Adhyaya 4

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मराजस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा यमदूतानां न भयं विद्यते क्वचित्

వ్యాసుడు పలికెను—ఇకపై ధర్మరాజుని చరిత్రను వివరిస్తాను; దానిని వినినవానికి యమదూతల భయం ఎక్కడా, ఏ పరిస్థితిలోనూ, కలగదు।

Verse 2

धर्मराजेन सा दृष्टा वर्द्धनी च वराप्सरा । महत्यरण्ये का ह्येषा सुन्दरांग्यतिसुन्दरी

ధర్మరాజుడు ఆమెను చూచెను—వర్ధనీ అనే శ్రేష్ఠ అప్సరసను. ఆ మహారణ్యంలో (ఆయన అనుకొనెను)—‘ఎవరు ఈమె, సుందరాంగి, అతిసుందరి?’

Verse 3

निर्मानुषवनं चेदं सिंहव्याघ्रभयानकम् । आश्चर्यं परमं ज्ञात्वा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

‘ఈ వనం మనుష్యరహితం; సింహవ్యాఘ్రాల వల్ల భయంకరం.’ ఇది పరమ ఆశ్చర్యమని గ్రహించి ధర్మరాజుడు ఇలా పలికెను।

Verse 4

धर्मराज उवाच । कस्मात्त्वं मानिनि ह्येका वने चरसि निर्जने । कस्मात्स्थानात्समायाता कस्य पत्नी सुशोभने

ధర్మరాజు పలికెను—హే మానినీ! ఈ నిర్జన వనంలో నీవు ఒంటరిగా ఎందుకు సంచరిస్తున్నావు? నీవు ఏ స్థలమునుండి వచ్చితివి, హే సుశోభనే! నీవు ఎవరి భార్యవు?

Verse 5

सुता त्वं कस्य वामोरु अतिरूपवती शुभा । मानुषी वाथ गंधर्वी अमरी वाथ किंनरी

హే వామోరూ, హే శుభే, అతిరూపవతీ! నీవు ఎవరి కుమార్తెవు? నీవు మానవీనా, గంధర్వీనా, దేవీనా, లేక కిన్నరీనా?

Verse 6

अप्सरा पक्षिणी वाथ अथवा वनदेवता । राक्षसी वा खेचरी वा कस्य भार्या च तद्वद

నీవు అప్సరసవా, పక్షిణీవా, లేక వనదేవతవా? రాక్షసీవా, ఖేచరీవా? అలాగే చెప్పు—నీవు ఎవరి భార్యవు?

Verse 7

सत्यं च वद मे सुभ्रूरित्याहार्कसुतस्तदा । किमिच्छसि त्वया भद्रे किं कार्यं वा वदात्र वै

అప్పుడు అర్కసుతుడు (ధర్మరాజు) అన్నాడు—హే సుభ్రూ, నాకు సత్యం చెప్పు. హే భద్రే, నీకు ఏమి కావాలి? ఇక్కడ నీ కార్యమేమిటో స్పష్టంగా చెప్పు.

Verse 8

यदिच्छसि त्वं वामोरु ददामि तव वांछितम्

హే వామోరూ! నీవు ఏది ఏది కోరుతావో, నీ వాంఛితమును నేను ప్రసాదించెదను.

Verse 9

वर्द्धन्युवाच । धर्मे तिष्ठति सर्वं वै स्थावरं जंगमं विभो । स धर्मो दुष्करं कर्म कस्मात्त्वं कुरुषेऽनघ

వర్ధనీ పలికెను—హే విభో! స్థావరమూ జంగమమూ అయిన సమస్తమూ ధర్మములోనే స్థితమై ఉంది. ధర్మమే దుష్కర కర్మమార్గము; అట్లయితే హే అనఘా, నీవెందుకు ఇంత కఠిన కార్యమును ఆరంభించుచున్నావు?

Verse 10

यम उवाच । ईशानस्य च यद्रूपं द्रष्टुमिच्छामि भामिनि । तेनाहं तपसा युक्तः शिवया सह शंकरम्

యముడు పలికెను—హే భామిని! ఈశానుని ఆ స్వరూపమును దర్శించుటకు నేను కోరుచున్నాను. అందుకే నేను తపస్సులో నిమగ్నుడనై—శివాతో కలిసి—శంకరుని అన్వేషించుచున్నాను.

Verse 11

यशः प्राप्स्ये सुखं प्राप्स्ये करोमि च सुदुष्करम् । युगेयुगे मम ख्यातिर्भवेदिति मतिर्मम

నేను యశస్సు పొందుదును, సుఖము పొందుదును, మరియు అత్యంత దుష్కరమైన కార్యమును కూడా సాధించుదును. యుగయుగములలో నా ఖ్యాతి నిలిచియుండుగాక—ఇదే నా సంకల్పము.

Verse 12

कल्पे कल्पे महाकल्पे भूयः ख्यातिर्भवेदिति । एतस्मात्कारणात्सुभ्रूस्तप्यते परमं तपः

కల్పకల్పములలో, మహాకల్పములలో కూడ మరల మరల నా ఖ్యాతి ఉద్భవించుగాక—ఈ కారణముచేత, హే సుభ్రూ, నేను పరమ తపస్సును ఆచరిస్తున్నాను.

Verse 13

कस्मात्त्वमागता भद्रे कथयस्व यथातथा । किं कार्यं कस्य हेतुश्च सत्यमाख्यातुमर्हसि

హే భద్రే! నీవెందుకు వచ్చితివో యథాతథముగా సత్యముగా చెప్పుము. ఏ కార్యము, ఎవరి హేతువుకోసం? సత్యమును ప్రకటించుట నీకు యుక్తము.

