Adhyaya 23
ఈ అధ్యాయంలో బ్రాహ్మణుడు శివశర్మ సత్యలోకంలో బ్రహ్మను సందేహం అడుగుతాడు. బ్రహ్మ ఆ ప్రశ్నను అంగీకరించి విషయాన్ని విష్ణువు గణులకు అప్పగిస్తాడు, వారి సమగ్ర జ్ఞానాన్ని వివరిస్తాడు. వైకుంఠానికి బయలుదేరిన గణులను శివశర్మ మరల ప్రశ్నించగా, వారు సప్తపురులు—అయోధ్య, మథుర, మాయాపురి (హరిద్వార), కాశీ, కాంచీ, అవంతీ, ద్వారావతి—ను చెప్పి, మోక్షం ప్రత్యేకంగా కాశీలో ఎందుకు స్థాపితమైందో వివరించుతారు. తదుపరి లోకాల క్రమబద్ధమైన విశ్వనిరూపణ వస్తుంది—భూలోకం నుండి భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః, సత్యలోకం వరకు; సత్యలోకం పైన వైకుంఠం, దాని పైన కైలాసం అని స్థానం నిర్దేశిస్తారు. ఈ స్థాయివారీ జగత్తులో కాశీ తారకక్షేత్ర మహిమ స్థిరపడుతుంది. ఆపై తత్త్వోపదేశంలో శివుడు స్వేచ్ఛాధీశ పరమేశ్వరుడు, వాక్మనసులకు అతీతమైన బ్రహ్మం, అయినా సాకారంగా దర్శనమిచ్చేవాడని చెప్పబడుతుంది. ప్రధాన సిద్ధాంతం—హరుడు, హరి వేరు కారు; శివ-విష్ణు ఐక్యమే సత్యం. చివరికి శివుడు విష్ణువుకు రాజ్యాభిషేకం చేసి ఇచ్ఛా-క్రియా-జ్ఞాన శక్తులను, మాయను ప్రసాదించి పాలనకార్యాలను అప్పగిస్తాడు. ఫలశ్రుతిలో పండుగలు, వివాహాలు, అభిషేకాలు, గృహప్రవేశం, అధికారప్రదానం వంటి శుభకార్యాల్లో ఈ పాఠం శ్రేయస్కరమని, సంతానం, ధనం, రోగనివారణ, బంధవిమోచనం, అమంగళశాంతి ఫలితాలనిచ్చేదని చెప్పబడింది.
Shlokas
Verse 1
शिवशर्मोवाच । सत्यलोकेश्वर विधे सर्वेषां प्रपितामह । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि न भयाद्वक्तुमुत्सहे
శివశర్ముడు పలికెను—హే సత్యలోకేశ్వర విధాత బ్రహ్మా, సమస్త జీవుల ప్రపితామహా! నాకు కొంత వినతిపెట్టాలనుంది; కాని భయముచేత చెప్పుటకు ధైర్యం చేయలేకున్నాను।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । यत्त्वं प्रष्टुमना विप्र ज्ञातं ते तन्मनोगतम् । पिपृच्छिषुस्त्वं निर्वाणं गणौ तत्कथयिष्यतः
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే విప్రా, నీవు ఏది అడగదలచుకున్నావో అది నీ మనస్సులో ఉన్నదని నేను ముందే తెలుసుకున్నాను। నిర్వాణం గురించి అడుగు; ఈ ఇద్దరు గణులు నీకు దానిని వివరించుదురు।
Verse 3
नेतयोर्विष्णुगणयोरगोचरमिहास्ति हि । सर्वमेतौ विजानीतो यत्किंचिद्ब्रह्मगो लके
ఈ ఇద్దరు విష్ణుగణుల గోచరానికి అతీతంగా ఇక్కడ ఏదీ లేదు. బ్రహ్మలోక పరిధిలో ఎక్కడ ఏది ఉన్నా, అది అంతా వీరిద్దరికీ తెలిసినదే।
Verse 4
इत्युक्त्वा सत्कृतास्ते वै ब्रह्मणा भगवद्गणाः । प्रणम्य लोककर्तारं तेऽपि हृष्टाः प्रतस्थिरे
ఇట్లు చెప్పి బ్రహ్ముడు ఆ భగవద్గణులను యథావిధిగా సత్కరించెను. లోకకర్తకు నమస్కరించి వారు కూడా హర్షంతో బయలుదేరిరి।
