Adhyaya 49

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । अन्धकं तु निहत्याथ देवदेवो महेश्वरः । उमया सहितो रुद्रः कैलासमगमन्नगम्

మార్కండేయుడు అన్నాడు—అంధకుని సంహరించిన తరువాత దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు రుద్రుడు, ఉమతో కలిసి, కైలాస పర్వతానికి వెళ్లెను।

Verse 2

आगताश्च ततो देवा ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । हृष्टास्तुष्टाश्च ते सर्वे प्रणेमुः पार्वतीपतिम्

అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు, ఇంద్రునితో సహా, అక్కడికి వచ్చారు. వారు అందరూ హర్షించి తృప్తిచెంది పార్వతీపతి మహేశ్వరునికి ప్రణామం చేశారు.

Verse 3

ईश्वर उवाच । उपाविशन्तु ते सर्वे ये केचन समागताः । निहतो दानवो ह्येष गीर्वाणार्थे पितामह

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇక్కడ సమాగతులైన వారందరూ కూర్చుండండి. ఓ పితామహా! దేవతల హితార్థమై ఈ దానవుడు నిహతుడయ్యాడు.

Verse 4

रक्तेन तस्य मे शूलं निर्मलं नैव जायते । शुभव्रततपोजप्यरतो ब्रह्मन्मया हतः

అతని రక్తంతో నా శూలం ఏమాత్రం నిర్మలమవడం లేదు. ఓ బ్రహ్మన్! అతడు శుభవ్రత, తపస్సు, జపములలో రతుడైనా నా చేతనే హతుడయ్యాడు.

Verse 5

कर्तुमिच्छाम्यहं सम्यक्तीर्थयानं चतुर्मुख । आगच्छन्तु मया सार्द्धं ये यूयमिह संगताः

ఓ చతుర్ముఖా! నేను సమ్యక్గా తీర్థయాత్ర చేయదలచుకున్నాను. ఇక్కడ సమాగతులైన మీరందరూ నాతో కలిసి రండి.

Verse 6

इत्युक्त्वा देवदेवेशः प्रभासं प्रतिनिर्ययौ । प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गासागरमध्यतः

ఇట్లు పలికి దేవదేవేశ్వరుడు ప్రభాసం వైపు బయలుదేరెను. తరువాత గంగా మరియు సాగరమధ్య ప్రాంతంలో ఉన్న ప్రభాసాది తీర్థాలను సేవించి దర్శించెను.

Verse 7

अवगाह्यापि सर्वाणि नैर्मल्यं नाभवन्नृप । नर्मदायां ततो गत्वा देवो देवैः समन्वितः

హే నృపా! అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేసినా శుద్ధి కలగలేదు. అప్పుడు దేవగణాలతో కూడిన దేవాధిదేవుడు నర్మదా నదికి వెళ్లెను.

Verse 8

उत्तरं दक्षिणं कूलमवागाहत्प्रियव्रतः । गतस्तु दक्षिणे कूले पर्वते भृगुसंज्ञितम्

ప్రియవ్రతుడు ఉత్తర, దక్షిణ రెండు తీరాలలోనూ స్నానం చేసెను. తరువాత దక్షిణ తీరమున భృగు అనే పర్వతమునకు వెళ్లెను.

Verse 9

तत्र स्थित्वा महादेवो देवैः सह महीपते । भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा चिरं श्रान्तो निर्विण्णो निषसाद ह

హే మహీపతే! అక్కడ దేవగణాలతో కూడి మహాదేవుడు నిలిచెను. మళ్లీ మళ్లీ సంచరిస్తూ దీర్ఘకాలానంతరం అలసి, విరక్తుడై కూర్చుండెను.

Verse 10

मनोहारि यतः स्थानं सर्वेषां वै दिवौकसाम् । तीर्थं विशिष्टं तन्मत्वा स्थितो देवो महेश्वरः

ఆ స్థలం సమస్త స్వర్గవాసులకు మనోహరమైనదైనందున, దానిని విశిష్ట తీర్థమని తెలిసి దేవ మహేశ్వరుడు అక్కడ నిలిచెను.

