Adhyaya 48

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुंगवः । सर्वान्देवांश्च निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः

ఉత్తానపాదుడు పలికెను—హే దేవా! దానవశ్రేష్ఠుడైన ఆ అంధకుడు ఏ స్థలంలో నివసించెను? సమస్త దేవతలను జయించి ఇప్పుడు ఏ స్థలంలో స్థిరపడెను?

Verse 2

श्रीमहेश उवाच । प्रविष्टो दानवो यत्र कथयामि नराधिप । पाताललोकमाश्रित्य कन्या विध्वंसते तु सः

శ్రీమహేశుడు పలికెను—ఓ నరాధిపా, ఆ దానవుడు ఎక్కడ ప్రవేశించాడో నేను చెబుతాను. పాతాళలోకాన్ని ఆశ్రయించి అతడు కన్యలను పీడించి విధ్వంసం చేస్తాడు.

Verse 3

तत्र स्थितं तं विज्ञाय चापमादाय केशवः । व्यसृजद्बाणमाग्नेयं दह्यतामिति चिन्तयन्

అక్కడ అతడు ఉన్నాడని తెలిసి కేశవుడు ధనుస్సు ఎత్తి, ‘దహించబడుగాక’ అని మనసులో తలచి అగ్నేయ బాణాన్ని విడిచెను.

Verse 4

दह्यमानोऽग्निना सोऽपि वारुणास्त्रं स संदधे । वारुणास्त्रेण महता आग्नेयं शमितं तदा

అగ్నితో దహించబడుతున్నప్పటికీ అతడు వారుణాస్త్రాన్ని సంధించాడు; ఆ మహా వారుణాస్త్రంతో అగ్నేయ బాణం అప్పుడు శమించెను.

Verse 5

ततोऽसौ चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः । कस्यैषा पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्

అప్పుడు అతడు ఆలోచించెను—ఈ బాణాన్ని ఎవరు విడిచారు? ఈ పౌరుషశక్తి ఎవరిది? ఎవరు యమాలయానికి వెళ్తారు?

Verse 6

ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः । स दृष्ट्वा बाणमार्गेण चापहस्तं जनार्दनम्

అప్పుడు యుద్ధంలో క్రోధించిన అంధకుడు బాణమార్గం వెంట ముందుకు వచ్చెను; అదే బాణపథాన్ని అనుసరించి ధనుస్సు పట్టిన జనార్దనుని చూచెను.

Verse 7

अन्धक उवाच । न शर्म लप्स्यसे ह्यद्य मया दृष्ट्याभिवीक्षितः । न शक्नोषि तथा गन्तुं नागः शार्दूलदर्शनात्

అంధకుడు అన్నాడు—ఈ రోజు నా దృష్టికి చిక్కిన నీవు శాంతి పొందవు. పులిని చూసిన ఏనుగు ముందుకు సాగలేనట్లు, నీవు కూడా వెళ్లలేవు.

Verse 8

आगच्छति यथा भक्ष्यं मार्जारस्य च मूषिकः । न शक्नोषि तथा यातुं संस्थितस्त्वं ममाग्रतः

పిల్లి ఆహారమయ్యే ఎలుక ఎలా ముందుకు వస్తుందో, అలాగే నా ఎదుట నిలిచిన నీవు వెళ్లలేవు.

Verse 9

अहं त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गे सुदारुणे । अहमन्वेषयिष्यामि किल यास्यामि ते गृहम्

నేను నిన్ను యముని అత్యంత భయంకర మార్గానికి పంపిస్తాను. నిజంగా నేను నిన్ను వెంబడించి నీ ఇంటికీ వచ్చేస్తాను.

Verse 10

उपनीतोऽसि कालेन सङ्ग्रामे मम केशव । ये त्वया निर्जिताः पूर्वं दानवा अप्यनेकशः

హే కేశవా, కాలమే నిన్ను నా యుద్ధానికి తీసుకొచ్చింది—నీవు పూర్వం అనేకసార్లు దానవ సమూహాలను జయించావు.