Verse 14

वर्द्धन्युवाच । तपसैव त्वया धर्म भयभीतो दिवस्पतिः । तेनाहं नोदिता चात्र तपोवि घ्नस्य कांक्षया

వర్ద్ధనీ పలికింది—హే ధర్మా! నీ తపస్సు వల్ల స్వర్గాధిపతి ఇంద్రుడు భయపడిపోయాడు. అందుకే అతని ప్రేరణతోనే నేను ఇక్కడికి వచ్చాను; నీ తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించాలని కోరుతున్నాను.

Verse 15

इन्द्रासनभयाद्भीता हरिणा हरिसन्निधौ । प्रेषिताहं महाभाग सत्यं हि प्रवदाम्यहम्

ఇంద్రాసన భయంతో భీతురాలినై, హరి సన్నిధిలోనే హరి చేత నేను పంపబడాను. ఓ మహాభాగ! నేను నిజమే పలుకుతున్నాను.

Verse 16

सूत उवाच । सत्यवाक्येन च तदा तोषितो रविनंदनः । उवाचैनां महाभाग्यो वरदोहं प्रयच्छ मे

సూతుడు పలికాడు—ఆమె సత్యవాక్యాలతో సంతుష్టుడైన రవినందనుడు (యముడు) ఆ మహాభాగ్యురాలితో ఇలా అన్నాడు—“నేను వరదాతను; నన్ను వరం కోరుము.”

Verse 17

यमोऽहं सर्वभूतानां दुष्टानां कर्मकारिणाम् । धर्म रूपो हि सर्वेषां मनुजानां जितात्मनाम्

నేను సమస్త భూతాలకు—దుష్టులకూ పాపకర్మ చేసేవారికీ—యముడను. అయితే జితాత్ములైన, ఆత్మసంయములైన మనుష్యులకు నేను ధర్మస్వరూపుడనే.

Verse 18

स धर्मोऽहं वरारोहे ददामि तव दुर्लभम् । तत्सर्वं प्रार्थय त्वं मे शीघ्रं चाप्सरसां वरे

హే వరారోహే! నేనే ఆ ధర్ముడను; దుర్లభమైనదైనా నీకు ప్రసాదిస్తాను. కాబట్టి, హే అప్సరల్లో శ్రేష్ఠురాలా! నీకు ఇష్టమైనదంతా త్వరగా నన్ను కోరుము.

Verse 19

वर्द्धन्युवाच । इन्द्रस्थाने सदा रम्ये सुस्थिरत्वं प्रयच्छ मे । स्वामिन्धर्मभृतां श्रेष्ठ लोकानां च हिताय वै

వర్ధ్ధనీ పలికింది—హే స్వామీ! ఇంద్రుని ఈ నిత్య రమ్యస్థానంలో నాకు సుస్థిరమైన స్థాపన ప్రసాదించండి. హే ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠా! ఇది లోకాల హితార్థమగునుగాక.

Verse 20

यम उवाच । एवमस्त्विति तां प्राह चान्यं वरय सत्वरम् । ददामि वरमुत्कृष्टं गानेन तोषितोस्म्यहम्

యముడు పలికాడు—“ఎవమస్తు.” అని ఆమెతో చెప్పి—“త్వరగా ఇంకొక వరం కోరుకో. నీ గానంతో నేను తృప్తుడనయ్యాను; ఉత్తమ వరాన్ని ఇస్తాను.”

Verse 21

वर्द्धन्युवाच । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मम तीर्थं महामते । भूयाच्च सर्वपापघ्नं मन्नाम्नेति च विश्रुतम्

వర్ధ్ధనీ పలికింది—హే మహామతీ! ఈ మహాక్షేత్రంలో నా నామంతో ఒక తీర్థం కలుగుగాక; అది సమస్త పాపాలను హరించేదిగా ప్రసిద్ధి పొందుగాక.

Verse 22

तत्र दत्तं हुतं तप्तं पठितं वाऽक्षयं भवेत् । पञ्चरात्रं निषेवेत वर्द्धमानं सरोवर म्

అక్కడ దానం చేసినదీ, హోమంలో అర్పించినదీ, తపస్సుగా ఆచరించినదీ, పఠించినదీ—అన్నీ అక్షయఫలమవుతాయి. వర్ధ్ధమాన సరోవరాన్ని ఐదు రాత్రులు సేవించాలి.

Verse 23

पूर्वजास्तस्य तुष्येरंस्तर्प्यमाणा दिनेदिने । तथेत्युक्त्वा तु तां धर्मो मौनमाचष्ट संस्थितः । त्रिःपरिक्रम्य तं धर्मं नमस्कृत्य दिवं ययौ

అతని పూర్వజులు ప్రతిదినం తర్పణంతో తృప్తి పొందుతారు. “తథాస్తు” అని చెప్పి ధర్ముడు మౌనంగా నిలిచాడు. అప్పుడు ఆమె ఆ ధర్ముని మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, నమస్కరించి, స్వర్గానికి వెళ్లింది.

Verse 24

वर्द्धन्युवाच । मा भयं कुरु देवेश यमस्यार्कसुतस्य च । अयं स्वार्थपरो धर्म यशसे च समाचरेत्

వర్ధనీ పలికింది—హే దేవేశా, భయపడకుము; సూర్యపుత్రుడైన యముని గురించీ కాదు. ఈ ధర్మం స్వయోచిత ప్రయోజనసిద్ధికీ, యశస్సుకోసమూ ఆచరించవలసినది.

Verse 25

व्यास उवाच । वर्द्धनी पूजिता तेन शक्रेण च शुभानना । साधुसाधु महाभागे देवकार्य कृतं त्वया

వ్యాసుడు పలికెను—శుభముఖి వర్ధనీని ఆ శక్రుడూ పూజించి గౌరవించాడు. “సాధు, సాధు! మహాభాగ్యవతీ, నీవు దేవకార్యాన్ని సాధించితివి” అని అన్నాడు.

