Adhyaya 5

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतदखिलं कथितं भो द्विजोत्तम । विस्मयं परमापन्ना ऋषिसंघा मया सह

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తమా! మీరు చెప్పిన ఈ సమస్త వృత్తాంతం అద్భుతమైంది; నాతో కూడ ఋషిసంఘం పరమ విస్మయానికి లోనైంది.

Verse 2

अहो भगवती पुण्या नर्मदेयमयोनिजा । रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता महापापक्षयंकरी

అహో! ఈ భగవతి నర్మదా పరమ పుణ్యమయి, అయోనిజ; రుద్రదేహమునుండి ప్రాదుర్భవించి మహాపాపములను కూడా క్షయింపజేయునది।

Verse 3

सप्तकल्पक्षये प्राप्ते त्वयेयं सह सुव्रत । न मृता च महाभागा किमतः पुण्यमुत्तमम्

హే సువ్రతా! ఏడు కల్పక్షయం వచ్చినప్పటికీ ఈ మహాభాగ్యవతి నీతోనే నిలిచింది; ఆమె నశించలేదు—ఇదికన్నా ఉత్తమ పుణ్యం ఏముంటుంది?

Verse 4

के ते कल्पाः समुद्दिष्टाः सप्त कल्पक्षयंकराः । न मृता चेदियं देवी त्वं चैव ऋषिपुंगव

నీవు పేర్కొన్న ఆ ఏడు కల్పాలు—కల్పక్షయాన్ని కలిగించేవి—ఏవీ? ఈ దేవి నశించకపోతే, హే ఋషిపుంగవా, నీవు కూడా (కారణం) చెప్పుము।

Verse 5

अध्याय

అధ్యాయము—ఇది కేవలం అధ్యాయ/విభాగ సూచిక మాత్రమే।

Verse 6

कथं संहरते विश्वं कथं चास्ते महार्णवे । कथं च सृजते विश्वं कथं धारयते प्रजाः

ఆ (పరమేశ్వరుడు) విశ్వాన్ని ఎలా సంహరిస్తాడు, మహార్ణవంలో ఎలా స్థితి చెందుతాడు? విశ్వాన్ని ఎలా సృష్టిస్తాడు, ప్రజలను ఎలా ధారిస్తాడు?

Verse 7

कीदृग्रूपा भवेद्देवी सरिदेकार्णवीकृते । किमर्थं नर्मदा प्रोक्ता रेवती च कथं स्मृता

సర్వ నదులు ఏకమై మహాసముద్రరూపమయ్యే వేళ దేవి ఏ రూపాన్ని ధరించును? ఆమెను ‘నర్మదా’ అని ఎందుకు అంటారు, ‘రేవతీ’గా ఎలా స్మరిస్తారు?

Verse 8

अञ्जनेति किमर्थं वा किमर्थं सुरसेति च । मन्दाकिनी किमर्थं च शोणश्चेति कथं भवेत्

ఆమెను ‘అంజనా’ అని ఎందుకు పిలుస్తారు, అలాగే ‘సురసా’ అని ఎందుకు? ‘మందాకినీ’ అనే నామానికి కారణమేమిటి, మరియు ఆమె ‘శోణ’గా ఎలా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది?

Verse 9

त्रिकूटेति किमर्थं वा किमर्थं वालुवाहिनी । कोटिकोट्यो हि तीर्थानां प्रविष्टा या महार्णवम्

ఆమెను ‘త్రికూటా’ అని ఎందుకు అంటారు, అలాగే ‘వాలువాహినీ’ (ఇసుకను మోసే నది) అని ఎందుకు? కోట్లకొట్ల తీర్థాలు ప్రవేశించే ఆమె, మహాసముద్రంలో లీనమైయున్నది—ఇది వివరించండి.

Verse 10

कियत्यः सरितां कोट्यो नर्मदां समुपासते । यज्ञोपवीतैरृषिभिर्देवताभिस्तथैव च

నదులలో ఎన్ని కోట్ల నదులు నర్మదను ఉపాసిస్తాయి? యజ్ఞోపవీతధారులైన ఋషులు మరియు అలాగే దేవతలు ఆమెను ఏ విధంగా పూజిస్తారు?

Verse 11

विभक्तेयं किमर्थं च श्रूयते मुनिसत्तम । वैष्णवीति पुराणज्ञैः किमर्थमिह चोच्यते

హే మునిశ్రేష్ఠా, ఆమె ‘విభక్త’ (భాగాలుగా విభజిత) అని ఎందుకు వినబడుతుంది? అలాగే పురాణజ్ఞులు ఇక్కడ ఆమెను ‘వైష్ణవీ’ అని ఎందుకు పిలుస్తారు?