Verse 5
पुनः स्वयानमारुह्य वैकुंठमभितो ययुः । गच्छतापि पुनस्तत्र द्विजेनापृच्छितौ गणौ
వారు మళ్లీ తమ దివ్య విమానమును అధిరోహించి వైకుంఠమునకు దిశగా సాగిరి. వెళ్తూనే ఆ ద్విజుడు ఆ ఇద్దరు గణులను మరల ప్రశ్నించెను।
Verse 6
शिवशर्मोवाच । कियद्दूरे वयं प्राप्ता गंतव्यं च कियत्पुनः । पृच्छाम्यन्यच्च वां भद्रौ ब्रूतं प्रीत्या तदप्यहो
శివశర్ముడు అన్నాడు—మేము ఎంత దూరం వచ్చాము? ఇంకా ఎంత దూరం వెళ్లవలసి ఉంది? ఓ భద్రులారా, నేను మరొక విషయమును కూడా అడుగుచున్నాను; దయచేసి ప్రేమతో అది కూడా చెప్పండి।
Verse 7
कांच्यवंती द्वारवती काश्ययोध्या च पंचमी । मायापुरी च मथुरा पुर्यः सप्त विमुक्तिदाः
కాంచీ, ద్వారవతీ, కాశీ, ఐదవది అయోధ్య; మాయాపురీ (హరిద్వారం) మరియు మథురా—ఇవి ఏడు పురులు ముక్తిని ప్రసాదించేవి।
Verse 8
विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता । मुक्तिर्विश्वसृजा तत्किं मम मुक्तिर्न संप्रति
ఇతర ఆరు పురులను విడిచి, ముక్తి కాశీలోనే స్థిరంగా నిలిచింది—ఇది విశ్వసృష్టికర్త విధించిన నియమం. అట్లయితే నా ముక్తి ఇప్పుడే ఎందుకు కలగదు?
Verse 9
इति सर्वं मम पुरः प्रसादाद्वक्तुमर्हतम् । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य गणावूचतुरादरात्
‘కాబట్టి కరుణచేసి ఇవన్నీ నా ముందే చెప్పవలసినవి.’ ఈ మాటలు విని ఆ ఇద్దరు గణులు గౌరవంతో పలికారు।
Verse 10
गणावूचतुः । यथार्थं कथयावस्ते यत्पृष्टं भवतानघ । विष्णुप्रसादाज्जानीवो भूतंभाविभवत्तथा
గణులు అన్నారు—హే నిర్దోషుడా, మీరు అడిగినదాన్ని మేము యథార్థంగా చెబుతాము. విష్ణు ప్రసాదంతో మాకు భూతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం యథాతథంగా తెలిసి ఉంటుంది।
Verse 11
विप्रावभासते यावत्किरणैः पुष्पवंतयोः । तावतीभूः समुद्दिष्टा ससमुद्राद्रि कानना
హే విప్రా! పుష్పభరితమైన లోకంపై సూర్యకిరణాల కాంతి ఎంతదూరం వ్యాపిస్తుందో, అంతదూరమే భూమి విస్తృతి అని—సముద్రాలు, ద్వీపాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలతో సహా—చెప్పబడింది।
Verse 12
वियच्च तावदुपरि विस्तारपरिमंडलम् । योजनानां च नियुते भूमेर्भानुर्व्यवस्थितः
దాని పైన ఆకాశ విస్తృతి విశాల వృత్తాకార మండలంలా ఉంది; భూమి నుండి పది వేల యోజనాల దూరంలో భాను (సూర్యుడు) స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 13
भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः । नक्षत्रधं डलं सोमाल्लक्षयोजनमुच्छ्रितम्
భానువు పైన ఒక లక్ష యోజనాల దూరంలో క్షపాకరుడు (రాత్రికర్త) అయిన చంద్రుడు దర్శనమిస్తాడు; చంద్రుని పైన ఒక లక్ష యోజనాల ఎత్తున నక్షత్రమండలం ఉంది।
