Adhyaya 16

Verse 1

स्कन्द उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो लिंगान्यन्यानि यानि तु । तानि ते कथयिष्यामि शृणु वातापितापन

స్కందుడు పలికెను—హే వాతాపితాపన, వినుము; జ్యేష్ఠేశ్వరుని చుట్టూ ఉన్న ఇతర పవిత్ర లింగములను నేను నీకు వివరించెదను।

Verse 2

ज्येष्ठेशाद्दक्षिणे भागे लिंगमप्सरसां शुभम् । तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः

జ్యేష్ఠేశ్వరుని దక్షిణ భాగమున అప్సరల శుభలింగము ‘అప్సరసేశ్వరము’ ఉంది. అక్కడే ‘సౌభాగ్యోదక’ అనే పేరుగల అప్సర కూపమును కూడా ప్రసిద్ధి.

Verse 3

तत्कूपजलसुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम् । न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोथवा

ఆ కూపజలములో శ్రేష్ఠంగా స్నానమాచరించి అప్సరసేశ్వరుని దర్శించినవాడు—స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా—దుర్భాగ్యమును పొందడు।

Verse 4

तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिंगं वापीसमीपगम् । तस्य पूजनतः पुंसां कुटुंबं परिवर्धते

అక్కడే చెరువు సమీపమున ‘కుక్కుటేశ’ అనే లింగము ఉంది. దాని పూజచేత జనుల కుటుంబము, వంశము అభివృద్ధి చెందును।

Verse 5

पितामहेश्वरं लिंगं ज्येष्ठवापीतटे शुभम् । तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्

జ్యేష్ఠవాపీ శుభతీరమున ‘పితామహేశ్వర’ లింగము నిలిచియున్నది. అక్కడ శ్రాద్ధము చేసినవాడు పితృదేవతలకు ఆనందతృప్తులను అర్పించును।

Verse 6

पितामहेशान्नैरृत्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । गदाधरेश्वरं लिंगं पितॄणां परितृप्तिदम्

పితామహేశ్వరుని నైరృత్య (దక్షిణ-పడమర) దిశలో శ్రద్ధతో గదాధరేశ్వర నామ లింగాన్ని పూజించవలెను; అది పితృదేవతలకు పరితృప్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 7

दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः

ఓ మునీ, పుణ్యజనమని పిలువబడే దిశలో జ్యేష్ఠేశ్వర లింగం నుండి వాసుకీశ్వర అనే మరో లింగం కూడా ఉంది; అది అందరికీ పూజనీయం.

Verse 8

तत्र वासुकिकुंडे च स्नानदानादिकाः क्रियाः । सर्पभीतिहराः पुंसां वासुकीशप्रभावतः

అక్కడ వాసుకి కుండంలో స్నానం, దానం మొదలైన క్రియలు వాసుకీశ్వర ప్రభావంతో మనుషుల సర్పభయాన్ని తొలగిస్తాయి.

Verse 9

यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः

నాగపంచమి రోజున వాసుకి అని పిలువబడే కుండంలో స్నానం చేసినవానికి సర్పజన్య విషసంపర్కం కలగదు.

Verse 10

कर्तव्या नागपञ्चम्यां यात्रा वर्षासु तत्र वै । नागाः प्रसन्ना जायंते कुले तस्यापि सर्वदा

వర్షాకాలంలో నాగపంచమి రోజున అక్కడికి యాత్ర తప్పక చేయవలెను; అలా చేసినవాని వంశంపై నాగులు ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నులై ఉంటారు.

Verse 11

तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्

ఆ పవిత్ర కుండానికి పడమర భాగంలో తక్షకేశ్వరమనే లింగం విరాజిల్లుతుంది. అది భక్తులకు సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించునది గనుక శ్రద్ధతో పూజించవలెను।

Verse 12

मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते

ఆ ముని-స్థానానికి ఉత్తర భాగంలో తక్షకమనే కుండ ఉంది. అక్కడ ఉదకక్రియ చేసినవాడు సర్పాలచే జయింపబడడు।

Verse 13

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः

ఆ కుండానికి ఉత్తర భాగంలో సదా క్షేమకరమైన క్షేత్రం ఉంది. అక్కడ ‘కపాలీ’ అనే భైరవుడు భక్తుల భయాన్ని నశింపజేస్తాడు।

Verse 14

भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः

అది భైరవుని మహాక్షేత్రం; సాధకులకు సిద్ధిని ప్రసాదించునది. అక్కడ సాధించిన విద్యలు ఆరు నెలలలోనే సిద్ధిని అందిస్తాయి।

Verse 15

तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा । बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये

అక్కడ చండీ మహాముండా విరాజిల్లుతుంది; ఆమె భక్తుల విఘ్నాలను శాంతింపజేయునది. స్వాభీష్టసిద్ధి కోసం బలి, పూజ, ఉపహారాదులతో ఆమెను పూజించవలెను।

Verse 16

तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः । यशस्वी पुत्रपौत्राढ्यो लक्ष्मीवांश्चापि जायते

మహాష్టమి నాడు ఆమె యాత్రను చేసే ఉత్తమ పురుషుడు యశస్సుతో ప్రసిద్ధుడై, పుత్రపౌత్రసంపన్నుడై, లక్ష్మీ-సమృద్ధితో కూడినవాడవుతాడు.

