Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद स्कंदस्कंदित तारक । न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्

అగస్త్యుడు పలికెను— హే సర్వజ్ఞా, హృదయానందా! హే స్కందునిచే స్తుతింపబడిన తారకా! వారాణసీ పావనకథను వింటూనే నాకు తృప్తి కలగదు।

Verse 2

अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि । तदा कथय मे नाथ काश्यां भैरव संकथाम्

నాపై అనుగ్రహం ఉంటే, నేను శ్రవణయోగ్యుడనైతే, హే నాథా, కాశీలోని భైరవుని పావనకథను నాకు చెప్పుము।

Verse 3

कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः । किं रूपमस्य किं कर्म कानि नामानि चास्य वै

కాశీపురిలో స్థితుడైన ఆ ‘భైరవ’ ఎవరు? ఆయన రూపం ఏమిటి, ఆయన కార్యం ఏమిటి, మరియు ఆయన నామాలు నిజంగా ఏవేవి?

Verse 4

कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै । आराधितः कुत्र काले क्षिप्रं सिद्ध्यति भैरवः

సాధకునికి సిద్ధులను ప్రసాదించే ఆ భైరవుని ఆరాధన ఎలా చేయాలి? అలాగే ఏ స్థలంలో, ఏ కాలంలో ఆరాధిస్తే భైరవుడు శీఘ్రంగా సిద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు?

Verse 5

स्कंद उवाच । वाराणस्यां महाभाग यथा ते प्रेम वर्तते । तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः

స్కందుడు పలికెను—హే మహాభాగ! వారాణసీపై నీకు ఉన్న ప్రేమవలె మరెవరికీ ఉందని నేను అనుకోను. అందుచేత నేను నీకు ఏదీ విడిచిపెట్టకుండా సమస్తాన్ని వివరంగా చెప్పుదును।

Verse 6

प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम् । यच्छ्रुत्वा काशिवासस्य फलं निर्विघ्रमाप्नुयात्

భైరవుని ప్రాదుర్భావము మహాపాతకనాశకము. దానిని వినినవాడు కాశీవాసఫలమును విఘ్నరహితంగా పొందును.

Verse 7

पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः । पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः

రెండు చేతులతో చుట్టూరా బలంగా నొక్కి, మళ్లీ మళ్లీ పిండుతూ మహాభైరవుడు యథావిధిగా సమస్త బ్రహ్మాండమనే అండాన్ని సారంగా తీసి పాకముచేయునట్లు; పండిన ఫలపు ఘనరసాన్ని పదేపదే పిండినట్లుగా. ఆ మత్తెక్కించే అమృతరసాలను త్రాగుతూ త్రాగుతూ, తాండవపు ఘోర వైభవంతో నర్తించుచు, త్రిజగత్తును తూలిపోవునట్లు చేయును.

Verse 8

कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः । चतुर्भजोपि वैकुंठश्चतुर्वक्त्रोपि विश्वकृत्

కుంభయోని (అగస్త్యుడు) కూడ మహేశ్వరుని మహిమను యథార్థంగా ఎరుగడు. వైకుంఠస్థ చతుర్భుజ విష్ణువును, విశ్వకర్త చతుర్ముఖ బ్రహ్మను కూడ అది పూర్తిగా గ్రహించలేరు.

Verse 9

न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया । तया संमोहिताः सर्वे नावयंत्यपि तं परम्

హే భూదేవ! ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు; భవుడు (శివుడు) యొక్క మాయ దురతిక్రమ్యము. ఆ మాయచే మోహితులై అందరూ ఆ పరమ తత్త్వమును కూడ గ్రహించలేరు.

Verse 10

वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः । तदा विंदंति ब्रह्माद्याः स्वेच्छयैव न तं विदुः

ఎవడు నిజంగా ఆత్మను తెలుసుకొనునో, వాడే పరమేశ్వరుడు. అప్పుడే బ్రహ్మాది దేవులు ఆ సత్యాన్ని ‘లభించు’చున్నారు; తమ స్వేచ్ఛ మాత్రముచేత ఆయనను ఎరుగరు.

Verse 11

स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः । देववद्बुध्यते मूढैरतीतो यो मनोगिराम्

ఆ మహేశ్వరుడు సర్వావరణములచే గుప్తుడై కనబడడు; స్వాత్మలోనే రమించుచున్నాడు. మూర్ఖులు ఆయనను కేవలం ‘దేవుడు’గా భావిస్తారు; కాని ఆయన మనస్సు, వాక్కులకు అతీతుడు.