Verse 26

निर्भयत्वं वरागेहे सुखवासश्च ते सदा । यशः सौख्यं श्रियं रम्यां प्राप्स्यसि त्वं शुभानने

నీకు నిర్భయత్వం, ఉత్తమ గృహం, మరియు ఎల్లప్పుడూ సుఖవాసం కలుగును. హే శుభముఖీ, నీవు యశస్సు, సౌఖ్యం, రమ్యమైన శ్రీ-సంపదను పొందుదువు.

Verse 27

तथेति देवास्तामूचुर्निर्भयानंदचेतसा । नमस्कृत्य च शक्रं सा गता स्थानं स्वकं शुभम्

నిర్భయానందంతో నిండిన దేవతలు ఆమెతో “తథాస్తు” అని పలికిరి. ఆమె శక్రునకు నమస్కరించి తన శుభస్థానమునకు వెళ్లెను.

Verse 28

सूत उवाच । गतेप्सरसि राजेन्द्र धर्मस्तस्थौ यथाविधि । तपस्तेपे महाघोरं विश्वस्योद्वेगदायकम्

సూతుడు పలికెను—హే రాజేంద్రా, అప్సరసి వెళ్లిన తరువాత ధర్ముడు విధిపూర్వకంగా అక్కడే నిలిచి, సమస్త లోకమును కలవరపెట్టే మహాఘోర తపస్సు ఆచరించెను.

Verse 29

पंचाग्निसा धनं शुक्रे मासि सूर्येण तापिते । चक्रे सुदुःसहं राजन्देवैरपि दुरासदम्

శుక్రమాసంలో సూర్యతాపంతో దగ్ధుడై అతడు ‘పంచాగ్ని’ తపస్సు ఆచరించాడు—ఓ రాజా, అది అత్యంత దుఃసహం, దేవులకైనా దుర్లభం।

Verse 30

ततो वर्षशते पूर्णे अन्तको मौनमास्थितः । काष्ठभूत इभवातस्थौ वल्मीकशतसंवृतः

తర్వాత వంద సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక అంతకుడు మౌనం ఆశ్రయించాడు; కట్టెలా నిశ్చలంగా నిలిచి, వందల వల్మీకాలతో కప్పబడిపోయాడు।

Verse 31

नानापक्षिगणैस्तत्र कृतनीडैः स धर्मराट् । उपविष्टे व्रतं राजन्दृश्यते नैव कुत्रचित्

అక్కడ అనేక పక్షిగణాలు అతనిపై గూళ్లు కట్టాయి; ఆ ధర్మరాజు కూర్చునే ఉన్నాడు—ఓ రాజా, అతని వ్రతం ఎక్కడా చలించిందని కనిపించలేదు।

Verse 32

संस्मरंतोऽथ देवेश मुमापतिमनिंदितम् । ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षाश्चोद्विग्नमानसाः । कैलासशिखरं भूय आजग्मुः शिवसन्निधौ

అప్పుడు, ఓ దేవేశా, నిందలేని ఉమాపతి ప్రభువును స్మరించుకుంటూ దేవులు గంధర్వులు యక్షులతో కలిసి భయాకుల మనస్సులతో మళ్లీ కైలాసశిఖరానికి, శివసన్నిధికి వచ్చారు।

Verse 33

देवा ऊचुः । त्राहित्राहि महादेव श्रीकण्ठ जगतः पते । त्राहि नो भूतभव्येश त्राहि नो वृषभध्वज । दयालुस्त्वं कृपानाथ निर्विघ्नं कुरु शंकर

దేవులు పలికారు—“త్రాహి త్రాహి, ఓ మహాదేవా! ఓ శ్రీకంఠా, జగత్పతే! ఓ భూతభవ్యేశా, మమ్మల్ని రక్షించు; ఓ వృషభధ్వజా, మమ్మల్ని కాపాడు. నీవు దయాళువు, కృపానాథుడు—ఓ శంకరా, మాకు సమస్తం నిర్విఘ్నం చేయుము।”

Verse 34

ईश्वर उवाच । केनापराधिता देवाः केन वा मानमर्द्दिताः । मर्त्ये स्वर्गेऽथवा नागे शीघ्रं कथय ताचिरम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—దేవులారా, మీకు ఎవరు అపకారం చేశారు? ఎవరు మీ గర్వాన్ని అణిచారు—మర్త్యలోకములోనా, స్వర్గములోనా, నాగలోకములోనా? శీఘ్రముగా చెప్పండి; ఆలస్యం చేయకండి।

Verse 35

अनेनैव त्रिशूलेन खट्वांगेनाथवा पुनः । अथ पाशुपतेनैव निहनिष्यामि तं रणे । शीघ्रं वै वदतास्माक मत्रागमनकारणम्

ఈ త్రిశూలముతోనే—లేదా ఖట్వాంగముతో—లేదా పాశుపతాస్త్రముతోనే నేను అతనిని యుద్ధములో సంహరిస్తాను. శీఘ్రముగా సత్యముగా చెప్పండి; మా ఇక్కడికి వచ్చిన కారణం తెలపండి।

Verse 36

देवा ऊचुः । कृपासिन्धो हि देवेश जगदानन्दकारक । न भयं मानुषादद्य न ना गाद्देवदानवात्

దేవులు పలికిరి—హే దేవేశా, కృపాసింధో, జగదానందకారకా! ఈ రోజు మాకు మనుష్యుల నుండీ భయం లేదు, నాగుల నుండీ లేదు, దేవ-దానవుల నుండీ లేదు।

Verse 37

मर्त्यलोके महादेव प्रेतनाथो महाकृतिः । आत्मकार्यं महाघोरं क्लेशयेदिति निश्चयः

హే మహాదేవా, మర్త్యలోకములో ప్రేతనాథుడు, మహాకాయుడు అయిన వాడు తన స్వకార్యమనే ఘోర సంకల్పంతో లోకాలను క్లేశింపజేయుటకు నిశ్చయించుకున్నాడు।

