Adhyaya 44

Verse 1

स्कंद उवाच । अथ मंदरकंदरोदरोल्लसद समद्युति रत्नमंदिरे । परितः समधिष्ठितामरे निजशिखरैर्वसनीकृतांबरे

స్కందుడు పలికెను—అనంతరం మందర పర్వత గుహాగర్భంలో మెరసే సమదీప్తి వంటి కాంతితో ప్రకాశించే రత్నమందిరంలో, చుట్టూరా దేవతలచే పరివేష్టితమై, తన శిఖరాలతో ఆకాశాన్నే వస్త్రంలా కప్పినట్లు—

Verse 2

निवसञ्जगदीश्वरो हरः कृशरजनीश कलामनोहरः । लभते स्म न शर्म शंकरः प्रसरत्काशिवियोगज ज्वरः

అక్కడ నివసించినప్పటికీ జగదీశ్వరుడైన హరుడు—చంద్రుని క్షీణ కళతో మనోహరుడు—శంకరుడు శాంతిని పొందలేదు; కాశీ వియోగజ జ్వరం అంతరంలోనే విస్తరిస్తూ పోయింది।

Verse 3

विरहानलशांतये तदा समलेपि त्रिपुरारिणापि यः । मलयोद्भव पंक एष स प्रतिपेदेह्यधुना पिपांसुताम्

విరహాగ్నిని శమింపజేయుటకు ఒకనాడు త్రిపురారియైన శివుడుకూడా పూసుకున్న మలయజ చందనలేపమే, ఇప్పుడు ఎండిపోయి మళ్లీ తేమ కోసం తపిస్తున్నట్లైంది।

Verse 4

परितापहराणि पद्मिनीनां मृदुलान्यपि कंकणीकृतानि । गदितानि यदीश्वरेण सर्पास्तदभूत्सत्यमहोमहेश्वरेच्छा

పద్మినుల తాపాన్ని హరించే మృదువైన పద్మతంతువులు కూడా, ప్రభువు పలికిన మాటతో సర్పాలై కంకణాలుగా మారిపోయాయి. అది నిజమైంది—అహో, మహేశ్వరుని ఇచ్ఛ ఎంత అద్భుతం!

Verse 5

यदु दुग्धनिधिं निमथ्यदेवैर्मृदुसारः समकर्षि पूर्णचंद्रः । स बभूव कृशो वियोगतप्तेश्वरमूर्धोष्मपरिक्षरच्छरीरः

దేవతలు క్షీరసాగరాన్ని మథించి మృదుసారం—పూర్ణచంద్రుణ్ని—ఆకర్షించినప్పుడు, కాశీ వియోగంతో తప్తమైన ఈశ్వరుని శిరస్సు నుండి లేచిన ఉష్ణత చేత దగ్ధుడైనట్లుగా అతడూ కృశుడయ్యెను; అతని శరీరం కరిగి జారుతున్నట్లుగా కనిపించింది।

Verse 6

यददीधरदेष जाततापः पृथुले मौलिजटानि कुंजकोणे । परितापहरां हरस्तदानीं द्युनदीं तामधुनापि नोज्जिहीते

ఆ పర్వతప్రదేశంలో తాపం (విషాదం) పుట్టినప్పుడు, హరుడు తన మౌలిపై ఉన్న ఘనమైన జటలను అడవి కుంజ మూలలో విస్తరించాడు; అప్పుడు ధరించిన పరితాపహరమైన ద్యునది గంగను అతడు ఇప్పటికీ విడువడు।

Verse 7

महतो विरहस्य शंकरः प्रसभंतस्यवशी वशंगतः । विविदेन सुरैः सदोगतैरपि संवीतसुतापवेष्टितः

ఆ మహా వియోగం శంకరుణ్ని—స్వామి అయినప్పటికీ—బలవంతంగా తన వశంలోకి తెచ్చింది; దేవతలు ఎన్నివిధాలుగా చుట్టుముట్టినా అతడు తీవ్రమైన అంతస్తాపంలోనే ముడిపడి ఉన్నాడు।

Verse 8

अतिचित्रमिदं यदात्मना शुचिरप्येष कृपीटयोनिना । स्वपुरीविरहोद्भवेन वै परिताप्येत जगत्त्रयेश्वरः

ఇది అత్యంత ఆశ్చర్యం: స్వయంగా శుచియైన, అగ్నిజుడు (కృపీటయోని) అయిన జగత్త్రయేశ్వరుడు కూడా తన స్వపురి కాశీ వియోగం వల్ల పుట్టిన బాధతో నిజంగా తప్తుడవుతున్నాడు।

