Adhyaya 13

Verse 1

गणावूचतुः । इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय । वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज

గణులు పలికారు—ఓ ద్విజా, మహాభాగ్యనిధీ! వాయువు యొక్క ఈ సుగంధభరిత పుణ్యపురిని దర్శించు; వారుణీ ఉత్తర భాగంలో (ఇది ఉంది).

Verse 2

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

ఇక్కడ జగత్ప్రాణమైన వాయుదేవుడు ‘ప్రభంజన’ అనే దిగీశ్వరుడు శ్రీమహాదేవుని ఆరాధించి దిక్పాలత్వాన్ని పొందెను।

Verse 3

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः

పూర్వకాలంలో కశ్యప వంశజుడు, ‘పూతాత్మ’ అని ప్రసిద్ధుడై, ధూర్జటి (శివ) యొక్క రాజధానిలో విస్తారమైన తపస్సు చేసెను।

Verse 4

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

వారణాసిలో ఆ మహాభాగుడు పది వేల మరియు వంద సంవత్సరాలు (తపస్సు చేసి) ‘పవనేశ్వర’ అనే పవిత్ర మహాలింగాన్ని స్థాపించెను।

Verse 5

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे

యావనిని కేవలం దర్శించుటచేతనే మనిషి పూతాత్ముడగును; పాపరూప కంచుకాన్ని విడిచి పావనుని పురిలో నివసించుగాక।

Verse 6

पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः

పలాయనమవుతూ అతడు హతుడై క్షణములోనే పంచత్వాన్ని పొందెను; అయినను భావి పుణ్యబలముచేత అతడు నైవేద్యాన్ని భక్షించలేదు।

Verse 7

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत

అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడు, కరుణామృతసముద్రుడైన ప్రభువు పలికెను— “లేచెను, లేచెను, ఓ పూతాత్మా! ఓ సువ్రతా, వరం కోరుము।”

Verse 8

अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च । तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे

“ఈ ఘోర తపస్సు మరియు లింగారాధన వలన, ఓ పూతాత్మా, చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకములలో నీకు ఇవ్వలేనిది ఏదియు లేదు।”

Verse 9

पूतात्मोवाच । देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद । ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद

పూతాత్ముడు పలికెను— “ఓ దేవదేవ మహాదేవా! దేవులకు అభయప్రదాతా! బ్రహ్మ, నారాయణ, ఇంద్రాది సమస్త దేవపదప్రదాతా!”

Verse 10

वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो । प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः

“ఓ ప్రభూ! వేదములు కూడ నీ స్వరూపం ఏమిటో పూర్తిగా గ్రహించలేవు. ‘నేతి నేతి’ అని పలుకుతూ శతమార్గముల ద్వారా నిన్ను అన్వేషించుచున్నవి।”

Verse 11

ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः । प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो

“బ్రహ్మా, విష్ణువులు కూడ వాక్కుకు అందనివారు; వాక్పతి (బృహస్పతి)కూడ కాదు. ఓ ప్రమథేశా! అప్పుడు నా వంటి వాడు నిన్ను స్తుతించగలడా, ప్రభూ?”

Verse 12

प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि । करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे

హే జగన్నాథా! భక్తి నన్ను బలవంతంగా స్తుతికర్మలో నడిపిస్తుంది. కానీ నేను ఏమి చేయగలను? నా ఇంద్రియాలు నా వశంలో లేవు.

Verse 13

विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः । स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्

నీవే ఈ విశ్వం; నిజంగా నీతో భేదం లేదు, ఎందుకంటే నీవు ఏకుడవు, సర్వవ్యాపివి. స్తుత్యుడు, స్తోత, స్తుతి—అన్నీ నీవే; నీవు సగుణుడవు, నిర్గుణుడవు కూడా.

Verse 14

सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः । योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः

సృష్టికి ముందు నీవే ఒక్కడివి, రూపనామరహితుడవు. యోగులు కూడా పరమార్థంగా నీ తత్త్వాన్ని నిజంగా తెలుసుకోలేరు.

