Adhyaya 15

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु पत्नि महाभागे लोपामुद्रे सधर्मिणि । कथा विष्णुगणाभ्यां च कथितां शिवशर्मणे

అగస్త్యుడు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతి భార్య లొపాముద్రా, ధర్మసహచరిణీ! విష్ణుగణులిద్దరు శివశర్మునకు చెప్పిన కథను నీవు వినుము.

Verse 2

शिवशर्मोवाच । अहो गणौ विचित्रेयं श्रुता चांद्रमसी कथा । उडुलोककथां ख्यातं विष्वगाख्यानकोविदौ

శివశర్ముడు పలికెను—అహో, హే ఇద్దరు గణులారా! నేను ఈ చాంద్రమసీ కథను అద్భుతంగా విన్నాను. ఉడులోక ప్రసిద్ధ కథను చెప్పుటలో మీరు విశ్వవిఖ్యాత ఆఖ్యానకోవిదులు.

Verse 4

गणावूचतुः । पुरा सिसृक्षतः सृष्टिं स्रष्टुरंगुष्ठपृष्ठतः । दक्षः प्रजाविनिर्माणे दक्षो जातः प्रजापतिः । षष्टिर्दुहितरस्तस्य तपोलावण्यभूषणाः । सर्वलावण्यरोहिण्यो रोहिणीप्रमुखाः शुभाः

గణులు పలికిరి—పూర్వకాలంలో స్రష్టా సృష్టిని సృష్టించదలచినప్పుడు, ఆయన బొటనవేలి వెనుకభాగం నుండి దక్షుడు ప్రాదుర్భవించాడు. ప్రజాసృష్టిలో నిపుణుడై దక్షప్రజాపతిగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. అతనికి తపస్సు-లావణ్యాలతో అలంకృతమైన అరవై శుభకన్యలు ఉండిరి; సర్వలావణ్యంతో ప్రకాశించువారై, రోహిణీ ప్రధానముగా ఉండిరి।

Verse 5

ताभिस्तप्त्वा तपस्तीव्रं प्राप्य वैश्वेश्वरीं पुरीम् । आराधितो महादेवः सोमः सोमविभूपणः

వారు తీవ్రమైన తపస్సు చేసి వైశ్వేశ్వరీ పురి (కాశీ)ని చేరిరి. అక్కడ మహాదేవుని యథావిధిగా ఆరాధించిరి; అలాగే సోమవిభూషణుడైన సోముని కూడా ప్రసన్నం చేసిరి।

Verse 6

यदा तुष्टोयमीशानो दातुं वरमथाययौ । उवाच च प्रसन्नात्मा याचध्वं वरमुत्तमम्

ఈ ఈశానుడు తృప్తిచెంది వరం ఇవ్వుటకు ముందుకు వచ్చినప్పుడు, ప్రసన్నహృదయుడై పలికెను—“ఉత్తమ వరమును కోరుడి।”

Verse 7

शंभोर्वाक्यमथाकर्ण्य ऊचुस्ताश्च कुमारिकाः । यदि देयो वरोऽस्माकं वरयोग्याः स्म शंकर

శంభువు మాటలు విని ఆ కుమారికలు పలికిరి—“హే శంకరా, మాకు వరం ఇవ్వదలచినచో, మేము వరయోగ్యులమే।”

Verse 8

भवतोपि महादेव भवतापहरो हि यः । रूपेण भवता तुल्यः स नो भर्ता भवत्विति

“హే మహాదేవా, మీ గర్వమును సైతం హరించగలవాడు, రూపములో మీతో సమానుడైనవాడు—అతడే మా భర్త కావాలి; అతడే మా నాథుడగుగాక।”

Verse 9

लिंगं संस्थाप्य सुमहन्नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । वारणायास्तटे रम्ये संगमेश्वरसन्निधौ

వారు వారణా నది యొక్క రమ్య తీరంలో, సంగమేశ్వర సన్నిధిలో, ‘నక్షత్రేశ్వర’ అనే మహత్తర లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు।

Verse 10

दिव्यं वर्ष सहस्रं तु पुरुषायितसंज्ञितम् । तपस्तप्तं महत्ताभिः पुरुषैरपि दुष्करम्

‘పురుషాయిత’ అని ప్రసిద్ధమైన వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాల పాటు వారు మహత్తర తపస్సు చేశారు—అది పురుషులకైనా అత్యంత దుర్లభమైన సాధన।