Verse 38

उग्रेण तपसा कृत्वा क्लिश्यदात्मानमात्मना । तेनात्र वयमुद्विग्ना देवाः सर्वे सदाशिव । शरणं त्वामनुप्राप्ता यदिच्छसि कुरुष्व तत्

అతడు ఉగ్ర తపస్సు చేసి, తన సంకల్పంతో తానే తనను బాధించుకొని, మమ్మల్ని సమస్త దేవులను కలవరపెట్టాడు, హే సదాశివా! అందుకే శరణు కోరుతూ నీ వద్దకు వచ్చాము; నీకు నచ్చినట్లు చేయుము।

Verse 39

सूत उवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा वृषारूढो वृषध्वजः । आयुधान्परिसंगृह्य कवचं सुमनोहरम् । गतवानथ तं देशं यत्र धर्मो व्यवस्थितः

సూతుడు పలికెను—దేవతల వాక్యము విని, వృషభారూఢుడైన వృషధ్వజ మహేశ్వరుడు ఆయుధములను సమీకరించి, అత్యంత మనోహరమైన కవచమును ధరించాడు. అనంతరం ధర్మము స్థిరంగా నిలిచిన దేశమునకు బయలుదేరెను.

Verse 40

ईश्वर उवाच । अनेन तपसा धर्म संतुष्टं मम मानसम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीत्युवाच ह

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే ధర్మా, ఈ తపస్సు వలన నా మనస్సు పూర్తిగా సంతుష్టమైంది. వరము చెప్పు, వరము చెప్పు; నీకు కావలసిన వరమును ప్రకటించు—అని ఆయన అన్నాడు.

Verse 41

इच्छसे त्वं यथा कामा न्यथा ते मनसि स्थितान् । यंयं प्रार्थयसे भद्र ददामि तव सांप्रतम्

హే భద్రా, నీ మనస్సులో ఉన్న ఏ ఏ కోరికలనైనా నీవు ఎలా కోరుకుంటావో అలా. నీవు ఏదేదీ ప్రార్థిస్తావో, అవన్నీ నేను ఇప్పుడే నీకు ప్రసాదిస్తాను.

Verse 42

सूत उवाच । एवं संभाषमाणं तु दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् । वल्मीकादुत्थितो राजन्गृहीत्वा करसंपुटम् । तुष्टाव वचनैः शुद्धैर्लोकनाथमरिंदम्

సూతుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఈ విధంగా సంభాషిస్తున్న మహేశ్వర దేవుని చూచి ధర్ముడు వల్మీకము నుండి లేచి, కరసంపుటము చేసి నమస్కరించాడు. శుద్ధమైన వాక్యములతో లోకనాథుడైన శత్రుదమన ప్రభువును స్తుతించాడు.

Verse 43

धर्म उवाच । ईश्वराय नमस्तुभ्यं नमस्ते योगरूपिणे । नमस्ते तेजोरूपाय नीलकंठ नमोऽस्तु ते

ధర్ముడు పలికెను—హే ఈశ్వరా, నీకు నమస్కారం; యోగస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. తేజోస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; హే నీలకంఠా, నీకు ప్రణామము.

Verse 44

ध्यातॄणामनुरूपाय भक्तिगम्याय ते नमः । नमस्ते ब्रह्मरूपाय विष्णुरूप नमोऽ स्तु ते

ధ్యానించువారికి అనురూపమైన రూపములు ధరించి, భక్తితో పొందదగినవాడా—నీకు నమస్కారం. బ్రహ్మరూపా నీకు నమస్కారం; విష్ణురూపా నీకు నమో నమః.

Verse 45

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय अणुरूपाय वै नमः । नमस्ते कामरूपाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे

స్థూలరూపమునకును, సూక్ష్మరూపమునకును, అణురూపమునకును నీకు నమస్కారం. ఇష్టరూపధారివా, సృష్టి-స్థితి-లయకర్తా—నీకు నమస్కారం.

Verse 46

नमो नित्याय सौम्याय मृडाय हरये नमः । आतपाय नमस्तुभ्यं नमः शीतकराय च

నిత్యుడవు, సౌమ్యుడవు, మృడుడవు (కల్యాణకరుడవు)—నీకు నమస్కారం; హరయే నమః. తాపముగా, తేజస్సుగా నీకు నమస్కారం; శీతలత కలిగించువాడవుగా కూడా నీకు నమో నమః.

Verse 47

सृष्टिरूप नमस्तुभ्यं लोकपाल नमोऽस्तु ते । नम उग्राय भीमाय शांत रूपाय ते नमः

సృష్టిరూపా నీకు నమస్కారం; లోకపాలకా నీకు నమో నమః. ఉగ్రరూపమునకును భీమరూపమునకును నమస్కారం; శాంతరూపమునకును నీకు నమస్కారం.

Verse 48

नमश्चानंतरूपाय विश्वरूपाय ते नमः । नमो भस्मांगलिप्ताय नमस्ते चंद्रशेखर । नमोऽस्तु पंचवक्त्राय त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते

అనంతరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; విశ్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. భస్మలేపితాంగుడా నీకు నమో నమః; హే చంద్రశేఖరా, నీకు నమస్కారం. పంచవక్త్రుడా, త్రినేత్రుడా—నీకు నమో నమః.

Verse 49

नमस्ते व्यालभूषाय कक्षापटधराय च । नमोंऽधकविनाशाय दक्षपापापहारिणे । कामनिर्द्दाहिने तुभ्यं त्रिपुरारे नमोऽस्तु ते

సర్పభూషితుడవై కక్షాపటము ధరించిన నీకు నమస్కారం. అంధకవినాశకా, దక్షుని పాపాన్ని హరించువాడా—నమో నమః. కాముని దహించువాడా, త్రిపురారీ—నీకు నా ప్రణామము.

