Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता

Transliteration

ekadādrīṃdramālokya menā saṃhṛṣṭamānasam | umāṃ saṃsmṛtya niḥśvasya provāceti pativratā

Translation

ఒకసారి పర్వతరాజు (హిమాలయుడు)ను చూసి మేనా హృదయం ఆనందంతో నిండింది. పతివ్రత అయిన మేనా ఉమను స్మరించి నిట్టూర్చి తరువాత పలికింది.

Word by Word

• एकदा: once
• एकदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• अद्रीन्द्रम्: the lord of mountains (Himālaya)
• अद्रीन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अद्रि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अद्रिणाम् इन्द्रः)

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + लोक् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive)

• मेना: Menā
• मेना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• संहृष्टमानसम्: with delighted mind
• संहृष्टमानसम्: Karta (State/कर्तृ-भाव)
• Type: Adjective
• Root: संहृष्ट + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (संहृष्टं मानसम् यस्य/यत्); मेना इत्यस्य भाववर्णनम्

• उमाम्: Umā
• उमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संस्मृत्य: having remembered
• संस्मृत्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive)

• निःश्वस्य: having sighed
• निःश्वस्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: निः + श्वस् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive)

• प्रोवाच: said forth
• प्रोवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Vākyasaṃjñā (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• पतिव्रता: the devoted wife
• पतिव्रता: Karta (Apposition/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पतिव्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मेना इत्यस्य विशेषण-रूपेण

Speaker

Narrator

Skanda Dialogue

Listener: Ilvalāra

Visual Art Cues

Scene: Menā, moved upon seeing the majestic Himalaya, remembers her daughter Umā; a deep sigh escapes her as she prepares to speak, framed by snowy peaks and serene mountain light.

Characters & Entities

• Menā
• Adrīndra/Himālaya (Giri-rāja)
• Umā (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amidst joy, separation from the divine (here, Umā) stirs longing; devotion within household-dharma is shown through remembrance and truthful speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it forms part of the narrative embedded in the Kāśīkhaṇḍa’s sacred-history frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative setup highlighting remembrance (smaraṇa) and emotional devotion.