Adhyaya 6

Verse 1

व्यास उवाच । उपकाराय साधूनां गृहस्थाश्रमवासिनाम् । यथा च क्रियते धर्मो यथावत्कथयामि ते

వ్యాసుడు పలికెను—గృహస్థాశ్రమంలో నివసించే సజ్జనుల ఉపకారార్థం, ధర్మం యథావిధిగా ఎలా ఆచరించబడాలో నేను నీకు చెప్పుచున్నాను।

Verse 2

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

వత్సా, గార్హస్థ్యమార్గాన్ని ఆశ్రయించిన మనిషి ఈ సమస్త జగత్తును పోషిస్తాడు; ఆ ఆధారబలంతోనే అతడు కోరిన లోకాలను మరియు విజయాన్ని పొందుతాడు।

Verse 3

पितरो मुनयो देवा भूतानि मनुजास्तथा । क्रिमिकीटपतंगाश्च वयांसि पितरोऽसुराः

పితరులు, మునులు, దేవతలు, సమస్త భూతప్రాణులు మరియు మనుష్యులు—కృములు, కీటకాలు, పతంగాలు, పక్షులు, పితృగణములు, అసురులూ—ఇవన్నీ ఈ పవిత్ర ధర్మవ్యవస్థచేతనే పోషింపబడుతాయి।

Verse 4

गृहस्थमुपजीवंति ततस्तृप्तिं प्रयांति च । मुखं वास्य निरीक्षंते अपो नो दास्यतीति च

వారు గృహస్థునిపై ఆధారపడి జీవిస్తారు; అతనివలన తృప్తి పొందుతారు; “మనకు నీరు ఇస్తాడా, ఇవ్వడా?” అని అతని ముఖాన్నే చూస్తుంటారు।

Verse 5

सर्वस्याधारभूता ये वत्स धेनुस्त्रयीमयी । अस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता

ఓ వత్సా! త్రయీమయమైన ఈ ధేనువు సమస్తానికి ఆధారం. ఈమెయందే సమస్త విశ్వం స్థితి పొందింది; ఈమెనే జగత్తుకు కారణమని భావిస్తారు।

Verse 6

ऋक्पृष्ठासौ यजुःसंध्या सामकुक्षिपयोधरा । इष्टापूर्तविषाणा च साधुसूक्ततनूरुहा

ఆమె వెన్ను ఋగ్వేదం; ఆమె సంధ్యాస్థానాలు యజుర్వేదం; ఆమె కడుపు మరియు పయోధరాలు సామవేదం. ఆమె కొమ్ములు ఇష్ట-పూర్త (యజ్ఞ, దాన పుణ్యాలు); ఆమె దేహరోమాలు సద్జనుల స్తుతివాక్యాలు।

Verse 7

शांति पुष्टिशकृन्मूत्रा वर्णपादप्रतिष्ठिता । उपजीव्यमाना जगतां पदक्रमजटाघनैः

ఆమె పేడ మరియు మూత్రం శాంతి, పుష్టి. ఆమె వర్ణాల పాదాలపై ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. ఆమె ఖురాల అడుగుజాడలతోను, ఘనమైన జటాగుచ్ఛాలతోను సమస్త లోకాలు జీవిస్తాయి।

Verse 8

स्वाहाकारस्वधाकारौ वषट्कारश्च पुत्रक । हन्तकारस्तथै वान्यस्तस्याः स्तनचतुष्टयम्

ఓ ప్రియ కుమారా, ఆ ధేనువు యొక్క నాలుగు స్తనాలు—‘స్వాహా’కారము, ‘స్వధా’కారము, ‘వషట్’కారము, అలాగే ‘హంతా’కారము—ఇవే ఆమె స్తనచతుష్టయమని చెప్పబడును।

Verse 9

स्वाहाकारस्तनं देवाः पितरश्च स्वधामयम् । मुनयश्च वषट्कारं देवभूतसुरेश्वराः

దేవతలు ‘స్వాహా’ స్తనమునుండి పానము చేయుదురు, పితృదేవతలు ‘స్వధా’మయ స్తనమునుండి; మునులు ‘వషట్’ స్తనమునుండి పానము చేయుదురు—ఇలా దివ్యసత్త్వాలు, భూతగణాలు, సురేశ్వరులు పోషణ పొందుదురు।

Verse 10

हन्तकारं मनुष्याश्च पिबंति सततं स्तनम् । एवमध्यापयेदेव वेदानां प्रत्यहं त्रयीम्

మనుష్యులు ‘హంతా’ అనే స్తనమునుండి నిత్యము పానము చేయుదురు. కనుక, హే ప్రభూ, వేదత్రయిని ప్రతిదినము యథావిధిగా అధ్యాపన చేయవలెను।

Verse 11

तेषामुच्छेदकर्त्ता यः पुरुषोऽनंतपापकृत् । स तमस्यंधतामिस्रे नरके हि निमज्जति

వారి పోషణను ఛేదించువాడు అనంత పాపకర్త; అతడు ‘అంధతామిస్ర’ అనే నరకములో, ఘోరాంధకారములో, నిశ్చయముగా మునుగును।

Verse 12

यस्त्वेनां मानवो धेनुं स्वर्वत्सैरमरादिभिः । पूजयत्युचिते काले स स्वर्गायोपपद्यते

కాని యోగ్యకాలమున ఈ ధేనువును—ఆమె స్వర్గీయ వత్సముతోను అమరగణములతోను సహ—పూజించు మనుష్యుడు స్వర్గప్రాప్తికి యోగ్యుడగును।