Verse 11

ततस्तुष्टो हि विश्वेशो व्यतरद्वरमुत्तमम् । सर्वासामेकपत्नीनामकत्रे स्थिरचेतसाम्

అప్పుడు ప్రసన్నుడైన విశ్వేశ్వరుడు పరమ వరాన్ని ప్రసాదించాడు—స్థిరచిత్తులైన మీ అందరికీ కలిసి ఒకే భర్త కలుగును (ఒకే ప్రభువుకు సహపత్నులుగా)।

Verse 12

श्री विश्वेश्वर उवाच । न क्षांतं हि तपोत्युग्रमेतदन्याभिरीदृशम् । पुराऽबलाभिस्तस्माद्वो नाम नक्षत्रमत्र वै

శ్రీ విశ్వేశ్వరుడు పలికెను—“మీ వంటి ఇతర స్త్రీలు ఇంతటి అత్యుగ్ర తపస్సును పూర్వం సహించలేదు. అందుచేత ఇక్కడ మీ పేరు ‘నక్షత్ర’ అవుతుంది.”

Verse 13

पुरुषायितसंज्ञेन तप्तं यत्तपसाधुना । भवतीभिस्ततः पुंस्त्वमिच्छया वो भविष्यति

“‘పురుషాయిత’ అనే తపస్సును మీరు శాస్త్రోక్తంగా నిర్వహించారు; అందుచేత మీ స్వేచ్ఛానుసారం మీకు పుంస్త్వం—పురుషస్థితి—లభిస్తుంది.”

Verse 14

ज्योतिश्चक्रे समस्तेऽस्मिन्नग्रगण्या भविष्यथ । मेषादीनां च राशीनां योनयो यूयमुत्तमाः

ఈ సమస్త జ్యోతిచక్రంలో మీరు అగ్రగణ్యులుగా లెక్కింపబడుదురు; మేషాది రాశులకును మీరు ఉత్తమ యోనులు—ఉద్భవానికి శ్రేష్ఠ మూలములు—అగుదురు.

Verse 15

ओषधीनां सुधायाश्च ब्राह्मणानां च यः पतिः । पतिमत्यो भवत्योपि तेन पत्या शुभाननाः

ఔషధములకును, సుధకును, బ్రాహ్మణులకును యెవడు పతి అయినవాడో—ఆ శుభపతిచేత, హే శుభాననులారా, మీరూ ‘పతిమతులు’గా, సత్పాలక-సంపన్నులై సౌభాగ్యవతులగుదురు.

Verse 16

भवतीनामिदं लिंगं नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । पूजयित्वा नरो गंता भवतीलोकमुत्तमम्

ఈ లింగము మీకే చెందినది; ఇది ‘నక్షత్రేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి. దీనిని పూజించిన నరుడు మీ ఉత్తమ లోకమును పొందును.

Verse 17

उपरिष्टान्मृगांकस्य लोको वस्तु भविष्यति । सर्वासां तारकाणां च मध्ये मान्या भविष्यथ

చంద్రుని పైన మీ నివాసలోకము ఉండును; మరియు సమస్త తారల మధ్య మీరు మధ్యస్థానమందు కూడా గౌరవింపబడుదురు.

Verse 18

नक्षत्रपूजका ये च नक्षत्रव्रतचारिणः । ते वो लोके वसिष्यंति नक्षत्र सदृशप्रभाः

నక్షత్రములను పూజించువారును, నక్షత్రవ్రతమును ఆచరించువారును—అటువంటి వారు మీ లోకమందు నివసింతురు; నక్షత్రసమాన కాంతితో ప్రకాశింతురు.