Verse 50

चत्वारिंशच्च नामानि मयोक्तानि च यः पठेत् । शुचिर्भूत्वा त्रिकालं तु पठेद्वा शृणुयादपि

నేను చెప్పిన ఈ నలభై నామాలను ఎవడు శుచిగా మారి త్రికాలములలో పఠించునో, లేదా పఠనాన్ని వినునో, వాడు అభీష్ట పుణ్యఫలాన్ని పొందును.

Verse 51

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च सुरापो गुरुत ल्पगः । ब्रह्महा हेमहारी च ह्यथवा वृषलीपतिः

గోహంతకుడు, కృతఘ్నుడు, సురాపానుడు, గురుపత్నీశయనాన్ని లంఘించువాడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, స్వర్ణహారి—లేదా పతితస్త్రీతో సంగమించువాడైనా (ఆ జపముచేత) శుద్ధి పొందును.

Verse 53

स्त्रीबालघातकश्चैव पापी चानृतभाषणः । अनाचारी तथा स्तेयी परदाराभिगस्तथा । अकार्यकारी कृत्यघ्नो ब्रह्मद्विड्वाडवाधमः

స్త్రీలని లేదా బాలలని హతమార్చువాడు, అసత్యభాషి పాపి, అనాచారి, దొంగ, పరస్త్రీగామి; అकार्यములు చేయువాడు, కర్తవ్యధర్మాన్ని నశింపజేయువాడు, బ్రాహ్మణద్వేషి, నరాధముడైనవాడైనా (ఆ భక్తిచేత) శుద్ధి పొందును.

Verse 54

सूत उवाच । इत्येवं बहुभिर्वाक्यैर्धर्मराजेन वै मुहुः । ईडितोऽपि महद्भक्त्या प्रणम्य शिरसा स्वयम्

సూతుడు చెప్పెను—ఇట్లు ధర్మరాజు అనేక వాక్యములతో పునఃపునః స్తుతించాడు. స్తుతింపబడినప్పటికీ (శివుడు) మహాభక్తితో స్వయంగా శిరస్సు వంచి ప్రణమించాడు.

Verse 55

तुष्टः शंभुस्तदा तस्मा उवाचेदं वचः शुभम् । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्त्तते

అప్పుడు ప్రసన్నుడైన శంభువు అతనితో ఈ శుభవచనములు పలికెను— “ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! నీ మనస్సులో ఉన్నదేదో ఆ వరమును కోరుకొనుము।”

Verse 56

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम्

యముడు పలికెను— “ఓ దేవేశ్వరా! నీవు ప్రసన్నుడవై నాపై కరుణ చూపితే, ఓ మహాభాగుడా, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకమంతటా ఈ వరం సిద్ధమగునట్లు చేయుము।”

Verse 57

मन्नाम्ना स्थानमेतद्धि ख्यातं लोके भवेदिति । अच्छेद्यं चाप्यभेद्यं च पुण्यं पापप्रणाशनम्

“ఈ స్థలం నా నామంతోనే లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందుగాక. ఇది అచ్ఛేద్యమూ అభేద్యమూ అయి, పుణ్యప్రదమై పాపనాశకమై ఉండుగాక.”

Verse 58

स्थानं कुरु महादेव यदि तुष्टोऽसि मे भव । शिवेन स्थानकं दत्तं काशीतुल्यं तदा नृप । तद्दत्त्वा च पुनः प्राह अन्यं वरय सत्तम

అతడు అన్నాడు— “ఓ మహాదేవా! నీవు నాపై ప్రసన్నుడవైతే ఒక పవిత్ర స్థలాన్ని స్థాపించుము.” అప్పుడు, ఓ రాజా, శివుడు కాశీతో సమానమైన ఒక తీర్థస్థానాన్ని దయచేసెను. దానిని ఇచ్చి మళ్లీ పలికెను— “ఓ సత్తమా! మరొక వరం కోరుకొనుము.”

Verse 59

धर्म उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम् । वरेणैवं यथा ख्यातिं गमिष्यामि युगेयुगे

ధర్ముడు పలికెను— “ఓ దేవేశ్వరా! నీవు ప్రసన్నుడై నాపై కరుణ చూపితే, ఓ మహాభాగుడా, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకమంతటా ఈ వరం ప్రభావవంతమగునట్లు చేయుము; ఈ వరం వలన నేను యుగయుగములలో ఖ్యాతిని పొందుదును.”

Verse 60

ईश्वर उवाच । ब्रूहि कीनाश तत्सर्वं प्रकरोमि तवेप्सितम् । तपसा तोषितोऽहं वै ददामि वरमीप्सितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే కీనాశా, నీకు కావలసినదంతా చెప్పుము; నేను అది నీకోసం నెరవేర్చుదును. నీ తపస్సుతో ప్రసన్నుడనై, నీవు కోరిన వరమును నేను ప్రసాదించుచున్నాను.

Verse 61

यम उवाच । यदि मे वांछितं देव ददासि तर्हि शंकर । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मन्नामा भव सर्वदा

యముడు పలికెను—హే దేవా, హే శంకరా, నీవు నా వాంఛిత కోరికను ప్రసాదిస్తే, ఈ స్థలములోని ఈ మహాక్షేత్రమందు నా నామము సదా నిలిచియుండుగాక.

Verse 62

धर्मारण्यमिति ख्यातिस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यथा संजायते देव तथा कुरु महेश्वर

‘ధర్మారణ్య’ అనే ఖ్యాతి త్రిలోకములందు, చరాచర సమస్త జీవరాశిలో, యథావిధిగా వ్యాపించుగాక. హే దేవా, హే మహేశ్వరా, అట్లే చేయుము.