Verse 13

तस्मात्पुत्र मनुष्येण देवर्षि पितृमानवाः । भूतानि चानुदिवसं पोष्याणि स्वतनुर्यथा

కాబట్టి, కుమారా, మనిషి దేవర్షులు, పితృదేవతలు, సహమనుషులు మరియు సమస్త భూతప్రాణులను ప్రతిదినం తన దేహంలాగానే పోషించవలెను।

Verse 14

तस्मात्स्नातः शुचिर्भूत्वा देवर्षिपितृतर्पणम् । यज्ञस्यांते तथैवाद्भिः काले कुर्यात्समाहितः

కాబట్టి స్నానం చేసి శుచిగా ఉండి, తగిన సమయంలో సమాహితమనస్సుతో—ప్రత్యేకంగా పూజా యజ్ఞాంతంలో—జలంతో దేవర్షి పితృతర్పణం చేయవలెను।

Verse 15

सुमनोगन्धपुष्पैश्च देवानभ्यर्च्य मानवः । ततोग्नेस्तर्पणं कुर्याद्द्याच्चापि बलींस्तथा

శుభమనస్సుతో సుగంధ పుష్పాలతో దేవతలను అభ్యర్చించి, తరువాత అగ్నికి తర్పణం చేసి, విధిగా బలులను కూడా సమర్పించవలెను।

Verse 16

नक्तंचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । पितॄणां निर्वपेत्तद्वद्दक्षिणाभिमुखस्ततः

రాత్రివేళ సంచరించే భూతప్రాణులకై ఎత్తైన స్థలం నుండి బలిని వేయవలెను; అలాగే దక్షిణాభిముఖంగా పితృదేవతలకు కూడా నివేదన ఉంచవలెను।

Verse 17

गृहस्थस्तत्परो भूत्वा समाहितमानसः । ततस्तोयमुपादाय तेष्वेवार्पण सत्क्रियाम्

గృహస్థుడు ఈ ధర్మకర్తవ్యాలలో నిమగ్నుడై సమాహితమనస్సుతో, తరువాత జలాన్ని తీసుకొని విధివిధానంగా వారికే తగిన సత్క్రియారూప అర్పణ చేయవలెను।

Verse 18

स्थानेषु निक्षिपेत्प्राज्ञो नाम्ना तूदिश्य देवताः । एवं बलिं गृहे दत्त्वा गृहे गृहपतिः शुचिः

ప్రాజ్ఞుడు దేవతలను పేరుపేరునా ఉద్దేశించి తగిన స్థానాలలో బలిని నిక్షిప్తం చేయాలి. ఇలా ఇంటిలో బలి ఇచ్చిన గృహపతి తన గృహంలో శుచిగా ఉంటాడు.

Verse 19

आचम्य च ततः कुर्यात्प्राज्ञो द्वारावलोकनम् । मुहूर्तस्याष्टमं भागमुदीक्षेतातिथिं ततः

ఆచమనం చేసి తరువాత ప్రాజ్ఞుడు ద్వారాన్ని చూచాలి. ఒక ముహూర్తంలోని ఎనిమిదవ భాగం కాలం వరకు అతిథి రాకను ఎదురుచూస్తూ గమనించాలి.

Verse 20

अतिथिं तत्र संप्राप्तमर्घ्यपाद्योदकेन च । बुभुक्षुमागतं श्रांतं याचमानमकिंचनम्

అక్కడికి వచ్చిన అతిథి—ఆకలితో, అలసటతో, సహాయం కోరుతూ, నిర్ధనుడై ఉన్నవాడిని—అర్ఘ్యము మరియు పాద్యజలముతో సత్కరించి స్వీకరించాలి.

Verse 21

ब्राह्मणं प्राहुरतिथिं संपूज्य शक्तितो बुधैः । न पृछेत्तत्राचरणं स्वाध्यायं चापि पंडितः

బుధులు బ్రాహ్మణునే ‘అతిథి’ అని చెబుతారు. తన శక్తి మేరకు అతనిని పూజించి, పండిత గృహస్థుడు అక్కడ అతని ఆచరణం గానీ స్వాధ్యాయం గానీ విచారణ చేయకూడదు.

Verse 22

शोभनाशोभनाकारं तं मन्येत प्रजापतिम् । अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते

అతిథి శోభనంగా కనిపించినా అశోభనంగా కనిపించినా అతనిని ప్రజాపతిస్వరూపుడిగా భావించాలి. అతని నివాసం అనిత్యం కనుకనే ‘అతిథి’ అని అంటారు.

Verse 23

तस्मै दत्त्वा तु यो भुंक्ते स तु भुंक्तेऽमृतं नरः । अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रति निवर्तते

అతిథికి ముందుగా దానం చేసి తరువాత భుజించువాడు నిజముగా అమృతాన్ని ఆస్వాదించువాడే. కానీ ఎవరి ఇంటి నుండి అతిథి ఆశాభంగంతో తిరిగి వెళ్తాడో—

Verse 24

स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति । अपि वा शाकदानेन यद्वा तोयप्रदानतः । पूजयेत्तं नरः भक्त्या तेनैवातो विमुच्यते

అతడు (అతిథి) తన దుష్కృతాన్ని అక్కడ విడిచి, వారి పుణ్యాన్ని తీసుకొని వెళ్లిపోతాడు. కాబట్టి మనిషి భక్తితో అతిథిని పూజించాలి—కూరగాయల దానముతో గానీ, నీరు సమర్పించుటతో గానీ; అంత మాత్రముతోనే ఈ దోషం నుండి విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच । विवाहा ब्राह्मदैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोष्टम उच्यते

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—వివాహ విధానాలు బ్రాహ్మ, దైవ, ఆర్ష; అలాగే ప్రాజాపత్య, ఆసుర; ఇంకా గాంధర్వ, రాక్షస; ఎనిమిదవది పైశాచమని చెప్పబడింది.