Verse 9

निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः । स तदीश्वरमप्यतापयद्विधुरेको विपरीत एव तु

యెవడు తన నుదుటిని కలానిధి (చంద్రుడు) యొక్క ఒక కళతో నిత్యం అలంకరిస్తాడో, ఆ చంద్రుడే—విచిత్ర విపరీతంగా—తన స్వామినికూడా తాపంతో దహింపజేశాడు।

Verse 10

गरलं गलनालिकातले विलसेदस्य न तेन तापितः । अमृतांशु तुषारदीधिति प्रचयैरेव तु तापितोऽद्भुतम्

అతని కంఠనాళంలో విషం మెరుస్తున్నా దానివల్ల అతడు దగ్ధుడవడు; ఆశ్చర్యమేమంటే అమృతకిరణ చంద్రుని హిమశీతల కిరణసమూహాలే అతనిని తాపింపజేస్తున్నాయి।

Verse 11

विलसद्धरिचंदनोदकच्छटया तद्विरहापनुत्तये । हृदया हि तयाप्यदूयत प्रसरद्भोगिफटाभवैर्न तु

ఆ వియోగాన్ని తొలగించేందుకు పసుపు చందనం కలిసిన నీటి మెరిసే చల్లరిని పూశారు; అయినా అతని హృదయం దానివల్ల కూడా బాధపడింది—కాని అది విస్తరించిన సర్పఫణాల వల్ల కాదు।

Verse 12

सकलभ्रममेष नाशयेत्स्रगहित्वाद्यपदेशजं हरः । इदमद्भुतमस्य यद्भ्रमः स्फुटमाल्येपि महाहिसंभवः

మాల ధరించడమనే నెపంతో పుట్టే సమస్త భ్రమలను హరుడు నశింపజేస్తాడు; అయినా ఆశ్చర్యం—స్పష్టమైన మాల ఉన్నప్పటికీ అతని భ్రమ మహాసర్పం నుంచే జనిస్తుంది।

Verse 13

स्मृतिमात्रपथंगतोपि यस्त्रिविध तापमपाकरोत्यलम् । स हि काशिवियोगतापितः स्वगतं किंचिदजल्पदित्यजः

స్మరణమార్గంలో కేవలం ప్రవేశించినంత మాత్రాన త్రివిధ తాపాలను పూర్తిగా తొలగించేవాడు, ఆ అజ ప్రభువు కాశీ వియోగంతో తపించి తనలో తానే ఏదో పలికాడు।

Verse 14

अपि काशि समागतोऽनिलो यदि गात्राणि परिष्वजेन्मम । दवथुः परिशांतिमेति तन्नहि मानी परिगाहनैरपि

కాశీ నుంచి వచ్చిన గాలి నా అవయవాలను ఆలింగనం చేస్తే ఈ దహనవేదన శాంతిస్తుంది; ఎందుకంటే ఈ గర్విష్ఠమైన బాధ పునఃపునః శమింపజేసినా తగ్గదు।

Verse 15

अगमिष्यदहोकथं सतापो ननु दक्षांगजयाय एधितः । ममजीवातुलता झटित्यलं ह्यभविष्यन्न हिमाद्रिजा यदि

అయ్యో! దక్షుని కుమార్తె వలన పెరిగిన ఈ తాపాన్ని నేను ఎలా భరించేవాడను? హిమవంతుని కుమార్తె (పార్వతి) లేకుంటే, నా ప్రాణాలు తక్షణమే పోయేవి.

Verse 16

न तथोज्झितदेहयातया मम दक्षोद्भवयामनोऽदुनोत् । अविमुक्तवियोगजन्मनापरि दूयेत यथा महोष्मणा

శరీరాన్ని విడిచిపెట్టిన దక్షుని కుమార్తె (సతీదేవి) వలన నా మనస్సు అంతగా బాధపడలేదు, కానీ ఇప్పుడు అవిముక్త (కాశీ) క్షేత్ర వియోగం వలన కలిగిన తీవ్రమైన వేడితో పరితపిస్తోంది.

Verse 17

अयि काशि मुदा कदा पुनस्तव लप्स्ये सुखमंगसंगजम् । अतिशीतलितानि येन मेऽद्भुतगात्राणि भवंति तत्क्षणात्

ఓ కాశీ! నీ స్పర్శ వలన కలిగే ఆనందాన్ని నేను మళ్ళీ ఎప్పుడు సంతోషంగా పొందుతాను? దాని వలన నా శరీర అవయవాలు తక్షణమే చల్లబడతాయి.

