यस्मिन्/यत्र)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muktimaṇḍapa (within Avimukta/Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Acyuta (Viṣṇu)

Visual Art Cues

Scene: A radiant pavilion in Kāśī labeled ‘Mukti’, with a devotee standing within; in the distance, the snowy Kailāsa appears subdued, emphasizing Kāśī’s superior grace. Shiva’s unseen presence is suggested by a trident emblem and a luminous aura.

Characters & Entities

• Śiva
• Viṣṇu (Acyuta)
• Mukti-maṇḍapa
• Kailāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is depicted as uniquely liberation-oriented: abiding in the Mukti-maṇḍapa transforms one’s spiritual condition universally.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śiva’s Mukti-maṇḍapa in Kāśī is praised—even in comparison to Mount Kailāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A place-based practice is implied: to stand/abide (saṃtiṣṭhāna) in the Mukti-maṇḍapa for spiritual benefit.