Verse 26

एतेषां च विधिं ब्रूहि तथा कार्यं च तत्त्वतः । गृहस्थानां तथा धर्मान्ब्रूहि मे त्वं विशेषतः

ఈ (వివాహ) విధానాల క్రమాన్ని చెప్పుము; అలాగే తత్త్వముగా ఏది చేయవలెనో కూడా వివరించుము. ఇంకా గృహస్థుల ధర్మాలను ప్రత్యేకంగా నాకు చెప్పుము.

Verse 27

पराशर उवाच । स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

పరాశరుడు పలికెను—వరుణ్ని ఆహ్వానించి, అలంకరింపబడిన కన్యను దానముగా ఇచ్చే వివాహమే బ్రాహ్మ వివాహము. ఆ సంయోగమున జన్మించిన పుత్రుడు ఇరవై ఒక తరాల పురుషులను పవిత్రం చేస్తాడు.

Verse 28

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जः पाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वन्द्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

యజ్ఞంలో నియుక్తుడైన ఋత్విజునికి కన్యాదానం చేయుట ‘దైవ వివాహం’; దానివలన పుట్టిన సంతానం పద్నాలుగు తరాలను రక్షిస్తుంది. వరుని నుండి గోవుల జంటను స్వీకరించి చేయుట ‘ఆర్ష వివాహం’; దానివలన పుట్టిన సంతానం ఆరు తరాలను పవిత్రం చేస్తుంది.

Verse 29

सहोभौ चरतां धर्मं प्राजापत्यः स ईरितः । वरवध्वोः स्वेच्छय्रा च गांधर्वोऽन्योन्यमैत्रतः । प्रसह्य कन्याहरणाद्राक्षसो निन्दितः सताम्

వరుడు-వధువు ఇద్దరూ కలిసి ధర్మాచరణం చేయుట ‘ప్రాజాపత్య’మని చెప్పబడింది. వరవధువుల స్వేచ్ఛా నిర్ణయం, పరస్పర ప్రేమమైత్రి వల్ల కలిగేది ‘గాంధర్వ’ వివాహం. బలవంతంగా కన్యాహరణం చేయుట ‘రాక్షస’ వివాహం; అది సత్పురుషులచే నిందితము.

Verse 30

छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः । प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः

మోసంతో కన్యాహరణం చేయుట వల్ల ఏర్పడే ఎనిమిదవది ‘పైశాచ’ వివాహం; అది గర్హితము. అలాగే ‘గాంధర్వ’, ‘ఆసుర’, ‘రాక్షస’ రూపాలు ఎక్కువగా క్షత్రియులు, వైశ్యులతో సంబంధించాయని చెప్పబడింది.

Verse 31

अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवः । सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः

ఈ ఎనిమిదవది (పైశాచం) అత్యంత పాపకరమైనది; పాపాలకు కూడా కారణమగును. స్వవర్ణ స్త్రీ విషయంలో శిక్ష ‘కరగ్రాహ్యం’ (చేతిని పట్టుకోవడం) అని చెప్పబడింది; క్షత్రియ స్త్రీ విషయంలో ‘శరధారణ’ (బాణం ధరించడం) శిక్షగా పేర్కొనబడింది.

Verse 32

प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः शूद्रया तथा । असवर्णा स्वेष विधिः स्मृतौ दृष्टश्च वेदने

వైశ్య స్త్రీ విషయంలో శిక్షగా ‘ప్రతోద’ (అంకుశం) ధరించాలి; శూద్ర స్త్రీ విషయంలో అలాగే ‘వాసోంత’ అనే శిక్ష. అసవర్ణ స్త్రీ విషయంలో స్మృతులలోను, వేదసంబంధ న్యాయబోధలోను భిన్నమైన విధానం కనిపిస్తుంది.

Verse 33

सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः । धर्म्ये विवाहे जायंते धर्म्याः पुत्राः शतायुषः

సవర్ణ స్త్రీలను మాత్రమే వివాహం చేసుకోవాలనేది విధి. ధర్మబద్ధమైన వివాహం వల్ల ధార్మికులైన, నూరేళ్లు జీవించే పుత్రులు కలుగుతారు.

Verse 34

अधर्म्याद्धर्म्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः । कृतकालाभिगमने धर्मोयं गृहिणः परः

అధర్మ వివాహం వల్ల ధర్మహీనులు, దురదృష్టవంతులు, ధనహీనులు, అల్పాయుష్కులు పుడతారు. ఋతుకాలంలో మాత్రమే భార్యను కూడటం గృహస్థుని పరమ ధర్మం.

Verse 35

स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत् । दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम्

స్త్రీల ఇష్టాన్ని అనుసరించి ప్రవర్తించినప్పటికీ, పగటిపూట స్త్రీ సంగమం చేయడం పురుషుల ఆయుస్సును క్షీణింపజేస్తుందని పెద్దల మతం.

Verse 36

श्राद्धार्हः सर्वपर्वाणि न गंतव्यानि धीमता । तत्र गछन्स्त्रियं मोहार्द्धर्मात्प्रच्यवते परात्

శ్రాద్ధ కర్మకు అర్హుడైన బుద్ధిమంతుడు పర్వదినాలలో స్త్రీని కూడకూడదు. మోహంతో అలా చేస్తే అతడు ఉత్కృష్టమైన ధర్మం నుండి పతనమవుతాడు.

Verse 37

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी हि विज्ञेयः स गृहाश्रमी

ఋతుకాలంలో మాత్రమే భార్యను కలిసేవాడు మరియు తన భార్య యందే అనురక్తుడైన గృహస్థుడు ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచారిగానే పరిగణించబడతాడు.

