Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

వ్యాసుడు పలికెను—హే రాజశార్దూలా! ఈ పరమోత్తమమైన పుణ్యకథను వినుము. స్తుతింపబడుచుండగా జగన్నాథుడు ఈ వాక్యములను పలికెను.

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

విష్ణువు పలికెను—హే బ్రహ్మాది దేవశ్రేష్ఠులారా, మీరందరూ ఏ కార్యార్థమై వచ్చితిరి? భూమిపై సర్వం కుశలమేనా? మీకు భయం ఎక్కడి నుండి కలిగింది?

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

అప్పుడు హర్షించిన బ్రహ్మ కేశవునితో పలికెను—చరాచర సమేతమైన త్రిలోకములలో మాకు ఎక్కడా భయం లేదు.

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

ఒకే వినతిని తెలియజేయుటకై నేను నీ సమీపమునకు వచ్చితిని. దానిని నేను పూర్తిగా చెప్పుదును—నా మాట వినుము.

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

కాని పూర్వము ధర్మముచే పరమోత్తమమైన తీర్థము స్థాపింపబడెను. హే దేవ జనార్దన, నీ ప్రసాదముచే నేను ఆ తీర్థమును దర్శించదలచితిని.

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

అందుచేత హే దేవదేవేశ, అక్కడికి గమనించుటకు మనస్సు నిలుపుము; అప్పుడు అనుత్తమ ధర్మారణ్యము సతీర్థత్వమును పొందును.

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

విష్ణువు పలికెను— “సాధు, సాధు, మహాభాగ! అక్కడికి త్వరగా పోదాం; ఆలస్యం చేయకు. నా మనస్సు కూడా ఆ స్థల దర్శనానికి తహతహలాడుతోంది.”

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

వ్యాసుడు పలికెను— “తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) పై ఎక్కి గోవిందుడు అతి శీఘ్రంగా అక్కడికి వెళ్లెను. తరువాత ధర్మానుసారంగా క్రమంగా ఇంద్రునితో కూడిన దేవులు, ఋషిగణములు కూడా ప్రయాణించారు.”

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

దూరం నుండే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరాది దేవులను చూచి అతడు ఆనందించాడు. విష్ణువు ముందుండగా వచ్చిన ఆ దేవులను చూచి ధర్మరాజు కూడా హర్షించాడు.

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

తన ఆశ్రమం నుండి పూజా ద్రవ్యములు తీసుకొని అక్కడికి వచ్చి వారి ముందుకు వెళ్లెను. ఆసనము నుండి వెంటనే లేచి అతిథి-సత్కార సామగ్రి తీసుకొని ఒక్కొక్కరికి విడివిడిగా పూజ నిర్వహించెను.

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

అక్కడ అర్కనందనుడు (ధర్మరాజు) విధివిధానంగా వారి పూజను నిర్వహించెను. తరువాత వారిని ఆసనములపై కూర్చోబెట్టి ఆ అత్యుత్తమమైన, గౌరవభరితమైన పూజను సమాప్తం చేసెను.

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

యముడు పలికెను—హే దేవకీసుతా, నీ ప్రసాదముచేత ఈ క్షేత్రము తీర్థరూపమైయెను. నేడు నిన్ను తృప్తిపరచిన విధానమువలనను, శివుని కరుణవలనను దీని పవిత్రత సంపూర్ణంగా ప్రకాశించెను.

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

నేడు నా జన్మ ఫలించింది, నేడు నా తపస్సు ఫలించింది. నేడు ఇక్కడ నా స్థితి కూడా ఫలించింది, ఎందుకంటే ఈశ్వరుల మంగళ సమాగమము కలిగింది.

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

వ్యాసుడు పలికెను—ఇట్లు స్తుతింపబడిన విష్ణువు మధుర వచనములు పలికెను—“హే ధర్మరాజేంద్ర, హే విభో! నీ స్తోత్రముచేత నేను తృప్తుడనయ్యాను.”

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

“నన్ను ఏదైనా వరం కోరుము; నీకు కావలసినదాన్ని నేను నెరవేర్చుదును. నీకు నిజంగా అభీష్టమైనదేదైనా, దానిని నీకు ఇస్తాను—సందేహము లేదు.”