Verse 18

अयि काशि विनाशिताघसंघे तवविश्लेषजआशुशुक्षणिः । अमृतांशुकलामृदुद्रवैरतिचित्रंहविषेव वर्धते

ఓ పాపనాశినీ కాశీ! నీ వియోగం వల్ల కలిగిన అగ్ని, చంద్రకిరణాల వంటి మృదువైన నెయ్యితో హోమం చేసినప్పుడు అగ్ని పెరిగినట్లుగా విచిత్రంగా పెరుగుతోంది.

Verse 19

अगमन्मम दक्षजा वियोगजो दवथुः प्राग्घिमवत्सुतौषधेन । अधुना खलु नैव शांतिमीयां यदि काशीं न विलोकयेहमाशु

గతంలో దక్షుని కుమార్తె వియోగం వల్ల కలిగిన నా తాపం హిమవంతుని కుమార్తె (పార్వతి) అనే ఔషధంతో ఉపశమించింది. కానీ ఇప్పుడు నేను త్వరగా కాశీని దర్శించకపోతే, నాకు శాంతి లభించదు.

Verse 20

मनसेति गृणंस्तदा शिवः सुतरां संवृततापवैकृतः । जगदंबिकया धियां जनन्या कथमप्येष वियुक्त इत्यमानि

అప్పుడు శివుడు మనసులో కాశీని స్తుతిస్తూ, దాహజనిత తాపవికారాలను బాగా దాచుకున్నాడు. అయినా జగదంబిక—బుద్ధికి జనని—“ఇతడు ఎలా ఇలా వియోగంతో వ్యాకులుడయ్యాడు?” అని ఆలోచించింది.

Verse 21

प्रियया वपुषोर्धयानयाप्यपरिज्ञात वियोगकारणः । वचनैरुपचर्यते स्म सप्रणतप्राणिनिदाघदारणः

ప్రియురాలు—ఆయన దేహంలో అర్థభాగమే అయిన ఆమె—వియోగకారణం తెలియకపోయినా, మృదువచనాలతో ఆయనను ఉపశమింపజేయడానికి సేవించింది; భక్తితో నమస్కరించే జీవుల సంసారనిదాఘాన్ని దహింపజేసే ఆయనను.

Verse 22

श्रीपार्वत्युवाच । तव सर्वग सर्वमस्ति हस्ते विलसद्योग वियोग एव कस्ते । तव भूतिरहो विभूतिदात्री सकलापत्कलिकापि भूतधात्री

శ్రీ పార్వతి పలికింది—హే సర్వవ్యాపీ! సమస్తమూ నీ చేతిలోనే ఉంది—యోగమూ వియోగమూ కూడ. నీకు ‘వియోగం’ ఎవరు కలిగించగలరు? నీ మహాశక్తి విభూతులను ప్రసాదిస్తుంది; అదే సమస్త ఆపత్తుల కలికాన్నీ ధరిస్తూ, సమస్త భూతాలకు ఆధారమై నిలుస్తుంది.

Verse 23

त्वदनीक्षणतः क्षणाद्विभो प्रलयं यांति जगंति शोच्यवत् । च्यवते भवतः कृपालवादितरोपीशनयस्त्वयोंकृतः

హే విభో! నీ దృష్టి క్షణమాత్రం లేకపోతే లోకాలు దయనీయంగా క్షణంలోనే ప్రళయంలో లీనమవుతాయి. నీ కృపాబిందువు లేకుండా మరొక ‘ఈశ్వరుడు’ కూడా నిలువలేడు; ఏ అధిపత్యమైనా నీవే స్థాపించినది.

Verse 24

भवतः परितापहेतवो न भवंतींदु दिवाकराग्नयः । नयनानियतस्त्रिनेत्र तेऽमी प्रणयिन्यस्तिलसज्जला च मौलौ

నీకు చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కూడా తాపానికి కారణాలు కావు. హే త్రినేత్రా! నీ నేత్రాలు నియమబద్ధమైనవి కావు; నీ మౌలిపై రాత్రి నల్ల తిలనూనెవంటి తమస్సు, శీతల కృపాజలవంటి ప్రకాశం—ప్రియ అలంకారాల్లా విరాజిల్లుతాయి.

Verse 25

भुजगाभुजगाः सदैव तेऽमी न विषं संक्रमते च नीलकंठ । अहमस्मि च वामदेव वामा तव वामंवपुरत्र चित्तयुक्ता

హే నీలకంఠా! ఈ సర్పాలు నిత్యం నీ దేహంపై ఉన్నా, వాటి విషం నీలోకి సంక్రమించదు. నేను—హే వామదేవా—నీ ప్రియ వామా, ఇక్కడ నీ ఎడమ భాగంపై మనస్సు నిలిపి, నీ మంగళ శివస్వరూపంతో ఏకమై ఉన్నాను.