Verse 38

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तत्र शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्याविक्रयपापकृत्

ఆర్ష వివాహంలో చెప్పబడిన గోవుల జంట అక్కడ సమ్మతమైనదే. కానీ కన్య కోసం స్వల్పమైనా శుల్కం తీసుకుంటే అది కన్యావిక్రయ పాపంగా మారుతుంది.

Verse 39

अपत्यविक्रयात्कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीव्यं नरैर्धनम्

సంతానాన్ని అమ్మినవాడు మలాన్ని తినే పురుగుల లోకంలో ఒక కల్పకాలం నివసిస్తాడు. అందువల్ల కన్యా ‘ధర’ వల్ల వచ్చిన ధనాన్ని అణుమాత్రమైనా జీవనాధారంగా చేసుకోరాదు.

Verse 40

तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवारिणा । वाणिज्यं नीचसेवा च वेदानध्ययनं तथा

అక్కడ, అటువంటి అధర్మజన్య ‘దాన’ాన్ని తిరస్కరించే వాడితో సంతోషించిన మహాలక్ష్మి నివసిస్తుంది. అదే భావంతో వ్యాపారం, నీచుల సేవ, జీవికార్థం వేదాధ్యయనం కూడా వర్జ్యమే.

Verse 41

कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः । कुर्याद्वैवाहिके चाग्नौ गृह्यकर्म्मान्वहं गृही

కువివాహం మరియు విధినిర్దిష్ట క్రియల లోపం—ఇవి కులపతనానికి కారణాలు. కాబట్టి గృహస్థుడు వైవాహిక అగ్నిలో నిత్యం గృహ్యకర్మలను ఆచరించాలి.

Verse 42

पञ्चयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि । गृहस्थाश्रमिणः पञ्चसूनाकर्म दिनेदिने

గృహస్థుడు పంచమహాయజ్ఞక్రియలను, అలాగే నిత్య పాకక్రియను కూడా చేయాలి. ఎందుకంటే రోజురోజుకు సాధారణ జీవనంలో గృహస్థాశ్రమికి ‘పంచసూనా’ అనే హింసాసదృశ భారాలు తప్పవు.

Verse 43

कुण्डनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुम्भी तु मार्जनी । तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्द्दिष्टा गृहिश्रेयोभिवर्द्धनाः

ఉఖలి, రుబ్బురాయి, పొయ్యి, నీళ్లకుండ, చీపురు—ఇవి గృహంలోని ఐదు ‘సూనలు’ (అజ్ఞాత హింసకు కారణాలు) అని చెప్పబడినవి. వీటివల్ల కలిగే దోష నివారణార్థం ఐదు నిత్యయజ్ఞాలు విధించబడ్డాయి; అవి గృహస్థుని శ్రేయస్సు, మంగళాన్ని వృద్ధి చేస్తాయి।

Verse 44

पठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृक्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौत आतिथ्यं नृक्रतुः क्रमात्

పఠనం/స్వాధ్యాయం బ్రహ్మయజ్ఞం; తర్పణం పితృయజ్ఞం; అగ్నిలో హోమం దేవయజ్ఞం; బలి సమర్పణ భూతయజ్ఞం; అతిథి సత్కారం నృయజ్ఞం—ఇలా క్రమంగా చెప్పబడింది।

Verse 45

वैश्वदेवांतरे प्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

వైశ్వదేవ మధ్యకాలంలో ఎవడు వచ్చునో—సూర్యోదయానికి ముందైనా సూర్యోదయ సమయమైనా—అతడే ‘అతిథి’ అని స్మరించబడును. అతిథిని మొదటగా చేసి వీరందరికీ భోజనం పెట్టవలెను; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 46

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । अदत्त्वान्नं च यो भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

పితృదేవమానవులకు దానం చేసి గృహస్థుడు తినేది అమృతసమం. కాని దానం చేయకుండానే తినేవాడు కేవలం తన కడుపు నింపుకునేవాడే।

Verse 47

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

వైశ్వదేవం లేనివారు, అతిథ్యాన్ని విస్మరించువారు—వారందరినీ ‘వృషలులు’ (ఆచరణలో పతితులు) అని తెలుసుకొనవలెను; వారు ద్విజులైనా వేదాధ్యయనులు అయినా సరే।

Verse 48

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुञ्जते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथो

వైశ్వదేవం చేయకుండానే భుజించే అధమ ద్విజులు ఈ లోకంలో అన్నహీనులై, అనంతరం కాకయోనిని పొందుదురు.

Verse 49

वेदोक्तं विदितं कर्म्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । यदि कुर्याद्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

వేదోక్తమైన, తెలిసిన కర్తవ్యకర్మలను నిర్లక్ష్యం లేక నిత్యం చేయవలెను. ఎవడు తన శక్తి మేరకు చేస్తాడో, వాడు పరమ సద్గతిని పొందును.

Verse 50

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां तथैव च क्षुरे भगे

షష్ఠి, అష్టమి తిథుల్లో పాపం నూనెలోను మాంసంలోను నివసించునని చెప్పబడింది. అలాగే చతుర్దశి, పంచదశిల్లో క్షౌరంలోను మైథునంలోను పాపం నివసించునని అంటారు.

Verse 51

उदयन्तं न वीक्षेत नास्तं यंतं न मस्तके । न राहुणोपस्पृष्टं च नांडस्थं वीक्षयेद्रविम्

ఉదయించే సూర్యుని తేరగా చూడకూడదు; అస్తమించే సూర్యుని కూడా కాదు; తలపై నిలిచిన సూర్యుని కూడా కాదు. రాహుగ్రస్తమైన (గ్రహణకాల) సూర్యుని గాని, నీటిలో ప్రతిబింబించిన సూర్యుని గాని చూడరాదు.