Verse 12

पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः । प्रोचुः प्रणम्य लोकेशं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

హే విప్రా! పూర్వకాలంలో మేరుశిఖరంపై మహర్షులు లోకేశ్వరునికి నమస్కరించి అడిగిరి—‘ఒక్క అవ్యయ తత్త్వం ఏమిటి?’

Verse 13

समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः । अविज्ञाय परं भावमात्मानं प्राह वर्पिणम्

మోహింపజేయుటలో సమశక్తిగల ఆ (మాయ) చేత లోకసంభవుడు బ్రహ్మ మహేశ్వరుని విషయమున మోహితుడయ్యెను. పరమభావమును ఎరుగక, తన్నే దేహధారి (పరముడు) అని పలికెను.

Verse 14

जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः । अनादिमदहं ब्रह्म मामनर्च्य न मु च्यते

‘నేనే జగద్‌యోని; నేనే ధాత, స్వయంభూ, ఏకైక ఈశ్వరుడు. నేనే అనాది బ్రహ్మ; నన్ను అర్చించక ముక్తి కలగదు.’

Verse 15

प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः । नान्यो मदधिकः सत्यं कश्चित्कोपि सुरोत्तमाः

నేనే సమస్త లోకాల ప్రవర్తకుడను, నేనే వాటి నివర్తకుడను. ఓ దేవోత్తములారా, సత్యమే—నాకన్నా అధికుడు ఎవరూ లేరు.

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

అతడు అలా పలుకుతుండగా ధాతృస్వరూపుడైన, నారాయణాంశజుడైన క్రతువు నవ్వుతూ, కోపంతో తామ్రవర్ణ నేత్రాలతో మాటలాడెను.

Verse 17

अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते । अज्ञानं योगयुक्तस्य न चैतदुचितं तव

పరమ తత్త్వాన్ని గ్రహించక, ఇదేమి స్థాపించదలచుకున్నావు? యోగయుక్తునికి అజ్ఞానం తగదు; నీకైతే మరీ అనుచితం.

Verse 18

अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः । न मामनादृत्य विधे जीवनं जगतामज

నేనే లోకాల కర్తను; యజ్ఞస్వరూపుడైన పరమ నారాయణుడే పరముడు. ఓ విధాతా, ఓ అజా—నన్ను అవమానించి జగత్తుల జీవనం కూడా నిలవదు.

Verse 19

अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः । मत्प्रेरितेन भवता सृष्टिरेषा विधीयते

నేనే పరమ జ్యోతిని, నేనే పరమ గమ్యం. నా ప్రేరణతో నీవే ఈ సృష్టిని నిర్వహించి సృష్టించుచున్నావు.

Verse 20

एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ । पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानागमांश्चतुरोपि तौ

హే విప్రా! మోహవశులై పరస్పర విజయం కోరిన ఆ ఇద్దరూ ప్రమాణం, జ్ఞానం, ఆగమం—ఇవన్నీ చతుర్విధ అధికారాల గురించి ప్రశ్నించారు।

Verse 21

विधिक्रतू ऊचतुः । वेदाः प्रमाणं सर्वत्र प्रतिष्ठां परमामिताः । यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत

విధి, క్రతు అన్నారు—వేదాలు సర్వత్ర ప్రమాణం; అవే పరమమైన, అపరిమితమైన ప్రతిష్ఠ. హే శ్రుతులారా! మీరే అది, సందేహం లేదు; మీరు ఏ తత్త్వంలో స్థిరంగా ఉన్నారు?

Verse 22

श्रुतय ऊचुः । यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू । तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्संदेहभेदकम्

శ్రుతులు అన్నారు—హే దేవులారా, సృష్టి-స్థితి కర్తలైన విభువులారా! మీరు మమ్మల్ని గౌరవిస్తే, మీ సందేహాన్ని ఛేదించే నిజమైన ప్రమాణాన్ని మేము చెప్పుదుము।

Verse 23

श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति । युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किं तत्त्वं सम्यगुच्यताम्

శ్రుతి వాక్యాన్ని విని ఆ ఇద్దరూ శ్రుతులను ఉద్దేశించి అన్నారు—మీరు చెప్పే ప్రమాణాన్ని మాకు వివరించండి; ఆ తత్త్వం ఏమిటో సరిగా ప్రకటించండి।

Verse 24

ऋगुवाच । यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते । यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि

ఋగ్ అన్నారు—యేనిలో అంతర్భూతాలన్నీ నిలిచి ఉంటాయో, యేనినుంచి సమస్తం ప్రవహించునో, దానినే పరమ తత్త్వమని అంటారు; ఆయన రుద్రుడే, నిజంగా ఆయన ఒక్కడే।

Verse 25

यजुरुवाच । यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते । येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः

యజుర్ అన్నాడు—సర్వ యజ్ఞములచేతను, యోగముచేతను సమ్యకుగా ఆరాధింపబడే ఆ ఈశ్వరుడే మా సత్యజ్ఞానానికి ప్రమాణము; ఆయన ఏకైక సర్వదర్శి శివుడు।

Verse 26

सामोवाच । येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः

సామం అన్నాడు—యేనిచేత ఈ విశ్వము లయమగుచున్నదో, యోగులు యెవరిని ధ్యానించుచున్నారో; యెవరి కాంతిచేత జగత్తంతా ప్రకాశించుచున్నదో—ఆయనే ఏకైక పరమ త్ర్యంబకుడు।

Verse 27

अथर्वोवाच । यं प्रपश्यंति देवेशं भक्त्यानुग्रहिणो जनाः । तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्

అథర్వం అన్నాడు—భక్తిచేత అనుగ్రహింపబడిన జనులు దేవేశ్వరునిగా యెవరిని దర్శించుచున్నారో, ఆ ఏకైక శంకరునే వారు కైవల్యస్వరూపుడని, దుఃఖాన్ని అపహరించు ‘దుఃఖతస్కరుడు’ అని చెప్పుదురు।

Verse 28

श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ । स्मित्वाहतुः क्रतु विधीमोहाध्येनांकितौ मुने

శ్రుతులు ఈ విధంగా పలికిన వచనములను విని ఆ ఇద్దరూ మరింతగా మోహితులయ్యారు. చిరునవ్వుతో—ఓ మునీ—యజ్ఞవిధి విషయమోహముచేత ముద్రితులై వారు ఇలా పలికారు।

Verse 29

कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम् । दिगंबरः पितृवने शिवया धूलिधूसरः

“ఆ ప్రమథనాథుడు ఎలా నిరంతరం క్రీడించగలడు—దిగంబరుడై, శ్మశానవనమందు, శివతో కలిసి ధూళితో ధూసరుడై?”

Verse 30

विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः । परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्

విచిత్ర ఆభరణాలు ధరించి, జటాధారి, వృషభ-గో-సర్పభూషణాలతో అలంకృతుడై ఉండి కూడా ఆయన పరబ్రహ్మస్థితిని ఎలా పొందాడు? అయినా సంగాసక్తి లేకుండా ఎలా నిలిచాడు?

Verse 31

तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः । अमूर्तो मूर्तिमान्भूत्वा हसमान उवाच तौ

వారు పలికిన మాటలు విని, ప్రణవస్వరూపుడైన సనాతనుడు—నిరాకారుడైనా—రూపం ధరించి, చిరునవ్వుతో ఆ ఇద్దరినీ ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 32

प्रणव उवाच । न ह्येष भगवाञ्छक्त्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया । कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः

ప్రణవుడు పలికెను—ఈ భగవంతుడు తన స్వాత్మస్వరూపానికి భిన్నమైన శక్తితో ఎప్పుడూ రమించడు. రుద్రుడు—హరుడు—లీలార్థమే రూపాలు ధరిస్తాడు.

Verse 33

असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः । आनंदरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागंतुकी शिवा

ఆ భగవానీశుడు సనాతనుడు, స్వయంజ్యోతి. ఆయన శివాశక్తి ఆనందస్వరూపిణి; అది బయటనుండి వచ్చినదీ, కొత్తగా పొందినదీ కాదు.

Verse 34

इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि । नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकंठस्यैव मायया

ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ, ఆ సమయంలో యజ్ఞస్వరూపుడైన అజుడు (అజన్ముడు) యొక్క అజ్ఞానం నశించలేదు; అది శ్రీకంఠుని మాయ వలననే.

Verse 35

प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत् । पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

అప్పుడు వారిద్దరి మధ్య మహత్తరమైన జ్యోతి ప్రాదుర్భవించింది; తన స్వప్రభతో ద్యావా-భూమ్యోర్ల మధ్యనున్న సమస్త అంతరాళాన్ని నింపింది।

Verse 36

ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः

ఆ జ్యోతిర్మండల మధ్యలో పురుషాకారమైన ఒక రూపం దర్శనమిచ్చింది; తదనంతరం కోపంతో బ్రహ్ముని ఐదవ శిరస్సు అగ్నివలె జ్వలించింది।

Verse 37

आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम् । विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स हि विलोकितः

“మన ఇద్దరి మధ్యనున్న ఈ అంతరాళంలో ఎవరు పురుషాకారాన్ని ధరించగలరు?”—అని విధాత బ్రహ్మ ఎంతసేపు ఆలోచించాడో, అంతసేపు ఆ అద్భుతాన్ని తిలకిస్తూ నిలిచాడు।