Verse 14
उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः । द्विलक्षे तु बुधाच्छुक्रः शुक्राद्भौमो द्विलक्षके
నక్షత్రమండలానికి పైన రెండు లక్షల యోజనాల దూరంలో సౌమ్యుడు (బుధుడు) ఉన్నాడు; బుధుని నుండి మరో రెండు లక్షల యోజనాలపై శుక్రుడు, శుక్రుని నుండి మరో రెండు లక్షల యోజనాలపై భౌముడు (మంగళుడు) స్థితుడై ఉన్నాడు।
Verse 15
माहेयादुपरिष्टाच्च सुरेज्यो नियुतद्वये । द्विलक्षयोजनोत्सेधः सौरिर्देवपुरोहितात्
మాహేయుడు (మంగళుడు) పైన ఇరవై వేల యోజనాల దూరంలో సురేజ్యుడు (బృహస్పతి) ఉన్నాడు; దేవపురోహితుడు (బృహస్పతి) పైన శౌరి (శని) రెండు లక్షల యోజనాల ఎత్తున ఉన్నాడు।
Verse 16
दशायुतसमुच्छ्रायं सौरेः सप्तर्षिमंडलम् । सप्तर्षिभ्यः सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवस्थितः
శని (సౌరి) పైగా పది వేల యోజనాల ఎత్తులో సప్తర్షి మండలం నిలిచియున్నది; సప్తర్షుల నుండి లక్ష యోజనాలు పైగా ధ్రువ నక్షత్రం అచలంగా స్థితమైయున్నది।
Verse 17
पादगम्यं हि यत्किंचिद्वस्त्वस्ति धरणीतले । तद्भूर्लोक इति ख्यातः साब्धिद्वीपाद्रिकाननम्
భూమి ఉపరితలంపై కాలినడకన చేరగలిగే ఏదైనా, అది ‘భూర్లోకము’ అని ప్రసిద్ధి—సముద్రాలు, ద్వీపాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలతో కూడిన లోకం।
Verse 18
भूर्लोकाच्च भुवर्लोको ब्रध्नावधिरुदाहृतः । आदित्यादाध्रुवं विप्र स्वर्लोक इति गीयते
భూర్లోకానికి పైగా భువర్లోకం బ్రధ్న ప్రాంతం వరకు విస్తరించిందని చెప్పబడింది; ఓ విప్రా, సూర్యుని నుండి ధ్రువం వరకు ‘స్వర్గలోకం’ అని గానము చేయబడుతుంది।
Verse 19
महर्लोकः क्षितेरूर्ध्वमेककोटिप्रमाणतः । कोटिद्वये तु संख्यातो जनो भूर्लोकतो जनैः
భూమికి పైగా మహర్లోకం ఒక కోటి (యోజన) పరిమాణముగా ఉంది; భూర్లోకానికి రెండు కోట్లు పైగా జనలోకం అని ప్రమాణజ్ఞులు లెక్కిస్తారు।
Verse 20
चतुष्कोटिप्रमाणस्तु तपोलोकोऽस्ति भूतलात् । उपरिष्टात्क्षितेरष्टौ कोटयः सत्यमीरितम्
భూతలానికి పైగా తపోలోకం నాలుగు కోట్లు (యోజన) పరిమాణముగా ఉంది; భూమికి ఇంకా పైగా ఎనిమిది కోట్లు దూరంలో సత్యలోకం ఉందని ప్రకటించబడింది।
Verse 21
सत्यादुपरि वैकुंठो योजनानां प्रमाणतः । भूर्लोकात्परिसंख्यातः कोटिषोडशसंमितः
సత్యలోకమునకు పైగా వైకుంఠధామము యోజనప్రమాణముగా ఉన్నది. భూలోకమునుండి దాని దూరము పదహారు కోట్లు (యోజనాలు) అని లెక్కించబడును.
Verse 22
यत्रास्ते श्रीपतिः साक्षात्सर्वेषामभयप्रदः । ततस्तु षोडशगुणः कैलासोऽस्ति शिवालयः
అక్కడ సాక్షాత్తు శ్రీపతి (విష్ణువు) నివసించుచున్నాడు, సమస్తులకు అభయప్రదాత. దాని తరువాత పదహారు రెట్లు ఎత్తుగా కైలాసము—శివాలయము—ఉన్నది.