Verse 26

इति संसृतिसंबीजजनन्याभिहिते हिते । गिरां निगुंफे गिरिशो वक्तुमप्याददे गिरम्

ఇలా సంసారభవ బీజాన్ని జనింపజేసే జనని, వాక్యమాలలా నిగూఢంగా నేసిన హితవచనాలు పలికిన తరువాత, గిరీశుడు (శివుడు) ప్రత్యుత్తరం చెప్పుటకు వాక్కును గ్రహించాడు.

Verse 27

ईश्वर उवाच । अयि काशीत्यष्टमूर्तिर्भवो भावाष्टकोभवत् । सत्वरं शिवयाज्ञायि ध्रुवं काश्याहृतोहरः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే శివయాజ్ఞాయి! ‘కాశీ!’ అనే ఉచ్చారణమాత్రాన భవుడు (శివుడు) అష్టమూర్తిగా, భావముల అష్టకరూపంగా ప్రకాశిస్తాడు. అందువల్ల, హే శివవిదే, హరుడు నిశ్చయంగా వెంటనే కాశీ వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు.

Verse 28

अथबालसखी भूत तत्तत्काननवीरुधम् शिवाप्रस्तावयांचक्रे विमुक्तां मुक्तिदां पुरीम्

అప్పుడు ఆమె (పార్వతి) యౌవన సఖిలా మారినట్లుగా, అనేక రకాల అరణ్యాలు, లతల మధ్య, స్వయంగా విముక్తమైనదీ ముక్తిని ప్రసాదించేదీ అయిన ఆ పురి—కాశీ—గురించి ప్రస్తావించి వర్ణించసాగింది.

Verse 29

पार्वत्युवाच । गगनतलमिलितसलिले प्रलयेपि भव त्रिशूलपरि विधृताम् । कृतपुंडरीकशोभां स्मरहरकाशीं पुरीं यावः

పార్వతి పలికెను—హే భవా! ప్రళయకాలంలో నీరు ఆకాశతలాన్ని తాకినప్పటికీ, నీ త్రిశూలంపై ధరించబడిన, పద్మసమ శోభతో ప్రకాశించే, హే స్మరహరా, ఆ కాశీపురికి మనం వెళ్లుదాం.

Verse 30

धराधरेंद्रस्य धरातिसुंदरा न मां तथास्यापि धिनोति धूर्जटे । धरागतापीह न या ध्रुवंधरा पुरीधुरीणा तव काशिका यथा

హే ధూర్జటే! పర్వతేంద్రుని అత్యంత సుందరమైన భూమి కూడా నన్ను అంతగా ఆనందింపజేయదు; భూమిపై ఉన్నప్పటికీ నీ శ్రేష్ఠ, ధృవమైన, అనుపమ కాశికా యథా ఆనందింపజేస్తుంది।

Verse 31

न यत्र काश्यां कलिकालजं भयं न यत्र काश्यां मरणात्पुनर्भवः । न यत्र काश्यां कलुषोद्भवं भयं कथं विभो सा नयनातिथिर्भवेत्

కాశీలో కలియుగజన్య భయం లేదు, కాశీలో మరణానంతరం పునర్జన్మ లేదు; కాశీలో కలుషమునుండి పుట్టే భయమూ లేదు। హే ప్రభూ! ఆ నగరం నా కన్నులకు ప్రియ అతిథి కాక ఎలా ఉంటుంది?

Verse 32

किमत्र नो संति पुरः सहस्रशः पदेपदे सर्वसमृद्धिभूमयः । परं न काशी सदृशीदृशोः पदं क्वचिद्गता मे भवता शपे शिव

ఇక్కడ వేల నగరాలు లేవా—అడుగడుగునా సర్వసమృద్ధి భూములు? అయినా కాశీతో సమానమైనది లేదు; అదే నా దృష్టికి పరమ లక్ష్యం। నేను ఎప్పుడైనా విరుద్ధంగా చెప్పి ఉంటే, హే శివా, నన్ను శిక్షించుము।

Verse 33

त्रिविष्टपे संति न किं पुरः शतं समस्तकौतूहलजन्मभूमयः । तृणी भवंतीह च ताः पुरःपुरः पदं पुरारे भवतो भवद्विषः

త్రివిష్టపంలో వందల నగరాలు లేవా—సర్వ ఆశ్చర్యాల జన్మభూములు? అయినా అవన్నీ ఇక్కడ వరుసగా తృణసమానమవుతాయి, హే పురారి—నీ ఆ పదం, నీ కాశీ ముందర, హే భవద్విషుల శత్రువా!