Verse 17

महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि

మహాముణ్డా పశ్చిమాన ‘చతుఃసాగర’ అనే వాపి ఉంది. అందులో స్నానం చేసినవాడు నాలుగు సముద్రాలలోనూ స్నానం చేసినవాడిగా భావించబడతాడు.

Verse 18

महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम् । चत्वारि तत्र लिंगानि सागरैः स्थापितानि च

ఆ స్థలం ‘చతుఃసాగర’ అనే పేరుతో మహాప్రసిద్ధం. అక్కడ నాలుగు లింగాలు ఉన్నాయి; అవి సముద్రాలచే స్థాపించబడ్డవి.

Verse 19

तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम् । तदुत्तरे महालिंगं वृषभेश्वरसंज्ञितम्

ఆ వాపి చుట్టూ నాలుగు దిక్కులలో పూజింపబడే లింగాలు పాపాన్ని దహింపజేస్తాయి. దాని ఉత్తరాన ‘వృషభేశ్వర’ అనే మహాలింగం ఉంది.

Verse 20

हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः । तस्य दर्शनतः पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्

హరుని వృషభుడు నంది తన భక్తితో దానిని స్థాపించాడు. దాని దర్శనమాత్రంతోనే జనులకు ఆరు నెలలలో ముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 21

वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम् । गंधर्वकुण्डं तत्प्राच्यां तत्र स्नात्वा नरोत्तमः

వృషేశ్వరునికి ఉత్తరంగా ‘గంధర్వేశ్వర’మనే పుణ్యస్థలం ఉంది; దాని తూర్పున గంధర్వ-కుండం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన ఉత్తముడు పవిత్రుడై ఆ తీర్థమునకు ప్రశంసితమైన ఫలములకు అర్హుడగును.

Verse 22

गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः । सन्तर्प्य पितॄदेवांश्च गंधर्वैः सह मोदते

గంధర్వేశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధించి, సామర్థ్యానుసారం దానములు ఇచ్చి, పితృదేవతలను తృప్తిపరచినవాడు గంధర్వులతో కలిసి ఆనందించును.

Verse 23

कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः । तत्र कर्कोटवापी च लिंगं कर्कोटकेश्वरम्

గంధర్వేశ్వరుని తూర్పున కర్కోట అనే నాగుడు ఉన్నాడు. అక్కడ కర్కోట-వాపి అనే చెరువు, అలాగే ‘కర్కోటకేశ్వర’మనే లింగమూ ఉంది.

Verse 24

तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च । कर्कोटनागमाराध्य नागलोके महीयते

ఆ వాపిలో స్నానం చేసి, కర్కోటేశుని విధిగా పూజించి, కర్కోట నాగుని ప్రసన్నం చేసినవాడు నాగలోకంలో గౌరవింపబడును.

Verse 25

कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः । क्रमते न विषं तेषां देहे स्थावरजंगमम्

కర్కోట నాగుని దర్శించినవారు, ఆ వాపి యొక్క విధిసంస్కృత జలాన్ని ఉపయోగించినవారు—వారి దేహంలో స్థావరమో జంగమమో ఏ విషమూ ప్రభావం చూపదు.

Verse 26

कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम् । तल्लिंगाभ्यर्चनात्पुंसां न भवेद्वैरिजं भयम्

కర్కోటేశునికి పడమట దిశలో ధుంధుమారీశ్వరమనే శివలింగం ఉంది. ఆ లింగార్చనచేత మనుష్యులకు శత్రువుల వల్ల కలిగే భయం ఉండదు.

Verse 27

पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम् । द्रष्टव्यं तत्प्रयत्नेन चतुर्वर्गफलप्रदम्

దాని ఉత్తర దిశలో పురూరవేశ్వర శివలింగం స్థితమై ఉంది. అది ధర్మార్థకామమోక్ష అనే చతుర్వర్గ ఫలాలను ప్రసాదించునందున శ్రద్ధతో దర్శించవలెను.

Verse 28

दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः । सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्

దాని ముందర సుప్రతీక అనే దిక్కుల ఏనుగు ఆరాధించిన శివలింగం ఉంది. అది సుప్రతీకేశ్వరమని పిలువబడుతూ యశస్సు మరియు బలాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది.

Verse 29

सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत् । तत्र स्नात्वा च तल्लिंगं दृष्ट्वा दिक्पतितां लभेत्

దాని ముందర సుప్రతీకమనే మహాసరోవరం ప్రకాశిస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఆ లింగాన్ని దర్శిస్తే దిక్పతి స్థితిని పొందుతాడు.