Verse 19

नक्षत्रग्रहराशीनां बाधास्तेषां कदाचन । न भविष्यंति ये काश्यां नक्षत्रेश्वरवीक्षकाः

కాశీలో నక్షత్రేశ్వరుని దర్శించి శరణు పొందినవారికి నక్షత్ర, గ్రహ, రాశుల వల్ల కలిగే బాధలు ఎప్పటికీ కలగవు।

Verse 20

अगस्त्य उवाच । अतिथित्वमवाप नेत्रयोर्बुधलोकः शिवशर्मणस्त्वथ । गणयोर्भगणस्य संकथां कथयित्रो रिति विष्णुचेतसोः

అగస్త్యుడు పలికెను—అనంతరం బుధలోకాన్ని పొందిన శివశర్మ ఆ ఇద్దరు గణులను అతిథులుగా సత్కరించాడు; విష్ణునందే స్థిరచిత్తులైన వారు ఆ నక్షత్రగణకథను వివరించారు।

Verse 21

शिवशर्मोवाच । कस्य लोकोयमतुलो ब्रूतं श्रीभगवद्गणौ । पीयूषभानोरिव मे मनः प्रीणयतेतराम्

శివశర్మ పలికెను—హే శ్రీభగవానుని పూజ్య గణులారా, ఈ అపూర్వ లోకం ఎవరిది చెప్పండి. అమృతచంద్రునివలె నా మనస్సు అత్యంత ఆనందిస్తోంది।

Verse 22

गणावूचतुः । शिवशर्मञ्छृणु कथामेतां पापापहारिणीम् । स्वर्गमार्गविनोदाय तापत्रयविनाशिनीम्

గణులు పలికిరి—హే శివశర్మా, పాపాలను హరించే ఈ కథను వినుము; ఇది స్వర్గమార్గంలో ఆనందాన్ని కలిగించి త్రితాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 23

योसौ पूर्वं महाकांतिरावाभ्यां परिवर्णितः । साम्राज्यपदमापन्नो द्विजराजस्तवाग्रतः

మేము ముందుగా వర్ణించిన మహాకాంతిమంతుడు ఇదే; అతడు ఇప్పుడు సామ్రాజ్యపదాన్ని పొందాడు. ఆ ద్విజరాజుడు నీ ముందే నిలిచియున్నాడు।

Verse 24

दक्षिणा राजसूयस्य येन त्रिभुवनं कृता । तपस्तताप योत्युग्रं पद्मानां दशतीर्दश

యేన రాజసూయయజ్ఞ దక్షిణా త్రిభువనమంతటా వ్యాపించేలా చేయబడెను; అతడు పద్మముల దశ-దశ దశతులవరకు, అనగా అపారకాలము, అత్యుగ్ర తపస్సు చేసెను।

Verse 25

अत्रिनेत्रसमुद्भूतः पौत्रो वै द्रुहिणस्य यः । नाथः सर्वौषधीनां च ज्योतिषां पतिरेव च

అత్రి నేత్రమునుండి జన్మించినవాడు, ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) యొక్క పౌత్రుడు; అతడే సమస్త ఔషధములకు నాథుడు, జ్యోతిష్కములకు కూడా అధిపతి।

Verse 26

निर्मलानां कलानां च शेवधिर्यश्च गीयते । उद्यन्परोपतापं यः स्वकरैर्गलहस्तयेत्

నిర్మల కళల నిధిగా ఎవరు కీర్తింపబడతారో; ఆయన ఉదయించి తన కిరణములతో పరతాపాన్ని గొంతు నులిమినట్లు చేసి, దాహవేదనను తొలగించును।

Verse 27

मुदंकुमुदिनीनांयस्तनोति जगता सह । दिग्वधू चारु शृंगारदर्शनादर्शमंडलः

యెవడు జగత్తుతో పాటు కుముదినీలలో ఆనందాన్ని విస్తరింపజేస్తాడో; ఎవరి మండలం దిక్కులనే వధువుల సుందర శృంగార దర్శనానికి దర్పణమవుతుంది।

Verse 28

किमन्यैर्गुणसंभारैरतोपि न समं विधोः । निजोत्तमांगे सर्वज्ञः कलां यस्यावतंसयेत्

ఇతర గుణసమూహములెందుకు? చంద్రునికి సమానమైనది ఏదీ లేదు। సర్వజ్ఞుడైన శివుడు తన ఉత్తమాంగమున (శిరస్సున) అతని కళనే ఆభరణంగా ధరించుచున్నాడు।

Verse 29

बृहस्पतेस्स वै भार्यामैश्वर्यमदमोहितः । पुरोहितस्यापिगुरोर्भ्रातुरांगिरसस्य वै

ఐశ్వర్యమదముతో మోహితుడై అతడు పురోహితుడూ గురువైన బృహస్పతి—తన సోదరుడైన ఆంగిరసుని—భార్యను అపహరించాడు।

Verse 30

जहार तरसा तारां रूपवान्रूपशालिनीम् । वार्यमाणोपि गीर्वाणैर्बहुदेवर्षिभिः पुनः

రూపవంతుడైన అతడు రూపశాలినీ తారను బలాత్కారంగా అపహరించాడు; దేవతలూ అనేక దేవర్షులూ పదేపదే ఆపినా కూడా.