Verse 34

न केवलं काशिवियोगजो ज्वरः प्रबाधते त्वां तु तथा यथात्र माम् । उपाय एषोत्र निदाघशांतये पुरी तु सा वा ममजन्मभूरथ

కేవలం కాశీ వియోగజ్వరమే నిన్ను బాధించదు; అది ఇక్కడ నన్ను మరింతగా వేధిస్తుంది। ఈ దాహాన్ని శాంతింపజేయు ఉపాయం ఇదే—ఆ నగరానికి పోదాం; అది నా జన్మభూమి అయినా కాకపోయినా।

Verse 35

मया न मेने ममजन्मभूमिका वियोगजन्मा परिदाघईशितः । अवाप्यकाशीं परितः प्रशांतिदां समस्तसंतापविघातहेतुकाम्

నా జన్మభూమి నుండి వియోగజనితమైన దాహం ఇంతటి బలమైనదని నేను అనుకోలేదు; కాని సంపూర్ణ శాంతిని ప్రసాదించే కాశీని పొందగానే అదే సమస్త తాపాలను నశింపజేసే కారణమవుతుంది.

Verse 36

न मोक्षलक्ष्म्योत्र समक्षमीक्षितास्तनूभृता केनचिदेव कुत्रचित् । अवैम्यहं शर्मद सर्वशर्मदा सरूपिणी मुक्तिरसौ हि काशिका

దేహధారులకు ‘మోక్షలక్ష్మి’ ఇంత ప్రత్యక్షంగా మరెక్కడా దర్శనమివ్వదు. నేను గ్రహించాను—సర్వ మంగళాన్ని, ఆనందాన్ని ప్రసాదించే కాశికానే సాక్షాత్ రూపంలో ముక్తి.

Verse 37

न मुक्तिरस्तीह तथा समाधिना स्थिरेंद्रियत्वोज्झित तत्समाधिना । क्रतुक्रियाभिर्न न वेदविद्यया यथा हि काश्यां परिहाय विग्रहम्

ఇలాంటి ముక్తి మరెక్కడా లభించదు—ఇంద్రియస్థైర్యం లేని ఆ సమాధితో కాదు, యజ్ఞాలతో కాదు, కర్మక్రియలతో కాదు, వేదవిద్యతో కూడ కాదు; కాశీలో దేహాన్ని విడిచినప్పుడు లభించునట్లు.

Verse 38

न नाकलोके सुखमस्ति तादृशं कुतस्तु पातालतलेऽतिसुंदरे । वार्तापि मर्त्ये सुखसंश्रया क्व वा काश्यां हि यादृक्तनुमात्रधारिणि

అటువంటి సుఖం స్వర్గలోకంలో కూడా లేదు; మరి అతి సుందరమైన పాతాళతలంలో ఎక్కడ ఉంటుంది! మర్త్యలోకంలో ఆ ఆనందం గురించిన మాటే ఎక్కడ—కాశీలో కేవలం దేహధారుడికీ లభించునది.

Verse 39

क्षेत्रे त्रिशूलिन्भवतोऽविमुक्ते विमुक्तिलक्ष्म्या न कदापि मुक्ते । मनोपि यः प्राणिवरः प्रयुंक्ते षडंगयोगं स सदैव युंक्ते

హే త్రిశూలధారీ! మీ అవిముక్త క్షేత్రంలో ముక్తిలక్ష్మి ఎప్పుడూ విడిచి పోదు. అక్కడ కేవలం మనస్సునే నియోగించే శ్రేష్ఠ ప్రాణి కూడా నిజంగా సదా షడంగయోగంలో యుక్తుడై ఉంటాడు.

Verse 40

षडंगयोगान्नहि तादृशी नृभिः शरीरसिद्धिः सहसात्र लभ्यते । सुखेन काशीं समवाप्य यादृशीदृशौ स्थिरीकृत्य शिव त्वयि क्षणम्

షడంగయోగముచే మనుష్యులకు ఇక్కడ అటువంటి శరీరసిద్ధి సహసా లభించదు. కాని సులభంగా కాశీని చేరి, హే శివా, క్షణమాత్రమైనా నీపై దృష్టిని స్థిరపరిస్తే అదే సిద్ధి లభిస్తుంది.