Verse 23
पार्वत्या सहितः शंभुर्गजास्य स्कंद नंदिभिः । यत्र तिष्ठति विश्वेशः सकलः स परः स्मूतः
అక్కడ పార్వతితో కూడిన శంభువు, గజాననుడు, స్కందుడు, నందితో సహా నిలిచియున్నాడు. యెక్కడ విశ్వేశుడు సంపూర్ణంగా నివసించునో, అదే పరమస్థితి అని చెప్పబడింది.
Verse 24
तस्य देवस्य खेलोऽयं स्वलीला मूर्तिधारिणः । स विश्वेश इति ख्यात स्तस्याज्ञाकृदिदं जगत्
ఈ జగత్తు స్వలీలతో రూపం ధరించు ఆ దేవుని దివ్యక్రీడ మాత్రమే. ఆయన ‘విశ్వేశుడు’ అని ఖ్యాతి పొందినవాడు; ఈ లోకం ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారమే నడుచును.
Verse 25
सर्वेषां शासकश्चासौ तस्य शास्ता न चापरः । स्वयं सृजति भूतानि स्वयं पाति तथात्ति च
ఆయనే సమస్తులకు శాసకుడు; ఆయనకు పైగా మరొక శాస్తా లేడు. ఆయనే స్వయంగా భూతజాతిని సృష్టించును, ఆయనే రక్షించును, అలాగే చివరికి లయముచేయును.
Verse 26
सर्वज्ञ एकः स प्रोक्तः स्वेच्छाधीन विचेष्टितः । तस्य प्रवतर्कः कोपि नहि नैव निवर्तकः
ఆయనే ఏకైక సర్వజ్ఞ ప్రభువు; ఆయన క్రియలు స్వేచ్ఛాధీనమైనవి. ఆయనను ప్రశ్నించువాడు లేడు; ఆయనను ఆపి తిరిగించువాడూ లేడు.
Verse 27
अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम् । सर्वव्यापि सदा नित्यं सत्यं द्वैतविवर्जितम्
అమూర్తమైన పరబ్రహ్మనే శ్రుతులు సమూర్తంగా కూడా ఉపదేశించాయి. అది సర్వవ్యాపి, సదా నిత్యం, సత్యం, ద్వైతరహితం.
Verse 28
सर्वेभ्यः कारणेभ्यश्च परात्परतरं परम् । आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुतयो यत्प्रचक्षते
సర్వ కారణాలకు అతీతంగా, ‘అతీతం’ అని చెప్పబడిన దానికన్నా కూడా అతీతంగా పరముడు ఉన్నాడు. శ్రుతులు ఆనందమే బ్రహ్మ స్వరూపమని ప్రకటిస్తాయి.
Verse 29
संविदं तेन यं वेदा विष्णुर्वेद न वै विधिः । यतो वाचो निवर्तंते ह्यप्राप्य मनसा सह
ఏ చైతన్యంతో వేదాలు తెలిసివస్తాయో, దానిని విష్ణువు తెలుసుకొనును; విధి (బ్రహ్మ)కూడా కాదు. దానిని అందుకోలేక వాక్కు, మనస్సుతో కూడి, తిరిగి వస్తాయి.
Verse 30
स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः
ఆ పరమజ్యోతి స్వయంప్రకాశము; అది సమస్తుల హృదయమందు నివసించును. యోగులకు గమ్యమైనది, కాని అనిర్వచనీయం—ప్రత్యక్ష ప్రమాణానికే గోచరం.