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

యముడు పలికెను—నీవు ప్రసన్నుడవైతే, హే దేవేశా, నా వాంఛను నెరవేర్చుదువైతే, ఈ మహాపుణ్య ధర్మారణ్యంలో ఋషుల ఆశ్రమములను స్థాపించుము.

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

యెక్కడ వాడవులు నివసిస్తారో, యెక్కడ యాజ్ఞికులు నిరంతరం యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారో, యెక్కడ వేదనాదం మార్మోగుతుందో—ఆ తీర్థం పరమోత్తమంగా ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

బ్రాహ్మణులు లేని ఈ తీర్థాన్ని జీవులు పీడిస్తారు. కాబట్టి, ఓ శౌరే, అనేక వాడవులను తీసుకురా, అనేక ఋషులను కూడగట్టు—ధర్మారణ్యం త్రిలోకమంతటా, చరాచరాలతో సహా, ప్రకాశించునట్లు।

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

అప్పుడు సహస్రనేత్రుడు, సహస్రశిరస్సుడు, సహస్రపాదుడు అయిన ధర్మవత్సల విష్ణువు అనేక రూపాలను ధరించాడు. ఆ స్థలంలో సదాచారులు, శుభవ్రతులు అయిన విప్రులు స్థాపితులయ్యారు।

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

ఆ ఋషులందరూ అక్కడ స్థాపితులయ్యారు—ధర్మంలోని సమస్త అంశాలలో నిపుణులు, అన్ని శాస్త్రాలలో విశారదులు, తపస్సు-జ్ఞానాలలో మహాప్రసిద్ధులు, బ్రహ్మయజ్ఞంలో పరాయణులు. వారి సంఖ్య పద్దెనిమిది వేల.

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

అనేక దేశాల నుండి సమీకరించి ఆ దేవతలు వారిని అక్కడ స్థాపించారు. అలాగే అక్కడ కాజేశులచే కూడా అనేక ఆశ్రమాలు నిర్మించబడ్డాయి।

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

కృష్ణుడు, బ్రహ్మ, శివుడు ఉపదేశించిన ధర్మబోధను అనుసరించి కేశవుడు యథాయోగ్యంగా, యథావిధిగా ప్రతి వర్గాన్ని తమ తమ స్థానాలలో స్థాపించాడు।

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—వేదపారంగతులైన ఆ బ్రాహ్మణులు ఏ వంశంలో జన్మించారు? వారు కుటుంబాలతో ఇక్కడ స్థాపింపబడి, కుమార-మనుమలతో చుట్టుముట్టబడి, అనేక శిష్యులతో కూడి, అగ్నిహోత్రపరాయణులై ఉన్నారు. వారి స్థానాలు, పేర్లు యథావిధిగా నాకు చెప్పండి।

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ రాజశార్దూలా, ధర్మ్మారణ్యంలో నివసించువారి వృత్తాంతాన్ని వినుము।

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

ఊర్ధ్వరేతస్సులైన మహాత్మ బ్రాహ్మణ ఋషుల వారి కుమారులు, మనుమల పేర్లను నేను ఇప్పుడు చెప్పుచున్నాను।

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

ఓ పాండవవృషభా, ద్విజులకు ఇరవై నాలుగు గోత్రాలు ఉన్నాయి; వాటికి శాఖలు, ప్రశాఖలు, అలాగే కుమార-మనుమలాది పరంపరలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

వందలుగా, వేలుగా అనేక మంది కుమారులు జన్మించారు. ఇప్పుడు నేను నీకు ఇరవై నాలుగు ప్రధాన గోత్రాల నామాలను చెప్పుదును; ద్విజులకు నిర్దేశించిన ఋషులు మరియు ప్రవరాలనూ వినుము.

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

భారద్వాజ, వత్స, కౌశిక, కుశ; శాండిల్య, కాశ్యప, గౌతమ మరియు ఛాంధన—ఇవి పేరుపొందిన వంశ-గోత్రాలు.