Verse 41

वरं हि तिर्यक्त्वमबुद्धिवैभवं न मानवत्वं बहुबुद्धिभाजनम् । अकाशिसंदर्शननिष्फलोदयं समंततः पुष्करबुद्बुदोपमम्

బుద్ధివైభవం లేని తిర్యక్జన్మమే శ్రేయస్కరం; కానీ ఎంతో బుద్ధి కలిగిన మానవజన్మ కూడా కాశీ దర్శనం లేక ఫలరహితమైతే, అది నీటిపై బుడగ వంటిది.

Verse 42

दृशौ कृतार्थे कृतकाशिदर्शने तनुःकृतार्था शिवकाशिवासिनी । मनःकृतार्थं धृतकाशिसंश्रयं मुखं कृतार्थं कृतकाशिसंमुखम्

కాశీ దర్శనంతో కన్నులు కృతార్థమవుతాయి; శివుని కాశీలో నివసించడంతో దేహం కృతార్థమవుతుంది. కాశీ శరణం పొందితే మనస్సు కృతార్థమవుతుంది; కాశీ వైపు ముఖం తిప్పితే ముఖం కృతార్థమవుతుంది.

Verse 43

वरं हि तत्काशिरजोति पावनं रजस्तमोध्वंसि शशिप्रभोज्ज्वलम् । कृतप्रणामैर्मणिकर्णिका भुवे ललाटगंयद्बहुमन्यते सुरैः

ధన్యమైనది కాశీ ధూళి—అత్యంత పవిత్రమైనది, రజస్తమస్సులను నశింపజేసేది, చంద్రకాంతిలా ప్రకాశించేది. భూమిపై మణికర్ణికలో ప్రణామం చేయగా లలాటానికి చేరే ఆ ధూళిని దేవతలూ ఎంతో గౌరవిస్తారు.

Verse 44

न देवलोको न च सत्यलोको न नागलोको मणिकर्णिकायाः । तुलां व्रजेद्यत्र महाप्रयाणकृच्छ्रुतिर्भवेद्ब्रह्मरसायनास्पदम्

దేవలోకం కాదు, సత్యలోకం కాదు, నాగలోకం కూడా కాదు—ఏ లోకమూ మణికర్ణికకు సమానం కాదు. అక్కడ కఠినమైన ‘మహాప్రయాణం’ కూడా శ్రుతి-ప్రామాణ్యమైన మార్గంలా అవుతుంది; ఎందుకంటే అది బ్రహ్మరసామృతానికి ఆశ్రయస్థానం.

Verse 45

महामहोभूर्मणिकर्णिकास्थली तमस्ततिर्यत्र समेति संक्षयम् । परः शतैर्जन्मभिरेधितापि या दिवाकराग्नींदुकरैरनिग्रहा

మహామహిమతో ప్రకాశించే మణికర్ణికా స్థలం—అక్కడ అంధకారసమూహం పూర్తిగా క్షయమవుతుంది. వందల జన్మలతో బలపడిన చీకటి కూడా అక్కడి సూర్య-అగ్ని-చంద్రసమ కాంతిని తట్టుకోలదు.

Verse 46

किमु निर्वाणपदस्य भद्रपीठं मृदुलं तल्पमथोनुमोक्षलक्ष्म्याः । अथवा मणिकर्णिकास्थली परमानंदसुकंदजन्मभूमिः

మణికర్ణికా నిర్వాణపదానికి మంగళాసనం, దాని మృదువైన శయ్యాసమ ఆశ్రయం కాదా? లేక అది మోక్షలక్ష్మి జన్మభూమి—పరమానందం, నిజసుఖం పుట్టే మూలస్థానమా?

Verse 47

समतीतविमुक्तजंतुसंख्या क्रियते यत्र जनैः सुखोपविष्टैः । विलसद्द्युति सूक्ष्मशर्कराभिः स्ववपुःपातमहोत्सवाभिलाषैः

అక్కడ జనులు సుఖంగా కూర్చుంటారు; ముందే విముక్తులైన జీవుల సంఖ్యను లెక్కపెడుతున్నట్లుగా—దీప్తిగా మెరిసే సూక్ష్మ ఇసుకకణాల ద్వారా—తమ దేహపాతనం (కాశీలో మరణం) అనే మహోత్సవాన్ని కోరుకుంటారు.

Verse 48

स्कंद उवाच । अपर्णापरिवर्ण्येति पुरीं वाराणसीं मुने । पुनर्विज्ञापयामास काशीप्राप्त्यै पिनाकिनम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ! ఈ విధంగా వారాణసీ పురిని వర్ణించిన అపర్ణా (పార్వతి), కాశీప్రాప్తి కోసం పినాకిన్ (శివుడు)ను మరల వినతిచేసింది.