Verse 11

न भवन्ति पुमांसस्ते स्त्रियस्ताश्चैव केशव । परं न शस्त्रसङ्ग्रामं करिष्यामि त्वया सह

హే కేశవా, నీవు పూర్వం జయించిన వారు నిజమైన పురుషులు కాదు—స్త్రీలతో సమానులు. అందుకే నీతో ఆయుధయుద్ధం చేయను.

Verse 12

वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः । अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः

దానవేంద్రుడు ఇలా పలికినా కేశవుడు కోపించలేదు. అతడు యుద్ధానికి దిగకపోవడం చూసి దానవుడు ‘ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?’ అని మనసులో ఆలోచించాడు.

Verse 13

द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि निश्चित्य युयुधे नृप । स कृष्णेन पदाक्षिप्तः पतितः पृथिवीतले

“నేను ద్వంద్వయుద్ధం చేస్తాను” అని నిశ్చయించి, ఓ రాజా, అతడు యుద్ధంలోకి దిగాడు. కానీ కృష్ణుని పాదప్రహారంతో అతడు నేలపై పడిపోయాడు.

Verse 14

मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् । अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् । पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः

కొద్దిసేపటికి అతడు తేరుకుని లేచి ఇలా ఆలోచించాడు—నేను ద్వంద్వయుద్ధానికి శక్తివంతుడు కాను. అందుచేత సామోపాయాన్ని, వినయవాక్యాన్ని ఆశ్రయించాడు. చేతులు జోడించి, శుచిగా, సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.

Verse 15

अन्धक उवाच । जय कृष्णाय हरये विष्णवे जिष्णवे नमः । हृषीकेश जगद्धात्रे अच्युताय महात्मने

అంధకుడు అన్నాడు—కృష్ణునికి జయం! హరి, విష్ణు, జిష్ణువుకు నమస్కారం. ఓ హృషీకేశా, జగద్ధాత్రా, ఓ అచ్యుత మహాత్మా—నీకు ప్రణామం.

Verse 16

नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे

పద్మనాభునికి నమస్కారం, పద్మమాలాధారికి నమస్కారం. జనార్దన, శ్రీశ, శ్రీపతి, పీతాంబరధారి—నీకు ప్రణామం.

Verse 17

गोविन्दाय नमो नित्यं नमो जलधिशायिने । नमः करालवक्त्राय नरसिंहाय नादिने

గోవిందునకు నిత్య నమస్కారం; సముద్రశాయికి నమస్కారం. భయంకర ముఖుడైన, గర్జించే నరసింహునకు ప్రణామం.

Verse 18

शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते । नमो वामनरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः

శార్ఙ్గధారికి, శ్వేతవర్ణుడికి, శంఖచక్రగదాధారికి నమస్కారం. వామనరూపుడైన ప్రభువుకు నమో; యజ్ఞరూపుడైన నీకు ప్రణామం.

Verse 19

नमो वराहरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च । व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमोनमः

వరాహరూపుడికి నమస్కారం; త్రిలోకాలను దాటి అడుగువేసినవాడికి నమస్కారం. సమస్త దిక్కుల అంతముల వరకు వ్యాపించిన కేశవునకు పునఃపునః ప్రణామం.

Verse 20

वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने । लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ नमस्ते सुरनायक

హే వాసుదేవా, నీకు నమస్కారం; కైటభనాశకునికి నమస్కారం. లక్ష్మీనివాసా, దేవశ్రేష్ఠా, హే దేవనాయకా, నీకు ప్రణామం.

Verse 21

विष्णोर्देवाधिदेवस्य प्रमाणं येऽपि कुर्वते । प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामपि नमाम्यहम्

దేవాధిదేవుడైన విష్ణువు మహిమను స్థాపించువారికీ నేను నమస్కరిస్తాను; అలాగే జగద్ధాత అయిన ప్రజాపతిని గౌరవించువారికీ ప్రణామం చేస్తాను.