Verse 63

ईश्वर उवाच । धर्मारण्यमिदं ख्यातं सदा भूयाद्युगेयुगे । त्वन्नाम्ना स्थापितं देव ख्यातिमेतद्गमिष्यति । अथान्यदपि यत्किंचित्करोम्येष वदस्व तत

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఈ స్థలం ‘ధర్మారణ్య’మని యుగయుగములందు సదా ఖ్యాతి పొందుగాక. హే దేవా, నీ నామమున స్థాపితమై ఇది ఆ కీర్తిని పొందును. ఇంకా నేను చేయవలసినదేమైనను ఉంటే చెప్పుము.

Verse 64

यम उवाच । योजनद्वयविस्तीर्णं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । मुक्तेश्च शाश्वतं स्थानं पावनं सर्वदेहिनाम्

యముడు పలికెను—నా నామముతో రెండు యోజనముల విస్తీర్ణముగల ఉత్తమ తీర్థము ఏర్పడుగాక; అది మోక్షమునకు శాశ్వత స్థానమై, సమస్త దేహధారులను పవిత్రపరచుగాక.

Verse 65

मक्षिकाः कीटकाश्चैव पशुपक्षिमृगादयः । पतंगा भूतवेताला पिशाचोरगराक्षसाः

ఈగలు, కీటకములు కూడా; పశువులు, పక్షులు, మృగములు మొదలైనవి; పతంగములు; భూత-వేతాళములు; పిశాచములు, నాగములు, రాక్షసములు—

Verse 66

नारी वाथ नरो वाथ मत्क्षेत्रे धर्मसंज्ञके । त्यजते यः प्रियान्प्राणान्मुक्तिर्भवतु शाश्वती

స్త్రీయైనా పురుషుడైనా, నా ‘ధర్మారణ్య’ అనే క్షేత్రంలో ఎవడు/ఎవరు ప్రియమైన ప్రాణాలను విడిచిపెడతారో, వారికి శాశ్వత ముక్తి కలుగుగాక.

Verse 67

एवमस्त्विति सर्वोपि देवा ब्रह्मादयस्तथा । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणाः परं हर्षमवा्प्नुयुः

“ఏవమస్తు” అని బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు అంగీకరించారు; పుష్పవృష్టి చేస్తూ పరమానందాన్ని పొందారు.

Verse 68

देवदुंदुभयो नेदुर्गंधर्वपतयो जगुः । ववुः पुण्यास्तथा वाता ननृतुश्चाप्सरो गणाः

దేవదుందుభులు మ్రోగాయి; గంధర్వనాయకులు గానం చేశారు. పుణ్యమైన గాలులు వీచాయి; అప్సరాగణాలు నర్తించాయి.

Verse 69

सूत उवाच । यमेन तपसा भक्त्या तोषितो हि सदाशिवः । उवाच वचनं देवं रम्यं साधुमनोरमम्

సూతుడు పలికెను—యముని తపస్సు, భక్తితో సంతోషించిన సదాశివుడు దేవోచితమైన వచనమును పలికెను; అది రమ్యము, సాధువైనది, హృదయానందకరం.

Verse 70

अनुज्ञां देहि मे तात यथा गच्छामि सत्वरम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं देवानां हितकाम्यया

హే తాతా, దేవుల హితాన్ని కోరుతూ నేను శీఘ్రంగా పర్వతశ్రేష్ఠమైన కైలాసానికి వెళ్లుటకు అనుమతి ప్రసాదించండి।

Verse 71

यम उवाच । न मे स्थानं परित्यक्तुं त्वया युक्तं महेश्वर । कैलासादधिकं देव जायते वचनादिदम्

యముడు పలికెను—హే మహేశ్వరా, నా స్థానాన్ని విడిచిపోవడం నీకు తగదు. హే దేవా, నీ వాక్యమాత్రంతోనే ఈ స్థలం కైలాసానికన్నా గొప్పదైయుంది।

Verse 72

शिव उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया युक्तमेकांशेनात्र मे स्थितिः । न मया त्यजितं साधु स्थानं तव सुनिर्मलम्

శివుడు పలికెను—నీవు మంచిగా, యుక్తంగా చెప్పావు. ఇక్కడ నేను నా ఒక అంసంతో నిలిచియుంటాను. హే సాధూ, నీ అత్యంత నిర్మలమైన స్థానాన్ని నేను త్యజించలేదు।

Verse 73

विश्वेश्वरं महालिंगं मन्नाम्नात्र भविष्यति । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत

ఇక్కడ నా నామంతో ‘విశ్వేశ్వర’ అనే మహాలింగం ఏర్పడును. ఇలా చెప్పి మహాదేవుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 74

शिवस्य वचनात्तत्र तदा लिंगं तदद्भुतम् । तं दृष्ट्वा च सुरैस्तत्र यथानामानुकीर्त्तनम्

శివుని వాక్యముచేత అక్కడ ఆ అద్భుత లింగం తక్షణమే ప్రాదుర్భవించింది. దానిని చూచి దేవతలు అక్కడ దాని నామాన్ని యథావిధిగా కీర్తించారు।

Verse 75

स्वंस्वं लिंगं तदा सृष्टं धर्मारण्ये सुरोत्तमैः । यस्य देवस्य यल्लिंगं तन्नाम्ना परिकीर्तितम्

అప్పుడు ధర్మారణ్యంలో శ్రేష్ఠ దేవతలు తమ తమ లింగాలను ప్రదర్శించారు. ఏ దేవునికి ఏ లింగమో, అది ఆ దేవుని నామంతోనే కీర్తింపబడింది.

