Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः

jyotirmaṃḍalamadhyastho dadṛśe puruṣākṛtiḥ | prajajvālātha kopena brahmaṇaḥ paṃcamaṃ śiraḥ

ఆ జ్యోతిర్మండల మధ్యలో పురుషాకారమైన ఒక రూపం దర్శనమిచ్చింది; తదనంతరం కోపంతో బ్రహ్ముని ఐదవ శిరస్సు అగ్నివలె జ్వలించింది।

ज्योतिःof the light
ज्योतिः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम्
मण्डलof the orb/circle
मण्डल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम् (समासाङ्ग)
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + स्थ (धातु √स्था, कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (मध्य + स्थ), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies पुरुषाकृतिः)
ददृशेwas seen/appeared
ददृशे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्
पुरुषाकृतिःa human-like form
पुरुषाकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (पुरुषस्य आकृतिः), स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्
प्रजज्वालblazed forth
प्रजज्वाल:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; उपसर्गः प्र-
अथthen
अथ:
Sambandha (अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle/conjunction): 'then/and then'
कोपेनwith anger
कोपेन:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम्
पञ्चमम्fifth
पञ्चमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies शिरः)
शिरःhead
शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis/seekers

Scene: Inside a radiant circle of light, a divine human-like silhouette becomes visible; at the same time, Brahmā’s extra head erupts with fiery brilliance, suggesting anger and hubris.

B
Brahmā
D
Divine Light (Jyotis)
P
Puruṣākṛti (person-form)

FAQs

Divine revelation confronts pride; anger and ego (even in gods) lead toward downfall and correction.

Kāśī (Vārāṇasī) is the larger sacred setting, where Śiva’s presence and governance are proclaimed.

No ritual is prescribed in this verse; it advances the narrative leading to the discipline of Brahmā through Bhairava.