Verse 31

नायं कलानिधेर्दोषो द्विजराजस्य तस्य वै । हित्वा त्रिनेत्रं कामेन कस्य नो खडितं मनः

ఇది ఆ కలానిధి, ఆ ద్విజరాజుని నిజమైన దోషం కాదు; ఎందుకంటే కామవశుడై త్రినేత్రుడైన శివునికూడా విడిచినప్పుడు ఎవరి మనస్సు చెదరదు, ఎవరు భ్రమించరు?

Verse 32

ध्वांतमेतदभितः प्रसारियत्तच्छमाय विधिनाविनिर्मितम् । दीपभास्करकरामहौषधं नाधिपत्य तमसस्तुकिंचन

ఈ చీకటి చుట్టూ వ్యాపిస్తుంది; దాన్ని శమింపజేయుటకు విధాత దీపం, సూర్యుడు, చంద్రకిరణాలు, మహౌషధులను సృష్టించాడు—అయినా తమస్సుకు నిజమైన ఆధిపత్యం ఏమాత్రం లేదు.

Verse 33

आधिपत्यमदमोहितं हितं शंसितं स्पृशति नो हरेर्हितम् । दुर्जनविहिततीर्थमज्जनैः शुद्धधीरिव विरुद्धमानसम्

ఆధిపత్య గర్వమదముతో మోహితుడైనవానికి హితవచనం ఎంత శ్రేష్ఠంగా చెప్పినా తాకదు; హరికి ప్రియమైన శ్రేయస్సునూ అతడు గ్రహించడు. దుష్టులు కల్పించిన ‘తీర్థం’లో స్నానముచేత శుద్ధబుద్ధి గలవాడి మనసుకూడా విరుద్ధమయ్యేలా, అతని హృదయం వికృతమవుతుంది.

Verse 34

धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः । वीक्षते क्षणमचारुचक्षुषा घातितेन विपदःपदेन च

అతివృద్ధి కోసం చేసే ఈ అశాంత ప్రయత్నానికి, ఇటూ అటూ తిరుగుతూ ఇటూ అటూ చూపులు వేయే విచిత్ర ప్రవర్తనకు ధిక్కారం. ఎందుకంటే నియమరహితమైన, శోభలేని చూపుతో క్షణమాత్రం చూడటమే గానీ, అపదాపథంలో వేసిన ఒక్క అడుగే గానీ—మనిషిని దుర్దశలో పడేస్తాయి.

Verse 35

कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः

అయ్యో! త్రిలోకాలను జయించే పుష్పాయుధుడైన కాముడు ఎవ్వరిని జయించలేదు? క్రోధ వశానికి ఎవరు లోనుకాలేదు, లోభ మోహానికి ఎవరు చిక్కలేదు? స్త్రీల కన్నుల బాణాలతో గాయపడిన హృదయం ఎవరిది అపదను పొందలేదు? రాజ్యశ్రీ పొందినా, కన్నులుండి కూడా అంధత్వ మార్గంలో ఎవరు నడవలేదు?

Verse 36

आधिपत्यकमलातिचंचला प्राप्यतां च यदिहार्जितं किल । निश्चलं सदसदुच्चकैर्हितं कार्यमार्यचरितैः सदैव तत्

ఆధిపత్యం కమలస్థ లక్ష్మిలా అత్యంత చంచలమైనది; ఇక్కడ శ్రమతో సంపాదించినా అలాగే. కాబట్టి ఆర్యులు ఎల్లప్పుడూ స్థిరమైన, నిజంగా హితకరమైనదే ఆచరించాలి—ఉన్నత-నీచ, శుభ-అశుభాలలోనూ నిలిచే సదాచారం.

Verse 37

न यदांगिरसे तारां स व्यसर्जयदुल्बणः । रुद्रोथ पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः

ఆ ఉగ్రుడు తారను ఆంగిరస (బృహస్పతి)కు తిరిగి ఇవ్వడానికి విడిచిపెట్టనప్పుడు, రుద్రుడు అజగవ ధనుస్సు ధరించి అతని మడమను పట్టుకున్నాడు.