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

జాతూకర్ణ్య మరియు వత్స; వసిష్ఠ మరియు ధారణ; ఆత్రేయ మరియు భాండిల; అలాగే దీనికి తరువాత లౌకిక గోత్రాలూ (ఉన్నవి).

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

కృష్ణాయన మరియు ఉపమన్యు; గార్గ్య, ముద్గల, మౌషక; పుణ్యాసన, పరాశర మరియు ఆపై కౌండిన్య.

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

అలాగే గాన్యాసన కూడా ఉంది—ఈ లెక్కలో ప్రవరాలు ఇరవై నాలుగు. అయితే జామదగ్న్య గోత్రానికి ప్రవరాలు నిజంగా ఐదే.

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

ఓ రాజా, భార్గవ, చ్యవన, ఆప్నువాన, ఊర్వ, జామదగ్న్య—ఈ ఐదుగురు ప్రవరులు లోకమంతటా ప్రసిద్ధులై విఖ్యాతులుగా ఉన్నారు।

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

ఇలా ఆ గోత్రంలో జన్మించిన వాడవులు వేదపారంగతులు; ద్విజపూజా-సేవలో నిమగ్నులై, నానావిధ యజ్ఞక్రియలలో పరాయణులుగా ఉండేవారు।

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

వారు సద్గుణసంపన్నులై, షట్కర్మాలలో నిరతులై ఉండేవారు; ఇలాంటి మహాభాగ్య ద్విజులు నానాదేశాల నుండి ఉద్భవించారు।

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

నిజంగా ఐదు ప్రవరులు ఉన్నారు; వాటిలో మూడవది భామేవస. వారు భార్గవ, చ్యవన, ఆప్నువాన, ఊర్వ, జామదగ్న్యలతో అనుసంధానమై ఉన్నారు; మూడవ (త్రయం)గా ఆత్రేయ, అర్చనానస, శ్యావాస్య అని చెప్పబడింది।

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

ఈ గోత్రంలో కొందరు విప్రులు దుష్టులు, కపటాచారులు కూడా ఉంటారు; అలాగే కొందరు ధనవంతులు, ధర్మనిష్ఠులు, వేద-వేదాంగపారంగతులు కూడా ఉంటారు।

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

వారందరూ దానభోగములందు ఆసక్తి గలవారు, శ్రౌత స్మార్త కర్మలందు సమ్మతులు. ఐదు ప్రవరలతో కూడిన మాండవ్య గోత్రజులుగా వారిని తెలియవలెను.

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

భార్గవ, చ్యవన, అత్రి, ఆప్నువాన మరియు ఔర్వ అనునవి ప్రవరలు. ఈ గోత్రమున పుట్టిన బ్రాహ్మణులు శ్రుతి స్మృతి పరాయణులు.

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

ఓ కురుసత్తమా! మాండవ్యులు రోగులు, లోభులు, దుష్టులు, యజన యాజనములందు ఆసక్తి గలవారు మరియు బ్రహ్మక్రియలందు నిమగ్నమై ఉందురు.

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

గార్గ్య గోత్రమున పుట్టిన వారికి మూడు ప్రవరలు కలవు. అవి అంగిరసుడు, అంబరీషుడు మరియు మూడవది యౌవనాశ్వుడు.

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

ఈ గోత్రమున పుట్టినవారు సదాచారము గలవారు, సత్యవాదులు, శాంతులు, భిన్న వర్ణములు గలవారు, ధనహీనులు మరియు మాసిన వస్త్రములు ధరించువారు.

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

హే రాజా! వత్సగోత్ర ద్విజులు సాంగత్యం‑వాత్సల్యంతో యుక్తులై, వేదశాస్త్రాలలో అచలులు; ఆ వంశంలో ఖచ్చితంగా ఐదు ప్రసిద్ధ ప్రవరాలు ఉన్నాయి।

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

భార్గవ, చ్యవన, ఆప్నువాన, ఔర్వ, జమదగ్నిక—ఈ ఐదుగురిచే ప్రవరాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి; వీరితో అనుబంధమైన ద్విజులు బ్రహ్మస్వరూపులని ఖ్యాతి పొందారు।