Verse 52

न वीक्षेतात्मनो रूपमप्सु धावेन्न कर्दमे । न नग्नां स्त्रियमीक्षेत न नग्नो जलमाविशेत्

నీటిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూడరాదు; బురదలో పరుగెత్తరాదు. నగ్న స్త్రీని చూడరాదు; తాను నగ్నంగా నీటిలో ప్రవేశించరాదు.

Verse 53

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधु मृदं तथा । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तथैव च

దేవాలయం, బ్రాహ్మణుడు, గోవు, తేనె మరియు పవిత్ర మట్టి—ఇవన్నీ యథోచితంగా గౌరవించాలి; అలాగే కులంలో శ్రేష్ఠులు, వయస్సులో పెద్దలు, విద్యలో ప్రౌఢులైన వారిని కూడా సత్కరించాలి।

Verse 54

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

నడుచుచూ అశ్వత్థ వృక్షం, చైత్యవృక్షం, గురువు, నీటితో నిండిన ఘటం, ‘సిద్ధాన్నం’ మరియు పెరుగులో కలిపిన తెల్ల ఆవాలు—ఇవన్నీ ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 55

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुञ्जीत न भुञ्जीतोत्कटासने

రజస్వలైన స్త్రీతో సంగమం చేయకూడదు; భార్యతో కలిసి ఒకేసారి భోజనం చేయకూడదు. ఒక్క వస్త్రమే ధరించి భోజనం చేయకూడదు; ఎత్తైన లేదా అనుచిత ఆసనంపై కూర్చుని కూడా భోజనం చేయకూడదు।

Verse 56

नाशुचिं स्त्रियमीक्षेत तेज स्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं च कुत्रचित्

హే ద్విజోత్తమా! తేజస్సును కాపాడుకోవాలని కోరువాడు అశుచియైన స్త్రీని చూడకూడదు. అలాగే పితృదేవతలను, దేవతలను తృప్తిపరచక ముందుగా ఎక్కడా అన్నం భుజించకూడదు।

Verse 57

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रणं व्रजे कुर्यान्न वल्मी के न भस्मनि

దీర్ఘాయుష్షు కోరువాడు పక్వాన్నమే భుజించాలి, మాంసం తినకూడదు. గోశాలలో, వల్మీకంపై (చీమల పుట్టపై), భస్మంపై మూత్రవిసర్జన చేయకూడదు।

Verse 58

न गत्तेंषु ससत्त्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । ब्राह्मणं सूर्यमग्निं च चंद्रऋक्षगुरूनपि

జీవుల మధ్య నడుచుచున్నా, నిలుచున్నా, తిరుగుచున్నా—బ్రాహ్మణుని, సూర్యుని, అగ్నిని, చంద్రుని, నక్షత్రాలను, గురువులను ఎప్పుడూ అవమానించకూడదు।

Verse 59

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्ज नम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

చుట్టూ చూస్తూ మలమూత్ర విసర్జన చేయకూడదు; నోటితో అగ్నిపై ఊదకూడదు; నగ్న స్త్రీని చూడకూడదు।

Verse 60

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्तु अशुचि क्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्य योर्द्वयोः

పవిత్ర అగ్నిలో పాదాలను వేడెక్కించకూడదు, అందులో అపవిత్ర వస్తువును వేయకూడదు; ప్రాణిహింస చేయకూడదు; ఉదయ-సాయంకాల సంధ్యల్లో భోజనం చేయకూడదు।

Verse 61

न संविशेच्च संध्यायां प्रातः सायं क्वचिद्बुधः । नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत्

బుద్ధిమంతుడు ఉదయం గానీ సాయంత్రం గానీ సంధ్యాకాలంలో ఎక్కడా పడుకోకూడదు; దూడకు పాలిచ్చే ఆవును చూడకూడదు; ఇంద్రధనస్సును చూపిస్తూ ప్రదర్శించకూడదు।

Verse 62

नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत् । पंथानं नैकलो यायान्न वार्य्यंजलिना पिबेत्

నిర్జన స్థలంలో ఒంటరిగా నిద్రపోకూడదు; నిద్రిస్తున్నవానిని లేపకూడదు; దారిలో ఒంటరిగా ప్రయాణించకూడదు; అంజలితో చేతుల్లో నీరు తీసుకుని త్రాగకూడదు।

Verse 63

न दिवोद्धृतसारं च भक्षयेद्दधि नो निशि । स्त्रीधर्मिणी नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु

పగటిపూట పైసారం తీసివేసిన పెరుగును తినకూడదు; రాత్రివేళ కూడా పెరుగును సేవించకూడదు. రజస్వల స్త్రీ నమస్కారం చేయకూడదు; రాత్రి అతితృప్తి వరకు భోజనం చేయకూడదు.

Verse 64

तौर्यत्रिकप्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत् । श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः

గీత‑నృత్య‑వాద్యములైన ‘తౌర్యత్రిక’లో అతిగా ఆసక్తి కలగకూడదు; కాంస్య పాత్రలో పాదాలు కడగకూడదు. శ్రాద్ధం చేసి, వివేకం లేని వాడు మరొకరి శ్రాద్ధంలో భోజనం చేస్తే అది అనుచితం.

Verse 65

दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत् । न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चोपानहावपि

అర్పించినదాన్ని అనుచితంగా భుజిస్తే దాతకు శ్రాద్ధఫలం నశిస్తుంది; భోక్తుడు పాపభాగి అవుతాడు. ఇతరుడు ధరించిన వస్త్రము, పాదరక్షలు కూడా ధరించకూడదు.