Verse 11

गिरिं विव्याध शूलेन भिन्नं तेन रसातलम् । निर्मलं चाभवच्छूलं न लेपो दृश्यते क्वचित्

ఆయన త్రిశూలంతో పర్వతాన్ని ఛేదించెను; అది రసాతలమువరకు చీలిపోయెను. అయినా త్రిశూలం నిర్మలంగానే నిలిచెను—ఎక్కడా మలినతా లేశమూ కనబడలేదు.

Verse 12

देवैराह्वानिता तत्र महापुण्या च भारती । पर्वतान्निःसृता तत्र महापुण्या सरस्वती

అక్కడ దేవతల ఆహ్వానంతో మహాపుణ్యమైన భారతీ ప్రత్యక్షమైంది; అలాగే పర్వతం నుండి మహాపుణ్యమైన సరస్వతీ నదీ ప్రవహించింది।

Verse 13

द्वितीयः सङ्गमस्तत्र यथा वेण्यां सितासितः । तत्र ब्रह्मा स्वयं देवो ब्रह्मेशं लिङ्गमुत्तमम्

అక్కడ రెండవ సంగమం ఉంది—ప్రయాగంలోని వేణీలో శ్వేత-శ్యామ ధారలు కలిసినట్లుగా. అదే స్థలంలో స్వయంగా దేవుడు బ్రహ్మ ‘బ్రహ్మేశ’ అనే పరమోత్తమ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 14

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः

ఆయన ఆ పరమ పుణ్యమైన, సమస్త దుఃఖనాశకమైన ఉత్తమ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. దాని దక్షిణ భాగంలో స్వయంగా దేవుడు జనార్దనుడు (విష్ణువు) నిలిచి ఉన్నాడు।

Verse 15

तिष्ठते च सदा तत्र विष्णुपादाग्रसंस्थिता । अम्भसो न भवेन्मार्गः कुण्डमध्यस्थितस्य च

అక్కడ అది ఎల్లప్పుడూ విష్ణువు పాదాల అగ్రభాగంలో స్థితమై ఉంటుంది. కుండ మధ్యలో నిలిచినవానికి నీరు బయటకు వెళ్లే మార్గం ఉండదు।

Verse 16

शूलाग्रेण कृता रेखा ततस्तोयं वहेन्नृप । तत्तोयं च गतं तत्र यत्र रेवा महानदी

ఓ రాజా! త్రిశూలాగ్రంతో ఒక రేఖ గీయబడింది; దానినుంచి నీరు ప్రవహించసాగింది. ఆ నీరు మహానది రేవా ప్రవహించే చోటుకు చేరింది।

Verse 17

जललिङ्गं महापुण्यं चकतीर्थं नृपोत्तम । शूलभेदे च देवेशः स्नानं कुर्याद्यथाविधि

హే నృపోత్తమా! జలలింగం మహాపుణ్యప్రదం—ఇది చకతీర్థం. శూలభేదంలో దేవేశుని విధివిధానంగా పూజించి యథావిధిగా స్నానం చేయవలెను।

Verse 18

आत्मानं मन्यते शुद्धं न किंचित्कल्मषं कृतम् । तस्यैवोत्तरकाष्ठायां देवदेवो जगद्गुरुः

అతడు తనను తాను శుద్ధుడనిగా భావిస్తాడు, ఏ పాపమూ చేసినట్టే కాదు. అదే తీర్థం ఉత్తర భాగంలో దేవదేవుడు, జగద్గురు విరాజిల్లుచున్నాడు।

Verse 19

आत्मना देवदेवेशः शूलपाणिः प्रतिष्ठितः । सर्वतीर्थेषु तत्तीर्थं सर्वदेवमयं परम्

అక్కడ దేవదేవేశుడు, శూలపాణి శివుడు తన స్వశక్తితో ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు. సమస్త తీర్థాలలో ఆ తీర్థమే పరమం, ఎందుకంటే అది సర్వదేవమయం.