Verse 15

यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो । तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव

హే స్వైరచర ప్రభూ! నీవు ఒంటరిగా రమించలేకపోయినప్పుడు, నీ ఇచ్ఛ నుండి పూజ్యమైన నీ శక్తి—నీ శక్తి—ఉద్భవించింది.

Verse 16

त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः । त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी

నీవు ఏకుడవైనా శివ-శక్తి భేదం వల్ల ద్విరూపంగా కనిపిస్తావు. హే భగవాన్! నీవు జ్ఞానస్వరూపుడవు; నీ శక్తి నీ స్వేచ్ఛా-ఇచ్ఛా స్వరూపమే.

Verse 17

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्

హే శివశక్తులారా! మీ స్వలీలచేత క్రియాశక్తి ప్రాదుర్భవించింది; ఆ శక్తి నుండే ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవించింది.

Verse 18

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः

హే భవానీనాథా! భవానీ జ్ఞానశక్తిగా, ఉమా ఇచ్ఛాశక్తిగా స్మరింపబడుతుంది; ఈ విశ్వం క్రియాశక్తి—కాబట్టి నీవే పరమ కారణము.

Verse 19

दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः । चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्

నీ కుడి భాగం విధాత బ్రహ్మ, ఎడమ భాగం అచ్యుతుడు విష్ణువు; చంద్ర-సూర్య-అగ్ని నీ నేత్రాలు, త్రయీ వేదం నీ నిశ్వాసము.

Verse 20

त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

నీ స్వేదమునుండి సముద్రాలు పుట్టాయి; వాయువు నీ చెవి; పది దిక్కులు నీ భుజాలు; బ్రాహ్మణులు నీ ముఖమని స్మరింపబడతారు.

Verse 21

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो

హే ఈశానా! శ్రేష్ఠ క్షత్రియులు నీ భుజాలు; వైశ్యులు నీ తొడల నుండి పుట్టారు; శూద్రుడు నీ పాదాల నుండి; ప్రభో, నీ కేశాలు మేఘసమూహాలు.

Verse 22

त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा । मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्

హే ప్రభూ! నీవే పురుషుడిగా, ప్రకృతిగా ఆదిలో బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టించితివి; ఆ బ్రహ్మాండమధ్యే ఈ సమస్త చరాచర విశ్వము నిలిచి ఉంది.

Verse 23

अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय । त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्

కాబట్టి, హే జగన్మయా! నీ నుండి వేరైనదేదీ ఉందని నేను భావించను. నీలోనే సమస్త భూతాలు ఉన్నాయి; నీవే సమస్తభూతమయుడవు.

Verse 24

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः । अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः

నీకు నమస్కారం, నీకు నమస్కారం, నీకు నమస్కారం—మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే నాథా! ఇదే వరం—నా మతి నీలో స్థిరంగా ఉండుగాక.

Verse 25

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

ఆ పవిత్రాత్ముడు దేవేశునితో ఇలా పలికినప్పుడు, ప్రభువు అతనిని తన స్వమూర్తిత్వంలో లీనముచేసి దిక్పాలపదాన్ని ప్రసాదించెను.

Verse 26

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः । सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति

నా రూపముతో సర్వత్ర వ్యాపించి నీవు సమస్త తత్త్వాల అవబోధాన్ని జాగృతం చేయువాడవు అవుతావు; మరియు సమస్త జీవుల ఆయుష్షు యొక్క స్వరూపముగా నీవే అవుతావు.

Verse 27

तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः । सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः

ఇక్కడ నీ ఈ దివ్య లింగాన్ని దర్శించే మనుష్యులు సమస్త భోగసంపదలతో సమృద్ధులై, నీ లోకసుఖానికి భాగ్యులు అవుతారు।

Verse 28

पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः । यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः

మనిషి జీవితమధ్యంలో ఒక్కసారైనా పవమానేశ్వర లింగాన్ని శాస్త్రోక్త విధానంతో—సుగంధ ద్రవ్యస్నానం మొదలైన అర్పణలతో—పూజించాలి।

Verse 29

सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते । ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु

సుగంధ చందనం, పుష్పాలతో పూజించబడితే అతడు నా లోకంలో మహిమ పొందుతాడు। (ఈ పవమానేశ్వరుడు) జ్యేష్ఠేశుని పడమర భాగంలో, వాయుకుండానికి ఉత్తరంగా స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 30

पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् । इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

పావమాన (పవమానేశ్వర)ుని సమ్యక్ ఆరాధిస్తే మనిషి తక్షణమే పవిత్రుడవుతాడు। ఇలా వరాలు ప్రసాదించి ఆ దేవుడు ఆ లింగంలోనే లయమయ్యాడు।

Verse 31

गणावूचतुः । इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् । तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी

గణులు అన్నారు—ఇలా గంధవతి నగర స్వరూపం నీకు వివరించబడింది। దాని తూర్పున కుబేరుని శ్రీమంత నగరం—అలకా—ఉంది।

Verse 32

शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः । निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्

భక్తియోగబలంతో ఆమె నాథుడు శంభుతో సఖ్యతను పొందెను. హరారాధనచేత పద్మముఖ్య నిధుల దాతగాను భోక్తగాను అయ్యెను.

Verse 33

शिवशर्मोवाच । कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे । यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः

శివశర్ముడు పలికెను—అతడు ఎవడు? ఎవరి నాథుడు? సదాశివుని యందు అతనికి ఏ విధమైన భక్తి ఉంది, దానివల్ల దేవదేవ ధూర్జటితో సఖ్యత పొందెను?

Verse 34

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

ఇట్లు వినుటకు నా మనస్సు సంపూర్ణంగా శ్రవణమార్గమునకు మళ్లింది. మీ వాక్యామృత రుచి మందగమ్యమైన భారోదర మనస్సునకును కదలికను కలిగించుచున్నది.

Verse 35

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर । सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल

గణులు పలికిరి—ఓ శివశర్మా, మహాప్రాజ్ఞా, పరిశుద్ధేంద్రియేశ్వరా! సుతీర్థములు నీ అనేక జన్మజాత మహామలమంతటిని కడిగి తొలగించెను.

Verse 36

सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन । साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये

ప్రేమసంపన్న సుహృదా, నీయందు నిందనీయం ఏమియు లేదు. సాధుజనులతో సంభాషణ సమస్త శ్రేయస్సు అభివృద్ధికై జరుగును.

Verse 37

आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

కాంపిల్య నగరంలో సోమయాజి వంశంలో జన్మించిన, దీక్షితుడైన యజ్ఞదత్తుడు అనే బ్రాహ్మణుడు నివసించెను; అతడు యజ్ఞవిద్యలో మహా నిపుణుడు.

Verse 38

वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्

అతడు వేదాలు, వేదాంగాలు, వేదార్థాలను తెలిసినవాడు; వేదోక్త ఆచారంలో చురుకైనవాడు; రాజులచే గౌరవింపబడినవాడు, బహుధనవంతుడు, దానశీలుడు, కీర్తిపాత్రుడు.

Verse 39

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः

అతడు అగ్నిశుశ్రూషలో నిమగ్నుడై, వేదాధ్యయనంలో తత్పరుడై ఉండెను. అతని కుమారుడు గుణనిధి; అతని ముఖము చంద్రబింబమువలె ఉండెను.

Verse 40

कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्

ఉపనయన సంస్కారం పొందిన అతడు అనేక విద్యలను గ్రహించెను; కాని తరువాత తండ్రికి తెలియకుండానే ద్యూతకర్మలో ఆసక్తుడయ్యెను.

Verse 41

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः

అతడు మాత దగ్గరనుండి మళ్లీ మళ్లీ ధనం తీసుకొని ద్యూతకారులకు ఇచ్చెను; వారితో స్నేహమును కూడ ఏర్పరచుకొనెను.

Verse 42

संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

అతడు బ్రాహ్మణోచిత ఆచారాన్ని విడిచి, సంధ్యావందనం మరియు స్నానకర్మల పట్ల విముఖుడయ్యాడు. వేదశాస్త్రాలను దూషించేవాడై, దేవులను మరియు బ్రాహ్మణులను నిందించేవాడిగా మారాడు.