Verse 22

समस्तभूतदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

సమస్త భూతదేవుడైన ధీమంతుడైన వాసుదేవునికి ఎవరు ప్రణామం చేస్తారో, వారికీ నేనూ నమస్కరిస్తాను।

Verse 23

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

అమిత తేజస్సుగల ఆ యజ్ఞవరాహ స్వరూప విష్ణువుకు ఎవరు ప్రణామం చేస్తారో, వారికీ నేనూ నమస్కరిస్తాను।

Verse 24

गुणानां हि निधानाय नमस्तेऽस्तु पुनःपुनः । कारुण्याम्बुनिधे देव सर्वभक्तिप्रियाय च

హే గుణనిధి! నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే దేవా, కరుణాసముద్రా, సమస్త భక్తులకు ప్రియుడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 25

श्रीभगवानुवाच । तुष्टस्ते दानवेन्द्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् । ददामि ते वरं नूनमपि त्रैलोक्यदुर्लभम्

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే దానవేంద్రా! నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నీకు ఇష్టమైన వరం కోరుకో; త్రిలోకాల్లో దుర్లభమైనదైనా నేను నిశ్చయంగా ఇస్తాను।

Verse 26

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि चेप्सितम् । तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् । अवद्धस्तपूतो येनाहं लोकान्गन्तास्मि शोभनान्

అంధకుడు పలికెను—హే దేవా! నీవు నాపై ప్రసన్నుడవై నా ఇష్టవరాన్ని ఇస్తే, హే ప్రభూ, నాకు పరమశోభనమైన యుద్ధాన్ని ప్రసాదించు; దాని ద్వారా నేను బంధనరహితుడై, తపస్సుతో పవిత్రుడై, ప్రకాశమయ లోకాలకు చేరుదును।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । कथं ददामि ते युद्धं तोषितोऽहं त्वया पुनः । न त्वां तु प्रभवेत्कोपः कथं युध्यामि तेऽन्धक

శ్రీభగవానుడు పలికెను—నిన్ను యుద్ధానికి ఎలా అనుమతించగలను? నీవు నన్ను మళ్లీ సంతోషపరిచితివి. నీపై నాకు కోపం కలగదు; ఓ అంధకా, అప్పుడు నేను నీతో ఎలా యుద్ధం చేయగలను?

Verse 28

यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः । ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्

నీ బుద్ధి యుద్ధంపైనే నిలిచి, ఏ సందేహమూ లేకపోతే, యుద్ధానికి బయలుదేరు—దేవుడు మహేశ్వరుని సమీపించు।

Verse 29

अन्धक उवाच । न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्

అంధకుడు అన్నాడు—మహేశ్వర దేవుని ఎదుట (వ్యతిరేకంగా) చేసిన కార్యం అక్కడ సిద్ధించదు.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च

శ్రీభగవానుడు పలికెను—పుత్రా, నీవు శిఖరానికి వెళ్లి నీ బలంతో దానిని కదిలించు.

Verse 31

विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम् । कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव

ఆ శిఖరం కదిలినప్పుడు దేవేశుడు అత్యంత భయంకరమైన కోపాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు. కోపించిన శంకరుడు, ఓ దానవా, నీకు రౌద్ర యుద్ధాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 32

विष्णुवाक्यादसौ पापो गतो यत्र महेश्वरः । कैलासशिखरं प्राप्य धुनोति स्म मुहुर्मुहुः

విష్ణువాక్యమునుబట్టి ఆ పాపి మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లెను. కైలాసశిఖరాన్ని చేరి, ఆ శిఖరాన్ని మళ్లీ మళ్లీ బలంగా కుదిపెను।

Verse 33

धूनिते तत्र शिखरे कम्पितं भुवनत्रयम् । निपेतुः शिखराग्राणि कम्पमानान्यनेकशः

ఆ శిఖరం కుదిపినపుడు త్రిభువనం కంపించింది. బలంగా కంపిస్తున్న అనేక శిఖరాగ్రాలు ఎన్నో చోట్ల కూలిపడ్డాయి.

Verse 34

चत्वारः सागराः क्षिप्रमेकीभूता महीपते । निपेतुरुल्कापाताश्च पादपा अप्यनेकशः

ఓ మహీపతే! నాలుగు సముద్రాలు త్వరగా ఒక్కటైనట్లుగా కనిపించెను. ఉల్కాపాతాలు కురిశాయి, అనేక వృక్షాలు కూడా వేరులొలికి పడిపోయాయి.