Verse 66

न भिन्नभाजनेऽश्नीयान्नासीताग्न्यादिदूषिते । आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तटम्

పగిలిన పాత్రలో భోజనం చేయకూడదు; అగ్ని మొదలైన వాటితో దూషితమైన చోట కూర్చోకూడదు. ఆవు వెన్నుపై ఎక్కడం, ప్రేతకర్మ ధూమస్పర్శ, మరియు అశుభంగా నదీ తీరంలో నిలవడం—ఇవన్నీ వర్జించాలి.

Verse 67

बालातपं दिवास्वापं त्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः । स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि

దీర్ఘాయువు కోరువాడు కఠినమైన ఎండ (బాలాతపం) మరియు పగటి నిద్రను వదలాలి. స్నానం చేసిన తరువాత శరీరాన్ని అతిగా రుద్దకూడదు; మార్గంలో శిఖను విప్పి వదలకూడదు.

Verse 68

हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा । करेण नो मृजेद्गात्रं स्नानवस्त्रेण वा पुनः

తలపై చేతులను ఊపకూడదు; పాదంతో ఆసనాన్ని లాగకూడదు. చేతితో శరీరాన్ని రుద్దకూడదు; స్నానవస్త్రంతో కూడా అనుచితంగా మళ్లీ రుద్దరాదు।

Verse 69

शुनोच्छिष्टं भवेद्गात्रं पुनः स्नानेन शुध्यति । नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन

కుక్క లాలాజలం శరీరాన్ని తాకితే దేహం అపవిత్రమవుతుంది; స్నానంతో మళ్లీ శుద్ధి పొందుతుంది. ఎప్పుడూ రోమాలను పీకకూడదు; పళ్లతో గోళ్లను కొరకకూడదు।

Verse 70

करजैः करजच्छेदं विवर्जयेच्छुभाय तु । यदायत्यां त्यजेत्तन्न कुर्यात्कर्म प्रयत्नतः

శుభార్థంగా గోళ్లతో గోళ్లను చింపి కత్తిరించడం వర్జించాలి. తరువాత పశ్చాత్తాపంతో వదిలేయాల్సిన పనిని ప్రయత్నించి కూడా చేయరాదు।

Verse 71

अद्वारेण न गन्तव्यं स्ववेश्मापि कदाचन । क्रीडेन्नाज्ञैः सहासीत न धर्म्मघ्नैर्न रोगिभिः

ద్వారం కాకుండా ఇతర మార్గం ద్వారా—తన ఇంటికైనా—ఎప్పుడూ ప్రవేశించకూడదు. అజ్ఞులతో ఆడకూడదు; ధర్మాన్ని హరించే వారితో, అలాగే రోగులతో (శుచిత్వశాసనం భంగం చేసే విధంగా) సాంగత్యం చేయకూడదు।

Verse 72

न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च । आर्द्रपादकरास्योऽश्नन्दीर्घकालं न जीवति

ఎక్కడైనా నగ్నంగా నిద్రించకూడదు; చేతిలో పెట్టుకుని భోజనం చేయకూడదు. తడి పాదాలు, తడి చేతులు, తడి నోరుతో తినేవాడు దీర్ఘకాలం జీవించడు।

Verse 73

संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत् । शयनस्थो न चाश्नीयान्न पिबेच्च जलं द्विजः

ద్విజుడు తడి పాదాలతో పడుకోకూడదు; ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు. మంచంపై పడుకొని భోజనం చేయకూడదు, అలాగే ఆ భంగిమలో నీరు త్రాగకూడదు.

Verse 74

सोपानत्को नोपविशेन्न जलं चोत्थितः पिबेत् । सर्व्वमम्लमयं नाद्यादारोग्यस्याभिलाषुकः

చెప్పులు వేసుకొని కూర్చోకూడదు; నిలబడి నీరు త్రాగకూడదు. ఆరోగ్యాన్ని కోరేవాడు పూర్తిగా పుల్లని స్వభావమున్న ఆహారాన్ని తినకూడదు.

Verse 75

न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः । नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः

మలం మూత్రాన్ని చూడకూడదు; ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో తలని తాకకూడదు. పొట్టు, మండే నిప్పురవ్వలు, బూడిద, జుట్టు, విరిగిన కుండ ముక్కలపై అడుగు పెట్టకూడదు.

Verse 76

पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते । दद्यादासनं मंचं न शूद्राय कदाचन

పతితులతో సన్నిహిత సహవాసం స్వపతనానికే దారి తీస్తుంది. శూద్రునికి ఎప్పుడూ ఆసనం గానీ మంచం గానీ ఇవ్వకూడదు.

Verse 77

ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते । धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत्

విప్రుడు బ్రాహ్మణ్యాచారాన్ని విడిచితే క్షీణిస్తాడు; శూద్రుడు తన ధర్మాన్ని విడిచితే క్షీణిస్తాడు. శూద్రులకు ధర్మోపదేశం చేయడం స్వశ్రేయస్సుకు అడ్డంకి అని చెప్పబడింది.

Verse 78

द्विजशुश्रूषणं धर्म्मः शूद्राणां हि परो मतः । कण्डूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम्

శూద్రులకు ద్విజుల సేవనే పరమ ధర్మమని చెప్పబడింది; చేతులతో తల గోకడం అశుభమని భావించబడుతుంది.

Verse 79

आदिशेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्या दीयते विप्रः शूद्रो धर्म्माच्च हीयते

శూద్రునికి ఎప్పటికీ వైదిక మంత్రాన్ని ఉపదేశించకూడదు; బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ్యాచారంతో నిలుస్తాడు, శూద్రుడు స్వధర్మం విడిచితే హీనుడవుతాడు.