Verse 43

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः

స్మృతిలో చెప్పిన ఆచారానికి దూరమై, అతడు గీతాలు మరియు వాద్యాల వినోదంలో మునిగిపోయాడు. నటులు, పాఖండులు, భాండులతో అనురాగబంధాల శృంఖలలో బద్ధుడయ్యాడు.

Verse 44

प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

తల్లి ప్రేరేపించినా అతడు తండ్రి సమీపానికి వెళ్లలేదు. ఇంటి ఇతర పనుల్లో మునిగి, దీక్షిత గృహిణిని నిత్యం కలవరపెట్టేవాడు.

Verse 45

यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः । न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्

ఎప్పుడెప్పుడో ఆమె కుమారుడు గుణనిధి ఆమెను అడిగేవాడు— “ఇంట్లో అతడు నాకు కనిపించడం లేదు; ఎక్కడికి వెళ్తాడు, ఏమి చేస్తాడు?”

Verse 46

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

అప్పుడు అప్పుడు ఆమె ఇలా చెప్పేది— “ఇప్పుడే అతడు బయటికి వెళ్లాడు; స్నానం చేసి దేవతలను యథావిధిగా ఆరాధించాడు—అంతే, మరేమీ లేదు.”

Verse 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

మునుపటి అధ్యయనం ముగించుకొని, మరింత విద్యార్థం రెండు మూడు మిత్రులతో కలిసి అతడు బయలుదేరెను. కాని ‘ఇతడు నా ఏకపుత్రుడు’ అని భావించిన తల్లి, దీక్షితుని స్నేహంతో మోసగించి కప్పిపుచ్చుచుండెను।

Verse 48

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे

ఆ కార్యమును గాని ఆ దుష్ప్రవర్తనను గాని దీక్షితుడు ఏమాత్రం తెలియనివాడు. తరువాత అతని పదహారవ సంవత్సరంలో అతనికి కేశాంత సంస్కారం చేయించి…

Verse 49

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

గృహ్యసూత్రోక్త విధానమునుబట్టి ఆమె అతనికి పాణిగ్రాహ వివాహమును జరిపించెను. ప్రతిదినము అతని జనని మృదువుగా కుమారునితో—‘ఓ గుణనిధీ…’ అని పలుకుచుండెను।

Verse 50

शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

స్నేహార్ద్ర హృదయముతో ఆమె బోధించుచు—‘చాలు, నీ తండ్రి కోపశీలుడు. నీ ప్రవర్తన తెలిసినచో నిన్నును నన్నును కొట్టును’ అని చెప్పెను।

Verse 51

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः

‘నీ కుచేష్టితమును నేను నిత్యము తండ్రి ఎదుట దాచుచున్నాను. నీ తండ్రి లోకమాన్యుడు—ధనమువలన కాదు, సదాచారమువలన’ అని చెప్పెను।

Verse 52

ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः । सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः

ఓ కుమారా, బ్రాహ్మణుని నిజమైన ధనం సద్విద్య మరియు సాధుసంగమే—సత్శ్రోత్రియులు, వేదపాఠంలో అనూచానులు, దీక్షితులు, సోమయాగులు చేసే వారి సాన్నిధ్యం।

Verse 53

इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः । त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव

ఇలా నీ పూర్వపితామహులు ఇక్కడ స్థిరమైన ఆచారాన్ని పొందారు. దుర్వృత్తుల సంగతిని విడిచి, సాధుసంగంలో నిమగ్నుడవు.

Verse 54

सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर । तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः

సద్విద్యను, సుమనస్సును స్థాపించుకో; బ్రాహ్మణోచిత ఆచారాన్ని ఆచరించు. యౌవనంలోని అశాంత స్వభావం వల్ల కొన్నిసార్లు తగినట్లు, కొన్నిసార్లు తగనట్లు ప్రవర్తన కలుగుతుంది.

Verse 55

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी

నీవు ఇంకా ఇరవై కూడా కాలేదు; ఆమె పదహారు సంవత్సరాలది. ఓ గుణనిధీ, నీ భార్య సాధ్వి, మధురంగా మాట్లాడేది.