Verse 35

उमया सहितो देवो विस्मयं परमं गतः । गाढमालिङ्ग्य गिरिजा देवं वचनमब्रवीत्

ఉమతో కూడిన దేవుడు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యెను. గిరిజ దేవుని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 36

किमर्थं कम्पते शैलः किमर्थं कम्पते धरा । किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च । किं वा युगक्षयो देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ఈ పర్వతం ఎందుకు కంపిస్తోంది? ఈ భూమి ఎందుకు వణుకుతోంది? నాగులు, మానవులు, పాతాళం కూడా ఎందుకు కదులుతున్నాయి? ఓ దేవా, ఇది యుగాంతమా? దయచేసి నాకు వివరించండి.

Verse 37

ईश्वर उवाच । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता क्षिप्तः सर्पमुखे करः । ललाटे च कृतं वर्म स यास्यति यमालयम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఎవరి దుర్బుద్ధి ఇలా పుట్టింది? సర్పముఖంలో చేయి పెట్టి, నుదుటిపై కవచం ధరించాడు. అతడు నిశ్చయంగా యమలోకానికి పోవును।

Verse 38

कैलासमाश्रितो येन सुप्तोऽहं येन बोधितः । तं वधिष्ये न सन्देहः सम्मुखो वा भवेद्यदि

కైలాసాన్ని ఆశ్రయించి నా నిద్రను భంగపరచి నన్ను లేపిన వానిని—అతడు నా ఎదుటికి వస్తే—నేను సందేహం లేకుండా సంహరిస్తాను।

Verse 39

चिन्तयामास देवेशो ह्यन्धकोऽयं न संशयः । उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात्

దేవేశుడు ఆలోచించాడు—ఇతడు అంధకుడే, సందేహం లేదు. తరువాత అతడు క్షణమాత్రంలోనే ఆ శత్రువు వధింపబడే ఉపాయాన్ని తలచెను।

Verse 40

आगताश्च सुराः सर्वे ब्रह्माद्या वसुभिः सह । रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम्

బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు వసువులతో కలిసి వచ్చి, అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన దేవమయ రథాన్ని నిర్మించిరి।

Verse 41

केचिद्देवाः स्थिताश्चक्रे केचित्तुण्डाग्रपार्श्वयोः । केचिन्नाभ्यां स्थिता देवाः केचिद्धुर्येषु संस्थिताः

కొంతమంది దేవతలు చక్రంపై నిలిచిరి, కొంతమంది ముందుభాగం మరియు పక్కల వద్ద; కొందరు నాభిస్థానంలో (ధురిపై) నిలిచిరి, మరికొందరు యుగంపై స్థితులయ్యిరి।

Verse 42

धुरीषु निश्चलाः केचित्केचिद्यूपेषु संस्थिताः । केचित्स्यन्दनसंस्तम्भाः केचित्स्यन्दनवेष्टकाः

కొంతమంది జూళ్లపై నిశ్చలంగా నిలిచారు, మరికొందరు యూపస్తంభాలపై స్థితులయ్యారు. కొందరు రథానికి ఆధారస్తంభాలయ్యారు, ఇంకొందరు రథాన్ని కాపాడే బంధనాలయ్యారు।

Verse 43

आमलसारकेऽन्येऽपि अन्येऽपि कलशे स्थिताः । रिपोर्भयंकरं दिव्यं ध्वजमालादिशोभितम्

మరికొందరు ఆమలసారక (శిఖరాభరణం) పై, మరికొందరు కలశంపై స్థితులయ్యారు. ధ్వజమాలలతో అలంకృతమైన ఆ దివ్య రథం శత్రువులకు భయంకరంగా కనిపించింది।

Verse 44

रथं देवमयं कृत्वा तमारूढो जगद्गुरुः । निर्ययौ दानवो यत्र कोपाविष्टो महेश्वरः

ఇలా దేవమయ రథాన్ని సిద్ధం చేసి జగద్గురు దానిపై आरोహించారు. కోపావేశంతో మహేశ్వరుడు దానవుడు ఉన్న చోటుకు బయలుదేరాడు।

Verse 45

तिष्ठ तिष्ठेत्युवाचाथ क्व प्रयास्यसि दुर्मते । शरासनं करे गृह्य शरांश्चिक्षेप दानवे