Verse 38

स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः । त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः

క్షణమాత్రంలోనే మహాపురుషుడు—నీలలోహితుడు—ప్రాదుర్భవించాడు; చేతిలో త్రిశూలం, నుదుటిపై నేత్రం, సర్పమూ చంద్రుడూ అలంకారంగా ధరించినవాడు।

Verse 39

हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम् । भालस्थलान्ममपुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्

హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) అతనితో అన్నాడు—“నిన్ను నేను చంద్రశేఖరుడిగా తెలుసు; పూర్వం నీవు నా నుదుటి ప్రాంతం నుండి రుద్రరూపంగా ప్రాదుర్భవించావు।”

Verse 40

रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा । मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षां करोमि ते

రోదనము కారణంగా నేను పూర్వమే నీకు ‘రుద్ర’ అనే నామమును కూడా ఇచ్చితిని. కుమారా, నన్నే శరణు పొందుము; నేను నీకు రక్షణ కల్పించెదను.

Verse 41

अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् । सकोपतः समुत्पाद्य पुरुषं भैरवाकृतिम्

అప్పుడు ప్రభువు పద్మయోని (బ్రహ్మ) యొక్క గర్వభరిత వాక్యమును విని, కోపంతో భైరవాకృతిగల ఒక పురుషుని సృష్టించెను.

Verse 42

प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव । कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्

పంకజజన్ముడు (బ్రహ్మ) ఇలా అన్నాడు—ఓ కాలభైరవా, నీవే శిక్షకుడు. నీవు కాలమువలె రాజ్యము చేయుచున్నావు; అందుచేత నీవే సాక్షాత్ ‘కాలరాజు’.

Verse 43

विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः

నీవు విశ్వమును పోషించుటకు సమర్థుడవు; పోషణ (భరణ) కారణంగా నీవు ‘భైరవ’ అని స్మరింపబడుచున్నావు. కాలముకూడా నిన్ను భయపడును; అందుచేత నీవు ‘కాలభైరవ’.

Verse 44

आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः । आमर्दक इति ख्याति ततः सर्वत्र यास्यति

నీవు ప్రసన్నుడైనప్పుడు దుష్టమనస్సుల వారిని మర్దించి (నలిపి) వేయుదువు; అందుచేత ‘ఆమర్దక’ అనే ఖ్యాతి నీకు సర్వత్ర వ్యాపించును.

Verse 45

यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात् । पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति

నీవు భక్తుల పాపాలను ఆ క్షణమే భక్షించెదవు కావున, నీ పేరు 'పాపభక్షణ' అని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.

Verse 46

या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी । आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि

నా ముక్తిపురి అయిన కాశీ అన్నింటికంటే గొప్పది. ఓ కాలరాజా! దానిపై ఆధిపత్యం ఎల్లప్పుడూ నీదే ఉంటుంది.

Verse 47

तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि । शुभाशुभं न तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति

అక్కడ పాపాలు చేసేవారిని శిక్షించేవాడవు నీవే. చిత్రగుప్తుడు వారి శుభాశుభ కర్మలను లిఖించడు.

Verse 48

एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः । वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च शिरो विधेः

ఈ వరాలను స్వీకరించిన వెంటనే, కాలభైరవుడు తన ఎడమ చేతి వేలి గోటి కొనతో బ్రహ్మదేవుని శిరస్సును ఖండించాడు.

Verse 49

यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् । अतो येन कृता निंदा तच्छिन्नं पचमं शिरः

ఏ అవయవం అపరాధం చేస్తుందో, దానికే శిక్ష విధించాలి. కనుక దేనితో నింద చేయబడిందో, ఆ ఐదవ తల ఖండించబడింది.

Verse 50

यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् । भीतो हिरण्यगर्भोपि जजाप शतरुद्रियम्

అప్పుడు యజ్ఞమూర్తిని ధరించిన విష్ణువు శంకరుని స్తుతించాడు; భయపడిన హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) కూడా శతరుద్రీయాన్ని జపించాడు।

Verse 51

आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः । प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवं तं कपर्दिनम्

ఆ ఇద్దరినీ ధైర్యపరచి, నమస్కరించువారిపై వాత్సల్యముగల ప్రసన్న మహాదేవుడు తన మరో మూర్తి అయిన కపర్ది భైరవునితో పలికాడు।

Verse 52

मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम् । कपालं वैधसं चापि नीललोहित धारय

నీవు ఆ యజ్ఞాన్ని గౌరవించు, అలాగే శతధృతి (బ్రహ్మ)నూ గౌరవించు; హే నీలలోహితా, వైధసుడు (బ్రహ్మ) యొక్క కపాలమును కూడా ధరించు।

