Adhyaya 13

Verse 1

व्यास उवाच । शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः । तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते

వ్యాసుడు పలికెను—హే మహాభాగ! శంభువు పశ్చిమ భాగంలో కశ్యపుని కుమారుడు స్థాపితుడై ఉన్నాడు. అక్కడే ‘రవిక్షేత్రం’ అని పిలువబడే పవిత్ర ప్రాంతం ఉంది.

Verse 2

तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ । नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ

అక్కడ మహాదివ్యులు, రూపయౌవనసంపన్నులు అయిన నాసత్యుడు మరియు అశ్విని—ఈ ఇద్దరు అశ్వినీకుమార దేవులు జన్మించారు; దేవలోకంలో వారు రోగనాశకులుగా ప్రసిద్ధులు।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः । उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—హే పితామహా, హే మహాభాగుడా! కరుణచేసి చెప్పండి; అశ్వినీకుమారుల ఉద్భవం ఎలా జరిగింది, మరియు మృత్యులోకంలో అది ఎలా సంభవించింది?

Verse 4

रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः । एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः

రవిలోకం నుండి సూర్యుడు భూమిపైకి ఎలా అవతరింపబడ్డాడు? ఈ సంగతులన్నిటిని మీరు కరుణతో శ్రద్ధగా వివరించండి।

Verse 5

यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते

హే మహాభాగుడా! దీనిని వినినవాడు నిశ్చయంగా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 6

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् । यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते । विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता

వ్యాసుడు అన్నాడు—హే భూపా! నీవు ఊర్ధ్వలోక కథను మేలుగా అడిగావు; హే నరశార్దూలా! దీనిని వినినవాడు సమస్త రోగాల నుండి విముక్తుడవుతాడు। విశ్వకర్మ కుమార్తె సంజ్ఞ అంశుమాన్ (సూర్యుడు)తో వివాహిత అయింది।

Verse 8

सूर्य उवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् । तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः

సూర్యుడు పలికెను—నన్ను దర్శించినప్పుడు నీవు నిత్యం స్వనేత్రసంయమం చేయుచున్నావు; అందువల్ల, హే మోహితురాలా, ప్రజలను నియమించే యముడు జన్మించును।

Verse 9

ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

అనంతరం చపలమైన దేవి అతనిని భయాకులుడిగా చూచెను; అతని చలించు దృష్టిని గమనించి రవి ఆమెతో మళ్లీ పలికెను।

Verse 10

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना । तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि

ఇప్పుడు నన్ను దర్శించగానే నీ దృష్టి చలించుచున్నది; అందువల్ల, హే సంజ్ఞా, నీవు ‘విలోలితా’ అనే కుమార్తెను ప్రసవించెదవు।

Verse 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

వ్యాసుడు పలికెను—ఆ తరువాత ఆమెకు భర్త శాపఫలముగా యముడు జన్మించెను; అలాగే యమునా కూడా—ఈ ప్రసిద్ధ మహానది।

Verse 12

सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी । असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा

ఆ తేజస్విని సంజ్ఞా, రవியின் దహించే తేజస్సుతో మహాదుఃఖమును పొందెను; సహించలేనట్టుగా ఆమె అప్పుడు హృదయంలో లోతుగా చింతించెను।

Verse 13

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति

నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? వెళ్లిన తరువాత నాకు శాంతి ఎక్కడ లభిస్తుంది? నా భర్త—సూర్యదేవుని—కోపము ఎలా శమించి నివృత్తి అవుతుంది?

Verse 14

इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा

ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించిన తరువాత, ప్రజాపతి కుమార్తె అయిన ఆ మహాభాగ్యవతి—తండ్రి శరణమే శ్రేయస్కరం అని నిర్ణయించి, పితృ ఆశ్రయాన్ని పొందింది.

Verse 15

ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः

అనంతరం తండ్రి ఇంటికి వెళ్లాలని నిశ్చయించుకున్న యశస్సుగల, సూర్యదేవునికి ప్రియమైన ఆ దేవి—తన స్థానంలో ఉండుటకు ఛాయను పిలిచింది.