అప్పుడు ఆయన—“నిలుచు, నిలుచు! దుర్మతీ, ఎక్కడికి పోతావు?” అని పలికి, చేతిలో ధనుస్సు పట్టుకొని దానవునిపై బాణాలను విసిరాడు।

Verse 46

दानवेऽधिष्ठिते युद्धे शरैश्चिछेद सायकान् । शरासनेण तत्रैव अन्धकश्छादितस्तदा

దానవుడు యుద్ధాన్ని బలంగా నడిపినప్పుడు, అతడు తన బాణాలతో వారి క్షిపణులను ఛేదించాడు. అప్పుడు అక్కడే అంధకుడు ధనుస్సు-బాణాల వర్షంతో కప్పబడి మరుగునపడ్డాడు।

Verse 47

न तत्र दृश्यते सूर्यो नाकाशं न च चन्द्रमाः । आग्नेयमस्त्रं व्यसृजद्दानवोऽपि शिवं प्रति

అక్కడ సూర్యుడు కనబడలేదు; ఆకాశమూ లేదు, చంద్రుడూ లేదు. అప్పుడు దానవుడు కూడా శివుని మీద అగ్నేయాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

Verse 48

। अध्याय

“అధ్యాయ” — పాఠ్య పరంపరలో అధ్యాయం ముగింపు/విభాగ సూచక పదం.

Verse 49

ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत् । वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा

అప్పుడు దేవాధిదేవుడైన ఆ ప్రభువు వారుణాస్త్రాన్ని అవతరింపజేసి జయించాడు. వారుణాస్త్రంతో క్షణమాత్రంలో అగ్నేయాస్త్రం నశించింది.

Verse 50

दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे । वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्

అప్పుడు యుద్ధభూమిలో దానవుడు వాయవ్యాస్త్రాన్ని విడిచాడు. ఓ తాతా! వాయవ్యాస్త్రం వల్ల వారుణాస్త్రం కూడా నిర్వీర్యమై నశించింది.

Verse 51

देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा । मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः

క్రోధావేశంతో దేవుడు సార్పాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ సర్పసమాన బాణాలతో మారుతబలం నశించింది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 52

दानवेन ततो मुक्तं गरुडास्त्रं च लीलया । गारुडास्त्रं च तद्दृष्ट्वा सार्पं नैव व्यदृश्यत

అప్పుడు దానవుడు లీలగా గరుడాస్త్రాన్ని విడిచెను. ఆ గారుడాస్త్రం ప్రత్యక్షమగగానే సార్పాస్త్రం ఇక కనబడలేదు.

Verse 53

ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् । नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्

తర్వాత దేవాధిదేవుడు నారసింహశక్తిని ప్రయోగించెను. నారసింహాస్త్రబాణంతో గారుడాస్త్రం శాంతించి నిలిచిపోయెను.

Verse 54

अस्त्रमस्त्रेण शम्येत न बाध्येत परस्परम् । महद्युद्धमभूत्तातसुरासुरभयंकरम्

అస్త్రం అస్త్రంతోనే శమింపబడుతుంది; అవి పరస్పరం తక్షణమే ఒకదానిని ఒకటి అణచివేయవు. అప్పుడు, ప్రియమా, దేవాసురులకు భయంకరమైన మహాయుద్ధం ఏర్పడింది.

Verse 55

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः

చక్రాలు, నాళీకాలు, నారాచాలు, తోమరాలు, ఖడ్గాలు, ముద్గరాలు; అలాగే వత్సదంత శస్త్రాలు, భల్ల బాణాలు, శోభన కర్ణికార శరాలతో.

Verse 56

एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः । तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः

ఇలా అనేక విధాల ఆయుధాలతోనూ దానవుణ్ని సంహరించలేకపోయారు. అప్పుడు జ్వాలలతో భయంకరమైన ఖడ్గాలు, నారాచాలు, తోమరాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 57

वृषाङ्केन विमुक्तास्तु समरे दानवं प्रति । न संस्पृशन्ति शस्त्राणि गात्रं गौडवधूरिव

వృషధ్వజుడైన భగవంతుడు సమరంలో దానవుని మీద విడిచిన ఆయుధాలు అతని దేహాన్ని తాకకపోయెను—కులీన గౌడవధువు పరపురుషస్పర్శానికి అచ్యుతంగా ఉండునట్లు।