Verse 38

तेन ब्रह्मशिरोनाम परमास्त्रं महात्मना । उत्सृष्टं देवदेवायतेन तन्नाशितं ततः

ఆ మహాత్ముడు దేవదేవునిపై ‘బ్రహ్మశిర’ అనే పరమాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; కానీ ఆ ప్రభువే వెంటనే దానిని నాశనం చేశాడు.

Verse 39

तयोस्तद्युद्धमभवद्घोरं वै तारकामयम् । ततस्त्वकांड ब्रह्मांड भंगाद्भीतोभवद्विधिः

ఆ ఇద్దరి మధ్య తారకా-ప్రసంగముతో కూడిన ఆ యుద్ధం అత్యంత ఘోరమైంది. అప్పుడు అకస్మాత్తుగా బ్రహ్మాండభంగం జరుగుతుందేమోనని భయపడి విధాత బ్రహ్మ కలవరపడ్డాడు.

Verse 40

निवार्य रुद्रं समरात्संवर्तानलवर्चसम् । ददावांगिरसे तारां स्वयमेव पितामहः

ప్రళయాగ్నివలె దహించే రుద్రుని సమరమునుండి ఆపి, పితామహ బ్రహ్మ స్వయంగా తారను ఆంగిరసునికి (బృహస్పతికి) తిరిగి అప్పగించాడు.

Verse 41

अथांतर्गर्भमालोक्य तारां प्राह बृहस्पतिः । मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन

తార గర్భవతిగా ఉన్నదని చూసి బృహస్పతి ఆమెతో అన్నాడు—“నా గృహస్థధర్మంలో, నీ గర్భంలో ఈ గర్భం ఏ విధంగానూ ధరించరాదు.”

Verse 42

इषीकास्तंबमासाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह । जातमात्रः स भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः

రీడ్ల గుబురాన్ని చేరి ఆమె అక్కడే గర్భాన్ని విడిచింది. జన్మించిన క్షణమే ఆ భగవాన్స్వరూపుడు తన దివ్యకాంతి రూపంతో దేవతల దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

Verse 43

ततः संशयमापन्नास्तारामूचुः सुरोत्तमाः । सत्यं बूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः

అప్పుడు సందేహంలో పడిన శ్రేష్ఠ దేవతలు తారను అడిగారు—“సత్యం చెప్పు; ఈ కుమారుడు ఎవరిది—సోమునిదా, లేక బృహస్పతిదా?”

Verse 44

पृच्छमाना यदा देवै र्नाह ताराऽतिसत्रपा । तदा सा शप्तुमारब्धा कुमारेणातितेजसा

దేవతలు ప్రశ్నించగా, తీవ్రమైన లజ్జతో తార ఏ మాటా పలకలేకపోయింది. అప్పుడు అత్యంత తేజస్సుగల కుమారుడు (స్కందుడు) ఆమెను శపించుటకు ప్రారంభించాడు।

Verse 45

तं निवार्य तदा ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् । प्रोवाच प्रांजलिः सा तं सोमस्येति पितामहम्

అతనిని ఆపి, బ్రహ్ముడు సందేహ నివృత్తి కోసం తారను ప్రశ్నించాడు. తార అంజలి ఘటించి పితామహుడైన బ్రహ్మునితో—“(ఈ శిశువు) సోమునిదే” అని చెప్పింది।

Verse 46

तदा स मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा गर्भं प्रजापतिः । बुध इत्यकरोन्नाम तस्य बालस्य धीमतः

అప్పుడు రాజస్వరూపుడైన ప్రజాపతి శిశువు శిరస్సును స్నేహంగా వాసన చూసి, ఆ ధీమంతుడైన బాలునికి ‘బుధుడు’ అని నామకరణం చేశాడు।

Verse 47

ततश्च सर्वदेवेभ्यस्तेजोरूपबलाधिकः । बुधः सोमं समापृच्छय तपसे कृतनिश्चयः

ఆ తరువాత తేజస్సు, రూపం, బలంలో సమస్త దేవతలకన్నా అధికుడైన బుధుడు తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించి, సోముని సమీపించి ప్రశ్నించాడు।