Verse 76

सूत उवाच । धर्मेण स्थापितं लिंगं धर्मेश्वरमुपस्थितम् । स्मरणात्पूजनात्तस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

సూతుడు పలికెను—ధర్ముడు స్థాపించిన ‘ధర్మేశ్వర’ లింగం అక్కడ సన్నిహితంగా విరాజిల్లుచున్నది. దాని స్మరణం, పూజ చేయుటవలన సమస్త పాపముల నుండి విముక్తి కలుగును.

Verse 77

यद्ब्रह्म योगिनां गम्यं सर्वेषां हृदये स्थितम् । तिष्ठते यस्य लिंगं तु स्वयंभुवमिति स्थितम्

యోగులకు గమ్యమైనదియు, సమస్తుల హృదయమందు నివసించునదియు అయిన ఆ బ్రహ్మ యొక్క లింగం ఇక్కడ ‘స్వయంభూ’గా స్థితిచెందింది.

Verse 78

भूतनाथं च संपूज्य व्याधिभिर्मुच्यते जनः । धर्मवापीं ततश्चैव चक्रे तत्र मनोरमाम्

భూతనాథుని విధివిధానముగా పూజించుటవలన జనుడు వ్యాధుల నుండి విముక్తుడగును. అనంతరం అక్కడ మనోహరమైన ‘ధర్మవాపి’ని నిర్మించెను.

Verse 79

आहत्य कोटितीर्थानां जलं वाप्यां मुमोच ह । यमतीर्थस्वरूपं च स्नानं कृत्वा मनोरमम्

కోట్ల తీర్థముల జలమును సమీకరించి ఆ వాపిలో ప్రవహింపజేసెను. మరియు అక్కడ మనోహరమైన యమతీర్థ-స్వరూపముగా స్నానము చేసెను.

Verse 80

स्नानार्थं देवतानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఆ పవిత్ర తీర్థం దేవతలకును, భావితాత్ములైన ఋషులకును స్నానార్థమై ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఆ జలాన్ని పానము చేసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 81

धर्मवाप्यां नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्मेश्वरं शिवम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो न मातुर्गर्भमाविशेत्

ధర్మవాపీలో స్నానం చేసి ధర్మేశ్వరుడైన శివుని దర్శించినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును; అతడు మళ్లీ తల్లి గర్భంలో ప్రవేశించడు (పునర్జన్మ లేదు).

Verse 82

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु करोति यमतर्पणम् । व्याधिदोषविनाशार्थं क्लेशदोषोप शांतये । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च । वैवस्वताय कालाय दध्नाय परमेष्ठिने

అక్కడ స్నానం చేసి వ్యాధిదోషనాశార్థం, క్లేశదోషశాంత్యర్థం యమతర్పణం చేసేవాడు—యమునికి, ధర్మరాజునికి, మృత్యువుకు, అంతకునికి, వైవస్వతునికి, కాలునికి, దధ్నాకు, పరమేష్ఠినికి—అర్పణ చేస్తాడు.

Verse 83

वृकोदराय वृकाय दक्षिणेशाय ते नमः । नीलाय चित्रगुप्ताय चित्र वैचित्र ते नमः

హే ప్రభో! వృకోదర, వృక, దక్షిణేశ రూపాలలో నీకు నమస్కారం. నీల, చిత్రగుప్త, చిత్ర-వైచిత్ర (అద్భుత వైవిధ్యస్వరూప) రూపాలలోను నీకు నమస్కారం.

Verse 84

यमार्थं तर्पणं यो वै धर्मवाप्यां करिष्यति । साक्षतैर्नामभिश्चैतैस्तस्य नोपद्रवो भवेत्

ధర్మవాపీలో యముని నిమిత్తం ఎవడు తర్పణం చేస్తాడో, ఈ నామాలతో అక్షతలతో అర్పిస్తే, అతనికి ఎలాంటి ఉపద్రవమూ హానీ కూడా కలగదు.

Verse 85

एकांतरस्तृतीयस्तु ज्वरश्चातुर्थिकस्तथा । वेलायां जायते यस्तु ज्वरः शीतज्वरस्तथा

ఏకాంతర జ్వరం, తృతీయక జ్వరం, చతుర్థక జ్వరం—అలాగే నియత వేళలో పుట్టే జ్వరం మరియు శీతజ్వరమూ—ఇక్కడ పేర్కొనబడినవి.

Verse 87

धनधान्यसमृद्धिः स्यात्संततिर्वर्धते सदा । भूतेश्वरं तु संपूज्य सुस्नातो विजितेंद्रियः

ధన-ధాన్య సమృద్ధి కలుగుతుంది, సంతతి ఎల్లప్పుడూ వృద్ధి చెందుతుంది—శుభ్రంగా స్నానం చేసి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, భూతేశ్వరుని విధిగా పూజించినప్పుడు.

Verse 88

सांगं रुद्रजपं कृत्वा व्याधिदोषात्प्रमुच्यते । अमावास्यां सोमदिने व्यतीपाते च वैधृतौ । संक्रांतौ ग्रहणे चैव तत्र श्राद्धं स्मृतं नृणाम्

సాంగోపాంగ రుద్రజపం చేసినవాడు వ్యాధిదోషాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. అమావాస్య, సోమవారం, వ్యతీపాత-వైధృతి యోగాలు, సంక్రాంతి మరియు గ్రహణ సమయంలో—అక్కడ శ్రాద్ధం మనుష్యులకు విధిగా చెప్పబడింది.

Verse 89

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं निरस्य चैतत्पितरस्त्वदंति । पानीयमेवापि तिलैर्विमिश्रितं ददाति यो वै प्रथितो मनुष्यः

అతడు చేసిన శ్రాద్ధం వెయ్యి సంవత్సరాల వరకు ఫలిస్తుంది; పితృదేవతలు దానిని స్వీకరించి లోటును తొలగిస్తారు. ప్రసిద్ధుడైన మనిషి కేవలం నువ్వులతో కలిపిన నీటినే అర్పించినా, శ్రాద్ధఫలానికి పాత్రుడవుతాడు.