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

వారు శాంతులు, దమితులు, సుశీలులు; ధర్మపుత్రులతో సుసంయుక్తులు. వేదాధ్యయనం లేకున్నా అన్ని పనుల్లో నిపుణులు।

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

వారు సురూపులు, సదాచారులు, సమస్త ధర్మాలలో నిష్ఠితులు. అందరూ దానధర్మంలో రతులు—అన్నదాతలు, జలదాతలైన ద్విజులు।

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

హే రాజా! కాశ్యప బ్రాహ్మణులు దయాళువులు, సుశీలులు, సమస్త భూతహితంలో రతులు; మరియు వారు ప్రవరత్రయంతో సంయుక్తులు।

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

కాశ్యప, ఆపవత్సార, నైధ్రువ—ఇవి తృతీయ ప్రవరాలు. వారు వేదజ్ఞులు, గౌరవర్ణులు, వ్రతనిష్ఠులు, యజ్ఞకర్తలు.

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

వారు ప్రియ నివాసాలలో నివసిస్తారు, మహాదక్షులు; ఎల్లప్పుడూ గురుభక్తిలో రతులు. ప్రతిష్ఠావంతులై సర్వభూతహితంలో నిమగ్నులు.

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

కాశ్యపేయ ద్విజులు మహాయజ్ఞాలను నిర్వహిస్తారు. ధారీణస గోత్రజులూ మూడు ప్రవరాలతో అన్వితులై ఉంటారు.

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

అగస్తి, దర్విశ్వేతాశ్వ, దధ్యవాహన అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధులు. ఈ గోత్రంలో పుట్టినవారు ధర్మం మరియు సత్కర్మాన్ని ఆశ్రయిస్తారు.

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

వారు అందరూ కర్మలో కఠినులు; అలాగే ఉదరులు (పొట్టెత్తినవారు). దీర్ఘకర్ణులు, మహాదంష్ట్రులు అయిన ఆ ద్విజులు ధనపరాయణులు.

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

లౌగాక్షుని నుండి ఉద్భవించిన వాడవులు సత్యాశ్రయులని చెప్పబడుతారు; వారు క్రోధులు, ద్వేషులు, సమస్త ప్రాణులకు భయంకరులు.

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

వారికి మూడు ప్రధాన ప్రవరులు తత్త్వజ్ఞానస్వరూపులు—కశ్యపుడు, వత్సుడు, మరియు మూడవవాడు వసిష్ఠుడు.

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

వారు సదాచారానికి ప్రసిద్ధులు, వైష్ణవభక్తులు, అనేక శ్రేష్ఠ వృత్తుల్లో నిమగ్నులు; వాడవులు అధిక రోమాలతో కప్పబడి, కృష్ణవర్ణులని చెప్పబడతారు.

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

కుశికస గోత్రంలో జన్మించి మూడు ప్రవరులతో యుక్తులైన వారు శాంతులు, దాతలు, సుశీలులు, ఎల్లప్పుడూ స్వదారనిరతులు.

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

విశ్వామిత్రుడు, దేవరాతుడు, ఔదలుడు—ఈ ముగ్గురు ప్రవరులు; అయితే ఈ గోత్రంలో పుట్టిన కొందరు బలహీనులై, దీనమనస్కులై పోవచ్చు.

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

కొంతమంది విప్రులు అసత్యం పలుకువారుగా ఉంటారు; మరికొందరు సురూపులైన నృపసత్తములు. ఇంకా కొందరు బ్రాహ్మణులు సమస్త విద్యలలో నిపుణులు, బ్రహ్మనిష్ఠులలో బ్రహ్మసత్తములు.

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

ఉపమన్యు గోత్రస్థులు త్రిప్రవరసంయుతులు—వసిష్ఠుడు, భరద్వాజుడు, అలాగే ఇంద్రప్రమదుడు కూడా.

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

కానీ ఈ గోత్రంలో జన్మించిన విప్రులు క్రూరులు, కపటమార్గగాములు, దోషాన్వేషులు, ద్వేషులు, తుచ్ఛచిత్తులు, కేవలం సంగ్రహంలోనే తత్పరులైతే—అటువంటి ప్రవర్తన నిందనీయం.