Verse 48

जगाम काशीं निर्वाणराशिं विश्वेशपालिताम् । तत्र लिगं प्रतिष्ठाप्य स स्वनाम्ना बुधेश्वरम्

అతడు విశ్వేశ్వరుని పరిరక్షణలో ఉన్న, నిర్వాణ నిధి వంటి కాశీకి వెళ్లాడు. అక్కడ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, తన పేరుతో దానికి ‘బుధేశ్వర’ అని నామం పెట్టాడు।

Verse 49

तपश्चचार चात्युग्रमुग्रं संशीलयन्हृदि । वर्षाणामयुतं बालो बालेंदुतिलकं शिवम्

ఆ బాలుడు హృదయంలో బాలేందు-తిలకధారి శివుని ధ్యానిస్తూ అత్యంత ఉగ్రమైన తపస్సు చేసి, పదివేల సంవత్సరాలు నిరంతరం సాధన చేశాడు।

Verse 50

ततो विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वभावनः । बुधेश्वरान्महालिंगादाविरासीन्महोदयः

అప్పుడు శ్రీమంతుడైన విశ్వపతి—విశ్వేశ్వరుడు, సమస్తాన్ని పోషించువాడు—బుధేశ్వర మహాలింగం నుండి మహా తేజస్సుతో అవతరించాడు।

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा ज्योतीरूपो महेश्वरः । वरं ब्रूहि महाबुद्धे बुधान्य विबुधोत्तमः

ప్రసన్నహృదయుడైన జ్యోతిరూప మహేశ్వరుడు పలికాడు—“ఓ మహాబుద్ధిమంతుడైన బుధా, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, వరం కోరుకో।”

Verse 52

तवानेनाति तपसा लिंगसंशीलनेन च । प्रसन्नोस्मि महासौम्य नादेयं त्वयि विद्यते

“నీ ఈ అత్యధిక తపస్సు మరియు లింగాన్ని భక్తితో సేవించినందుకు నేను ప్రసన్నుడను, ఓ మహాసౌమ్యా! నీకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు।”

Verse 53

इति श्रुत्वा वचः सोथ मेघगंभीर निःस्वनम् । अवग्रहपरिम्लान सस्यसंजीवनोपमम्

ఆ వచనాలను విని అతడు మేఘగంభీర గర్జనలాంటి ధ్వనిని అనుభవించాడు—అనావృష్టితో వాడిపోయిన పంటలకు పునర్జీవనం కలిగినట్లుగా।

Verse 54

उन्मील्यलोचने यावत्पुरः पश्यति बालकः । तावल्लिंगे ददर्शाथ त्र्यंबकं शशिशेखरम्

బాలుడు కళ్ళు తెరిచి ముందుకు చూచిన వెంటనే, ఆ క్షణమే లింగంలో త్ర్యంబకుడు—చంద్రశేఖరుడు, త్రినేత్ర శివుడు—దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 55

बुध उवाच । नमः पूतात्मने तुभ्यं ज्योतीरूप नमोस्तु ते । विश्वरूप नमस्तुभ्यं रूपातीताय ते नमः

బుధుడు పలికెను—హే పూతాత్మా! నీకు నమస్కారం; హే జ్యోతిరూపా! నీకు నమస్కారం. హే విశ్వరూపా! నీకు నమస్కారం; హే రూపాతీతా! నీకు నమస్కారం.

Verse 56

नमः सर्वार्ति नाशाय प्रणतानां शिवात्मने । सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वकर्त्रे नमोस्तु ते

సర్వ ఆర్తినాశకునికి నమస్కారం; శరణాగతుల శివాత్మ స్వరూప ప్రభువుకు నమస్కారం. హే సర్వజ్ఞా! నీకు నమస్కారం; హే సర్వకర్తా! నీకు నమస్కారం.

Verse 57

कृपालवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः । फलदात्रे च तपसां तपोरूपाय ते नमः

హే కృపాళువా! నీకు నమస్కారం; హే భక్తితో పొందదగినవాడా! నీకు నమస్కారం. తపస్సుల ఫలదాతకు నమస్కారం; హే తపోరూపా! నీకు నమస్కారం.

Verse 58

शंभो शिवशिवाकांत शांतश्री कंठशूलभृत् । शशिशेखरशर्वेश शंकरेश्वर धूर्जटे

హే శంభో! హే శివ, శివాకాంతా! హే శాంతశ్రీ! హే కంఠశూలభృత్! హే శశిశేఖరా, సర్వేశా! హే శంకరేశ్వరా, హే ధూర్జటే!