Verse 12

केषु स्थानेषु तीर्थेषु पूजनीया सरिद्वरा । तीर्थानि च पृथग्ब्रूहि यत्र संनिहितो हरः

ఏ ఏ స్థలాలలో, ఏ ఏ తీర్థాలలో ఆ శ్రేష్ఠ నది పూజనీయం? హరుడు (శివుడు) విశేషంగా సన్నిహితుడై ఉన్న తీర్థాలను వేరువేరుగా నాకు చెప్పుము।

Verse 13

यत्प्रमाणा च सा देवी या रुद्रेण विनिर्मिता । कीदृशानि च कर्माणि रुद्रेण कथितानि ते

రుద్రుడు నిర్మించిన ఆ దేవి యొక్క ప్రమాణం (విస్తీర్ణం) ఎంత? అలాగే రుద్రుడు నీకు చెప్పిన కర్మలు, విధులు ఏ విధమైనవి?

Verse 14

कथं म्लेच्छसमाकीर्णो देशोऽयं द्विजसत्तम । एतदाचक्ष्व मां ब्रह्मन्मार्कण्डेय महामते

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఈ దేశం మ్లేచ్ఛులతో ఎలా నిండిపోయింది? హే బ్రాహ్మణా, హే మహామతి మార్కండేయా—ఇది నాకు వివరించుము।

Verse 15

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वं च तात युधिष्ठिर । पुराणं नर्मदायां तु कथितं च त्रिशूलिना

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—సర్వ ఋషులు వినుదురు, నీవు కూడా తాత యుధిష్ఠిరా. నర్మదా తీరమున త్రిశూలధారి (శివుడు) ఈ పురాణాన్ని ప్రకటించెను।

Verse 16

वायोः सकाशाच्च मया तेनापि च महेश्वरात् । अशक्यत्वान्मनुष्याणां संक्षिप्तमृषिभिः पुरा

నేను దీనిని వాయుదేవుని నుండి పొందితిని; ఆయన మహేశ్వరుడు (శివుడు) నుండి పొందెను. మనుష్యులకు అసాధ్యమైనంత విస్తారమై ఉండుటచేత, పూర్వ ఋషులు దీనిని సంక్షిప్తం చేసిరి।

Verse 17

मायूरं प्रथमं तात कौर्म्यं च तदनन्तरम् । पुरं तथा कौशिकं च मात्स्यं द्विरदमेव च

హే తాత! మొదట మాయూర (ఆఖ్యానం), తదనంతరం కౌర్మ్యము. ఆపై పుర, కౌశిక, మాత్స్యము మరియు ద్విరదము కూడా వరుసగా చెప్పబడినవి.

Verse 18

वाराहं यन्मया दृष्टं वैष्णवं चाष्टमं परम् । न्यग्रोधाख्यमतः चासीदाकाङ्क्षं पुनरुत्तमम्

నేను వారాహ (పాఠం)ను కూడా దర్శించాను; అలాగే అష్టమంగా పరమ వైష్ణవ (ఆఖ్యానం)ను. ‘న్యగ్రోధ’ అనే దానూ ఉండెను; మరల ఉత్తమమైన ‘ఆకాంక్ష’ కూడా ఉండెను.

Verse 19

पद्मं च तामसं चैव संवर्तोद्वर्तमेव च । महाप्रलयमित्याहुः पुराणे वेदचिन्तकाः

పద్మము, తామసము, అలాగే సంవర్తము, ఉద్వర్తము—మరియు ‘మహాప్రలయ’ అనే (పాఠం) కూడా—ఇట్లు పురాణ పరంపరలో వేదచింతకులు ప్రకటిస్తారు.

Verse 20

एतत्संक्षेपतः सर्वं संक्षिप्तं तैर्महात्मभिः । विभक्तं च चतुर्भागैर्ब्रह्माद्यैश्च महर्षिभिः

ఇది సమస్తము సంక్షేపంగా ఆ మహాత్ములచే సంకలితమై సంక్షిప్తమయ్యెను; మరియు బ్రహ్మాది మహర్షులచే ఇది నాలుగు భాగాలుగా విభజింపబడెను.

Verse 21

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि पुराणार्थविशारद । सप्त कल्पा महाघोरा यैरियं न मृता सरित्

అతః ఇప్పుడు నేను వివరించెదను, హే పురాణార్థవిశారద! అత్యంత ఘోరమైన ఏడు కల్పములలోనూ ఈ సరిత (రేవా) నశించలేదు.