Verse 20

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे प्रतिष्ठाप्य देवदेवं जगद्गुरुः

ఆ తీర్థం సర్వపాపహరం, పరమ పుణ్యప్రదం, సర్వదుఃఖనాశకమైన ఉత్తమం. ఆ తీర్థంలోనే జగద్గురు దేవదేవుని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 21

रक्षापालांस्ततो मुक्त्वा शतं साष्टविनायकान् । क्षेत्रपालाः शतं साष्टं तद्रक्षन्ति प्रयत्नतः

తదుపరి రక్షాపాలులను నియమించి నూట ఎనిమిది వినాయకులను స్థాపించారు. నూట ఎనిమిది క్షేత్రపాలులు ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని శ్రద్ధగా రక్షిస్తారు.

Verse 22

विघ्नास्तस्योपजायन्ते यस्तत्र स्थातुमिच्छति । केचित्कुटुम्बात्ततासु व्याग्राः केचित्कृषीषु च

అక్కడ నిలవాలని కోరువానికి విఘ్నాలు కలుగుతాయి. కొందరికి కుటుంబం వల్ల కష్టాలు, కొందరికి నదీ తీరాల్లో వ్యాఘ్రభయంలా ఉపద్రవాలు, మరికొందరికి వ్యవసాయం‑పొలాల వల్ల అడ్డంకులు కలుగుతాయి.

Verse 23

केचित्सभां प्रकुर्वन्ति केचिद्द्रव्यार्जने रताः । परोक्षवादं कुर्वन्ति केऽपि हिंसारताः सदा

కొంతమంది సభలు‑వివాదాల్లో మునిగిపోతారు; కొంతమంది ధనార్జనంలో ఆసక్తి చూపుతారు. కొందరు పరనింద (పరోక్షవాదం) చేస్తారు; మరికొందరు ఎల్లప్పుడూ హింసలోనే రతులై ఉంటారు.

Verse 24

परदाररताः केचित्केचिद्वृत्तिविहिंसकाः । अन्ये केचिद्वदन्त्येवं कथं तीर्थेषु गम्यते

కొంతమంది పరస్త్రీలపై ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు; కొంతమంది తమ సద్జీవికను తామే నాశనం చేసుకుంటారు. మరికొందరు ఇలా అంటారు—‘తీర్థాలకు వెళ్లడం ఎలా సాధ్యం?’

Verse 25

क्षुधया पीड्यते भार्या पुत्रभृत्यादयस्तदा । मोहजालेषु योज्यन्ते एवं देवगणैर्नराः

అప్పుడు భార్య, కుమారులు, సేవకులు మొదలైనవారు ఆకలితో బాధపడతారు. ఈ విధంగా మనుష్యులు మోహజాలాల్లో బంధింపబడతారు—ఇది దేవగణాలచే (నియమనార్థం) ఏర్పడినది.

Verse 26

पापाचाराश्च ये मर्त्याः स्नानं तेषां न जायते । संरक्षन्ति च तत्तीर्थं देवभृत्यगणाः सदा

పాపాచారులైన మానవులకు అక్కడ స్నానఫలం కలగదు. మరియు దేవభృత్యగణాలు ఆ తీర్థాన్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతుంటాయి.

Verse 27

धन्याः पुण्याश्च ये मर्त्यास्तेषां स्नानं प्रजायते । सरस्वत्या भोगवत्या देवनद्या विशेषतः

ధన్యులై పుణ్యవంతులైన మానవులకు అక్కడ స్నానం నిజంగా సాధ్యమవుతుంది—ప్రత్యేకంగా సరస్వతి, భోగవతి మరియు దేవనది అనే పవిత్ర నదుల్లో।

Verse 28

अयं तु सङ्गमः पुण्यो यथा वेण्यां सितासितः । दृष्ट्वा तीर्थं तु ते सर्वे गीर्वाणा हृष्टचेतसः

ఈ సంగమం పుణ్యమైనది—వేణీలో తెలుపు, నలుపు తంతువులు కలిసినట్లుగా. ఆ తీర్థాన్ని దర్శించగానే గీర్వాణులైన దేవతలందరూ హర్షచిత్తులయ్యారు।

Verse 29

देवस्य सन्निधौ भूत्वा वर्णयामासुरुत्तमम् । इदं तीर्थं तु देवेश गयातीर्थेन ते समम्

ప్రభువు సన్నిధిలో నిలిచి వారు ఆ ఉత్తమ మహాత్మ్యాన్ని వర్ణించారు—“హే దేవేశా! ఈ తీర్థం పుణ్యఫలంలో ప్రసిద్ధ గయాతీర్థంతో సమానం.”