Verse 58

आयुधानि ततस्त्यक्त्वा बाहुयुद्धमुपस्थितौ । करं करेण संगृह्य प्रहरन्तौ स्वमुष्टिभिः । रणप्रयोगैर्युध्यन्तौ युयुधाते शिवान्धकौ

అనంతరం వారు ఆయుధాలను విడిచి, బాహుయుద్ధానికి దిగిరి. చేయి చేయితో పట్టుకొని, తమ ముష్టులతో ప్రహరిస్తూ, రణప్రయోగాలను వినియోగిస్తూ శివుడు మరియు అంధకుడు యుద్ధం కొనసాగించారు।

Verse 59

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अन्धकं प्रति देवेशश्चिन्तयामास निग्रहम् । हनिष्यामि न सन्देहो दुष्टात्मानं न संशयः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—దేవేశుడు అంధకుని నియంత్రించుటకు సంకల్పించెను. ‘ఆ దుష్టాత్ముని నేను సంహరిస్తాను; ఇందులో సందేహమూ లేదు, సంశయమూ లేదు’ అని।

Verse 60

स शिवेन यदा क्षिप्तः पतितः पृथिवीतले । ऊर्ध्वबाहुरधोवक्त्रो दानवो नृपसत्तम

ఓ నృపశ్రేష్ఠా! శివుడు ఆ దానవుని విసిరివేసినప్పుడు, అతడు భూమిపై పడిపోయెను—బాహువులు పైకి, ముఖము క్రిందికి।

Verse 61

क्रोधाविष्टेन देवेशः सङ्ग्रामे देवशत्रुणा । कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेनाक्रम्य पीडितः

సమరంలో దేవశత్రువు క్రోధావిష్టుడైన దేవేశునిపై దాడి చేసెను. అతనిని కక్షల గుహలోకి నెట్టివేసి, బంధనాలతో కట్టివేసి నలిపినందున ఆయన బాధపడెను।

Verse 62

निस्पन्दश्चाभवद्देवो मूर्च्छायुक्तो महेश्वरः । मूर्च्छापन्नं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः

మహేశ్వరుడు మూర్ఛచే ఆవరింపబడి నిశ్చలుడయ్యాడు. ఆయన మూర్ఛితుడని తెలిసి దానవుడు మనసులో ఆలోచించసాగెను.

Verse 63

हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य दुष्कृतं पापकर्मणा । किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने तु मोचये

హాయ్ హాయ్! నేడు పాపకర్మచేత నేను ఘోర దుష్కృతం చేసితిని. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి, ఎలా ప్రవర్తించాలి, ఏ స్థలంలో ఈ పాపం నుండి విముక్తి పొందగలను?

Verse 64

गृहीत्वा देवमुत्सङ्गे गतः कैलासपर्वतम् । शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट्ततः

దేవుని ఒడిలో ఎత్తుకొని అతడు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లెను. శయ్యపై శంకరుని ఉంచి దైత్యరాజు ఆపై బయటికి వెళ్లెను.

Verse 65

शय्यायां पतितो देवः प्रपेदे वेदनां ततः । तावद्ददर्श चात्मानं स्वकीयभवनस्थितम्

శయ్యపై పడిన దేవుడు అప్పుడు వేదనను అనుభవించెను. ఆ క్షణమే తాను స్వగృహంలో ఉన్నట్టుగా తనను తానే దర్శించెను.

Verse 66

पराभवः कृतो मद्यं कथं तेन दुरात्मना । क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति

“ఆ దురాత్ముడు నాకు ఈ అవమానం ఎలా చేసెను?” క్రోధవేగంతో ఆవరింపబడి ఆయన దానవుని వైపు బయలుదేరెను.