Verse 31
नानारूपोप्यरूपो यः सर्वगोपि न गोचरः । अनंतोप्यंतक वपुः सर्ववित्कर्मवर्जितः
అనేక రూపాలలో కనిపించినా నిజానికి నిరాకారుడు; సర్వవ్యాపి అయినా ఇంద్రియాలకు గోచరుడు కాడు; అనంతుడైనా అంతకరూపం ధరించువాడు; సర్వజ్ఞుడైనా కర్మస్పర్శరహితుడు—ఆయనే ప్రభువు।
Verse 32
तस्येदमैश्वरं रूपं खंडचंद्रावतंसकम् । तमालश्यामलगलं स्फुरद्भालविलोचनम्
ఇది ఆయన ఐశ్వర్యమయ స్వరూపం—జటలలో ఖండచంద్రావతంసం; తమాలవృక్షంలా శ్యామమైన కంఠం; లలాటంపై స్ఫురించే దివ్య నేత్రం।
Verse 33
लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम् । गंगातरंगसत्संग सदाधौतजटातटम्
ఎడమ భాగం అర్ధనారీశ్వర రూపంగా ప్రకాశించును; మిగతా అవయవాలు శుభ ఆభరణాలతో అలంకృతం; గంగ తరంగాల సత్సంగంతో ఆయన జటాతటం నిత్యం ధౌతమై ఉంటుంది।
Verse 34
स्मरांगरजःपुंज पूजितावयवोज्ज्वलम् । विचित्रगात्रविधृतमहाव्यालविभूषणम्
స్మరుని దగ్ధదేహ భస్మరాశులతో పూజింపబడినట్లుగా ఆయన అవయవాలు ప్రకాశిస్తాయి; ఆయన విచిత్ర గాత్రంపై మహావ్యాలాలు (మహాసర్పాలు) ఆభరణాలుగా ధరించబడ్డాయి।
Verse 35
महोक्षस्यंदनगमं विरुताजगवायुधम् । गजाजिनोत्तरासंगं दशार्धवदनं शुभम्
మహోక్షుడు (నంది)నే యానంగా చేసుకొని గమనించువాడు; విరాట అజగవ (మహాధనుస్సు)ను ఆయుధంగా ధరించువాడు; గజచర్మాన్ని ఉత్తరాసంగంగా ధరించినవాడు; మరియు ఆయన శుభ ముఖం దశ-అష్ట (పద్దెనిమిది) రూపాలతో ప్రకాశించును।
Verse 36
उत्त्रासित महामृत्यु महाबलगणावृतम् । शरणार्थिकृतत्राणं नत निर्वाणकारणम् । मनोरथपथातीतं वरदानपरायणम्
ఆయన మహామృత్యువునే భయపెడతాడు; మహాబల గణసమూహాలతో పరివృతుడై ఉంటాడు. శరణు కోరినవారికి రక్షణనిచ్చేవాడు; నమస్కరించిన భక్తునికి నిర్వాణకారణమవుతాడు. లోకమనోరథ మార్గాలకు అతీతుడై, వరదానమందే పరాయణుడు।
Verse 37
तस्य तत्त्वस्वरूपस्य रूपातीतस्य भो द्विज । परावरे रुद्ररूपे सर्वेव्याप्यावतिष्ठत
ఓ ద్విజా, ఆయన తత్త్వస్వరూపుడు, రూపాతీతుడు. పరలోకములోనూ అపరలోకములోనూ రుద్రరూపంగా నిలిచి, సర్వత్ర వ్యాపించి సర్వత్ర స్థిరంగా ఉన్నాడు।
Verse 38
निराकारोपि साकारः शिव एव हि कारणम । मुक्तये भुक्तये वापि न शिवान्मोक्षदो परः
ఆయన నిరాకారుడైనా సాకారుడే; కారణం శివుడే. ముక్తికైనా భుక్తికైనా, మోక్షదాత శివునికంటే పరుడు లేడు।
Verse 39
यथा तेनाखिलं ह्येतत्पार्वतीपतिसात्कृतम । इदं चराचरं सर्वं दृश्यादृश्यमरूपिणा
ఈ విధంగా పార్వతీపతి సమస్త జగత్తును తనదిగా చేసుకున్నాడు—చరాచరమంతా, దృశ్యమూ అదృశ్యమూ—ఆ నిరాకారుడైన ప్రభువుచే।
Verse 40
तथा मृडानीकांतेन विष्णुसादखिलंजगत । विधाय क्रीड्यते विप्र नित्यं स्वच्छंद लीलया
అలాగే, ఓ విప్రా, మృడానీకాంతుడు సమస్త జగత్తును విష్ణువశం చేశాడు; అలా ఏర్పాటు చేసి, తన స్వచ్ఛంద లీలతో నిత్యం క్రీడిస్తాడు।
Verse 41
यथाशिवस्तथा विष्णुर्यथाविष्णुस्तथा शिवः । अंतरं शिवविष्ण्वोश्च मनागपि न विद्यते
శివుడు యెట్లయితే ఉన్నాడో అలాగే విష్ణువు; విష్ణువు యెట్లయితే ఉన్నాడో అలాగే శివుడు. శివ-విష్ణువుల మధ్య కణమాత్రమైన భేదమూ లేదు.