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

వారు కలహం పుట్టించడంలో దక్షులు, ధనవంతులైనా గర్విష్ఠులు; ఎల్లప్పుడూ దుష్ప్రవర్తనగలవారు, దుష్టుల సంగతికి మరియు ఆసక్తికి లోనైనవారు.

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

వాత్స్య గోత్రంలో జన్మించిన, ఐదు ప్రవరాలతో యుక్తమైన విప్రులు రోగగ్రస్తులు, దుర్బలులు, అలాగే తగిన వృత్తి-ఉపకల్పం (జీవనాధారం) లేనివారిగా చెప్పబడ్డారు.

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

ఈ వంశంలో పూజ్య పితృఋషులు—భార్గవుడు, చ్యావనుడు, ఆప్నువానుడు, ఔర్వుడు, జమదగ్ని—ప్రసిద్ధులు. ఈ గోత్రంలో దేహబలంతో దృఢులై, బుద్ధిలో సమృద్ధులైన బ్రాహ్మణులు జన్మిస్తారు.

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

వారు సమస్త కర్మాలలో నిమగ్నులై, అన్ని ధర్మాలలో స్థిరులై ఉంటారు. వేదశాస్త్రార్థాలలో నిపుణులై, యజ్ఞం చేయుటలోను ఇతరులకు యజ్ఞం చేయించుటలోను ఆనందిస్తారు.

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

వారు సదాచారులు, సురూపులు, బుద్ధితో దూరదర్శులు. వారు వాత్స్యాయన గోత్రానికి చెందినవారు; ఐదు ప్రవరాలతో యుక్తులుగా చెప్పబడతారు.

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

భార్గవుడు, చ్యావనుడు, ఆప్నువానుడు, ఔర్వుడు, జమదగ్ని—ఇవే ఈ వంశానికి ముందుగా చెప్పబడిన ప్రవరాలు, ఓ భారతా! ఇవి నీకు వివరించబడినవి.

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

కానీ ఈ గోత్రంలో జన్మించిన కొందరు ఎల్లప్పుడూ పాకయజ్ఞాది గృహ్యకర్మాలలోనే ఆసక్తులై ఉంటారు; వారు లోభులు, క్రోధులు అయి అనేక సంతానముతో కూడినవారవుతారు.

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

వారు స్నానదానాది ధర్మకార్యాలలో నిత్యనిరతులై, ఎల్లప్పుడూ జితేంద్రియులై ఉంటారు. వేల సంఖ్యలో బావులు, కూపాలు, చెరువులు నిర్మించువారు. వ్రతశీలులు, గుణజ్ఞులు—కానీ కొందరు వేదాధ్యయనరహితులై మూర్ఖులగుదురు.

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

కౌశిక వంశంలో జన్మించినవారు ప్రవరత్రయంతో యుక్తులు—విశ్వామిత్రుడు, అఘమర్షణుడు, మరియు తృతీయుడైన కౌశికుడు.

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

ఈ గోత్రంలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మవేత్తలు—శాంతులు, దాంతులు, సుశీలులు, సమస్త ధర్మాలలో పరాయణులు.

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

అలాగే ద్విజోత్తములలో కొందరు అపుత్రులు, రూక్షస్వభావులు, తేజోహీనులు గానూ ఉంటారు. వారు భారద్వాజస గోత్రస్థులు; పంచ ప్రవరాలతో యుక్తులుగా చెప్పబడతారు.

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

అంగిరస, బార్హస్పత్య, భారద్వాజ, సైన్య, గార్గ్య—ఇవే ఐదు ప్రవరాలని తెలుసుకోవాలి.