Verse 67

आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुर्भारसहस्रजाम् । दानवं च ततो दृष्ट्वा प्राक्षिपत्तस्य मूर्धनि

ఇనుప గదను చేతబట్టి, సహస్ర భారసమమైన ప్రభువు దానవుణ్ని చూచి దాని మస్తకంపై దానిని విసిరివేశెను।

Verse 68

खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन्रणे । देवेनाथस्मृतं चास्त्रं कौच्छेराख्यं महाहवे

రణంలో నవ్వుతూ దానవుడు ఖడ్గంతో దాడి చేసెను; అప్పుడు ఆ మహాయుద్ధంలో దేవుడు ‘కౌచ్చేర’ అనే అస్త్రాన్ని స్మరించెను।

Verse 69

दीप्यमानं समुत्सृज्य हृदये ताडितः क्षणात् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

దగ్ధమై ప్రకాశించేదాన్ని విడిచిన వెంటనే అతడు క్షణంలో హృదయంలో దెబ్బతిన్నాడు; ఆ దెబ్బతో రక్తధారను ఉమ్మివేయసాగెను।

Verse 70

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः

అతడు తలక్రిందులుగా పడిపోయెను; తరువాత త్రిశూలంతో ఛేదింపబడెను, మరల దేవదేవుడు త్రిశూలంతో అతనిని రెండుగా చీల్చెను।

Verse 71

शूलाग्रेऽसौ स्थितः पापो भ्रान्तवांश्चक्रवत्तदा । ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद्रक्तबिन्दवः

త్రిశూలాగ్రంపై నిలిచిన ఆ పాపి అప్పుడు చక్రంలా తిరుగసాగెను; అతని దేహం నుండి పడిన ప్రతి రక్తబిందువు భూమిపై పడుచుండెను—

Verse 72

ते ते सर्वे समुत्तस्थुर्दानवाः शास्त्रपाणयः । व्याकुलस्तु ततो देवो दानवेन तरस्विना

అప్పుడు వారు అందరూ ఆయుధాలు చేతబట్టి దానవులు లేచి నిలిచారు. ఆ వేగవంతుడైన బలవంత దానవునిచేత దేవుడు వ్యాకులుడయ్యాడు.

Verse 73

देवेनाथ स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना । आयाता भीषणाकारा नानायुधविराजिता

అప్పుడు దేవుడు భయంకర ముఖముగల చాముండా దుర్గను స్మరించాడు. ఆమె భయానకాకారంతో, అనేక ఆయుధాలతో ప్రకాశిస్తూ వచ్చెను.

Verse 74

महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका । आदेशो दीयतां देव को यास्यति यमालयम्

‘మహాదంష్ట్రా, మహాకాయా, పింగాక్షీ, లంబకర్ణికా—ఆజ్ఞ ఇవ్వండి, ఓ దేవా! ఎవరు యమాలయానికి పోవాలి?’

Verse 75

ईश्वर उवाच । पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च । निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—‘భద్రే! ఈ దానవుని రక్తాన్ని నీ ఇష్టమొచ్చినంత త్రాగు. భూమిపై పడే రక్తాన్ని, ఓ దుర్గే, ఆలస్యం లేక గ్రహించు.’

Verse 76

निहन्मि दानवं यावत्साहाय्यं कुरु सुन्दरि । एवमुक्ता तु सा दुर्गा पपौ च रुधिरं ततः

‘నేను దానవుని సంహరిస్తున్నంతవరకు, ఓ సుందరీ, సహాయం చేయు.’ అని చెప్పగా దుర్గ ఆపై రక్తాన్ని త్రాగింది.

Verse 77

निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः । अन्धकोऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवानवनिं गतान् । ततो वाग्भिः प्रतुष्टाव देवदेवं महेश्वरम्

దేవేశ్వరుడు వేల సంఖ్యలో సమస్త దానవులను సంహరించాడు. అంధకుడూ ఆ దానవులు భూమిపై పడిపోయినట్లు చూచి, వెంటనే వాక్యములతో దేవదేవ మహేశ్వరుని స్తుతించాడు.

Verse 78

अन्धक उवाच । जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धाशरीरधृक् । नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने

అంధకుడు పలికెను— జయము నీకే, ఓ దేవదేవేశా! ఉమాదేవి అర్ధభాగాన్ని దేహంగా ధరించినవాడా. ఓ దేవదేవేశా, త్రిగుణాత్మక సర్వస్వరూపుడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 79

वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर । जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते

వృషభాసనంపై ఆరూఢుడవై, శశాంకాన్ని శిరోభూషణంగా ధరించినవాడా! ఖట్వాంగాన్ని చేతబట్టి ఉన్న నీకు జయము. ఓ గంగాధరా, నీకు నమస్కారం.