Verse 59

पिनाकपाणे गिरिश शितिकंठ सदाशिव । महादेव नमस्तुभ्यं देवदेव नमोस्तु ते

హే పినాకధారి, హే గిరీశ, హే నీలకంఠ సదాశివా! హే మహాదేవా, నీకు నమస్కారం; హే దేవదేవా, నీకు నమో నమః।

Verse 60

स्तुतिकर्तुं न जानामि स्तुतिप्रिय महेश्वर । तव पादांबुजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु मे

హే స్తుతిప్రియ మహేశ్వరా, నేను తగిన స్తుతి చేయడం తెలియదు; అయినా నీ పద్మపాదయుగలమందు నా నిర్ద్వంద్వ, అచల భక్తి నిలిచియుండుగాక।

Verse 61

अयमेव वरो नाथ प्रसन्नोसि यदीश्वर । नान्यं वरं वृणे त्वत्तः करुणामृतवारिधे

హే నాథా, హే ఈశ్వరా, నీవు ప్రసన్నుడైతే ఇదే నా వరం; హే కరుణామృతవారిధీ, నీ నుండి నేను మరే వరమును కోరను।

Verse 62

ततः प्राह महेशानस्तत्स्तुत्या परितोषितः । रौहिणेय महाभाग सौम्यसौम्यवचोनिधे

అప్పుడు ఆ స్తుతితో పరితృప్తుడైన మహేశానుడు పలికెను—“హే రౌహిణేయ, హే మహాభాగ! హే సౌమ్యా, మధురవచననిధీ!”

Verse 63

नक्षत्रलोकादुपरि तव लोको भविष्यति । मध्ये सर्वग्रहाणां च सपर्यां लप्स्यसे पराम्

నక్షత్రలోకానికి పైన నీ లోకం ఏర్పడును; మరియు సమస్త గ్రహముల మధ్య నీవు పరమ సపర్యా—అత్యుత్తమ గౌరవం, పూజ—పొందుదువు।

Verse 64

त्वयेदं स्थापितं लिंगं सर्वेषां बुद्धिदायकम् । दुर्बुद्धिहरणं सौम्य त्वल्लोकवसतिप्रदम्

నీ చేతనే ఈ లింగం స్థాపించబడింది; ఇది అందరికీ బుద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది. ఓ సౌమ్యా, ఇది దుర్బుద్ధిని హరించి నీ లోకంలో నివాసాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 65

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । बुधः स्वर्लोकमगमद्देवदेवप्रसादतः

ఇట్లు పలికి భగవాన్ శంభువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. దేవదేవుని ప్రసాదంతో బుధుడు స్వర్గలోకానికి వెళ్లాడు।

Verse 66

गणावूचतुः । काश्यां बुधेश्वरसमर्चनलब्धबुद्धिः संसारसिंधुमधिगम्य नरो ह्यगाधम् । मज्जेन्न सज्जनविलोचन चंद्रकांतिः कांताननस्त्वधिवसेच्च बुधेऽत्र लोके

గణులు అన్నారు—కాశీలో బుధేశ్వరుని సమ్యక్ ఆరాధనచే బుద్ధిని పొందిన మనిషి, అగాధమైన సంసారసముద్రంలో మునగడు. సజ్జనుల కన్నులకు చంద్రకాంతిలా ప్రకాశించే, కాంతముఖుడై, అతడు ఇక్కడ బుధలోకంలో నివసిస్తాడు।

Verse 67

चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्

చంద్రేశ్వరుని తూర్పు భాగంలో ఉన్న బుధేశ్వర లింగాన్ని దర్శించినవాడు, ఎప్పుడూ బుద్ధి హీనుడవడు కాదు—అంత్యకాలంలో కూడా కాదు।

Verse 68

गणौ यावत्कथामित्थं चक्राते बुधलोकगाम् । तावद्विमानं संप्राप्तं शुक्रलोकमनुत्तमम्

ఆ ఇద్దరు గణులు బుధలోకగామి ఈ కథను ఇలా చెప్పుచుండగా, అంతలోనే—అదే సమయంలో—శుక్రలోకంనుండి వచ్చిన అనుత్తమ విమానం చేరింది।