Verse 22

आ जङ्गमं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । नष्टचन्द्रार्ककिरणमासीद्भूतविवर्जितम्

చరాచరమంతా ఘోర తమస్సుగా మారెను—అప్రజ్ఞాతము, నిర్లక్షణము; చంద్రసూర్య కిరణములు లయమై, జగము భూతజీవరహితమై నిలిచెను।

Verse 23

तमसोऽतो महानाम्ना पुरुषः स जगद्गुरुः । चचार तस्मिन्नेकाकी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

అప్పుడు ఆ తమస్సు నుండే మహానామ పురుషుడు—జగద్గురువు—ఉద్భవించెను; అక్కడ ఆయన ఏకాకిగా సంచరించెను, సనాతనుడు, వ్యక్తమూ అవ్యక్తమూ।

Verse 24

स चौंकारमयोऽतीतो गायत्रीमसृजद्द्विजः । स तया सार्द्धमीशानश्चिक्रीड पुरुषो विराट्

ఓంకారమయుడైన అతీత ప్రభువు గాయత్రిని సృజించెను; ఆపై ఈశానుడు—విరాట్ పురుషుడు—ఆమెతో దివ్యక్రీడ చేయుచుండెను।

Verse 25

स्वदेहादसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम् । क्रीडन्समसृजद्विश्वं पञ्चभूतात्मसंज्ञितम्

తన స్వదేహమునుండి పంచమహాభూతాత్మక విశ్వమును ప్రదర్శించెను; దివ్యక్రీడలో ఉండి మళ్లీ అదే పంచభూతాత్మ జగత్తును సృజించెను।

Verse 26

क्रीडन् सृजद्विराट्संज्ञः सबीजं च हिरण्मयम् । तच्चाण्डमभवद्दिव्यं द्वादशादित्यसन्निभम्

క్రీడించుచు విరాట్ అనే ప్రభువు బీజసహిత హిరణ్మయ తత్త్వమును సృజించెను; దానినుండి ద్వాదశ ఆదిత్యులవలె ప్రకాశించే దివ్య బ్రహ్మాండాండము ఉద్భవించెను।

Verse 27

तद्भित्त्वा पुरुषो जज्ञे चतुर्वक्त्रः पितामहः । सोऽसृजद्विश्वमेवं तु सदेवासुरमानुषम्

ఆ అండాన్ని చీల్చి పురుషుడు చతుర్ముఖ పితామహుడు బ్రహ్మగా జన్మించాడు. తరువాత దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన సమస్త విశ్వాన్ని క్రమంగా సృష్టించాడు.

Verse 28

सतिर्यक्पशुपक्षीकं स्वेदाण्डजजरायुजम् । एतदण्डं पुराणेषु प्रथमं परिकीर्तितम्

అందునుంచి తిర్యక్—పశువులు, పక్షులు మరియు వివిధ జన్మభేదాల జీవులు పుట్టాయి—స్వేదజ, అండజ, జరాయుజ. పురాణాలలో ఈ అండమే మొదటిదిగా కీర్తించబడింది.

Verse 29

पूर्वकल्पे नृपश्रेष्ठ क्रीडन्त्या परमेष्ठिना । उमया सह रुद्रस्य क्रीडतश्चार्णवीकृतः

ఓ నృపశ్రేష్ఠా! పూర్వకల్పంలో పరమేశ్వరుడు ఉమాతో కలిసి క్రీడించుచుండగా, రుద్రుని ఆ లీలవలన విశ్వం సముద్రవిస్తారంలా మారినట్లు అయింది.

Verse 30

हर्षाज्जज्ञे शुभा कन्या उमायाः स्वेदसंभवा । शर्वस्योरःस्थलाज्जज्ञे उमा कुचविमर्दनात्

ఆనందవశాత్ ఉమాదేవి స్వేదమునుండి ఒక శుభకన్య జన్మించింది. అలాగే శర్వుడు (శివుడు) వక్షస్థలమునుండి, ఉమా స్తనస్పర్శ-ఘర్షణవలన ఉమా మళ్లీ ప్రదర్శితమైంది.

Verse 31

स्वेदाद्विजज्ञे महती कन्या राजीवलोचना । द्वितीयः संभवो यस्या रुद्रदेहाद्युधिष्ठिर

స్వేదమునుండి కమలనేత్రి అయిన మహత్తర కన్య జన్మించింది. ఓ యుధిష్ఠిరా! ఆమె రెండవ జన్మ రుద్రుని దేహమునుండే కలిగింది.