Verse 80

नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने । स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते

డమరువును చేతబట్టి ఉన్నవాడా, నీకు నమస్కారం; కపాలమాల ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. స్మరుని దేహాన్ని నాశనం చేసిన మహేశ్వరా, నీకు నమస్కారం.

Verse 81

पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः । जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे

పూషుని దంతాలను పడగొట్టిన గణనాథా, నీకు నమస్కారం. స్వరూపమయ దేహుడా—అరూపుడవై కూడా బహురూపుడవైన నీకు జయము.

Verse 82

उत्तमाङ्गविनाशाय विरिञ्चेरपि शङ्कर । श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे

హే శంకరా! విరిఞ్చి (బ్రహ్మ) శిరస్సునకూడా వినాశకుడవు; శ్మశానంలో నిత్యవాసివి; నిత్యం నిత్యం భైరవరూపుడవై ప్రకాశించువాడవు—నమస్కారం.

Verse 83

त्वं सर्वगोऽसि त्वं कर्ता त्वं हर्ता नान्य एव च । त्वं भूमिस्त्वं दिशश्चैव त्वं गुरुर्भार्गवस्तथा

నీవు సర్వవ్యాపివి; నీవే కర్త; నీవే హర్త (సంహర్త); నీకు తప్ప మరెవ్వరూ లేరు. నీవే భూమి, నీవే దిశలు; నీవే గురువు—భార్గవుడుగానూ ఉన్నావు.

Verse 84

सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस्तथैव च । ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यद्दृश्यं तत्त्वमेव च

హే దేవదేవేశ్వరా! నీవు శౌరివి కూడా, భూమిపుత్రుడవు కూడా. నక్షత్రాలు, గ్రహాలు మొదలైనవి—కనిపించేదంతా నిజానికి నీవే ఆ తత్త్వం.

Verse 85

एवं स्तुतिं तदा कृत्वा देवं प्रति स दानवः । संहताभ्यां तु पाणिभ्यां प्रणनाम महेश्वरम्

ఇలా దేవుని స్తుతి చేసి, ఆ దానవుడు రెండు చేతులు జోడించి మహేశ్వరునికి ప్రణామం చేశాడు.

Verse 86

ईश्वर उवाच । साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव । दाताहं याचकस्त्वं हि ददामीह यथेप्सितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—“సాధు, సాధు, ఓ మహాసత్త్వా! ఓ దానవా, వరం కోరుకో. దాత నేనే, యాచకుడు నీవే; ఇక్కడ నీకు ఇష్టమైనదాన్ని ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 87

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तदात्मसदृशोऽहं ते कर्तव्यो नापरो वरः

అంధకుడు అన్నాడు—హే దేవేశ్వరా! నీవు ప్రసన్నుడవై, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, నన్ను నీ స్వభావసదృశుడిగా చేయుము; దీనికన్నా వేరే వరం నాకు వద్దు।

Verse 88

भस्मी जटी त्रिनेत्री च त्रिशूली च चतुर्भुजः । व्याघ्रचर्मोत्तरीयश्च नागयज्ञोपवीतकः

(నన్ను) భస్మలిప్తుడిగా, జటాధారిగా, త్రినేత్రుడిగా, త్రిశూలధారిగా, చతుర్భుజుడిగా; వ్యాఘ్రచర్మాన్ని ఉత్తరీయంగా ధరించినవాడిగా, నాగాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడిగా చేయుము।

Verse 89

एतदिच्छाम्यहं सर्वं यदि तुष्टो महेश्वर

హే మహేశ్వరా! నీవు ప్రసన్నుడైతే, ఇవన్నీ నాకు కావాలని కోరుతున్నాను।

Verse 90

ईश्वर उवाच । ददामि ते वरं ह्यद्य यस्त्वया याचितोऽनघ । गणेषु मे स्थितः पुत्र भृङ्गीशस्त्वं भविष्यसि

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—హే అనఘా! నీవు కోరిన వరాన్ని నేడు నీకు ఇస్తున్నాను. కుమారా, నా గణములలో స్థితుడై నీవు భృంగీశుడవు అవుతావు।