Verse 30

तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी । रक्षार्थमुत्तराद्वारि स्थिता पूज्येष्टसिद्धये

అక్కడ మహాగౌరీ యొక్క ఏకరూపం ‘విజయభైరవీ’ అనే నామంతో ఉంది. రక్షణార్థం ఉత్తర ద్వారమున నిలిచి, ఇష్టసిద్ధి కోసం ఆమెను పూజించవలెను.

Verse 31

वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ । क्षेत्ररक्षां विधत्तस्तौ विघ्नस्तंभन कारकौ

వరణా నది యొక్క रम్య తీరంలో హుండన, ముండన అనే ఇద్దరు గణులు ఉన్నారు. వారు క్షేత్రరక్షణ చేస్తారు; విఘ్నాలను ఆపి స్థంభింపజేసే కార్యకర్తలు.

Verse 32

तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे । हुंडनेशं मुंडनेशं तत्र दृष्ट्वा सुखी भवेत्

క్షేత్రం నిర్విఘ్నంగా ఉండుటకై ఆ ఇద్దరిని శ్రద్ధతో దర్శించాలి. అక్కడ హుండనేశ, ముండనేశులను దర్శించినవాడు సుఖీగా, నిశ్చింతగా ఉంటాడు.

Verse 33

स्कंद उवाच । इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव । वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्त पूर्वमुत्तमम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ ఇల్వలార, ఒక కథను వినుము; జాగ్రత్తగా ఉండుము. వరణా తీరంలోని रम్య స్థలంలో పూర్వకాలంలో జరిగిన ఉత్తమ వృత్తాంతాన్ని వినుము.

Verse 34

एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता

ఒకసారి పర్వతరాజు (హిమాలయుడు)ను చూసి మేనా హృదయం ఆనందంతో నిండింది. పతివ్రత అయిన మేనా ఉమను స్మరించి నిట్టూర్చి తరువాత పలికింది.

Verse 35

मेनोवाच । आर्यपुत्र न जानामि प्रवृत्तिमपि कांचन । विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर

మేనా పలికెను—హే ఆర్యపుత్రా, హే గిరీశ్వరా! ఆమె గౌరీ యొక్క వివాహకాలం తరువాత జరిగిన విషయాల గురించి నాకు ఏమీ తెలియదు.

Verse 36

स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः । महापितृवनावासो दिग्वासाः क्वास्ति संप्रति

వృషభరాజమే వాహనంగా కలిగి, భస్మముతోను నాగభూషణములతోను అలంకృతుడై, మహాపితృవనంలో నివసించే దిగంబరుడైన ఆ దేవుడు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?

Verse 37

अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय । स्वस्वरूपास्ता मन्येऽहं बालिकाः कष्टहेतवः

ప్రియమా, బ్రాహ్మీ మొదలైన ఎనిమిది మాతృకలు తమ తమ స్వరూపాలలో దర్శనమిచ్చాయి; అవే ఆ బాలికకు కష్టహేతువులని నేను భావిస్తున్నాను.

Verse 38

तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदंतप्रवृत्त्यै च क्रियतामुद्यमो विभो

ఆ ఏకైక, అద్వితీయ శూలినునకు మరొకడు లేడు. కనుక, ఓ విభో, ఆ విషయపు నిజమైన వృత్తాంతగతిని తెలుసుకొనుటకు ప్రయత్నం చేయబడుగాక.

Verse 39

तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं सास्रमुमा वात्सल्यसन्नगीः

ప్రియమైన ఆమె మాటలతో కదిలి, తన సంతానాన్ని ప్రేమించే గిరిరాజు ఉమాపై వాత్సల్యంతో గొంతు బిగుసుకొని, కన్నీళ్లతో కూడిన వాక్యాన్ని పలికాడు.

Verse 40

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्

గిరిరాజు పలికెను—ఓ మేనా, నేనే స్వయంగా ఆమె అన్వేషణకు వెళ్తాను. ఆమె దర్శనం లేని అగ్నితో దగ్ధమైన ప్రేమ నన్ను అత్యంతంగా బాధిస్తోంది.

Verse 41

यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः । मन्ये मेने तदारभ्य पद्मसद्मा विनिर्ययौ

గౌరీ నా గృహమునుండి బయలుదేరిన క్షణం నుంచే, అప్పటినుండి నా హృదయసుఖముల ‘పద్మ-ధామం’ కూడా తనంతట తానే వెళ్లిపోయినట్లుగా నాకు అనిపిస్తోంది; ఆమె వియోగంతో అంతా శూన్యమైంది।

Verse 42

तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये । प्राणेश्वरि तदारभ्य स्यातां शब्दांतरग्रहौ

ప్రియే—హే ప్రాణేశ్వరీ! ఆమె సంభాషణామృతధార నుండి నేను వంచితుడనైన నాటి నుంచే నా చెవులు నిజమైన శబ్దాన్ని గ్రహించట్లేదు; అప్పటినుండి అవి ఆమె స్వరశూన్యమైన ‘ఇతర శబ్దాల’నే పట్టుకుంటున్నాయి।

Verse 43

जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम । अहो जैवातृकी ज्योत्स्ना ततोह्नोति दुनोति माम्