Verse 80

आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम् । अशास्त्रवर्तनं भूयो लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम्

చేతులతో కొట్టడం, కేకలు వేయడం, జుట్టు పీకడం, మరియు పదేపదే శాస్త్రవిరుద్ధంగా ప్రవర్తించడం—ప్రత్యేకించి లోభి నుండి దానం స్వీకరించిన తరువాత—ఇవి నింద్యమైనవి.

Verse 81

ब्राह्मणः स च वै याति नरकानेकविंशतिम् । अकालमेघस्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे

ఇలాంటి బ్రాహ్మణుడు నిశ్చయంగా ఇరవై ఒక నరకాలకు వెళ్తాడు; అలాగే అకాల మేఘగర్జన, వర్షాకాలంలో (అసహజ) గర్జన, మరియు ధూళివర్షం—ఇవి అశుభ లక్షణాలు.

Verse 82

महाबालध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः । उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु

రాత్రి భయంకరమైన మహాధ్వని వినిపించినప్పుడు అనధ్యాయము (పఠనం నిలుపుట) విధించబడింది; అలాగే ఉల్కాపాతం, భూకంపం, దిక్దాహం సమయంలో—ప్రత్యేకించి అర్ధరాత్రి వేళ.

Verse 83

मध्ययोर्वृषलोपान्ते राज्यहारे च सूतके । दशाष्टकासु भूतायां श्राद्धाहे प्रतिपद्यपि

మధ్యసంధ్యాకాలంలో, వృషలసంసర్గాంతంలో, రాజ్యహరణ సమయంలో, సూతకంలో; అలాగే దశమీ-అష్టమీ, భూతాదినం, శ్రాద్ధదినం, ప్రతిపదనూ—ఈ సమయాల్లో వేదాధ్యయనం విరమించాలి।

Verse 84

पूर्णिमायां तथाष्टम्यां विड्वरे राष्ट्रविप्लवे । उपाकर्मणि चोत्सर्गे कल्पादिषु युगादिषु

పౌర్ణమి, అష్టమి రోజుల్లో; విపత్తు, రాష్ట్రవిప్లవ సమయంలో; ఉపాకర్మ, ఉత్సర్గ కర్మల్లో; అలాగే కల్ప-యుగాది ఆరంభాల్లో—ఈ సందర్భాల్లో వేదాధ్యయనం విడిచివేయాలి।

Verse 85

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु चाधीयीत न वै क्वचित्

ఆరణ్యక భాగాలు చదువుతున్నా, బాణధ్వని లేదా యుద్ధనాదం వినిపించినా—ఈ అనధ్యాయ సమయాల్లో ఎక్కడా అధ్యయనం చేయరాదు।

Verse 86

भूताष्टम्योः पञ्चदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत् । अनायुष्यकरं चेह परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्य वैरिणां चोपसेवनम्

భూతాష్టమీ, పంచదశీ రోజుల్లో ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచర్యంలో స్థిరంగా ఉండాలి. పరస్త్రీ సమీపానికి పోవడం ఇక్కడ ఆయుష్షును హరించేది; కాబట్టి దానిని దూరం నుంచే విడిచిపెట్టాలి, అలాగే శత్రువుల సేవా-సాంగత్యమూ త్యజించాలి।

Verse 87

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

మునుపటి సంపదలు విడిచిపోయినా తనను తాను అవమానించకూడదు; ఎందుకంటే ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నశీలులకు శ్రీయూ విద్యయూ దుర్లభం కావు।

Verse 88

सत्यं ब्रूयात्प्रियं बूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो विधीयते

సత్యమును పలుకవలెను, ప్రియమైన వాక్యమును పలుకవలెను; కఠినమైన అప్రియ సత్యమును పలుకరాదు. అలాగే ప్రియంగా అనిపించిన అసత్యమును కూడా పలుకరాదు—ఇదే ధర్మమని విధించబడింది.

Verse 89

वाचोवेगं मनावेगं जिह्वावेगं च वर्ज येत् । गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत

వాక్కు యొక్క వేగం, మనస్సు యొక్క వేగం, జిహ్వా యొక్క వేగం—ఇవన్నీ నియంత్రించవలెను. గుహ్యాంగాలలో పుట్టిన రోమాలను తాకినచో కూడా అశుచిత్వం కలుగును.

Verse 90

पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्युदकानि च । निष्ठीवनं च श्लेष्माणं दूराद्दूरं विनिः क्षिपेत

పాదప్రక్షాళన జలం, మూత్రం, ఉచ్ఛిష్ట జలములు, ఉమ్మి మరియు కఫం—ఇవన్నీ చాలా దూరంగా విసర్జించవలెను.

Verse 91

अहर्न्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वजन्म म्मरेद्द्विजः

పగలు-రాత్రి శ్రుతి జపం, శౌచం మరియు సదాచార సేవనం, అలాగే ద్రోహరహితమైన బుద్ధితో—ద్విజుడు పూర్వజన్మాన్ని స్మరించగలడు.

Verse 92

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम । विनम्रकन्धरो भूयादनुयायात्ततश्च तान्

వృద్ధులకు యత్నపూర్వకంగా నమస్కరించి, వారికి తన ఆసనాన్ని ఇవ్వవలెను. భుజాలు వంచి వినయంగా ఉండి, తరువాత భక్తి-గౌరవాలతో వారిని అనుసరించవలెను.