Verse 16

तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ

ఆమె ఆమెతో చెప్పింది—“నీవు ఇక్కడ భాను (సూర్యుడు)తో నా స్థానంలో ఉండాలి; పిల్లల పట్ల సమ్యకంగా ప్రవర్తించాలి, అలాగే రవిపట్ల కూడా.”

Verse 17

दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम । सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे

“ఏదైనా అనుచితం జరిగినా నీవు దానిని చెప్పకూడదు—ఇది నా దృఢ నిర్ణయం. ఓ నిర్దోషిణీ, నీవు ‘నేనే సంజ్ఞ’ అని మాత్రమే చెప్పాలి—అలా పలుకు.”

Verse 18

छायासंज्ञोवाच । आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा । करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्

ఛాయా పలికింది—నీవు నా కేశాలను పట్టుకున్నావు, నీ ఆజ్ఞాబంధమూ ఉంది; అందువల్ల నీవు చెప్పినట్లే నేను చేస్తాను, అలాగే చెప్పుతాను—ఈ కేశాకర్షణ ఫలం కలిగే వరకు।

Verse 19

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्

అలా చెప్పబడిన దేవి అప్పుడు తన తండ్రి గృహానికి వెళ్లింది. అక్కడ తపస్సుతో సమస్త కల్మషాలు తొలగిన త్వష్టృ (విశ్వకర్మ)ను దర్శించింది.

Verse 20

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा । तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

విశ్వకర్మ కూడా ఆమెను గౌరవంతో పూజించాడు. ఆ దేవి నిందలేనిదై కొంతకాలం తండ్రి ఇంటిలో నివసించింది.

Verse 21

ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् । विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्

అనంతరం ధర్మజ్ఞుడైన తండ్రి విశ్వకర్మ, ఎక్కువకాలం ఉండని తన కుమార్తెతో ప్రేమతో, గౌరవాన్ని ముందుంచి మాట్లాడాడు.

Verse 22

त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते

“వత్సే, నిన్ను చూస్తూ ఉంటే నాకు ఎన్నో రోజులు కూడా ఒక ముహూర్తంలా గడిచిపోతాయి; కానీ ఈ పరిస్థితిలో ధర్మం లుప్తమై క్షీణిస్తోంది.”

Verse 23

बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः । मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता

స్వబంధువుల మధ్య దీర్ఘకాలం నివసించడం వివాహిత స్త్రీకి యశస్సును పెంచేదిగా భావించరు. తండ్రి ఇంటిలో స్థిరంగా ఉన్న భార్య బంధువుల ఆశలకే కారణమవుతుంది.

Verse 24

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

ప్రియ కుమార్తె! నీవు త్రిలోకనాథుడైన సూర్యునితో భర్తగా ఏకమై ఉన్నావు; కాబట్టి తండ్రి ఇంటిలో దీర్ఘకాలం ఉండుట నీకు తగదు.

Verse 25

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे

కాబట్టి ఇప్పుడు భర్త గృహానికి వెళ్లు. నీవు నన్ను దర్శించి విధివిధానంగా పూజించావు; అయినా, ఓ శుభనయనె, దర్శనార్థం మళ్లీ రావలసిందే.

Verse 26

व्यास उवाच । इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने । पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ మునీ! ఇలా చెప్పబడిన వెంటనే ఆమె త్వరగా ‘తథాస్తు’ అని అంగీకరించింది. అనంతరం తండ్రిని పూజించి ఆమె ఉత్తరకురుదేశానికి వెళ్లింది.

Verse 27

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी

సూర్యుని దహించే తాపాన్ని భరించలేక, ఆయన ప్రఖర తేజస్సుకు భయపడి, ఆమె వడవ (గుర్రపు ఆడరూపం) ధరించి అక్కడ కూడా తపస్సు చేసింది.

Verse 28

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

'ఈమె సంజ్ఞయే' అని తలచి, దినకరుడైన సూర్యుడు ఆ రెండవ భార్య యందు ఇద్దరు కుమారులు మరియు ఒక మనోహరమైన కుమార్తెను పొందాడు.