నా కన్నుల నుండి ఆ జైవాతృకీ జ్యోత్స్న దూరమైతే, అప్పుడు పగలు వచ్చినట్లుగా అనిపిస్తుంది. అయ్యో! అదే జ్యోత్స్న వెళ్లిపోవడం వల్ల పగటి దాహాన్ని రేపి నన్ను కాల్చి వేధిస్తోంది।

Verse 44

इत्युक्त्वादाय रत्नानि वासांसि विविधानि च । धराधरेंद्रो निर्यातः शुभलग्नबलोदये

ఇట్లు చెప్పి పర్వతధారులలో శ్రేష్ఠుడు (హిమవంతుడు) రత్నములు, నానావిధ వస్త్రములు తీసుకొని, శుభలగ్నమున శుభనిమిత్తబలము ఉద్భవించిన వేళ బయలుదేరెను।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । कानि कानि च रत्नानि कियंत्यपि च षण्मुख । यान्यादाय प्रतस्थे स तानि मे ब्रूहि पृच्छतः

అగస్త్యుడు పలికెను—హే షణ్ముఖా! అవి ఏ ఏ రత్నములు, ఎన్ని? అతడు బయలుదేరినప్పుడు ఏవేవి తీసుకొని వెళ్లెనో, నేను అడుగుతున్నాను—నాకు చెప్పుము।

Verse 46

स्कंद उवाच । तुला मुक्ताफलानां तु कोटिद्वय परीमिताः । तथा वारितराणां च हीरकाणां तुला शतम्

స్కందుడు పలికెను—ముత్యముల తుల రెండు కోట్లు పరిమాణముగా ఉండెను; అలాగే ఉత్తమ రత్నములలో వజ్రముల తుల శతము బరువుగా ఉండెను।

Verse 47

नवलक्षाधिकं विप्र षडस्राणां सुतेजसाम् । लक्षद्वयं विदूराणां तुलाविमलवर्चसाम

హే విప్రా! ప్రకాశవంతమైన షడస్ర రత్నముల పరిమాణము తొమ్మిది లక్షలకు కొద్దిగా అధికముగా ఉండెను; మరియు నిర్మల కాంతిగల వైదూర్య (లహసునియా) రత్నములు రెండు లక్షల తులలుగా ఉండెను।

Verse 48

कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया

హే మునీ! పద్మరాగ (మాణిక్య) రత్నములు ఐదు కోట్లు తులలుగా ఉండెను; మరియు పుష్పరాగ (పసుపు నీలము) ఒక లక్ష తులలు—తొమ్మిది రెట్లు గుణింపబడినవి।

Verse 49

तथा गोमेद रत्नानां तुलालक्षमिता मुनै । इंद्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्ध संमिताः

హే మునీ! గోమేద రత్నములు ఒక లక్ష తులల పరిమాణముగా ఉండెను; మరియు ఇంద్రనీల మణుల తులలు అర్ధ కోటి పరిమాణముగా ఉండెను।

Verse 50

गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः । शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः

గరుడోద్గార రత్నముల తులలు ప్రయుతము (పది వేల) పరిమాణముగా ఉండెను; మరియు శుద్ధ విద్రుమ (పగడము) రత్నముల తులలు తొమ్మిది కోట్లు ఉండెను।

Verse 51

अष्टांगाभरणानां च संख्या कर्तुं न शक्यते । वाससां च विचित्राणां कोमलानां तथा मुने

హే మునీ, అంగాంగాలను అలంకరించే ఆభరణాల సంఖ్య లెక్కించలేనిది; అలాగే విచిత్రమైన, কোমలమైన వస్త్రాలూ గణనాతీతములు।

Verse 52

चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवंति च । सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै मुने

అనేక చామరాలు ఉన్నాయి, సువాసనభరితమైన మనోహర ద్రవ్యాలు అపారంగా ఉన్నాయి; హే మునీ, స్వర్ణమయ దాసదాసీలు కూడా అసంఖ్యాకులు।

Verse 53

सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः । आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्

అన్నిటినీ సమీకరించి భూధరేశ్వరుడు ప్రయాణమయ్యాడు; వరణా తీరానికి చేరి దూరం నుంచే కాశీని దర్శించాడు।

Verse 54

अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकाम् । नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिस्ततततांबराम्

అతడు చూచెను—సర్వభూమి అనేక రత్ననిధులతో ఖచితమై ఉంది; అనేక ప్రాసాదాల మాణిక్యకాంతితో ఆకాశం నిండిపోయింది।

Verse 55

सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखाम् । जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीम्

ఎత్తైన సౌధశిఖరాలపై వివిధ స్వర్ణకలశాల కాంతితో దిక్కులు వెలిగాయి; జయంతీ-వైజయంతీ మాలల సమూహాలతో అది త్రిదివలోకంలా కనిపించింది।

Verse 56

महासिद्ध्यष्टकस्यापि क्रीडाभवनमद्भुतम् । जितकल्पदुमवनां वनैः सर्वफलावनैः

అక్కడ అష్ట మహాసిద్ధులకూ ఆశ్చర్యకరమైన క్రీడాభవనం ఉండెను; కల్పవృక్ష వనాలను మించిన, అన్ని రకాల ఫలములను ప్రసాదించే వనములు కూడ ఉండెను।