Verse 42
आहूय पूर्वं ब्रह्मादीन्समस्तान्देवतागणान् । विद्याधरोरगादींश्च सिद्धगंधर्वचारणान्
మొదట బ్రహ్మాది సమస్త దేవగణాలను ఆహ్వానించాడు; తరువాత విద్యాధరులు, నాగులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, చారణులను కూడా పిలిపించాడు.
Verse 43
निजसिंहासनसमं कृत्वा सिंहासनं शुभम् । उपवेश्य हरिं तत्र च्छत्रं कृत्वा मनोहरम्
తన సింహాసనానికి సమానమైన శుభాసనాన్ని సిద్ధం చేసి, అక్కడ హరిని కూర్చోబెట్టి, మనోహరమైన రాజఛత్రాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
Verse 44
श्लक्ष्णं कोटिशलाकं च विश्वकर्मविनिर्मितम् । पांडुरं रत्नदंडं च स्थूलमुक्तावलंबितम्
ఆ ఛత్రం మృదువుగా, కోటి శలాకలతో కూడి, విశ్వకర్మ నిర్మితమై; ధవళంగా, రత్నదండంతో, పెద్ద ముత్యాల అలంకారాలతో వేలాడుతూ ఉండెను.
Verse 45
कलशेन विचित्रेण ह्युपरिष्टाद्विराजितम् । सहस्रयोजनायामं सर्वरत्नमयं शुभम्
పైభాగంలో విచిత్రమైన కలశంతో అది విరాజిల్లింది. అది మంగళకరమైనది—సహస్ర యోజనాల పొడవు ఉన్నట్లుగా విస్తరించి—సర్వ రత్నమయంగా నిర్మితమైంది.
Verse 46
पट्टसूत्रमयैरम्यैश्चामरैश्च परिष्कृतम् । राजाभिषेकयोग्यैश्च द्रव्यैः सर्वौषधादिभिः
అది సన్నని పట్టు దారాలతో చేసిన మనోహర చామరాలతో అలంకరింపబడింది; రాజాభిషేకానికి తగిన ద్రవ్యములు, సమస్త ఔషధి-వనస్పతులు మొదలైనవాటితో సుసంపన్నమైంది।
Verse 47
प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुंभैर्मनोहरैः । सिद्धार्थाक्षतदूर्वाभिर्मंत्रैः स्वयमुपस्थितैः
ప్రత్యక్ష తీర్థజలంతో నిండిన ఐదు మనోహర కుంభములు, సిద్ధార్థము (ఆవాలు), అక్షతలు, దూర్వా గడ్డి, అలాగే స్వయంగా ప్రత్యక్షమైనట్లైన మంత్రములతో (క్రియ) సుసిద్ధమైంది।
Verse 48
देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनीय मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश
దేవులు, ఋషులు, సిద్ధులు, ఫణిధర నాగరాజుల వంశముల నుండికూడా మంగళకరమైన కన్యలు—పదహారు పదహారుగా—తెప్పించబడినారు।
Verse 49
वीणामृदंगाब्जभेरी मरु डिंडिमझर्झरैः । आनकैः कांस्यतालाद्यै र्वाद्यैर्ललितगायनैः
వీణ, మృదంగ, పద్మసదృశ డమరు, భేరి, మరు, డిండిమ, ఝర్ఝర; అలాగే ఆనక, కాంస్య తాళములు మొదలైన వాద్యములు మరియు లలిత గానములతో (ఉత్సవం) మ్రోగింది।
Verse 50
ब्रह्मघोषमहारावैरापूरितनभोंगणे । शुभे तिथौ शुभे लग्ने ताराचंद्रबलान्विते
బ్రహ్మఘోష మహానాదములతో ఆకాశమండలం నిండిపోయింది; శుభ తిథి, శుభ లగ్నము, అనుకూల తారా-చంద్రబలములతో యుక్తమైన వేళ (క్రియ) నిర్వహించబడింది।
Verse 51
आबद्धमुकुटं रम्यं कृतकौतुकमंगलम् । मृडानीकृतशृंगारं सुश्रिया सुश्रियायुतम्
అతడు సుందరంగా బిగించిన మకుటాన్ని ధరించి, కౌతుక-మంగళ సూచక శుభచిహ్నాలతో అలంకృతుడై దర్శనమిచ్చెను. మృడానీ (పార్వతి) స్వయంగా కూర్చిన శృంగారంతో సుసజ్జితుడై, శ్రీ-శోభలతో యుక్తుడై ప్రకాశించెను.