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

ఈ గోత్రంలో జన్మించిన వాడవులు ధనవంతులు, శుభప్రదులు; శ్రేష్ఠ వస్త్రాభరణాలతో అలంకృతులు, ద్విజుల (బ్రాహ్మణుల) భక్తి-సేవలో నిమగ్నులు।

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

వారందరూ బ్రహ్మభోజ్యము (బ్రాహ్మణ భోజనము) సమర్పించుటలో నిమగ్నులు, సమస్త ధర్మాలలో స్థిరులు; కాశ్యప గోత్రంలో జన్మించినవారు త్రిప్రవరాలతో యుక్తులు।

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

కాశ్యప, ఆపవత్సార, రైభ్య—ఇవి ప్రసిద్ధమైన మూడు ప్రవరాలు; ఈ గోత్రంలోనే ఎర్రకళ్లతో, కఠిన దృష్టిగల బ్రాహ్మణులు ఉంటారు।

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

వారందరూ జిహ్వా-లౌల్యములో (రుచి, వాక్చాపల్యం) మునిగివుండి, అయినా పరమార్థాన్ని పలుకుతారు; వీరు దరిద్రులు, రోగులు, దొంగలు మరియు అసత్యభాషులు।

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

వారందరూ శాస్త్రార్థాన్ని తెలిసినవారు గాని, వేద-స్మృతులకు విరహితులు; శునకులలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు మాత్రం ధ్యానంలో పరాయణులు।

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

వారు తపస్వులు, యోగులు; వేదములు మరియు వేదాంగములలో పారంగతులు. వారు సాధువులు, సదాచారులు, విష్ణుభక్తికి పూర్తిగా పరాయణులు.

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

ఆ ఉత్తమ ద్విజులు కుదుటి కాయంతో, వివిధ వర్ణాలతో, అనేకులు మనోహర స్వభావంతో ఉంటారు; వారు దయాళువులు, సరళులు, శాంతులు, బ్రాహ్మణ-భోజ్యము (పవిత్ర అతిథిసత్కారం)లో పరాయణులు.

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

శౌనకులలో జన్మించిన వారు ప్రవరత్రయంతో యుక్తులు—‘భార్గవ’, ‘శౌనహోత్ర’ మరియు ‘గార్త్స్యప్రమద’—ఇవి ఆ మూడు ప్రవరాలు.

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

ఓ రాజా! ఈ దేశంలో ఉద్భవించిన వాడవులు సహించలేనివారు—అత్యంత ఉగ్రులు, మహాకాయులు, దీర్ఘదేహులు, గర్వమదంతో ఉద్ధతులు.

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

వారు క్లేశస్వరూపులు, కృష్ణవర్ణులు; అయినా సమస్త శాస్త్రాలలో విశారదులు. వారు బహుభుజులు (అత్యంత శక్తిమంతులు), మానగర్వులు, దక్షులు, రాగద్వేషరహితులు.

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

సువస్త్రధారులై, ఆభరణాలతో అలంకృతులై, మనోహరరూపులైన ఆ బ్రాహ్మణులు నిజమైన బ్రహ్మవాదులు. వసిష్ఠ గోత్రంలో జన్మించిన వారు త్రిప్రవరసంయుక్తులుగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

వసిష్ఠుడు, భారద్వాజుడు, ఇంద్రప్రమదుడు—ఇవే ఈ గోత్రపు ప్రవరులు. ఈ గోత్రంలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు వేదాలు, వేదాంగాలలో పారంగతులు.

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

వారు యాజ్ఞికులు, యజ్ఞాచరణలో నిమగ్నులు; మధురస్వరులు, సుఖసంతోషులతో కూడినవారు. అయినా వారు ద్వేషభావులు, ధనవంతులు, పుత్రవంతులు, గుణవంతులుగా కూడా వర్ణింపబడుతున్నారు.

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

ఓ రాజా, వారు విశాలహృదయులు, శూరులు, శత్రువులను సంహరించువారు. గౌతమ గోత్రంలో జన్మించినవారికి నిజంగా ఐదు ప్రవరులు ఉంటారు.

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

కౌత్స, గార్గ్య, ఓమవాహ, అలాగే అసితుడు, దేవలుడు—ఇవే (ఈ గోత్రపు) ప్రవరులు. ఈ గోత్రంలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు పరమపావనులుగా భావింపబడతారు.

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

అందరూ పరోపకారులు, శ్రుతి‑స్మృతులకు పరాయణులు; అయినా కొందరు బకసదృశ కపటులు, కూటిల్యులు, ఛలవృత్తిలో నిమగ్నులు కూడా ఉంటారు.

