Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

वामबाहुर्मदीयस्त्वं दक्षिणोसौ पितामहः । अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि

Transliteration

vāmabāhurmadīyastvaṃ dakṣiṇosau pitāmahaḥ | asyāpi hi vidheḥ pātā janitāpi bhaviṣyasi

Translation

నీవు నా వామబాహువు; ఆ పితామహుడు (బ్రహ్మ) దక్షిణబాహువు. ఈ విధాత (బ్రహ్మ)కూ నీవే రక్షకుడవు, ఒక విధంగా జనకుడవు కూడా అవుతావు.

Word by Word

• वामबाहुः: the left arm
• वामबाहुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (वामः बाहुः)

• मदीयः: my
• मदीयः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मदीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्वत्ववाचक विशेषण (my)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दक्षिणः: right
• दक्षिणः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (right)

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (that one)

• पितामहः: Grandfather (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक (also/even)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• विधेः: of Brahmā (the Ordainer)
• विधेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पाता: protector
• पाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पा (धातु) → पातृ (प्रातिपदिक; तृ-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (protector)

• जनिता: begetter
• जनिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन् (धातु) → जनितृ (प्रातिपदिक; तृ-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (begetter/creator)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक (also)

• भविष्यसि: you will be
• भविष्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Śiva (Hara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other Ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic cosmic body: the speaker identifies Viṣṇu as the left arm and Brahmā as the right; Brahmā appears as the ordained creator, while Viṣṇu stands as protector, all within a single radiant mandala suggesting one integrated divinity.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Brahmā (Pitāmaha, Vidhātā)
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic vision presents coordinated divine functions—protection, creation, and governance—within a unified sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Kāśīkhaṇḍa, whose central glorification is Kāśī as a supreme liberating realm.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it is theological, describing divine roles and relationships.