Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे

Transliteration

dyāvābhūmyoraṃtarālaṃ tatheti samavaimyaham | īdṛksaṃpattisaṃbhāraḥ kuverasyāpi no gṛhe

Translation

‘ఇది నిజముగా స్వర్గభూముల మధ్యనున్న అంతరాలమేనని నేను భావించుచున్నాను. ఇంతటి సంపదసంచయం కుబేరుని గృహములో కూడ లేదు.’

Word by Word

• द्यावाभूम्योः: of heaven and earth
• द्यावाभूम्योः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्यावा (प्रातिपदिक) + भूमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; समासः—द्वन्द्व (द्यावा च भूमी च)

• अन्तरालम्: the space in-between
• अन्तरालम्: Karman/Object (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तराल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तथा: thus; so
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb ‘thus/so’)

• इति: thus
• इति: Discourse marker (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निश्चयार्थक अव्यय (thus/so, marking conclusion)

• समवैमि: I understand/realize
• समवैमि: Kriya (main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अव (धातु) + सम् (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; अर्थः—‘समवगच्छामि/सम्यक् अवगच्छामि’

• अहम्: I
• अहम्: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• ईदृक्संपत्तिसंभारः: such a collection of wealth
• ईदृक्संपत्तिसंभारः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईदृक् (प्रातिपदिक) + संपत्ति (प्रातिपदिक) + संभार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ईदृशी संपत्तिः यस्य संभारः/समूहः)

• कुवेरस्य: of Kubera
• कुवेरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुवेर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), ‘even/also’

• नः: of us/our
• नः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम—‘our’

• गृहे: in (our) house
• गृहे: Adhikarana/Locative (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

Speaker

Bhūdhara-indra (inner speech, reported by Skanda)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kāśī depicted as a floating luminous city between sky and earth—clouds above, Gaṅgā below—while Kubera’s Alakā-like palace appears dimmer in comparison; the mountain-lord’s thought frames the cosmic scale.

Characters & Entities

• Kāśī
• Kubera

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s greatness surpasses even the archetype of worldly wealth (Kubera), pointing to prosperity rooted in dharma and divine presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), praised as a realm akin to the mid-space between heaven and earth.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is an evaluative praise establishing Kāśī’s unsurpassed mahātmya.