Verse 29

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

ఛాయ తన సొంత పిల్లల పట్ల చూపిన ప్రేమను, సంజ్ఞ కుమార్తె మరియు కుమారుల పట్ల చూపలేదు. లాలనలోనూ, భోజనంలోనూ ఆమె ప్రతిరోజూ భేదం చూపేది.

Verse 30

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

మనువు దానిని సహించాడు, కానీ యముడు సహించలేకపోయాడు. అప్పుడు కోపంతో ఆమెను తన్నడానికి కాలు ఎత్తాడు, కానీ తిరిగి మనసును నిగ్రహించుకుని ఆ కాలును ఆమె శరీరంపై వేయలేదు.

Verse 31

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

ఓ రాజా! అప్పుడు కోపంతో పెదవులు అదిరిపోతుండగా, చేతులు వణుకుతుండగా ఛాయాదేవి యముని శపించింది.

Verse 32

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

'నీ తండ్రి భార్యనైన నాపై నీవు బలవంతంగా కాలు ఎత్తావు కాబట్టి, నీ ఈ కాలు ఈ రోజే భూమిపై పడిపోవుగాక.'

Verse 33

इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्

ఆ శాపాన్ని విని యముడు తల్లిని గురించి అత్యంత ఆందోళన చెందాడు. తండ్రి వద్దకు వెళ్లి ముందుగా నమస్కరించి ఇలా పలికాడు.

Verse 34

तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् । माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति

తండ్రీ, ఇది మహా ఆశ్చర్యం, అరుదుగా కనిపించేది—తల్లి వాత్సల్యరూపంలోనైనా కుమారునికి శాపం ఇవ్వడం.

Verse 35

यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम । निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्

నా తల్లి చెప్పినట్లయితే, ఆ విధంగా ఆమె నిజంగా నా తల్లి కాదు. కుమారులు గుణహీనులైనా తల్లి గుణహీనురాలు కావద్దు.

Verse 36

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः । छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च

యముని మాటలు విని, అంధకారనాశకుడైన భగవంతుడు ‘ఛాయా’ అనే ఆమెను పిలిచి—“ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లింది?” అని అడిగాడు.

Verse 37

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे

ఆమె చెప్పింది—“హే విభావసూ! నేను త్వష్టృ కుమార్తె సంజ్ఞను. నేను నీ భార్యను; నీ ద్వారా ఈ సంతానం నాకు జన్మించింది.”

Verse 38

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

ఇట్లుగా వివస్వాన్ ఆమెను పదేపదే ప్రశ్నించినా ఆమె చెప్పకపోవడంతో, ప్రకాశవంతుడైన భాస్వాన్ కోపించి ఆమెను శపించుటకు సిద్ధమయ్యెను।

Verse 39

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते । विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्

అప్పుడు ఆమె జరిగినదంతా యథావిధిగా వివస్వానునికి చెప్పెను. సత్యాన్ని గ్రహించిన భగవాన్ త్వష్టృదేవుని ఆలయానికి వెళ్లెను।

Verse 40

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

అనంతరం త్వష్టుడు త్రిలోకపూజితుడైన ప్రకాశవంత భాస్వానుని విధిగా పూజించి అడిగెను—“ఓ భాస్వాన్, శక్తిలేనివాడివలె నీవు నీ ఇంటికి ఎందుకు వచ్చితివి?”

Verse 41

संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् । आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे

అతడు సంజ్ఞ గురించి అడిగెను. తత్త్వవేత్త ఇలా చెప్పెను—“ఓ రవీ, నీవే పంపిన ఆమె ఇక్కడ నా గృహానికి వచ్చెను.”