Verse 32

सा परिभ्रमते लोकान् सदेवासुरमानवान् । त्रैलोक्योन्मादजननी रूपेणऽप्रतिमा तदा

ఆమె దేవాసురమానవులతో కూడిన లోకాలన్నింటిలో సంచరించింది; అపూర్వ సౌందర్యంతో త్రిలోకమోహానికి జననిగా నిలిచింది।

Verse 33

तां दृष्ट्वा देवदैत्येन्द्रा मोहिता लभते कथम् । मृगयन्ति स्म तां कन्यामितश्चेतश्च भारत

ఆమెను చూచి దేవదైత్యాధిపతులు మోహితులై ‘ఆమెను ఎలా పొందగలం?’ అని భావించారు; ఓ భారతా, ఆ కన్యను ఇటూ అటూ వెదకసాగారు।

Verse 34

हावभावविलासैश्च मोहयत्यखिलं जगत् । भ्रमते दिव्यरूपा सा विद्युत्सौदामिनी यथा

ఆమె హావభావాలు, విలాసాలు, సొగసైన ఆకర్షణతో సమస్త జగత్తును మోహింపజేస్తుంది; దివ్యరూపిణి ఆమె మేఘాల్లో మెరుస్తున్న మెరుపులా సంచరిస్తుంది।

Verse 35

मेघमध्ये स्थिता भाभिः सर्वयोषिदनुत्तमा । ततो रुद्रं सुराः सर्वे दैत्याश्च सह दानवैः

మేఘమధ్యంలో నిలిచి కాంతితో ప్రకాశిస్తూ ఆమె స్త్రీలందరిలో అనుత్తమగా నిలిచింది; అప్పుడు దేవులందరూ, దైత్యులు దానవులతో కలిసి, రుద్రుని వైపు దృష్టి మళ్లించారు।

Verse 36

वरयन्ति स्म तां कन्यां कामेनाकुलिता भृशम् । ततोऽब्रवीन्महादेवो देवदानवयोर्द्वयोः

కామంతో అత్యంత కలతచెంది వారు ఆ కన్యను వరించసాగారు; అప్పుడు మహాదేవుడు దేవులు మరియు దానవులు—ఇరు పక్షాలకూ—మాట్లాడాడు।

Verse 37

बलेन तेजसा चैव ह्यधिको यो भविष्यति । स इमां प्राप्स्यते कन्यां नान्यथा वै सुरोत्तमाः

బలములోను తేజస్సులోను ఎవడు అధికుడై నిలుస్తాడో, వాడే ఈ కన్యను పొందును—ఇతరథా కాదు, ఓ దేవోత్తములారా।

Verse 38

ततो देवासुराः सर्वे कन्यां वै समुपागमन् । अहमेनां ग्रहीष्यामि अहमेनामिति ब्रुवन्

అప్పుడు దేవులూ అసురులూ అందరూ ఆ కన్య దగ్గరకు వచ్చి—‘నేనే ఆమెను గ్రహిస్తాను, నేనే’ అని పలికారు।

Verse 39

पश्यतामेव सर्वेषां सा कन्यान्तरधीयत । पुनस्तां ददृशुः सर्वे योजनान्तरधिष्ठिताम्

అందరూ చూస్తుండగానే ఆ కన్య అంతర్ధానమైంది; తరువాత అందరూ ఆమెను మరో యోజన దూరంలో నిలిచినట్లు చూశారు।

Verse 40

जग्मुस्ते त्वरिताः सर्वे यत्र सा समदृश्यत । त्रिभिश्चतुर्भिश्च तथा योजनैर्दशभिः पुनः

ఆమె కనిపించిన చోటికి అందరూ వేగంగా వెళ్లారు; కానీ ఆమె మళ్లీ మూడు, నాలుగు, అలాగే పది యోజనల దూరంలో కనిపించింది।

Verse 41

धिष्ठितां समपश्यंस्ते सर्वे मातंगगामिनीम् । योजनानां शतैर्भूयः सहस्रैश्चाप्यधिष्ठिताम्

అందరూ ఆమెను అక్కడ నిలిచినట్లే చూశారు—ఆమె నడక మహాగజగమనంలా ఉంది; అయినా ఆమె మళ్లీ వందల, వేల యోజనల దూరంలో నిలిచినట్లు కనిపించింది।

Verse 42

तथा शतसहस्रेण लघुत्वात्समदृश्यत । अग्रतः पृष्ठतश्चैव दिशासु विदिशासु च

అలాగే ఆమె అపార వేగం వల్ల లక్ష యోజనాల దూరంలోనూ కనిపించెను—ముందు, వెనుక, దిక్కులలోను ఉపదిక్కులలోను ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 43