Verse 30

गुह्याद्गुह्यतमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । शूलपाणिः समभ्यर्च्य इन्द्राद्यैरप्सरोगणैः

ఈ తీర్థం గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యమైనది; గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు. అక్కడ శూలపాణి (శివుడు) ఇంద్రాది దేవతలు, అప్సరాగణాలు మొదలైనవారిచే సమ్యక్‌గా ఆరాధింపబడతాడు।

Verse 31

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्दिक्पालैर्लोकपैरपि । नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः सर्वैश्चापि सुरासुरैः

యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు; దిక్పాలులు, లోకపాలులు కూడా—నృత్యగీతాలతోను, స్తోత్రాలతోను—దేవాసురులందరూ (అక్కడ ఆయనను సత్కరిస్తారు)।

Verse 32

पूज्यमानो गणैः सर्वैः सिद्धैर्नागैर्महेश्वरः । देवेन भेदितं तत्र शूलाग्रेण नराधिप

ఓ నరాధిపా! సమస్త గణులు, సిద్ధులు, నాగులు మహేశ్వరుని పూజించుచుండగా, అక్కడ దేవుడు తన త్రిశూలాగ్రంతో ఆ స్థలాన్ని చీల్చెను।

Verse 33

त्रिधा यत्रेक्ष्यतेऽद्यापि ह्यावर्तः सुरपूरितः । कुण्डत्रयं नरव्याघ्र महत्कलकलान्वितम्

అక్కడ నేటికీ దేవసాన్నిధ్యంతో నిండిన ఆ ఆవర్తం త్రివిధంగా దర్శనమిస్తుంది; ఓ నరవ్యాఘ్రా! అక్కడ మహా కలకలధ్వనితో కూడిన మూడు కుండాలు ఉన్నాయి।

Verse 34

सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नाति उपवासपरायणः

ఆ తీర్థం పరమోత్తమం—సర్వపాపక్షయకరం, సర్వదుఃఖనాశకం. అక్కడ ఉపవాసపరాయణుడై స్నానం చేయువాడు ఆ ఫలాన్ని పొందును।

Verse 35

दीक्षामन्त्रविहीनोऽपि मुच्यते चाब्दिकादघात् । ये पुनर्विधिवत्स्नान्ति मन्त्रैः पञ्चभिरेव च

దీక్షా మంత్రాలు లేనివాడైనా అక్కడ ఒక సంవత్సరంలో కూడిన పాపం నుండి విముక్తుడగును. కాని విధివిధానంగా కేవలం ఐదు మంత్రాలతో మళ్లీ స్నానం చేసేవారు విశేష ఫలాన్ని పొందుదురు।

Verse 36

वेदोक्तैः पञ्चभिर्मन्त्रैः सहिरण्यघटैः शुभैः । अक्षरैर्दशभिश्चैव षड्भिर्वा त्रिभिरेव वा

వేదోక్త ఐదు మంత్రాలతో, శుభమైన స్వర్ణఘటాలతో కూడి; అలాగే దశాక్షరి, షడాక్షరి లేదా త్ర్యక్షరి మంత్రాలతో కూడ ఈ విధి నిర్వహించబడుతుంది।

Verse 37

पृथग्भूतैर्द्विजातीनां तीर्थे कार्यं नराधिप । ब्रह्मक्षत्रविशां वापि स्त्रीशूद्राणां तथैव च

హే నరాధిపా! తీర్థంలో ద్విజుల కర్మలు వేరువేరుగా చేయవలెను; అలాగే బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్యులకును, అదే విధంగా స్త్రీలు మరియు శూద్రులకును కూడా।

Verse 38

पुरुषाणां त्रयीं ध्यात्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । दशाक्षरेण मन्त्रेण ये पिबन्ति जलं नराः

పురుషులు వేదత్రయాన్ని ధ్యానించి నియమానుసారం స్నానం చేయవలెను; దశాక్షరి మంత్రంతో జలాన్ని పానము చేసే వారు శాస్త్రసమ్మతంగా ఆచరిస్తారు।