Verse 90

एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडदानतः । धर्मेश्वरे सकृद्दत्तं पितॄणां चाक्षयं भवेत्

గయాలో ఇరవై ఒక్కసార్లు పిండదానం చేసిన ఫలం—ధర్మేశ్వరుని వద్ద ఒక్కసారి అర్పించినా పితృలకు అది అక్షయమవుతుంది.

Verse 91

धर्मेशात्पश्चिमे भागे विश्वेश्वरांतरेपि वा । धर्मवापीति विख्याता स्वर्गसोपानदायिनी

ధర్మేశుని పశ్చిమ భాగంలో గాని, లేదా విశ్వేశ్వరుని ప్రాంగణంలో గాని, ‘ధర్మవాపీ’ అని ప్రసిద్ధమైన పవిత్ర వాపి ఉంది; అది స్వర్గారోహణానికి సోపానమును ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 92

धर्मेण निर्मिता पूर्वं शिवार्थं धर्मबुद्धिना । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च तर्पिताः पितृदेवताः

పూర్వం ధర్మబుద్ధితో కూడిన ధర్ముడు శివార్థంగా దీనిని నిర్మించాడు. అక్కడ స్నానం చేసి, ఆ జలాన్ని పానము చేయగా పితృదేవతలు మరియు దేవతలు తృప్తి పొందుతారు.

Verse 93

शमीपत्रप्रमाणं तु पिंडं दद्याच्च यो नरः । धर्मवाप्यां महापुण्यां गर्भवासं न चाप्नुयात्

మహాపుణ్యమైన ధర్మవాపీలో శమీపత్ర పరిమాణమైనా పిండదానం చేసే మనిషి, మళ్లీ గర్భవాసం (పునర్జన్మ) పొందడు.

Verse 94

कुम्भीपाकान्महारौद्राद्रौरवान्नरकात्पुनः । अंधतामिस्रकाद्राजन्मुच्यते नात्र संशयः

ఓ రాజా! కుంభీపాక, మహారౌద్ర, రౌరవ, అంధతామిస్ర అనే నరకాల నుండి మనిషి నిస్సందేహంగా విముక్తుడవుతాడు.

Verse 95

सूत उवाच । एकवर्षं तर्पणीयं धर्मवाप्यां नरोत्तमः । ऋतौ मासे च पक्षे च विपरीतं च जायते

సూతుడు పలికెను—ఓ నరోత్తమా! ధర్మవాపీలో ఒక సంవత్సరం పాటు తర్పణం చేయవలెను; ఋతువు, మాసం లేదా పక్షం విషయంలో ఏదైనా అసమంజసం జరిగినా, కర్మఫలం ప్రతికూలంగా మారదు.

Verse 96

बर्हिषदोऽग्निष्वात्ताश्च आज्यपाः सोमपास्तथा । तृप्तिं प्रयांति परमां वाप्यां वै तर्पणेन तु

పవిత్రమైన వాపిలో తర్పణం చేయుటవలన బర్హిషదులు, అగ్నిష్వాత్తులు, ఆజ్యపులు, సోమపులు అనే పితృగణులు పరమ తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 97

कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि अयोध्यादिपुरस्तथा । पुष्कराद्यानि सर्वाणि मुक्तिनामानि संति वै

కురుక్షేత్రాది క్షేత్రాలు, అయోధ్యాది పుణ్యపురాలు, పుష్కరాది సమస్తమూ—నిజంగా ‘ముక్తినామాలు’ అనగా మోక్షదాయక తీర్థాలుగా ప్రసిద్ధి పొందినవి।

Verse 98

तानि सर्वाणि तुल्यानि धर्मकूपोऽधिको भवेत् । मन्त्रो वेदास्तथा यज्ञा दानानि च व्रतानि च

అవి అన్నీ పుణ్యంలో సమానమైనవే; అయితే ధర్మకూపం మరింత శ్రేష్ఠం. మంత్రాలు, వేదాలు, యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలు—అన్నీ అక్కడ విశేష ఫలప్రదమవుతాయి।

Verse 99

अक्षयाणि प्रजायंते दत्त्वा जप्त्वा नरेश्वर । अभिचाराश्च ये चान्ये सुसिद्धाथर्ववेदजाः

హే నరేశ్వరా! అక్కడ దానం చేసి జపం చేస్తే అక్షయ ఫలితాలు కలుగుతాయి. అథర్వవేదజన్యమైన, సుసిద్ధమైన అభిచారాది ఇతర ప్రయోగాలూ అక్కడ ఫలప్రదమవుతాయి।

Verse 100

ते सर्वे सिद्धिमायांति तस्मिन्स्थाने कृता अपि । आदितीर्थं नृपश्रेष्ठ काजेशैरुपसेवितम्

ఆ స్థలంలో చేసినవన్నీ సిద్ధిని పొందుతాయి. హే నృపశ్రేష్ఠా! అది ఆదితీర్థం; కాజేశులు (ప్రభుత్వశక్తులు) ఉపాసించి గౌరవించే తీర్థం।

Verse 109

एतदाख्यानकं पुण्यं धर्मेण कथितं पुरा । यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा श्रावयेत्तु यः । गोसहस्रफलं तस्य अंते हरिपुरं ब्रजेत्

పూర్వం ధర్మునిచే చెప్పబడిన ఈ పవిత్రమైన కథను, భక్తితో వినే పురుషుడు లేదా స్త్రీ, లేదా వినిపించేవారు, వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలితాన్ని పొందుతారు మరియు, అంత్యమున హరిలోకానికి వెళతారు.