Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ततस्तुष्टो हि विश्वेशो व्यतरद्वरमुत्तमम् । सर्वासामेकपत्नीनामकत्रे स्थिरचेतसाम्

Transliteration

tatastuṣṭo hi viśveśo vyataradvaramuttamam | sarvāsāmekapatnīnāmakatre sthiracetasām

Translation

అప్పుడు ప్రసన్నుడైన విశ్వేశ్వరుడు పరమ వరాన్ని ప్రసాదించాడు—స్థిరచిత్తులైన మీ అందరికీ కలిసి ఒకే భర్త కలుగును (ఒకే ప్రభువుకు సహపత్నులుగా)।

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), देश/काल-निर्देशक

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थक

• विश्वेशः: Viśveśa (Lord of the universe)
• विश्वेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (विश्व + ईश; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘विश्वस्य ईशः’)

• व्यतरत्: bestowed/gave
• व्यतरत्: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-तॄ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सर्वासाम्: of all (those women)
• सर्वासाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्वा (सर्व; सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम-शब्दः

• एकपत्नीनाम्: of the one-husbanded (wives)
• एकपत्नीनाम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘एकपत्नी’ (one-husbanded)

• अकत्रे: to the non-doer (status)
• अकत्रे: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अकत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; ‘अकत्रि’ = not-doer/non-agent (as a state/role)

• स्थिरचेतसाम्: of the steadfast-minded
• स्थिरचेतसाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस (चेतस्), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः—‘स्थिरं चेतः येषाम्’ (steadfast-minded)

Speaker

Narrator (Gaṇas’ account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara’s Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience within Kāśī-māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: Viśveśvara appears radiant before the ascetics, granting a boon; the devotees stand with folded hands, their faces lit with wonder as the decree of a shared husband is pronounced, emphasizing divine authority and the devotees’ unwavering minds.

Characters & Entities

• Viśveśvara (Śiva)
• Kumārikās

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine boons align with cosmic arrangement; steadfastness and unity are presented as worthy fruits of tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara’s Kāśī is the sanctified arena where such boons are granted.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription; it records the phala (result) of prior worship and austerity.