Verse 39

ते गच्छन्ति परं लोकं यत्र देवो महेश्वरः । केदारे च यथा पीतं रुद्रकुण्डे तथैव च

వారు పరమ లోకానికి చేరుతారు, అక్కడ దేవ మహేశ్వరుడు నివసిస్తాడు; కేదారంలో జలం పానము చేసిన ఫలమెలాగో, రుద్రకుండంలో కూడా అలాగే।

Verse 40

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तमेतद्वेद्यं प्रकीर्तितम्

ఐదు ‘ర’లతో యుక్తమైన, దేవతలచే పూజింపబడే ‘క్ష’ అక్షరం—ఓంకారంతో కూడినదే—ఇదే జ్ఞేయమైన పవిత్ర మంత్రసూత్రమని ప్రకటించబడింది।

Verse 41

यस्तत्र कुरुते स्नानं विधियुक्तो जितेन्द्रियः । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ఎవడు అక్కడ విధిపూర్వకంగా, ఇంద్రియనిగ్రహంతో స్నానం చేస్తాడో, అతడు తిలమిశ్రిత జలంతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేయవలెను।

Verse 42

कुलानां तारयेद्विंशं दशपूर्वान्दशापरान् । गयादिपञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः

గయాది ఐదు పుణ్యస్థానాలలో ఎవడు శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతడు తన వంశంలోని ఇరవై తరాలను తరింపజేస్తాడు—పది ముందువారు, పది తరువాతివారు।

Verse 43

स तत्र फलमाप्नोति शूलभेदे न संशयः । यस्तत्र विधिना युक्तो दद्याद्दानानि भक्तितः

అతడు అక్కడ శూలభేదంలో ఆ ఫలాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడు—సందేహం లేదు. అలాగే అక్కడ విధివిధానాలతో భక్తితో దానాలు ఇచ్చేవాడు కూడా పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 44

तुदक्षयं फलं तत्र सुकृतं दुष्कृतं तथा । गयाशिरो यथा पुण्यं पितृकार्येषु सर्वदा

అక్కడ ఫలం అక్షయమై ఉంటుంది—సత్కర్మల వల్ల కలిగినదైనా, దుష్కర్మశమనార్థమైనదైనా. పితృకార్యాలలో గయాశిరస్సు ఎల్లప్పుడూ పుణ్యదాయకమైనట్లే, ఈ స్థలమూ అలాగే.

Verse 45

शूलभेदं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः । भक्त्या ददाति यस्तत्र काञ्चनं गां महीं तिलान्

స్నానం, దానం, తర్పణం మొదలైన వాటితో శూలభేదం కూడా అత్యంత పుణ్యప్రదం. అక్కడ భక్తితో బంగారం, ఆవు, భూమి లేదా నువ్వులు దానం చేసేవాడు మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 46

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

ప్రయత్నంతో ఆసనం, పాదుకలు, శయ్య, శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు, అలాగే క్షత్రియుడు (సేవకుడు/అనుచరుడు) కూడా; ఇంకా జత వస్త్రాలు, ధాన్యం మరియు సమృద్ధిగా సన్నద్ధమైన గృహాన్ని దానం చేయాలి.

Verse 47

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्यात्कृष्टां चैव वसुंधराम् । दानान्येतानि यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे

యోక్త్రముతో కూడిన జూవ, లాంగలం (నాగలి) మరియు సాగు చేసిన భూమినికూడా దానం చేయాలి. వేదపారంగతుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇవి దానం చేసినవాడు మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 48

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्

కులసంపన్నుడైన, శుచిగల, ఇంద్రియనిగ్రహం కల, శ్రుతి-అధ్యయనసంపన్నుడైన, దంభరహితుడై సత్క్రియలలో నిమగ్నుడైన శ్రోత్రియునికి—త్రయోదశాహ కర్మలో ఇచ్చిన ప్రతి దానం ఫలంగా పదమూడు రెట్లు అవుతుంది.

Verse 49

। अध्याय

అధ్యాయము—(ఇది అధ్యాయ సూచిక/ముగింపు సూచన).