Verse 52
अभिषिच्य महेशेन स्वयं ब्रह्मांडमंडपे । दत्तं समस्तमैश्वर्यं यन्निजं नान्यगामि च
బ్రహ్మాండ-మండపంలో స్వయంగా మహేశుడు అతనికి అభిషేకం చేసి, సమస్త ఐశ్వర్యాన్ని—తన స్వభావసిద్ధ అధిపత్యాన్నే—అతనికి ప్రసాదించాడు; అది మరెవరికీ వెళ్లదు.
Verse 53
ततस्तुष्टाव देवेशः प्रमथैः सह शार्ङ्गिणम् । ब्रह्माणं लोककर्तारमुवाच च वचस्त्विदम्
అనంతరం దేవేశుడు ప్రమథులతో కలిసి శార్ఙ్గిణి (విష్ణు)ను స్తుతించాడు; లోకకర్త బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఈ వాక్యములు పలికెను.
Verse 54
मम वंद्यस्त्वयं विष्णुः प्रणमत्वममुं हरिम् । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रो ननाम गरुडध्वजम्
“ఈ విష్ణువు నాకు కూడా వందనీయుడు—నీవు ఈ హరికి నమస్కరించు.” అని చెప్పి, స్వయంగా రుద్రుడు గరుడధ్వజుడైన ప్రభువుకు నమస్కరించెను.
Verse 55
ततो गणेश्वरैः सर्वैंर्ब्रह्मणा च मरुद्गणैः । योगिभिः सनकाद्यैश्च सिद्धैर्देवर्षिभिस्तथा
అనంతరం సమస్త గణేశ్వరులు, అలాగే బ్రహ్మా మరియు మరుద్గణములు; యోగులు, సనకాది ఋషులు; సిద్ధులు మరియు దేవర్షులు కూడా—
Verse 56
विद्याधरैः सगंधर्वैर्यक्षरक्षोप्सरोगणैः । गुह्यकैश्चारणैर्भूतैः शेष वासुकि तक्षकैः
విద్యాధరులు గంధర్వులతో కూడి, యక్ష-రాక్షస-అప్సరాగణములతో; గుహ్యకులు, చారణులు, భూతములతో; అలాగే శేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు—వారందరిచేత—
Verse 57
पतत्रिभिः किंनरैश्च सर्वैः स्थावरजंगमैः । ततो जयजयेत्युक्त्वा नमोस्त्विति नमोस्त्विति
పక్షులు, కిన్నరులు, అలాగే సమస్త స్థావర-జంగమ జీవులచేత. ఆపై “జయ జయ” అని పలికి, వారు మళ్లీ మళ్లీ—“నమోఽస్తు, నమోఽస్తు!” అని అన్నారు.
Verse 58
ततोहरिर्महेशेन संसदि द्युसदां तदा । एतैर्महारवै रम्यैश्चानर्चि परमार्चिषा
అప్పుడు ద్యుసదుల సభలో మహేశ్వరుడు, ఈ రమ్యమైన మహారవ జయధ్వనులతో కూడి, పరమ తేజస్సుతో హరిని ఆరాధించాడు.
Verse 59
त्वं कर्ता सर्वभूतानां पाता हर्ता त्वमेव च । त्वमेव जगतां पूज्यस्त्वमेव जगदीश्वरः
నీవే సమస్త భూతములకు కర్తవు; నీవే వారి పాలకుడవు, హర్తవు కూడా. నీవే లోకాల పూజ్యుడు; నీవే జగదీశ్వరుడు.
Verse 60
दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम् । अजेयस्त्वं च संग्रामे ममापि हि भविष्यसि
నీవు ధర్మ-అర్థ-కామములకు దాతవు; దుర్నయకారులను శిక్షించువాడవు. యుద్ధంలో నీవు అజేయుడవు; నాకు కూడా నిశ్చయంగా నీవే రక్షక-ఆధారమవుతావు.
Verse 61
इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिस्तथोत्तमा । शक्तित्रयमिदं विष्णो गृहाण प्रापितं मया
ఇచ్ఛాశక్తి, క్రియాశక్తి, పరమ జ్ఞానశక్తి—ఓ విష్ణూ, ఈ త్రిశక్తిని నేను సమర్పించితిని; దయచేసి స్వీకరించుము.