Verse 53

ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् । चर त्वं सततं भिक्षां कापालव्रतमास्थितः । इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः

బ్రహ్మహత్య పాపనివృత్తికై, లోకానికి వ్రతాన్ని చూపించుటకై, నీవు కాపాలవ్రతాన్ని ఆశ్రయించి ఎల్లప్పుడూ భిక్ష కోరుతూ సంచరించు. ఇలా చెప్పి తేజోమయుడైన దేవుడు శివుడు అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 54

उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम् । रक्तांबरधरां रक्तां रक्तस्रग्गंधलेपनाम्

అప్పుడు ఆయన ‘బ్రహ్మహత్య’ అని ప్రసిద్ధమైన ఒక కన్యను సృష్టించాడు—ఎర్ర వస్త్రధారిణి, తానే ఎర్రవర్ణముగలది, ఎర్ర మాలలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు లేపనాలతో అలంకృతురాలు।

Verse 55

दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम् । अंतरिक्षैकपादाग्रां पिबंतीं रुधिरं बहु

అతడు ఆమెను చూచెను—బయటికి పొడిచిన దంతములతో వికరాళ ముఖముగలది, లొల్లజిహ్వతో అతి భయంకరమైనది; ఆకాశమందు ఒక్క పాదాగ్రముపై నిలిచి విస్తార రుధిరమును పానము చేయుచుండెను।

Verse 56

कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम् । गर्जयंतीं महावेगां भैरवस्यापिभीषणाम्

ఆమె కర్త్రీని ధరించియుండెను; చేతి అగ్రభాగమందు కపాలము; ఆమె పింగళవర్ణముగల స్ఫురించు ఉగ్ర నేత్రములు భయంకరములు. మహావేగముతో గర్జించుచు భైరవునికికూడా భీషణమై యుండెను।

Verse 57

यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति । तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणि

ఈయన దివ్య వారాణసీ నగరమునకు చేరువరకు—హే ఉగ్రరూపిణీ, హే భీషణ కాలా—నీవు అతనిని అనుసరించుము, అతని గమనకాలమునకు అనుగుణముగా సాగుము।

Verse 58

सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः

‘వారాణసీ నగరమును విడిచి నీకు సర్వత్ర ప్రవేశమున్నది; అట్లే నియోగింపబడుము.’ అని చెప్పి శివుడు అక్కడనే అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 59

तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः । स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

ఆ సాన్నిధ్యమువలన భైరవుడుకూడా ‘కాల’మయ్యెను—కాలమునకును కాలుడు, మృత్యువునకును మృత్యువు. దేవదేవుని వాక్యమును అనుసరించి ఆయన కాపాలిక వ్రతమును ధరించెను।

Verse 60

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् । नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्या सुदारुणा

కపాలాన్ని చేతబట్టి విశ్వాత్ముడైన దేవుడు త్రిలోకమంతా సంచరించాడు; అయినా ఆ అతి భయంకరమైన బ్రహ్మహత్య అతన్ని విడిచిపెట్టలేదు.

Verse 61

सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि । त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः

సత్యలోకంలోనూ, వైకుంఠంలోనూ, మహేంద్రాది పురులలోనూ—త్రిజగత్పతి అయిన ఆ ఉగ్రేశ్వరుడు వ్రతధారియై త్రిలోకాధీశుడుగా నిలిచెను.

Verse 62

प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया

తీర్థం తీర్థం తిరిగినా అతడు బ్రహ్మహత్య నుండి విముక్తి పొందలేదు.

Verse 63

अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम् । ब्रह्महत्यापनोदिन्याः काश्याः कलशसंभव

హే కలశసంభవా! ఈ అనుమానంతోనే కాశీ మహిమను గ్రహించుము—ఆమె బ్రహ్మహత్యను తొలగించేది.

Verse 64

संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च । अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्

అనేక తీర్థాలు, ఎన్నో పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి; కాని త్రిలోకపూజ్యమైన కాశీతో పోలిస్తే అవి కేవలం పదహారవ భాగమే పొందగలవు.