Verse 93

श्रुतिभूदेवदेवानां नृपसाधुतपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निन्दां कुर्यान्न कर्हि चित

శ్రుతి పూజ్యులైన దేవులు, భూదేవులైన బ్రాహ్మణులు, ధర్మనిష్ఠ రాజులు, సాధు‑తపస్వులు మరియు పతివ్రత స్త్రీల నిందను ఎప్పటికీ చేయకూడదు।

Verse 94

उद्धृत्य पञ्चमृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु

భూమి నుండి ఐదు మట్టి పిండాలను తీసుకొని మరొక జలాశయంలో స్నానం చేయాలి; తరువాత శ్రద్ధతో యోగ్య పాత్రుని చేరి ఏ ధనం దానమిచ్చినా అది పుణ్యదానమవుతుంది।

Verse 95

देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते । भूप्रदो मण्डलाधीशः सर्वत्र सुखितोऽन्नदः

దేశం‑కాలాన్ని గౌరవించి విధిపూర్వకంగా చేసిన దానం ఫలంలో అక్షయమవుతుంది। భూమిదాత మండలాధీశుడవుతాడు; అన్నదాత ఎక్కడైనా సుఖంగా ఉంటాడు।

Verse 96

तोयदाता सुरूपः स्यात्पुष्टश्चान्नप्रदो भवेत । प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदातार्यमलोक भाक्

జలదాత సురూపుడవుతాడు, అన్నదాత పుష్టుడవుతాడు। దీపదాతకు నిర్మల దృష్టి లభిస్తుంది; గోదాత ఆర్యమలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 97

स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्याच्च सुप्रजः । वेश्मदोऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चन्द्रलोकभाक्

స్వర్ణదాత దీర్ఘాయుష్మంతుడవుతాడు, తిలదాత సుప్రజలను పొందుతాడు। గృహదాత అత్యున్నత సౌధాలకు అధిపతియవుతాడు; వస్త్రదాత చంద్రలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 98

हयप्रदो दिव्यदेहो लक्ष्मीवान्वृषभ प्रदः । सुभार्यः शिबिकादाता सुपर्यंकप्रदोऽपि च

అశ్వదానం చేసినవాడికి దివ్యమైన తేజస్సుతో కూడిన దేహం లభిస్తుంది; వృషభదానం చేసినవాడికి లక్ష్మీ-సమృద్ధి కలుగుతుంది. శిబిక (పాలకి) దానం చేసినవాడికి సుభార్య లభిస్తుంది; ఉత్తమ శయ్యాదానం చేసినవాడికి తగిన సుఖసౌఖ్యాలు దక్కుతాయి.

Verse 99

श्रद्धया प्रतिगृह्णाति श्रद्धया यः प्रयच्छति । स्वर्गिणौ तावुभौ स्यातां पततोऽश्रद्रया त्वधः

శ్రద్ధతో స్వీకరించేవాడూ, శ్రద్ధతో దానం చేసేవాడూ—ఇద్దరూ స్వర్గగతులు అవుతారు; కానీ శ్రద్ధలేకపోతే వారు అధోగతికి పడతారు.

Verse 100

अनृतेन क्षरेद्यज्ञस्तपो विस्मयतः क्षरेत् । क्षरेत्कीर्तिर्विनादानमायुर्विप्रापमानतः

అసత్యంతో యజ్ఞం క్షీణిస్తుంది; దంభం/అహంకారంతో తపస్సు క్షీణిస్తుంది. దానం లేకపోతే కీర్తి క్షీణిస్తుంది; బ్రాహ్మణులను అవమానిస్తే ఆయుష్షు క్షీణిస్తుంది.

Verse 101

गंधं पुष्पं कुशा गावः शाकं मांसं पयो दधि । मणिमत्स्यगहं धान्यं ग्राह्यमेतदुपस्थितम्

సుగంధం, పుష్పాలు, కుశగడ్డి, గోవులు, కూరలు, మాంసం, పాలు, పెరుగు, మణులు, చేపలు, ధాన్యం—ఇవి విధిగా సమర్పించబడితే తగిన దానంగా స్వీకరించదగినవి.

Verse 102

मधूदकं फलं मूलमेधांस्यभयदक्षिणा । अभ्युद्यतानि ग्राह्याणि त्वेतान्यपि निकृष्टतः

మధు-జలం, ఫలాలు, మూలాలు, ఇంధనకట్టెలు, అలాగే ‘అభయ-దక్షిణా’ (రక్షణ/ఆశ్వాసన రూప దక్షిణా)—ఇవీ ముందుకు తెచ్చి సమర్పిస్తే స్వీకరించదగినవే; అయితే దానాలలో ఇవి తక్కువ స్థాయిగా చెప్పబడినవి.

Verse 103

दासनापितगोपालकुलमित्रार्द्धसीरिणः । भोज्यान्नाः शूद्रवर्गेमी तथात्मविनिवेदकः

దాసులు, నాపితులు, గోపాలకులు, కులమిత్రులు, అర్ధ-నాగలి కలిగిన వినయశీల రైతులు, అలాగే శూద్రవర్గంలో అతిథ్యంగా సమర్పించిన భోజ్యాన్నాన్ని స్వీకరించువారు—ఆత్మనివేదనతో భక్తిసేవ చేయువారు—వారూ ధర్మారణ్యధర్మానుసారులైన నివాసులుగా లెక్కించబడుతారు।

Verse 104

इत्थमाचारधर्मोयं धर्मारण्यनिवासिनाम् । श्रुतिस्मृत्युक्तधर्मोऽयं युधिष्ठिर निवेदितः

ఇలా ధర్మారణ్య నివాసుల ఆచారధర్మం వివరించబడింది. ఓ యుధిష్ఠిరా, శ్రుతి-స్మృతుల్లో చెప్పబడిన ఈ ధర్మమే నీకు నివేదించబడింది।