Verse 62
त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्
హే హరి, నిన్ను ద్వేషించువారిని నేను నిశ్చయంగా సమస్త ప్రయత్నంతో శిక్షింతును; హే విష్ణూ, నీ భక్తులకు నేను ఉత్తమ నిర్వాణాన్ని ప్రసాదింతును.
Verse 63
मायां चापि गृहाणेमां दुष्प्रणोद्यां सुरासुरैः । यया संमोहितं विश्वमकिंचिज्ज्ञं भविष्यति
ఈ మాయను కూడా స్వీకరించుము—దేవాసురులకైనా తొలగించుట దుర్లభమైనది; దీని మోహముచే సమస్త జగత్తు ఏమీ తెలియనట్టుగా అవుతుంది.
Verse 64
वामबाहुर्मदीयस्त्वं दक्षिणोसौ पितामहः । अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि
నీవు నా వామబాహువు; ఆ పితామహుడు (బ్రహ్మ) దక్షిణబాహువు. ఈ విధాత (బ్రహ్మ)కూ నీవే రక్షకుడవు, ఒక విధంగా జనకుడవు కూడా అవుతావు.
Verse 65
वैकुंठैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरः स्वयम् । कैलासे प्रमथैः सार्धं स्वैरं क्रीडत्युमापतिः
ఇట్లు హరి యొక్క వైకుంఠైశ్వర్యాన్ని పొందిన హరుడు స్వయంగా—ఉమాపతి—కైలాసమందు ప్రమథులతో కలిసి స్వేచ్ఛగా విహరించుచున్నాడు.
Verse 66
तदा प्रभृति देवोसौ शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । त्रैलोक्यमखिलं शास्ति दानवांतकरो हरिः
అప్పటినుంచి శార్ఙ్గధన్వి, గదాధరుడైన హరి దేవుడు సమస్త త్రిలోకాలను పాలించి దానవులను సంహరిస్తాడు।
Verse 67
इति ते कथिता विप्र लोकानां च परिस्थितिः । इदानीं कथयिष्यावस्तवनिर्वाण कारणम्
హే విప్రా! ఈ విధంగా లోకాల స్థితిని నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు నీ నిర్వాణం (మోక్షం)కు కారణాన్ని చెప్పుదును।
Verse 68
इदं तु परमाख्यानं शृणुयाद्यः समाहितः । स्वर्लोकमभिगम्याथ काश्यां निर्वाणमाप्नुयात्
ఎవడు సమాహితచిత్తంతో ఈ పరమ పుణ్యాఖ్యానాన్ని వింటాడో, అతడు స్వర్గలోకాన్ని పొందిన తరువాత కాశీలో నిర్వాణం (మోక్షం) పొందుతాడు।
Verse 69
यज्ञोत्सवे विवाहे च मंगलेष्वखिलेष्वपि । राज्याभिषेक समये देवस्थापनकर्मणि
యజ్ఞోత్సవంలో, వివాహంలో, అలాగే సమస్త మంగళకార్యాలలో; రాజ్యాభిషేక సమయంలో మరియు దేవస్థాపన కర్మలో కూడా।
Verse 70
सर्वाधिकारदानेषु नववेश्मप्रवेशने । पठितव्यं प्रयत्नेन तत्कार्य परिसिद्धये
సర్వాధికార దానాలలోను, నూతన గృహప్రవేశంలోను, ఆ కార్యం సంపూర్ణంగా సిద్ధించుటకు దీనిని శ్రద్ధతో పఠించవలెను।
Verse 71
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनवान्भवेत् । व्याधितो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात्
సంతానం లేనివాడు కుమారుని పొందును, దరిద్రుడు ధనవంతుడగును. రోగి రోగమునుండి విముక్తుడగును, బంధితుడు బంధనమునుండి విడుదల పొందును।
Verse 72
जप्यमेतत्प्रयत्नेन सततं मंगलार्थिना । अमंगलानां शमनं हरनारायणप्रियम
మంగళాన్ని కోరువాడు దీనిని ఎల్లప్పుడూ శ్రమతో జపించవలెను. ఇది అమంగళాలను శమింపజేసి, హరుడు (శివుడు) మరియు నారాయణుడు (విష్ణువు)కు ప్రియమైనది।