Verse 57

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः

ఇలా కాశీ సమృద్ధిని చూచి అతడు లజ్జితుడయ్యెను; పర్వతాధిపతి తన మనస్సులోనే అన్నట్లుగా ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 58

प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि

ప్రాసాదములలో, ద్వారమార్గములలో మరియు ప్రాకారములలో, గృహములలోను; విచిత్ర గోపురములలో, కపాటములలో, తటములలో కూడ—

Verse 59

मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते

ముత్యములు, మాణిక్యములు, రత్నముల ఉప్పొంగే మనోహర కాంతి నుండి పుట్టిన జ్యోతిజాలములతో అది అల్లబడినట్లుగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 60

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे

‘ఇది నిజముగా స్వర్గభూముల మధ్యనున్న అంతరాలమేనని నేను భావించుచున్నాను. ఇంతటి సంపదసంచయం కుబేరుని గృహములో కూడ లేదు.’

Verse 61

अपि वैकुंठभुवने नेतरस्येह का कथा । इति यावद्गिरींद्रोसौ संभावयति चेतसि

“వైకుంఠలోకంలోనూ దీనికి సమానం లేదు—అయితే ఇక్కడ మరెక్కడ ఏమి చెప్పాలి?” అని గిరీంద్రుడు మనసులో ఆలోచించుచుండెను।

Verse 62

तावत्कार्पटिकः कश्चित्तल्लोचनपथं गतः । आहूय बहुमानं तमपृच्छच्चाचलेश्वरः

అంతలో ఒక కార్పటిక భిక్షువు ఆయన దృష్టిపథంలోకి వచ్చెను. అచలేశ్వరుడు గౌరవంతో అతనిని పిలిచి ప్రశ్నించెను।

Verse 63

हिमवानुवाच । हंहो कार्पटिक श्रेष्ठ अध्यास्वैतदिहासनम् । स्वपुरोदंतमाख्याहि किमपूर्वमिहाध्वग

హిమవాన్ అన్నాడు—“హే కార్పటికశ్రేష్ఠా, ఈ ఆసనంపై కూర్చుము. నీ దేశవార్త చెప్పుము; ఓ యాత్రికా, ఇక్కడ ఏ అపూర్వ విషయం సంభవించింది?”

Verse 64

कोत्र संप्रत्यधिष्ठाता किमधिष्ठातृ चेष्टितम् । यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः

“ఇప్పుడు ఇక్కడ అధిష్ఠాత ఎవరు? ఆ అధిష్ఠాతుని కార్యాచరణ ఏమిటి? నీకు తెలిసినట్లయితే అది అంతా నా ముందే చెప్పుము.”

Verse 65

सोपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितम् । समाकर्ण्य समाचष्टुं मुने समुपचक्रमे

ఆ కార్పటికుడు కూడా గిరిరాజుని మాటలు విని, ఓ మునీ, వృత్తాంతాన్ని చెప్పుటకు ఆరంభించెను।

Verse 66

कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद

కార్పటికుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా, వినుము; నీవు అడిగిన సమస్తమును నేను వివరించెదను. ఓ మానదా, కేవలం ఐదు లేదా ఆరు దినములే గడిచినవి.

Verse 67

समायाते जगन्नाथे पर्वतेंद्र सुतापतौ । सुंदरान्मंदरादद्रेर्दिवोदासे गते दिवि

జగన్నాథుడు—పర్వతేంద్రుని కుమార్తెకు పతి—ఆగమించగా, సుందరమైన మందర పర్వతమునుండి దివోదాసుడు స్వర్గమునకు వెళ్లిపోయిన తరువాత…

Verse 68

यो वै जगदधिष्ठाता सोधिष्ठातात्र सर्वगः । सर्वदृक्सर्वदः शर्वः कथं न ज्ञायते विभो

జగదధిష్ఠాత యెవడో, ఆయనే ఇక్కడ కూడా అధిష్ఠాత, సర్వవ్యాపి. సర్వదర్శి, సర్వదాత శర్వుడు—ఓ విభో, ఆయన ఎలా తెలియబడడు?

Verse 69

मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्

నీవు రాతిదేహుడవని, రాతికన్నా కఠినబుద్ధివాడవని నేను భావిస్తున్నాను; ఎందుకంటే కాశీలో విశ్వేశ్వరుడైన గిరిజాపతిని నీవు గుర్తించలేదు.

Verse 70

स्वभावकठिनात्मापि स वरं हिमवान्गिरिः । प्राणाधिक सुता दानाद्यो धिनोद्विश्वनायकम्

స్వభావతః కఠినాత్ముడైనప్పటికీ ఆ శ్రేష్ఠ హిమవాన్ పర్వతుడు మహిమ పొందెను; ఎందుకంటే ప్రాణములకన్నా ప్రియమైన తన కుమార్తెను విశ్వనాయకునికి వివాహముగా అర్పించెను.