Verse 56

एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव । श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः

ఈ సద్వృత్తమైన భార్యను స్వీకరించి ఆదరించు; తండ్రి పట్ల భక్తితో యుక్తుడవు. నీ మామగారు కూడా గుణశీలాల వల్ల సర్వత్రా గౌరవనీయుడు.

Verse 57

ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो । मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः

అప్పుడు కూడా, ఓ బాలకా, నీకు లజ్జ కలగదా? దుష్టాచారాన్ని విడిచిపెట్టు. కుమారా, నీ మేనమామలు అతుల్యులు—విద్య, శీలం, కులగౌరవం మొదలైన వాటిలో ప్రసిద్ధులు.

Verse 58

तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः । पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्

నీవు వారినీ భయపడవా? నీవు ఇరువంశాల నుండీ శుద్ధకులజుడవు కదా. పక్కింట్లలో నివసించే ఈ బ్రాహ్మణ బాలకులను చూడు.

Verse 59

गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् । राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत

ఇంట్లో కూడా నీ తండ్రి శిష్యులను చూడు—వినయశిక్షలో నిపుణులు. కుమారా, రాజు నీ దుష్చేష్టలను విన్నప్పుడు ఫలితం తప్పదు.

Verse 60

श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति । बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः

నీపై విశ్వాసం కోల్పోయిన నీ తండ్రి నీ జీవనభృతిని నిలిపివేస్తాడు. ప్రజలు ఇప్పటికీ అంటున్నారు—“ఇది కేవలం బాలచేష్టే.”

Verse 61

अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति । सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै

ఆ తరువాత వారు నవ్వుతూ అంటారు—“ఇదేనా ‘సరైన’ దీక్ష!” నీ కారణంగా అందరూ నీ బ్రాహ్మణ గురువునూ నన్నూ కూడా దూషిస్తారు.

Verse 62

मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति । पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्

జనులు అంటారు—“దుర్వాక్యాలతో కుమారుడు తల్లి స్వభావాన్ని వెలికి తెస్తాడు.” అలాగే—“తండ్రి తన తండ్రి కారణంగా మరింత పాపిష్ఠుడు; వారు శ్రుతి‑స్మృతి మార్గానుసారులు కాదా?”

Verse 63

तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः । न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्

ఆయన పాదాలలో లీనమైన మనస్సు గల నాకు మహేశ్వరుడే సాక్షి. ఇక్కడ ‘నాలుగు స్నానాలు’ చేసిన శుద్ధుడైనా దుష్టుని ముఖాన్ని కూడా చూడడు.

Verse 64

अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति । प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः

వారు అంటారు—“అహో, నీవు పుట్టిన విధి ఎంత బలవంతమో!” అయినా బోధింపబడుతున్నప్పటికీ అతడు క్షణక్షణం తల్లివైపు పరుగెత్తి, అత్యంత అహంకారిగా ఉంటాడు.

Verse 65

न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः । मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः

అతడు మూర్ఖుడు, వ్యసనపరుడు; అందుకే ఆ జీవనరీతిని విడువలేదు—వేట, మద్యపానం, పరనింద‑చాడీ, వేశ్యాసంగం, దొంగతనం, నాశనకర జూదం వంటి వ్యసనాలలో బద్ధుడయ్యాడు.

Verse 66

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

పరస్త్రీగమనంతో కూడిన ఈ వ్యసనాలతో లోకంలో ఎవరు చెదరిపోరు? ఇంట్లో ఏది ఏది కనిపిస్తే దానిని దానిని ఎత్తుకొని తీసుకెళ్లేవాడు—అత్యంత దుర్మతి.

