Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । बुधः स्वर्लोकमगमद्देवदेवप्रसादतः

Transliteration

ityuktvā bhagavāñchaṃbhustatraivāṃtaradhīyata | budhaḥ svarlokamagamaddevadevaprasādataḥ

Translation

ఇట్లు పలికి భగవాన్ శంభువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. దేవదేవుని ప్రసాదంతో బుధుడు స్వర్గలోకానికి వెళ్లాడు।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इति-शब्दः (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done earlier)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भगवान्-शम्भुः (apposition)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• एव: indeed
• एव: Kriya-visheshaṇa (Particle/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निश्चय/अवधारण (emphatic particle)

• अन्तर्धीयत: disappeared
• अन्तर्धीयत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन्तर्धा (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; भावे/कर्तरि प्रयोग (he disappeared)

• बुधः: Budha
• बुधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वः-लोकम्: to the heaven-world
• स्वः-लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वः (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: स्वर्गस्य लोकः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अगमत्: went
• अगमत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• देवदेव-प्रसादतः: by the grace of the God of gods
• देवदेव-प्रसादतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: देवदेवस्य प्रसादः; तस्मात् (ablative sense), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; हेतौ (cause)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, contextually)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara/Candreśvara vicinity in Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience of the Kāśī-māhātmya discourse

Visual Art Cues

Scene: Śiva Śaṃbhu, after speaking, dissolves into light at the shrine; Budha, hands folded, rises and ascends toward Svarga, the path marked by a beam of radiance.

Characters & Entities

• Śiva (Śaṃbhu)
• Budha
• Svarga
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace (prasāda) is the decisive force that elevates the devotee after sincere worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Budheśvara-liṅga setting in Kāśī, where Śiva grants Budha a heavenly attainment.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; it concludes the episode by stating the fruit—Budha’s ascent to Svarga through Śiva’s favor.