Verse 71

बिभ्रत्सहज काठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः । शंभुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि

సహజ కాఠిన్యాన్ని ధరించి అతడు పూజ్య ఆచార్యుడయ్యెను—గౌరీకూ గురువైన గురువు. విశ్వగురువైన శంభువును విధిగా పూజించి, సుతతో కలిసి ఆయనకు మాల అర్పించెను।

Verse 72

चेष्टितं तस्य को वेद वेदवेद्यस्य चेशितुः । मनागिति च जानेहं तच्चेष्टितमिदं जगत्

వేదములచే జ్ఞేయుడైన ఆ నియంత ప్రభువుని లీలను ఎవరు పూర్తిగా తెలుసగలరు? నేను మాత్రం ఇంతటే తెలుసు—ఈ సమస్త జగత్తు ఆయన క్రియా-లీలయే.

Verse 73

अधिष्ठाता मया ख्यातस्तथाधिष्ठातृ चेष्टितम् । अपूर्वं यत्त्वयापृष्टं तदाख्यामि च तच्छृणु

అధిష్ఠాత ప్రభువును నేను వివరించితిని, అలాగే అధిష్ఠాతుని క్రియావిధానమును కూడా. నీవు అడిగిన అపూర్వ ప్రశ్నకు సమాధానమును చెప్తాను—శ్రద్ధగా విను.

Verse 74

शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने सांप्रतं स उमापतिः । काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेद्गिरिराजांगजा सखः

ఇప్పుడు శుభమైన జ్యేష్ఠేశ్వర స్థానమున ఆ ఉమాపతి కాశీని చేరి, గిరిరాజకన్యతో కలిసి ఆనందంగా నివసించుచున్నాడు.

Verse 75

स्कंद उवाच । यदा यदा स गिरिजा मृदुनामाक्षरामृतम् । आविष्करोति पथिकोऽद्रींद्रो हृष्येत्तदातदा

స్కందుడు పలికెను—ఎప్పుడెప్పుడో ఆ పథికుడు గిరిజా యొక్క మృదువైన అక్షరామృతమైన మధుర నామాన్ని ప్రకటించునో, అప్పుడప్పుడే పర్వతరాజు హిమవంతుడు హర్షించును.

Verse 76

उमानामामृतं पीतं येनेह जगतीतले । न जातु जननीस्तन्यं स पिबेत्कुंभसंभव

హే కుంభసంభవ (అగస్త్య)! ఈ భూమిపై ఉమా-నామామృతాన్ని పానంచేసినవాడు ఇక మళ్లీ తల్లి స్తన్యాన్ని ఎప్పటికీ త్రాగడు.

Verse 77

उमेतिद्व्यक्षरं मंत्रं योऽहर्निशमनुस्मरेत् । न स्मरेच्चित्रगुप्तस्तं कृतपापमपि द्विज

హే ద్విజా! ఎవడు పగలు-రాత్రి ‘ఉ-మా’ అనే ద్వ్యక్షర మంత్రాన్ని స్మరిస్తాడో, అతడు పాపం చేసినవాడైనా చిత్రగుప్తుడు అతనిని లెక్కచేయడు.

Verse 78

पुनः शुश्राव हिमवान्हृष्टः कार्पटिकोदितम् । कार्पटिक उवाच । राजन्विश्वेश्वरार्थेयः प्रासादो विश्वकर्मणा

మళ్లీ హర్షించిన హిమవాన్ ఆ కార్పటికుడు చెప్పిన మాటలు విన్నాడు. కార్పటికుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, విశ్వేశ్వరుని నిమిత్తం విశ్వకర్మ ఒక ప్రాసాద-మందిరాన్ని నిర్మిస్తున్నాడు.

Verse 79

निर्मीयते सुनिर्माणो जन्मि निर्वाणदायिनः । तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्याकर्णितवानहम्

శరీరధారులకు నిర్వాణం ప్రసాదించే ప్రభువుకోసం అతి సుందరంగా ఒక ప్రాసాదం నిర్మించబడుతోంది. ఇంత అపూర్వమైనది నేను ఇంతకుముందు చెవులతో కూడా వినలేదు.

Verse 80

यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समंततः । मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादेभित्तयः कृताः

అక్కడ చుట్టూ అత్యంత సూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించే శలాకా-వంటి జడింపులతో, ప్రాసాదపు గోడలు మణులు, మాణిక్యాలు తదితర రత్నాలతో నిర్మించబడ్డాయి.

Verse 81

यत्र संति शतं स्तंभा भास्वंतो द्वादशोत्तराः । एकैकं भुवनं धर्तुमष्टाष्टाविति कल्पिताः

అక్కడ శత సంఖ్యలో భాస్వర స్తంభాలు ఉన్నాయి; పరిమాణం, తేజస్సులో ద్వాదశమును మించినవి. ప్రతి స్తంభము అష్ట-అష్ట బలసంపన్నమని భావింపబడింది; ఒక్కదానితోనే ఒక లోకమును ధరించగలదనిపించును.