Verse 67

अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् । नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम

అతడు జూదగాళ్లకు గృహోపకరణాలు, వస్త్రాదులను సమర్పించేవాడు; అంతేకాదు తల్లి నవరత్నమయ ముద్రికను, తండ్రి ఉంగరాన్నికూడా ఇచ్చివేశాడు।

Verse 68

स्वपंत्यास्त्वेकदाऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् । एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका

ఒకసారి ఆమె నిద్రిస్తున్న వేళ ముద్రికను తీసుకొని జూదగాడి చేతిలో పెట్టాడు; మరొకసారి రాజభవనానికి వెళ్తూ తన స్వంత ముద్రికను కూడా తీసుకెళ్లాడు।

Verse 69

दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका । पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्

దైవయోగంగా దీక్షిత బ్రాహ్మణుడు జూదగాడి చేతిలో ఆ ముద్రికను గమనించాడు. దీక్షితుడు, “ఈ ఉంగరం నీకు ఎక్కడి నుంచి లభించింది?” అని అడిగాడు. పదేపదే పట్టుబట్టి ప్రశ్నించగా అతడు ఏమని సమాధానమిచ్చాడు?

Verse 70

ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा । लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता

అతడు అన్నాడు, “ఓ బ్రాహ్మణా! ఇంత గట్టిగా నన్నెందుకు నిందిస్తున్నావు? నాకు దొంగతనంతో ఏమి సంబంధం? ఈ ముద్రిక నీ కుమారుడి నుంచే లభించింది—అతడే నాకు ఇచ్చాడు.”

Verse 71

मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः । न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्

అతడు అన్నాడు, “ముందు జూదంలో గెలిచి అతడు నా తల్లి శాటకాన్ని (వస్త్రాన్ని) తీసుకెళ్లాడు; అంతేకాదు—నా ఈ ఉంగరాన్నికూడా సమర్పించాడు.”

Verse 72

अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु । रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च

అతడు ఇతర జూదగాళ్లకూ అపారమైన ధనాన్ని సమర్పించాడు—రత్నాలు, గృహోపయోగ విలువైన వస్తువులు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, భుజబంధములు మొదలైన ఆభరణాలు కూడా।

Verse 73

भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च । नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः

కాంస్యము, తామ్రముతో చేసిన నానావిధ పాత్రల్ని కూడా వారు లాక్కొనేవారు; జూదగాళ్లు ప్రతిదినం వారిని నిర్ధనులుగా చేసి బంధించి (దుఃఖంలో) లాగుతూ ఉండేవారు।

Verse 74

न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले । अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः

భూమిమండలంలో అతనితో సమానమైన పాశక్రీడాకారుడు ఎవడూ లేడు; ఈ దినమువరకు, ఓ విప్రా, అతడే జూదగాళ్లలో శిరోమణి।

Verse 75

कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः । इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः

‘అవినయమార్గానికి నడిపించడంలో నిపుణుడైన ఈ కుమారుడు ఎలా గుర్తించబడలేదు?’ అని విని, అతడు లజ్జాభారంతో మరింతగా శిరస్సు వంచాడు।

Verse 76

प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् । महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ

వస్త్రముతో తల కప్పుకొని అతడు తన ఇంటిలో ప్రవేశించాడు; తరువాత మహాపతివ్రత, సద్గుణసంపన్నమైన తన భార్యతో మాట్లాడాడు।

Verse 77

दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

హే దీక్షితాయినీ, నీవెక్కడ ఉన్నావు? గుణనిధి అయిన నీ కుమారుడు ఎక్కడ? అతడు ఉండనీ—అతనితో ఏమి; కానీ నా శుభ ముద్రిక ఎక్కడ?

Verse 78

अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

శరీరానికి ఉబ్బటనం రాసే వేళ నీవు నా వేలు నుంచి తీసుకున్న నవరత్నమయమైన ఆ ముద్రికను త్వరగా తీసుకొచ్చి నాకు ఇవ్వు.

Verse 79

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी । प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ

ఆ మాటలు విని దీక్షితాయినీ భయపడింది. అప్పుడు ఆమె, “ముందుగా మధ్యాహ్న కర్మ పూర్తిచేయండి, ఆపై,” అని చెప్పింది.

Verse 80

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि । समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

నేను దేవపూజకూ, ఉపహారాది కార్యాలకూ వ్యగ్రంగా ఉన్నాను. ఇది అతిథుల సమయం—హే అతిథిప్రియుడా, దీనిని అతిక్రమించవద్దు.