Verse 65

तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम् । यावन्नाम न शृण्वंति काश्याः पापाचलाशनेः

బ్రహ్మహత్యాది మహాపాపాలు, కాశీ నామాన్ని వినని వరకు మాత్రమే గర్జిస్తాయి; కాశీ నామం పాపపర్వతాన్ని ఛేదించే వజ్రము వంటిది।

Verse 66

प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः । कापालिको ययौ देवो नारायणनिकेतनम्

ప్రమథులచే సేవింపబడి గౌరవింపబడిన హరుడు, కాపాలిక వేషంలో త్రిలోకమంతా సంచరిస్తూ, దేవుడు నారాయణుని నికేతనానికి వెళ్లెను।

Verse 67

अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम् । महादेवांशसंभूतं भैरवं भीषणाकृतिम्

అప్పుడు మహాకాలుడు వచ్చెను—త్రినేత్రుడు, సర్పకుండలాలతో అలంకృతుడు, మహాదేవుని అంసమునుండి జన్మించిన భయంకరాకార భైరవుడు।

Verse 68

पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः । देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्यः समंततः

ఆయనను చూచి గరుడధ్వజుడు దండవత్‌గా భూమిపై పడిపోయెను; చుట్టూ దేవులు, మునులు, దేవనారులు కూడా అలాగే నమస్కరించి పడిపోయిరి।

Verse 69

निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः । शिरस्यंजलिमारोप्य स्तुत्वा बहुविधैः स्तवैः

వారు అందరూ ప్రణిపాతముచేసి పడిపోయిరి; కమలాపతి (విష్ణువు) వినయంతో, శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి, అనేక విధమైన స్తవాలతో ఆయనను స్తుతించెను।

Verse 70

क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः । प्रिये पश्याऽब्जनयने धन्याऽसि सुभगेनघे

క్షీరసాగరమథనకర్త హరి పద్మాలయా (లక్ష్మీ)తో ఇలా పలికెను— “ప్రియే, పద్మనయనే, చూడు! సుభగే, అనఘే, నీవు నిజంగా ధన్యురాలివి।”

Verse 71

धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम् । अयं धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः

“దేవి, సుశ్రోణి! జగత్పతిని మనము దర్శించినందున నేనూ ధన్యుడను. ఇతడే ధాత, విధాత—లోకాల ప్రభువు, ఈశ్వరుడు।”

Verse 72

अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः । सर्वज्ञः सर्वयोगीशः सर्वभूतैकनायकः

ఆయన అనాది, శరణ్యుడు, శాంతుడు, పరముడు—ఇరవై ఆరు తత్త్వాలకూ అతీతుడు. ఆయన సర్వజ్ఞుడు, సర్వయోగీశ్వరుడు, సమస్త భూతాలకు ఏకనాయకుడు.

Verse 73

सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा । यं विनिद्रा विनिःश्वासाः शांता ध्यानपरायणाः

ఆయన సమస్త భూతాల అంతరాత్మ; అందరికీ ఎల్లప్పుడూ సమస్తాన్ని ప్రసాదించువాడు. ఆయననే శాంతులు—ఆలస్యరహితులు, అశాంత శ్వాసరహితులు—ధ్యాననిష్ఠతో అన్వేషిస్తారు.

Verse 74

धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम् । यं विदुर्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः

శుద్ధ ధియతో హృదయంలో దర్శించువాడే—ఆయనే నేడు ప్రత్యక్ష నేత్రాలతో దర్శింపబడుగాక. వేదతత్త్వజ్ఞులు, నియతమనస్సు గల యోగులు ఆయనను ఎరుగుదురు.

Verse 76

यस्याख्यां ब्रुवतां नित्यं न देहः सोपि देहधृक् । यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि

య whose నామాన్ని నిత్యం ఉచ్చరించువారికి దేహధారియైనను దేహము బంధనముగా ఉండదు. ఆయనను దర్శించిన మనుష్యులకు భూమిపై పునర్జన్మ లభించదు.

Verse 77

सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः । पुंडरीकदलायामे धन्येमेऽद्य विलोचने

చూడుడి—ఆయన వచ్చుచున్నాడు, భగవాన్ త్ర్యంబకుడు, శశిభూషణుడు. పద్మదళములవలె విశాలమైన నా నేత్రములు నేడు ధన్యమయ్యాయి.

Verse 78

धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम् । लभ्यते यन्न निर्वाणं सर्वदुःखांतकृत्तु यत्

ధిక్కారము—దేవతల పరమ పదమునకైనా, ఇక్కడ శంకరుని దర్శించిన తరువాత కూడా సమస్త దుఃఖాంతకరమైన నిర్వాణము లభించకపోతే!

Verse 79

देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते । दृष्ट्वापि सर्वदेवेशं यन्मुक्तिं न लभामहे

దేవత్వమువలన దేవలోకములో ఏ అశుభమూ లేదు. అయినా సర్వదేవేశ్వరుని దర్శించినప్పటికీ మాకు ముక్తి లభించదు—ఇదే మా శోకం.