Verse 42

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ

దివాకరుడు సమాధిలో లీనమై, ఉత్తర కురుదేశంలో వడవారూపం ధరించి తపస్సు చేస్తున్న ఆమెను దర్శించెను।

Verse 43

असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता । वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च

సూర్యుని ప్రఖర తేజస్సును సహించలేక, ఆ కాంతిచే అత్యంతంగా బాధపడిన ఆమె తన ఛాయారూపాన్ని విడిచి, అగ్నిసమానంగా ప్రకాశించే స్వనిజరూపాన్ని ధరించింది।

Verse 44

धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते

ధర్మారణ్యానికి వచ్చి ఆమె అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసింది। ఓ రాజా! ఛాయాపుత్రుడైన శనిని, అలాగే యముని మరియు మరొక (సంతానాన్ని) చూసి (విషయం స్పష్టమైంది)।

Verse 45

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्

అదే క్షణంలో సూర్యుడు ఆ దుష్ట కుమారులను చూసి ఆశ్చర్యపడ్డాడు। తెలుసుకోవాలని ఆలోచించి, క్షణమాత్రం ధ్యానించి, దాని కారణాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 46

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह

భయంకరమైన ఉష్ణతచే దేహం దగ్ధమైనా, ఆ పతివ్రత తపస్సు చేసింది; ఎందుకంటే నా అసహ్య తేజస్సుతో ఆమె నన్ను దర్శించలేకపోయింది।

Verse 47

पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् । प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः

యాభై సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఆమె తపస్సు చేస్తున్న చోటుకు ఆయన వెళ్లాడు। ఇలా ఆలోచించి, ప్రద్యోతనుడు (సూర్యుడు) మనోవేగంతో త్వరగా అక్కడికి చేరాడు।

Verse 48

धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः । आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत

పుణ్యమయమైన శ్రేష్ఠ ధర్మారణ్యంలో, సంజ్ఞ తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్న చోట, వచ్చిన రవిని చూచి ఆమె వడవ (గుర్రపు ఆడరూపం) అయింది।

Verse 49

सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् । ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च

సంజ్ఞ ఎల్లప్పుడూ సూర్యుని భార్యే; అందువల్ల సూర్యుడు నిశ్చింతపడ్డాడు. ఆపై ఆమె నాసికలో తన లింగాన్ని స్థాపించి, ఇద్దరి సంయోగం జరిగింది.

Verse 50

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

అప్పుడు భూమిపై అశ్వినీ కుమారుల యుగళం జన్మించింది. అక్కడ కుడి ఖురంతో నీరు ప్రాదుర్భవించింది.

Verse 51

विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ । द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्

భూమిభాగం చీలినప్పుడు అక్కడ ఒక కుండం ఉద్భవించింది. మళ్లీ ఖురం/పాదం వెనుక అర్ధభాగం నుండి రెండవ కుండం పుట్టింది.

Verse 52

उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा । गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्

ముని ప్రకటించినట్లు, ఈ కుండంలోని పుణ్యం ఉత్తరవాహినీ కాశీ, కురుక్షేత్రాది, అలాగే గంగాపురితో సమాన ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 53

तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः । स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

తప్తకుండంలో అతడు నిస్సందేహంగా అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు. అక్కడే స్నానం చేసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 54

न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः । एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्

కుష్ఠాది వ్యాధులతో పీడితమైన దేహంతో మళ్లీ జన్మ కలగదు. ఓ రాజా, దశ్రాంశ ప్రాదుర్భావ కారణాన్ని నీకు చెప్పితిని.

Verse 55

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते । दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः

అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు, ఓ రాజా. వారు సంజ్ఞకు శుభ వరాన్ని ప్రసాదించారు—తమకు కోరుకున్నదానికన్నా అధికంగా.

Verse 56

स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् । आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा

బకులనామ వనాధిపతి రవిని అక్కడ స్థాపించి, దేవతలు అప్పుడు సంజ్ఞను ఆరాధించారు; ఆ క్షణమే ఆమె పూర్వరూపాన్ని పొందింది.

Verse 57

स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा । एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते

అక్కడ రాణి మరియు ఇద్దరు కుమారులు కూడా అప్పుడు స్థాపితులయ్యారు. ఇప్పుడు ఈ తీర్థఫలాన్ని చెప్పుదును—ఓ మహామతీ రాజా, వినుము.