Verse 81

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

ఇప్పుడే పక్వాన్నం సిద్ధం చేసే పనిలో వ్యగ్రంగా ఉండి దానిని ఏదో పాత్రలో పెట్టాను; మరిచిపోయాను—ఎక్కడ పెట్టానో నాకు తెలియదు.

Verse 82

दीक्षित उवाच । हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति

దీక్షితుడు అన్నాడు—“అయ్యో! సత్పుత్రజనని, నిత్యం సత్యం పలికే తల్లీ! నేను ఎప్పుడెప్పుడూ అడిగితే—‘కుమారుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?’”

Verse 83

तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः

నీవు ‘అప్పుడు-అప్పుడు’ అని మాత్రమే అంటావు; కాని హే నాథే, ఇప్పుడు అతడు బయటికి వెళ్లాడు—చదివి, మరింత అధ్యయనార్థం, ఇద్దరు ముగ్గురు మిత్రులతో కలిసి।

Verse 84

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः । लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

హే భార్యా! నేను ఇచ్చిన మంజిష్ఠ వర్ణపు ఆ వస్త్రం ఎక్కడ? అది వస్త్రభాండారంలో వేలాడుతూ ఉండేది—నిజం చెప్పు, భయాన్ని విడిచిపెట్టు।

Verse 85

सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता

ఇప్పుడు మణిమండిత భృంగారమూ కనబడటం లేదు; అలాగే రాజు ఇచ్చిన పట్టు త్రిపటీ కూడా ఎక్కడ ఉంది?

Verse 86

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका

ఆ దాక్షిణాత్య కాంస్యపాత్ర ఎక్కడ? గౌడ దేశపు తామ్రఘటి ఎక్కడ? సుఖానందాల కోసం ఉన్న దంతమయమైన ఆ మంచిక ఎక్కడ?

Verse 87

क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा । दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका

పర్వతదేశంలో పుట్టిన చంద్రకాంతశిలాజన్యమైన ఆ దీపిక ఎక్కడ ఉంది? చంచలమైన చేతి అగ్రభాగంలో దాని జ్వాల తేలియాడుతూ, అలంకృతమై, గృహకాంతినికూడా మించిపోతున్నట్లుంది.

Verse 88

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

ఎక్కువగా చెప్పడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం, ఓ కులజా? నీపై నేను వృథాగా కోపపడుతున్నాను. సమయం వచ్చినప్పుడు నేనే చర్య తీసుకుంటాను, నేనే సమకూర్చి ఏర్పాటు చేస్తాను.

Verse 89

अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्

ఆ దుష్టుడు, కులాన్ని కలుషితం చేసినవాడి వల్ల నేను యోగ్యమైన సంతానం లేనివాడిని. లేచి—దర్భ (కుశ) మరియు నీరు తీసుకురా; నేను అతనికి తిలాంజలి (పితృతర్పణం) అర్పిస్తాను.

Verse 90

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

మనుష్యులకు కుపుత్రుడు—కులానికి మలినం—ఉండటంకన్నా సంతానం లేకపోవడమే మేలు. వంశహితార్థం ఒకనిని త్యజించవచ్చు; ఇదే సనాతన నీతి.

Verse 91

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

స్నానం చేసి నిత్యవిధులను ఆచరించి, అదే రోజున దీక్షితుడు ఒక శ్రోత్రియుని కుమార్తెను పొందీ, ధర్మప్రకారం ఆమె పాణిగ్రహణం చేశాడు.

Verse 92

श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

ఆ వృత్తాంతాన్ని విని తన పూర్వ ప్రవర్తనను నిందించుకొని, దీక్షితుని కుమారుడు ఒక దిశను ఆలోచించి అక్కడి నుంచి బయలుదేరెను।

Verse 93

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्

అతడు మహా చింతలో పడ్డాడు— ‘నేను ఎక్కడికి వెళ్తాను? ఏమి చేయాలి? నాకు విద్యాభ్యాసం లేదు, ధనమూ లేదు।’

Verse 94

देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः

ధనం పరదేశంలోనూ ఉండవచ్చు; కాని సద్భిద్య సుఖంగా వికసిస్తుంది. ధనానికి దొంగల భయం; విద్యావంతుడు సర్వత్ర నిర్భయుడు.