Verse 80

एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

ఇట్లు చెప్పి హృషీకేశుడు ఆనందరొమాంచితుడై మహాదేవ వృషధ్వజునకు సాష్టాంగ నమస్కరించి ఇలా పలికెను.

Verse 81

किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो । क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराऽव्यय

హే విభో! దేవదేవా, సర్వజ్ఞా, జగద్ధాతా, సర్వపాపహరా, అవ్యయ ప్రభూ—ఇది ఏమి చేయుచున్నావు?

Verse 82

क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते । किं कारणं विरूपाक्ष चेष्टितं ते स्मरार्दन

హే దేవేశ త్రిలోచనా, మహామతీ! ఇది నీ లీలయేనా? హే విరూపాక్ష, స్మరార్దన! నీ ఈ చేష్టకు కారణం ఏమిటి?

Verse 83

किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप । संशयो मे जगन्नाथ नतत्रैलोक्यराज्यद

హే భగవన్ శంభో, శక్తిప్రభూ! నీవు భిక్ష కోసం ఎందుకు సంచరిస్తున్నావు? హే జగన్నాథా, త్రైలోక్యరాజ్యదాతా! నాకు సందేహం కలిగింది।

Verse 84

एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत् । ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगु्ल्यग्रनखेन ह

ఇలా పలికిన తరువాత శంభువు విష్ణువుతో చెప్పెను—‘బ్రహ్ముని శిరస్సు నా వేళ్ల కొన నఖంతోనే ఛేదించబడింది।’

Verse 85

तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम् । एवमुक्तो महेशेन पुंडरीकविलोचनः

‘హే విష్ణో, ఆ పాపానికి ప్రతిఘాతంగా నేను ఈ శుభవ్రతాన్ని ఆచరిస్తున్నాను.’ మహేశుడు ఇలా చెప్పగా పద్మనేత్రుడు విష్ణువు విన్నాడు।

Verse 86

स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत् । यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविष्टपनायक

అతడు చిరునవ్వుతో కొద్దిగా శిరస్సు వంచి మళ్లీ ఇలా విన్నవించాడు— “సర్వభూతాధినాయక ప్రభూ! నీ ఇష్టమున్నట్లు క్రీడించుము.”

Verse 87

मायया मां महादेव नच्छादयितुमर्हसि । नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनान्

“హే మహాదేవా! మాయతో నన్ను ఆవరించుట నీకు తగదు. నా నాభికమలకోశమునుండి యుగయుగములలో కోటానుకోట్లు కమలాసన బ్రహ్మలు ఉద్భవిస్తారు.”

Verse 88

कल्पे कल्पे सृजामीश त्वन्नियोगबलाद्विभो । त्यज मायामिमां देव दुस्तरामकृतात्मभिः

“హే ఈశా, హే విభో! నీ నియోగబలముచేత నేను కల్పం కల్పం సృష్టి చేస్తాను. హే దేవా! ఈ మాయను విడిచిపెట్టు; అది ఆత్మనిగ్రహం లేనివారికి దాటలేనిది.”

Verse 89

मदाद्यो महादेव मायया तव मोहिताः । यथावदवगच्छामि चेष्टितं ते शिवापते

“హే మహాదేవా! నన్ను మొదలుకొని మేమందరం నీ మాయచేత మోహితులమవుతాము; అయినా హే శివాపతీ! నీ చేష్టితమును, నీ అంతర్యమును నేను యథార్థంగా గ్రహిస్తున్నాను.”

Verse 90

संहारकाले संप्राप्ते सदेवानखिलान्मुनीन् । लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

“హే హరా! సంహారకాలము వచ్చినప్పుడు నీవు దేవులతో కూడిన సమస్త మునులను, అలాగే వర్ణాశ్రమవ్యవస్థ గల లోకములన్నిటిని ఉపసంహరించుదువు.”

Verse 91

तदा क्व ते महादेव पाप ब्रह्मवधादिकम् । पारतंत्र्यं न ते शंभो स्वैरं क्रीडेत्ततो भवान्

అప్పుడు ఓ మహాదేవా! బ్రహ్మహత్యాదివంటి ‘పాపం’ నీకు ఎక్కడ? ఓ శంభో! నీవు పరాధీనుడు కాడు; అందుచేత నీవు సంపూర్ణ స్వేచ్ఛతో లీలగా విహరిస్తావు।

Verse 92

अतीतब्रह्मणामस्थ्नां स्रक्कंठे तव भासते । तदातदा क्वानुगता ब्रह्महत्या तवानघ

గత బ్రహ్మల ఎముకల మాల నీ కంఠంలో ప్రకాశిస్తుంది; అప్పుడు-అప్పుడు, ఓ నిర్దోషుడా! బ్రహ్మహత్య పాపం నీలో ఎక్కడ నిలుస్తుంది—దేనికి అంటుకుంటుంది?