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

వారు అనేక శాస్త్రార్థాలలో నిపుణులు, నానావిధ ఆభరణాలతో అలంకృతులు; వృక్షాది పనుల్లో దక్షులు, కానీ దీర్ఘకాల కోపం మరియు రోగాలకు లోనవుతారు.

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

ఆంగిరస గోత్రంలో జన్మించినవారు త్రిప్రవరసంపన్నులు—ఆంగిరస, అంబరీష, మరియు మూడవది యౌవనాశ్వ।

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

ఈ గోత్రంలో జన్మించినవారు సత్యవాక్కులు; వారు జితేంద్రియులు, సురూపులు, అల్పాహారులు, శుభముఖులు (ప్రకాశమయ ముఖములు) గలవారు.

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

వారు మహావ్రతధారులు, పురాణజ్ఞులు, మహాదానంలో పరాయణులు; ద్వేషరహితులు—అయినా లోభయుక్తులు—మరియు వేదాధ్యయనంలో నిత్యం తత్పరులు.

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

దీర్ఘదృష్టి, మహాతేజస్సు కలిగినవారైనా మహామాయచే మోహితులు—శాండిల గోత్రజులు త్రిప్రవరసంయుతులని చెప్పబడుతారు.

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

అసితుడు, దేవలుడు, మూడవడు శాండిలుడు—ఇవే ఈ గోత్రంలో పేర్కొనబడినవారు; ఇందులో మహాభాగ్యులు, అలాగే కుబ్జులైనా ద్విజసత్తములు ఉంటారు.

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

కంటి రోగాలతో బాధపడేవారు, మహాదుష్టులు, అతిత్యాగులు, అల్పాయుష్కులు—కలహం పుట్టించడంలో దక్షులు, అన్నిటినీ సంగ్రహించడంలో తత్పరులు.

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

మలినాచారులు అయినా గర్వముతో కూడినవారు, జ్యోతిషశాస్త్రంలో విశారదులు—ఆత్రేయ గోత్రజులు పంచప్రవరసంయుతులని చెప్పబడుతారు.

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

ఆత్రేయుడు, అర్చనానసుడు, శ్యావాశ్వుడు, అంగిరసుడు, అత్రి—ఇవే ప్రవరోఋషులు; ఈ వంశంలో పుట్టిన ద్విజులు సూర్యసమాన తేజస్సు కలవారు.

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

వారందరూ చంద్రునివలె శీతలమూ సాంత్వనకరమూ; ధర్మారణ్యంలో స్థిరంగా నివసిస్తారు. వారు సదాచారులు, మహాదక్షులు, శ్రుతి-శాస్త్రపరాయణులు.

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

వారు యజ్ఞకర్తలు, శుభాచారులు, సత్యం మరియు శౌచంలో పరాయణులు. వారు ధర్మజ్ఞులు, దానశీలులు, నిర్మలజీవులు, మహోత్సాహంతో నిండినవారు.

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

వారు తపస్సు మరియు స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నులు; న్యాయం మరియు ధర్మంలో సంపూర్ణంగా పరాయణులు.

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ మహాబాహో! ధర్మారణ్యకథామృతాన్ని వివరించండి; దాన్ని విన్నవాడు ఘోర పాపాల నుండి, బ్రహ్మహత్యాపాపం నుండికూడా, విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

మాతంగీ మహాదేవి, వాణీ ముకుటేశ్వరి, భద్రీ మహాశక్తి, సంహారీ మహాబలా—ఇవి ఆమె పూజ్య రూపాలు.

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

హే బ్రహ్మన్! ద్విజుల శుశ్రూషార్థం ఏర్పాటుచేయుము. సృష్టి-వ్యవస్థ శాశ్వతమైనది; అందువల్ల బ్రాహ్మణసమూహమూ సుఖంగా ఉండును. విష్ణువాక్యము విని లోకపితామహుడు బ్రహ్మా అలాగే కార్యముచేసెను.

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

కామధేనువును స్మరించగానే, ఆ స్మరణమాత్రంతోనే ఆమె తక్షణమే అక్కడికి వచ్చింది—పవిత్రమైన, పుణ్యప్రదమైన ధర్మారణ్యంలో.