Verse 58

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

హే కురుశ్రేష్ఠా! ఈ ఆద్య పవిత్రస్థానం దేవతలకైనా అత్యంత దుర్లభము. శ్రద్ధతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో, రవికుండంలో స్నానం చేసిన నరుడు…

Verse 59

तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि । श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः

అతడు మహానరకాలలో పడినవారినీ కలుపుకొని తన సమస్త పితృులను తారింపజేస్తాడు. పితృదేవతలను తర్పణతో సంతృప్తిపరచి, శ్రద్ధతో ఈ నీటిని పానము చేసేవాడు…

Verse 60

स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् । सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः

కొద్దైనా ఎక్కువైనా—అన్నీ కోటిగుణంగా ఫలిస్తుంది. సప్తమీ తిథిన, ఆదివారమున, అలాగే చంద్రసూర్య గ్రహణకాలమున…

Verse 61

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

రవికుండంలో స్నానం చేసినవారు మళ్లీ గర్భప్రవేశం చేయరు (పునర్జన్మకు లోబడరు). ముఖ్యంగా సంక్రాంతి, వ్యతీపాత, వైధృతి మరియు పర్వదిన సంధ్యాకాలములలో…

Verse 62

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते । रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्

పౌర్ణమి, అమావాస్య, అలాగే శుక్ల-కృష్ణ పక్షాల చతుర్దశి తిథులలో—ఎవడు రవికుండంలో స్నానం చేస్తాడో, అతడు కోటి యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 63

पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः । स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः

ఏ మనిషి ఏకాగ్రచిత్తంతో బకులార్కుని పూజిస్తాడో, అతడు సూర్యుడు తపించేంతకాలం పరమధామాన్ని పొందుతాడు।

Verse 64

तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् । अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः

అతనికి లక్ష్మీ నిశ్చయంగా స్థిరమవుతుంది; సంతానం, సుఖం లభిస్తాయి. దివసపతి సూర్యుని ప్రసాదంతో శత్రువర్గం క్షయమవుతుంది.

Verse 65

नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः । न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि

అతనికి అగ్నిభయం లేదు, పులిభయం లేదు, ఏనుగుభయం లేదు; ఎక్కడా సర్పభయం లేదు, భూతప్రేతాదుల భయమూ లేదు.

Verse 66

बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती । ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते

బాలగ్రహాలు అన్నీ—రేవతీ, వృద్ధరేవతీ సహా—అన్నీ నశిస్తాయి; ఓ బకులార్కా, నీకు నమస్కారం.

Verse 67

गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च । अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते

అతని గోవులు వృద్ధి చెందుతాయి, ధనం ధాన్యమూ అలాగే పెరుగుతాయి; బకులార్కుని నమస్కరించితే వంశం అవిచ్ఛిన్నంగా ఉంటుంది.

Verse 68

काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा । वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः

‘కాకవంధ్య’ (మృతశిశువులనే ప్రసవించేది) అయిన స్త్రీ, సంతానం లేని స్త్రీ, సంతానం మరణించిన స్త్రీ, వంధ్య, విరూపిణి, అలాగే ‘విషకన్య’ అని పిలువబడే స్త్రీలు—ఇలాంటి స్త్రీలు।

Verse 69

एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते । सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः

ఓ రాజా! ఈ కుండంలో స్నానం చేయుటవలన వారు ఇలాంటి దోషాల నుండి విముక్తులవుతారు. వారికి సౌభాగ్యం, భర్త, సంతానం మరియు సర్వతోముఖమైన సౌందర్యం లభిస్తుంది।

Verse 70

व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः । रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते

రోగగ్రస్తుడైన మనిషి కూడా ఆరు నెలలు రవికుండంలో శ్రద్ధగా స్నానం చేస్తే, అతడు సమస్త రోగాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 71

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै । पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्

రవిక్షేత్రంలో నీలోత్సర్గ విధిని ఎవడు నిర్వహిస్తాడో, అతని పితృదేవతలు మహాప్రళయం వరకు తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 72

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक । उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते

ఓ బిడ్డా! ఈ క్షేత్రంలో ఎవడు కన్యాదానం చేస్తాడో, అతడు వివాహ సంస్కారంతో పవిత్రాత్ముడై బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 73

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

గోదానం, శయ్యాదానం, విద్రుమం (పగడము) మరియు అశ్వదానం; అలాగే దాసీ, మహిషీ, గంటలు, స్వర్ణమిశ్రిత తిలదానం—ఇవి ఇక్కడ పుణ్యదాయక దానకర్మలుగా విధించబడ్డాయి.