Verse 93

कृत्वापि सुमहत्पापं त्वां यः स्मरति भावतः । आधारं जगतामीशं तस्य पापं विलीयते

ఎంత గొప్ప పాపం చేసినా, హృదయభక్తితో నిన్ను స్మరించేవాడు—ఓ జగదాధార ఈశ్వరా! అతని పాపం లయమవుతుంది।

Verse 94

यथा तमो न तिष्ठेत संनिधावंशुमालिनः । तथा न भवभक्तस्य पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

సూర్యుని సన్నిధిలో చీకటి నిలవనట్లే, భవభక్తుని పాపం నిలవదు; అది త్వరగా క్షయమవుతుంది।

Verse 95

यश्चिंतयति पुण्यात्मा तव पादांबुजद्वयम् । ब्रह्महत्यादिकमपि पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

పుణ్యాత్ముడు నీ రెండు పద్మపాదాలను ధ్యానిస్తే, అతని బ్రహ్మహత్యాదిపాపమూ నశిస్తుంది।

Verse 96

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते । अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

హే జగత్పతే! ఎవరి వాక్కు నీ నామానురక్తమై ఉంటుందో, అతనిని పర్వతశిఖరమంత పాపరాశి కూడా బాధించదు।

Verse 97

रजसा तमसा विवर्धितं क्व नु पापं परितापदायकम् । क्व च ते शिव नाम मंगलं जनजीवातु जगद्रुजापहम्

రజస్సు-తమస్సులతో పెరిగి కేవలం తాపం కలిగించే పాపం ఎక్కడ? హే శివా! జనజీవాతువై జగద్రోగాలను హరించే నీ మంగళ నామం ఎక్కడ?

Verse 98

यदि जातुचिदंधकद्विषस्तवनामौष्ठपुटाद्विनिःसृतम् । शिवशंकर चंद्रशेखरेत्यसकृत्तस्य न संसृतिः पुनः

ఎప్పుడైనా అంధకద్వేషి అయిన నీ నామం ఎవరి పెదవుల నుంచి జారిపడినా, అతడు మళ్లీ మళ్లీ ‘శివ, శంకర, చంద్రశేఖర’ అని పలికితే, అతనికి పునః సంసృతి ఉండదు।

Verse 99

परमात्मन्परंधाम स्वेच्छा विधृत विग्रह । कुतूहलं तवेशेदं क्व पराधीनतेश्वरे

హే పరమాత్మా, హే పరంధామా! స్వేచ్ఛతో విగ్రహం ధరించువాడా, హే ఈశా—నీ ఈ ‘కుతూహలం’ ఏమిటి? సర్వేశ్వరునికి పరాధీనత ఎక్కడ?

Verse 100

अद्य धन्योस्मि देवेश यं न पश्यति योगिनः । पश्यामि तं जगन्मूलं परमेश्वरमक्षयम्

ఈ రోజు నేను ధన్యుడను, హే దేవేశా! యోగులు కూడా దర్శించలేని జగన్మూలమైన అక్షయ పరమేశ్వరుని నేను దర్శిస్తున్నాను।

Verse 110

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे

హే దేవా! నీ పాదయుగలముతో నాకు ఎప్పటికీ వియోగం కలగకూడదు. హే శంభో! ఇదే నా వరం; ఇతర ఏ వరమును నేను కోరను.

Verse 120

ब्रह्महत्यादि पापानि यस्या नाम्नोपि कीर्तनात् । त्यजंति पापिनं काशी सा केनेहोपमीयते

ఆమె నామకీర్తన మాత్రముచేతనే బ్రహ్మహత్యాది మహాపాపాలు పాపిని విడిచిపెడతాయి—అటువంటి కాశీని ఈ లోకంలో దేనితో పోల్చగలం?

Verse 130

महाश्मशानमासाद्य यदि देवाद्विपद्यते । पुनः श्मशानशयनं न क्वापि लभते पुमान्

మహాశ్మశానాన్ని చేరి ఎవడైనా దేవేచ్ఛచేత దేహత్యాగం చేస్తే, అతనికి మరెక్కడా మళ్లీ శ్మశానశయనం—అటువంటి మరణం—లభించదు.

Verse 150

तीर्थे कालोदके स्नात्वा कृत्वा तर्पणमत्वरः । विलोक्य कालराजं च निरयादुद्धरेत्पितॄन्

కాలోదక తీర్థంలో స్నానం చేసి వెంటనే తర్పణం చేసి, అనంతరం కాలరాజు (యమ)ను దర్శించితే పితృదేవతలను నరకం నుండి उद्धరించగలడు.