Verse 49

श्रीपार्वत्युवाच । प्रमथाधिप सर्वेश नित्यस्वाधीनवर्तन । यथानंदवनं यायां तथा कुरु वरप्रद

శ్రీ పార్వతి పలికెను—ఓ ప్రమథాధిపా, ఓ సర్వేశ్వరా, నిత్యం స్వాధీనగతివంతుడా! ఓ వరప్రదా, నేను నందవనానికి వెళ్లునట్లు దయచేసి ఏర్పాటుచేయుము.

Verse 50

स्कन्द उवाच । जितपीयूषमाधुर्यां काशीस्तवनसुंदरीम् । अथाकर्ण्याहमुदितो गिरिशो गिरिजां गिरम्

స్కందుడు పలికెను—కాశీ స్తవంతో సుందరమైన, అమృతమాధుర్యాన్ని జయించిన గిరిజ వాక్యాన్ని విని గిరీశుడు (శివుడు) పరమానందించాడు।

Verse 51

श्रीदेवदेव उवाच । अयि प्रियतमे गौरि त्वद्वा गमृतसीकरैः । आप्यायितोस्मि नितरां काशीप्राप्त्यै यतेधुना

శ్రీ దేవదేవుడు పలికెను—ఓ ప్రియతమ గౌరీ! నీ వాక్యామృత బిందువులతో నేను ఎంతో సంతృప్తి పొందాను; అందుచేత ఇప్పుడు కాశీప్రాప్తికి నేను యత్నిస్తాను।

Verse 52

त्वं जानासि महादेवि मम यत्तन्महद्व्रतम् । अभुक्तपूर्वमन्येन वस्तूपाश्नामि नेतरत्

ఓ మహాదేవీ! నీవు తెలుసు—ఇది నా మహావ్రతం: ఇతరుడు ముందుగా అనుభవించని వస్తువునే నేను స్వీకరిస్తాను; వేరేలా ఎప్పుడూ కాదు।

Verse 53

पितामहस्य वचनाद्दिवोदासे महीपतौ । धर्मेण शासति पुरीं क उपायो विधीयताम्

పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఆజ్ఞచేత మహీపతి దివోదాసుడు ధర్మంగా పురిని పాలిస్తున్నప్పుడు, ఇప్పుడు ఏ ఉపాయం చేయబడాలి?

Verse 54

कथं स राजा धर्मिष्ठः प्रजापालनतत्परः । वियोज्यते पुरः काश्या दिवोदासो महीपतिः

అత్యంత ధర్మిష్ఠుడై ప్రజాపాలనలో నిమగ్నుడైన ఆ మహీపతి దివోదాసుడిని కాశీ నగరంనుండి ఎలా వేరుచేయగలం?

Verse 55

अधर्मवर्तिनो यस्माद्विघ्नः स्यान्नेतरस्य तु । तस्मात्कं प्रेषयामीशे यस्तं काश्या वियोजयेत्

అధర్మమార్గంలో నడిచేవాడికే విఘ్నాలు కలుగుతాయి; ధర్మనిష్ఠునికి కాదు. అందువల్ల, ఓ ఈశ్వరా, అతనిని కాశీ నుండి వేరుచేయగలవానిని నేను పంపుదును.

Verse 56

धर्मवर्त्मानुसरतां यो विघ्नं समुपाचरेत् । तस्यैव जायते विघ्नः प्रत्युत प्रेमवर्धिनि

ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించువారిపై ఎవడు విఘ్నం కలిగించ ప్రయత్నిస్తాడో, ఆ విఘ్నం అతనికే కలుగుతుంది; చివరికి అది భక్తుల ప్రేమను, స్థిరనిశ్చయాన్ని మరింత పెంచుతుంది.

Verse 57

विनाच्छिद्रेण तं भूपं नोत्सादयितुमुत्सहे । मयैव हि यतो रक्ष्याः प्रिये धर्मधुरंधराः

లోపం కనుగొనకుండానే ఆ రాజును కూలదోసే శక్తి నాకు లేదు; ఎందుకంటే, ఓ ప్రియతమా, ధర్మభారాన్ని మోసే వీరులు నిశ్చయంగా నా రక్షణకు పాత్రులు.

Verse 58

न जरा तमतिक्रामेन्न तं मृत्युर्जिर्घांसति । व्याधयस्तं न बाधंते धर्मवर्त्मभृदत्रयः

వృద్ధాప్యం అతనిని అధిగమించదు; మరణం అతనిని హతమార్చాలని కోరదు. వ్యాధులు అతనిని బాధించవు—అతడు ధర్మమార్గధారి, నిర్భయుడు.