Verse 74

धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत । उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा

హే భారతా! ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో తిలమయీ ధేనువును దానం చేయాలి; అలాగే పాదరక్షలు, ఛత్రం మరియు చలినివారణాది రక్షణ వస్తువులనూ దానం చేయాలి.

Verse 75

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः

లక్షహోమమో, రుద్రయాగమో, రుద్రాతిరుద్రారాధనమో—ఆ స్థలంలో శ్రద్ధతో ఏది దానం చేసినా అది పరమ పుణ్యప్రదమవుతుంది.

Verse 76

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च

తాతా! ఒక్కొక్క దానకర్మ యొక్క నిజమైన ఫలాన్ని చెబుతున్నాను—తత్త్వంగా విను. దానమువలన ఇహలోకములోను పరలోకములోను భోగసంపద లభిస్తుంది.

Verse 77

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः

వివాహం చేసి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించిన మనిషి రాజ్యసంపదను, స్థిరత్వాన్ని పొందుతాడు; భార్య ద్వారా ధర్మం, కామం, అర్థం లభిస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 78

पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि । सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः

పూజచేత మనిషికి జన్మజన్మాంతరములలో సుఖము లభించును. మరియు ఆదివారంతో యుక్తమైన సప్తమీనాడు ‘బకులార్క’ను స్మరించువాడు విశేష పుణ్యము పొందును.

Verse 79

ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि

అతనికి జ్వరములు మొదలైనవాటినుండి, శత్రువులనుండి, వ్యాధులనుండి ఏ భయమూ ఉండదు.

Verse 80

युधिष्ठिर उवाच । बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने । एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ మునీ, సూర్యునికి ‘బకులార్క’ అనే నామము ఎలా కలిగింది? ఓ వాక్యశ్రేష్ఠా, దయచేసి ఈ తత్త్వమును నాకు వివరించుము.

Verse 81

व्यास उवाच । यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा । तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా, సంజ్ఞ సూర్యుని హితార్థమై ఏకాగ్రచిత్తముతో బకులవృక్షం క్రింద తపస్సు చేసినప్పుడు, అది తన భర్త యొక్క దహించే తేజస్సును శాంతింపజేయుటకే.

Verse 82

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत । अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः

సూర్యుని ప్రాదుర్భావమును చూచి ఆమె వడవ (గుర్రపు ఆడ) అయింది. మరియు బకులవృక్ష సమీపమున గోపతి (సూర్యుడు) అత్యంత శాంతుడై ప్రశాంతుడయ్యెను.

Verse 83

सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ । तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः

అప్పుడు రాణి ఇద్దరు దివ్యమైన, మనోహరమైన కుమారులను ప్రసవించింది. ఆ కారణంగా అక్కడ రవి ‘బకులార్క’ అనే ప్రసిద్ధ నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 84

यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् । धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः

అక్కడ స్నానం చేసే వానిని వ్యాధి బాధించదు. అతడు ధర్మం, అర్థం, కామం పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 85

षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः । एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्

ఆరు నెలలలోనే మనిషి సిద్ధిని పొందుతాడు, మోక్షమును కూడా పొందుతాడు. ఓ మహారాజా, ఇదే బకులార్కుని వైభవమని చెప్పబడింది.

Verse 97

सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

సంజ్ఞ సూర్యుని చూచినప్పుడల్లా ఎల్లప్పుడూ తన కళ్లను నియంత్రించేది. అది చూసి కోపించిన అర్కుడు సంజ్ఞతో మాటలాడాడు.