Verse 82

चतुर्दशसु या शोभा विष्टपेषु समंततः । तस्मिन्विमाने सास्तीह शतकोटिगुणोत्तरा

చతుర్దశ లోకాలందు సమంతతః యే శోభలు ఉన్నవో, అవే శోభలు ఆ విమానమందు ఇక్కడ శతకోటి గుణములకన్నా అధికంగా ప్రకాశించుచున్నవి.

Verse 83

चंद्रकांतमणीनां च स्तंभाधार शिलाश्च याः । चित्ररत्नमयैस्तंभैः स्तंभितास्तत्प्रभाभराः

స్తంభాధార శిలలు చంద్రకాంత మణులతో నిర్మితమైనవి. అవి విచిత్ర రత్నమయ స్తంభములచే ఆధారింపబడి, అపార ప్రభాభారంతో నిండివి ప్రకాశించుచున్నవి.

Verse 84

पद्मरागेंद्रनीलानां शालीनाः शालभंजिकाः । नीराजयंत्यहोरात्रं यत्र रजप्रदीपकैः

అక్కడ పద్మరాగము, ఇంద్రనీలములతో నిర్మితమైన సుందర శాలభంజికలు, ప్రకాశవంతమైన దీపములతో అహోరాత్రము నీరాజనము (ఆరతి) చేయుచుంటాయి.

Verse 85

स्फुरत्स्फटिकनिर्माण श्लक्ष्ण पद्मशिलातले । अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि समंततः

స్ఫురించే స్ఫటికముతో నిర్మితమైన మృదువైన పద్మశిలాతలముపై, చుట్టూరా అనేక రత్నరూపములు—అద్భుతములు, విచిత్రములు—కనిపించుచున్నవి.

Verse 86

आरक्तपीतमंजिष्ठ नीलकिर्मीरवर्णकैः । विन्यस्तानीव भासंते चित्रे चित्रकृतायतः

గాఢ ఎరుపు, స్వర్ణ-పసుపు, మంజిష్ఠ, నీలం మరియు చిత్తరువర్ణాలతో వారు అలా ప్రకాశిస్తారు—నిజంగా జాగ్రత్తగా జడించినట్టుగా, చిత్రకారుడు విస్తరించి వేసిన చిత్రంలా।

Verse 87

दृक्पिच्छिला विलोक्यंते माणिक्यस्तंभराजयः । यतोऽविमुक्ते स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यंकुरा इव

మాణిక్య స్తంభాల వరుసలు చూపును అంటుకునేలా కనిపిస్తాయి—అంత ఆకర్షణీయంగా; ఎందుకంటే అవిముక్తం అనే శివుని స్వక్షేత్రంలో అవి మోక్షలక్ష్మి అంకురాల్లా తోస్తాయి।

Verse 88

रत्नाकरेभ्यः सर्वेभ्यो गणा रत्नोच्चयान्बहून् । राशींश्चक्रुः समानीय यत्राद्रिशिखरोपमान्

అన్ని రత్నఖనుల నుంచీ గణులు అనేక రత్నగుట్టలను సేకరించి అక్కడికి తెచ్చి, పర్వతశిఖరాల్లా కనిపించే రాశులుగా చేసారు।

Verse 89

यत्र पातालतलतो नागानां कोशवेश्मतः । गणैर्मणिगणाः सर्वे समाहृत्य गिरीकृताः

అక్కడ పాతాళతలంలో నాగుల ఖజానా గృహాల నుంచి గణులు అన్ని రకాల మణులను సేకరించి, పర్వతాల్లాంటి గుట్టలుగా మలిచారు।

Verse 90

शिवभक्तः स्वयं यत्र पौलस्त्यः स्वद्रिकूटतः । कोटिहाटककूटानि आनयामास राक्षसैः

అక్కడ శివభక్తుడైన పౌలస్త్యుడు స్వయంగా తన పర్వతశిఖరం నుంచి రాక్షసుల చేత కోట్లకొద్దీ బంగారు గుట్టలను తెప్పించాడు।

Verse 91

प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा भक्ता द्वीपांतरस्थिताः । माणिक्यानि समाजह्रुर्यथासंख्यान्यहो नृप

ప్రాసాద నిర్మాణ వార్త విని దూరద్వీపాలలో నివసించే భక్తులు తమ తమ సామర్థ్యానుసారం మాణిక్య రత్నాలను సమకూర్చి తెచ్చారు—అహో రాజా, ఇది ఆశ్చర్యమే!

Verse 92

चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्

ఎక్కడ స్వయంగా చింతామణి రత్నం దివ్య శిల్పి విశ్వకర్మకు పగలు-రాత్రి కోరినట్లే విచిత్ర రత్నాలను ప్రసాదిస్తూ ఉంటుంది.

Verse 93

नानावर्णपताकाश्च यत्र कल्पमहीरुहः । अनल्पाः कल्पयंत्येव नित्यभक्तिसमन्विताः

ఎక్కడ కల్పవృక్షాలు నిత్యభక్తితో కూడి ఎల్లప్పుడూ అనేక రంగుల అపారమైన పతాకాలను సృష్టిస్తూ ఉంటాయి.