Verse 59

इति संचिंतयन्देवो योगिनीचक्रमग्रतः । ददर्शातिमहाप्रौढं गाढकार्यस्य साधनम्

ఇలా ఆలోచిస్తూ దేవుడు యోగినీచక్రం ముందర, ఆ గాఢకార్యాన్ని సాధించుటకు అత్యంత ప్రబలమైన ఉపాయాన్ని దర్శించాడు.

Verse 60

अथ देव्या समालोच्य व्योमकेशो महामुने । योगिनीवृंदमाहूय जगौ वाक्यमिदं हरः

అప్పుడు దేవితో సమాలోచించి, ఓ మహామునీ, వ్యోమకేశుడు యోగినీగణాన్ని పిలిపించి, హరుడు ఈ వాక్యములను పలికెను।

Verse 61

सत्वरं यात योगिन्यो मम वाराणसीं पुरीम् । यत्र राजा दिवोदासो राज्यं धर्मेण शास्त्यलम्

హే యోగినీలా, త్వరగా నా వారాణసీ పురికి వెళ్లండి; అక్కడ రాజు దివోదాసుడు ధర్మమార్గంలో రాజ్యాన్ని సంపూర్ణంగా పాలిస్తున్నాడు.

Verse 62

स्वधर्मविच्युतः काशीं यथा तूर्णं त्यजेन्नृपः । तथोपचरत प्राज्ञा योगमायाबलान्विताः

హే ప్రాజ్ఞులైన యోగినీలా, యోగమాయాబలంతో యుక్తులై అట్లా వ్యవహరించండి; రాజు స్వధర్మం నుండి చ్యుతుడై త్వరగా కాశీని విడిచిపెట్టునట్లు చేయండి.

Verse 63

यथा पुनर्नवीकृत्य पुरीं वाराणसीमहम् । इतः प्रयामि योगिन्यस्तथा क्षिप्रं विधीयताम्

హే యోగినీలా, త్వరగా అట్లా ఏర్పాటు చేయండి; నేను వారాణసీ పురిని మళ్లీ నూతనంగా పునరుద్ధరించి ఇక్కడి నుండి ప్రయాణించగలుగునట్లు చేయండి.

Verse 64

इति प्रसादमासाद्य शासनं शिरसा वहन् । कृतप्रणामो निर्यातो योगिनीनां गणस्ततः

ఇలా ఆయన ప్రసాదాన్ని పొందించి, ఆజ్ఞను శిరస్సుపై ధరించి, ప్రణామం చేసి యోగినీగణం అక్కడి నుండి బయలుదేరెను।

Verse 65

ययुराकाशमाविश्य मनसोप्य तिरंहसा । परस्परं भाषमाणा योगिन्यस्ता मुदान्विताः

ఆనందంతో నిండిన ఆ యోగినులు పరస్పరం సంభాషించుకుంటూ, మనస్సు వంటి వేగంతో ఆకాశంలో ప్రవేశించి ముందుకు సాగారు।

Verse 66

अद्य धन्यतराः स्मो वै देवदेवेन यत्स्वयम् । कृतप्रसादाः प्रहिताः श्रीमदानंदकाननम्

“ఈ రోజు మేము నిజంగా అత్యంత ధన్యులం; దేవదేవుడు స్వయంగా ప్రసన్నుడై మమ్మల్ని శ్రీమదానంద-కాననానికి పంపాడు।”

Verse 67

अद्य सद्यो महालाभावभूतां नोतिदुर्लभौ । त्रिनेत्रराजसंमानस्तथा काशी विलोकनम्

“ఈ రోజు మేము వెంటనే రెండు మహాలాభాలు పొందాము; ఆయన కృపవల్ల అవి దుర్లభం కావు—త్రినేత్రరాజుని సన్మానం, అలాగే కాశీ యొక్క పవిత్ర దర్శనం।”

Verse 68

इति मुदितमनाः स योगिनीनां निकुरंवस्त्वथमंदराद्रिकुंजात् । नभसि लघुकृतप्रयाणवेगो नयनातिथ्यमलंभयत्पुरीं ताम्

ఇలా ఆనందితమనస్సుతో ఉన్న యోగినుల సమూహం మందరాద్రి కుంజాల నుండి బయలుదేరి, ఆకాశంలో ప్రయాణవేగాన్ని మరింత సులభం చేసుకొని, త్వరలోనే ఆ పవిత్ర పురి యొక్క నిర్మల ‘నయనాతిథ్యం’—అంటే మంగళకర దర్శనం—పొందారు।