तां पश्यन्ति वरारोहामेकधा बहुधा पुनः । दिव्यवर्षसहस्रं तु भ्रामितास्ते तया पुरा

వారు ఆ సుందరాంగి కన్యను చూస్తూనే ఉండిరి—ఒకసారి ఒక్కరూపంగా, మరొకసారి అనేకరూపాలుగా. నిజముగా ఆమె వారిని పూర్వమే వెయ్యి దివ్యవర్షాలు భ్రమింపజేసెను।

Verse 44

न चावाप्ता तु सा कन्या महादेवाङ्गसंभवा । सहोमया ततो देवो जहासोच्चैः पुनःपुनः

కానీ మహాదేవుని దేహమునుండి జన్మించిన ఆ కన్య ఇంకా పొందబడలేదు. అప్పుడు ఉమతో కూడిన ప్రభువు మళ్లీ మళ్లీ గట్టిగా నవ్వెను।

Verse 45

गणास्तालकसंपातैर्नृत्यन्ति च मुदान्विताः । अकस्माद्दृश्यते कन्या शंकरस्य समीपगा

శివుని గణులు తాళవాద్యాల మ్రోగింపులతో ఆనందముతో నర్తించిరి. అంతలో అకస్మాత్తుగా ఆ కన్య శంకరుని సమీపమున నిలిచినట్లు కనిపించెను।

Verse 46

तां दृष्ट्वा विस्मयापन्ना देवा यान्ति पराङ्मुखाः । तस्याश्चक्रे ततो नाम स्वयमेव पिनाकधृक्

ఆమెను చూచి దేవతలు ఆశ్చర్యమున పడిరి; లజ్జా-భక్తితో ముఖం తిప్పుకొని నిలిచిరి. అప్పుడు పినాకధారి ప్రభువు స్వయంగా ఆమెకు నామం పెట్టెను।

Verse 47

नर्म चैभ्यो ददे यस्मात्तत्कृतैश्चेष्टितैः पृथक् । भविष्यसि वरारोहे सरिच्छ्रेष्ठा तु नर्मदा

ఆమె తన ప్రత్యేకమైన క్రీడామయ చేష్టలతో ఈ గణదేవులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించినందున, ఓ సుందరీ! నీవు నదులలో శ్రేష్ఠగా అవుతావు—అందుకే ‘నర్మదా’ అని పిలువబడుతున్నావు.

Verse 48

स्वरूपमास्थितो देवः प्राप हास्यं यतो भुवि । नर्मदा तेन चोक्तेयं सुशीतलजला शिवा

దేవుడు తన స్వస్వరూపంలో నిలిచి భూమిపై హాస్యాన్ని కలిగించినందున, ఆమె ‘నర్మదా’ అని పిలువబడుతుంది—శివా స్వరూపిణి, అత్యంత శీతల జలములు కలది.

Verse 49

सप्तकल्पक्षये जाते यदुक्तं शंभुना पुरा । न मृता तेन राजेन्द्र नर्मदा ख्यातिमागता

ఏడు కల్పాల క్షయం జరిగినప్పుడు శంభువు పూర్వం చెప్పిన మాట సత్యమైంది; అందువల్ల, ఓ రాజేంద్రా! నర్మదా నశించలేదు, మహా ఖ్యాతిని పొందింది.

Verse 50

ततस्तामददात्कन्यां शीलवतीं सुशोभनाम् । महार्णवाय देवेशः सर्वभूतपतिः प्रभुः

అనంతరం దేవేశుడు, సమస్త భూతముల అధిపతి ప్రభువు, ఆ శీలవతీ సుశోభన కన్యను మహార్ణవానికి సమర్పించాడు.

Verse 51

ततः सा ऋक्षशैलेन्द्रात्फेनपुञ्जाट्टहासिनी । विवेश नर्मदा देवी समुद्रं सरितां पतिम्

అప్పుడు ఫేనపుంజంలా ఘోషంగా నవ్వుతూ దేవి నర్మదా ఋక్ష పర్వతాధిపతి నుండి దిగివచ్చి, నదుల అధిపతి సముద్రంలో ప్రవేశించింది.

Verse 52

एवं ब्राह्मे पुरा कल्पे समुद्भूतेयमीश्वरात् । मात्स्ये कल्पे मया दृष्टा समाख्याता मया शृणु

ఇలా ప్రాచీన బ్రాహ్మ కల్పంలో ఆమె ఈశ్వరుని నుండి ఉద్భవించింది. మాత్స్య కల్పంలో నేను ఆమెను చూశాను; ఇప్పుడు నేను వర్ణించాను—వినుము.