Verse 94

अब्धयो यत्र सततं दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् । पंचामृतानां कलशैः स्नपयंति दिनेदिने

ఎక్కడ పెరుగు, పాలు, చెరకు రసం, నెయ్యి వంటి సముద్రాలు ఎల్లప్పుడూ ఉంటాయి; ప్రతిదినం పంచామృత కలశాలతో ప్రభువుకు అభిషేకస్నానం చేస్తారు.

Verse 95

यत्र कामदुघा नित्यं स्नपयेन्मधुधारया । स्वदुग्धया स्वयं भक्त्या विश्वेशं लिंगरूपिणम्

ఎక్కడ కామధేనువు ప్రతిదినం భక్తితో స్వయంగా తేనె ధారలతోను తన పాలు ధారలతోను లింగరూప విశ్వేశ్వరునికి స్నానం చేయిస్తుంది.

Verse 96

गंधसाररसैर्यं च सेवते मलयाचलः । कर्पूररंभा कर्पूरपूरैर्भक्त्या निषेवते

యెవనిని మలయాచలం శ్రేష్ఠ సుగంధ సారరసాలతో సేవించునో, ఆ ప్రభువును కర్పూర-రంభా భక్తితో కర్పూరపు గుట్టలు అర్పించి ఆరాధించుచున్నది।

Verse 97

इत्याद्य पूर्वं यत्रास्ति प्रत्यहं शंकरालये । कथं तं त्वमुमाकातं न वेत्सि कठिनाशय

ఇలాంటి మరెన్నో విషయాలు శంకరుని ఆలయంలో ప్రతిదినం పూర్వమే ఉన్నాయి; ఓ కఠినహృదయా, ఉమాకాంతుడైన ఆ ప్రభువును నీవెట్లా తెలియకుండ ఉన్నావు?

Verse 98

इति तस्य समृद्धिं तां दृष्ट्वा जामातुरद्रिराट । त्रपया परिभूतोभून्नितरां कुंभसंभव

తన అల్లుడి ఆ సమృద్ధిని చూచి పర్వతరాజు లజ్జతో అత్యంతంగా కుంగిపోయెను; కుంభసంభవుడు (అగస్త్యుడు) కూడా మరింత వినయంతో నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 99

तस्मै कार्पटिकायाथ स दत्त्वा पारितोषिकम् । पुनश्चिंतापरोजातोऽद्रिराट्कार्पटिके गते

అప్పుడు ఆ భిక్షుకునికి పారితోషికం ఇచ్చి, అతడు వెళ్లిపోయిన తరువాత పర్వతరాజు మళ్లీ చింతలో మునిగిపోయెను।

Verse 100

उवाचेति मनस्येव विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अहो भद्रमिदं जातं यत्त्वया श्रावि शर्मभाक्

విస్మయంతో విప్పారిన కన్నులతో అతడు మనసులోనే పలికెను—“అహో, ఇది మంగళంగా జరిగింది; నీ ద్వారా నేను ఇది విని శాంతిని పొందితిని।”

Verse 110

यस्य देशो न विदितो यस्तु वृत्तिपराङ्मुखः । आचारहीनमिव यं पुराऽपश्यं कठोरधीः

యwhose దేశము తెలియని వాడు, యథోచిత జీవికా-ఆచారములనుండి విముఖుడైన వాడు—అతనిని నేను ఒకప్పుడు చూచితిని; ఆచారహీనుడివలె, కఠోరమతి గలవాడివలె।

Verse 120

सुपर्वणि सुपात्राय सुताथ श्रद्धयाधिकम् । येन स्ववित्तमानेन धर्मोपार्जित वित्ततः

శుభ పర్వదినమున, సుపాత్రునకు, అధిక శ్రద్ధతో—తన సామర్థ్యమునుబట్టి—ధర్మార్జిత ధనములోనుండి అతడు దానం చేసెను।

Verse 130

प्रणम्य दंडवद्भूमौ कृतांजलिपुटौ गणौ । कृताभ्यनुज्ञो भ्रूक्षेपाद्विज्ञप्तिमथ चक्रतुः

భూమిపై దండవత్ ప్రణమించి, కృతాంజలిపుటులై ఉన్న ఆ ఇద్దరు గణులు—భ్రూక్షేపసూచనతో అనుమతి పొందిన తరువాత—తమ విజ్ఞప్తిని సమర్పించిరి।

Verse 140

उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती

ఆ మాటలు విని ఉమా పరమానందంతో హర్షించింది; కదంబకుసుమశోభను వలె, ఆనందాంకురలక్ష్మిలా తన అంగాంగాలలో ప్రకాశింపజేసింది।

Verse 149

श्रुत्वा शैलेश माहात्म्यं श्रद्धया परया नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्

శైలేశ మహాత్మ్యాన్ని పరమ శ్రద్ధతో వినిన నరుడు, పాపరూప కంచుకాన్ని విసర్జించి శివలోకాన్ని పొందును।