Verse 95

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

యాయజూక వంశంలో జన్మించినా నాపై ఈ దుర్దశ ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది! అయ్యో, విధియే బలవంతుడు; అది భావికర్మఫల పరంపరను అనుసరిస్తుంది.

Verse 96

भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्

భిక్ష అడగడానికి కూడా మార్గం దొరకడం లేదు; ఎక్కడా నాకు పరిచయస్థుడు లేడు. పక్కన కాస్త ధనమూ లేదు— ఇక్కడ నాకు శరణం ఏముంటుంది?

Verse 97

सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे

అతడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు—“సూర్యుడు సదా ఉదయిస్తే నేడు నా జనని నాకు రుచికరమైన భోజనం ఇస్తుంది; కానీ ఇక్కడ ఇప్పుడెవరి వద్ద యాచించాలి? ఈ స్థలంలో నాకు తల్లి లేదు.”

Verse 98

इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः । एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः

అతడు అలా ఆలోచిస్తుండగానే సూర్యుడు అస్తాచలానికి వెళ్లిపోయాడు. అదే సమయంలో మహేశ్వరుడు (శివుడు)కు భక్తుడైన ఒక మనిషి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 99

महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

అతడు మహోపహారాలను తీసుకొని నగరానికి బయటకు వెళ్లాడు; శివరాత్రి రాత్రి ఉపవాసం చేసి ఈశానుడు (శివుడు)ను ఆరాధించుటకు బయలుదేరాడు.

Verse 100

पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् । इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि

వండిన అన్నపు సువాసనను పీల్చి, ఆకలితో అతడు అతని వెంట వెళ్లాడు; మనసులో—“ఇది నేను తీసుకోవాలి, రాత్రి శివునికి నైవేద్యంగా సిద్ధం చేసినదైనా సరే” అని అనుకున్నాడు.

Verse 110

कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः

“ఇతడు కులాచారానికి విరోధి, తల్లిదండ్రుల వాక్యాలకు విముఖుడు; సత్యం, శౌచం నుండి పతితుడై, సంధ్యావందనం మరియు స్నానక్రియలను విడిచిపెట్టాడు।”

Verse 120

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

ఇతడు ఇప్పుడు పాపవిముక్తుడై కళింగ దేశానికి రాజు అవుతాడు. ఈ బ్రాహ్మణోత్తముడు నా దూత; ఓ యమదూతలారా, మీరు వచ్చిన దారినే వెళ్ళిపోండి.

Verse 130

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

చీకటిని, అజ్ఞానాన్ని తొలగించేవాడు, శిరస్సుపై లింగాన్ని ధరించినవాడు, పది దీపాలతో ప్రకాశించేవాడు అయిన అతడు కళింగ దేశ రాజ్యాన్ని పొంది, ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో ఆసక్తి కలవాడయ్యాడు.

Verse 140

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

చర్మము, ఎముకలు మాత్రమే మిగిలేంత వరకు అతడు తపస్సు చేశాడు. అతని శరీరం వంద అయుతాల (పది లక్షల) సంవత్సరాల పాటు ఆ స్థితిలోనే ఉండిపోయింది.

Verse 150

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

అతడు క్రూరమైన చూపుతో చూస్తూ పదే పదే ఆ మాటలు పలుకుతుండగా, దేవి యొక్క వామ (ఎడమ/వక్ర) వీక్షణం వలన అతని ఎడమ కన్ను పగిలిపోయింది.

Verse 160

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

దేవుడు నీకు ప్రసాదించిన వరాలు అలాగే ఉండుగాక. ఓ కుमारा! నా రూపం పట్ల అసూయ పడినందున నీవు 'కుబేరుడు' అనే పేరుతో పిలువబడతావు.

Verse 166

पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्

ఈ పుణ్యపురిలో యక్షేశ్వరుల యథార్థ స్వరూపము నీకు వర్ణించబడినది. దీనిని వినిన మనుడు నిస్సందేహంగా సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.