Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 150

Devanagari script

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

Transliteration

krūradṛgvīkṣate yāvatpunaḥpunaridaṃ vadan | tāvatpusphoṭa tannetraṃ vāmaṃ vāmā vilokanāta

Translation

అతడు క్రూరమైన చూపుతో చూస్తూ పదే పదే ఆ మాటలు పలుకుతుండగా, దేవి యొక్క వామ (ఎడమ/వక్ర) వీక్షణం వలన అతని ఎడమ కన్ను పగిలిపోయింది.

Word by Word

• क्रूरदृक्: fierce-eyed
• क्रूरदृक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर-दृश् (प्रातिपदिक; क्रूर + दृश्/दृक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to implied subject)

• वीक्षते: looks; gazes
• वीक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• यावत्: as long as; until
• यावत्: Kriya-visheshana (Limit/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अवधिवाचक-अव्यय (as long as/until)

• पुनःपुनः: again and again
• पुनःपुनः: Kriya-visheshana (Frequency/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनःपुनः (अव्यय)
• Form: आवृत्तिवाचक-अव्यय (repetitive adverb)

• इदं: this (statement/thing)
• इदं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वदन्: saying
• वदन्: Kriya-visheshana (Concomitant/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (concomitant action)

• तावत्: then; for that long
• तावत्: Kriya-visheshana (Extent/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: परिणाम/अवधिवाचक-अव्यय (then/so long)

• पुस्फोट: burst; split
• पुस्फोट: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्फुट् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; (augmentless perfect form)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to ‘नेत्रम्’)

• नेत्रं: eye
• नेत्रं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वामं: left
• वामं: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to ‘नेत्रम्’)

• वामा: the woman; the left-side (lady)
• वामा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विलोकनात्: from (her) looking; due to the glance
• विलोकनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वि-लोकन (प्रातिपदिक; √लोक् + वि-; भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narrative, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A man glares harshly, mouth mid-utterance, while the Devī turns a leftward glance; a sudden supernatural rupture—his left eye bursts—onlookers recoil in shock.

Characters & Entities

• Vāmā (the Goddess, i.e., Pārvatī)
• Left eye (netra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Malice and cruel intent recoil upon the doer; divine power (Śakti) upholds moral order through swift consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse functions as a moral-narrative moment within the Kāśīkhaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes a narrative consequence tied to divine intervention.