Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतस्मिन्नन्तरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः । क्रीडते ह्युमया सार्द्धं नारदस्तत्र चागतः

మార్కండేయుడు పలికెను—అంతలో రుద్రుడు నర్మదా తీరమున నిలిచి ఉమతో కలిసి క్రీడించుచుండెను; అక్కడికే నారదుడును వచ్చెను।

Verse 2

प्रणम्य देवदेवेशमुमया सह शङ्करम् । व्यज्ञापयत्तदा देवं यद्वृत्तं त्रिपुरे तदा

ఉమతో కలిసి దేవదేవేశుడైన శంకరునికి నమస్కరించి, త్రిపురంలో జరిగిన వృత్తాంతమంతా దేవునికి నివేదించెను।

Verse 3

गतोऽहं स्वामिनिर्देशाद्यत्र तद्बाणमन्दिरम् । दृष्टा बाणं यथान्यायं गतो ह्यन्तःपुरं महत्

స్వామి ఆజ్ఞచే నేను బాణుని మందిరమున్న చోటికి వెళ్లితిని; విధివిధానంగా బాణుని దర్శించి, అనంతరం అతని విశాల అంతఃపురంలో ప్రవేశించితిని।

Verse 4

तत्र भार्यासहस्राणि दृष्ट्वा बाणस्य धीमतः । यथायोग्यं यथाकाममागतः क्षोभ्य तत्पुरम्

అక్కడ బుద్ధిమంతుడైన బాణుని వేలాది భార్యలను చూచి, అతడు యథాయోగ్యంగా యథాకామంగా ప్రవర్తించి, ఆ నగరాన్ని కలవరపెట్టెను।

Verse 5

नारदस्य वचः श्रुत्वा साधु साध्विति पूजयन् । चिन्तयामास देवेशो भ्रमणं त्रिपुरस्य हि

నారదుని వచనములు విని ‘సాధు సాధు’ అని సత్కరించి, దేవేశుడు త్రిపురముని గమన-భ్రమణ విషయమై ఆలోచించెను।

Verse 6

करमुक्तं यथा चक्रं विष्णुना प्रभविष्णुना । महावेगं महायामं रक्षितं तेजसा मम

ప్రభవిష్ణువైన విష్ణువు చేతి నుండి విడిచిన చక్రం మహావేగంతో, దూరవ్యాప్తి గల బలంతో సాగినట్లే, అది నా తేజస్సుతో ధారితమై రక్షింపబడుచున్నది।

Verse 7

स च मे भक्तिनिरतो बाणो लोके च विश्रुतः । भारती च मया दत्ता ब्राह्मणानां विशेषतः

ఆ బాణుడు నా భక్తిలో నిమగ్నుడై లోకమందు ప్రసిద్ధుడు. నేను అతనికి వాక్శక్తి (భారతీ)ని కూడా ప్రసాదించితిని, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణుల విషయములో।

Verse 8

एवं स सुचिरं कालं देवदेवो महेश्वरः । चिन्तयित्वा सुनिर्वाणं कार्यं प्रति जनेश्वरः

ఇలా దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు, జనేశ్వరుడు, దీర్ఘకాలం లోతుగా ఆలోచించి కార్యమునకు సంబంధించిన స్పష్టమైన దృఢనిశ్చయమునకు వచ్చెను।

Verse 9

ततोऽसौ मन्दरं ध्यात्वा चापे कृत्वा गुणे महीम् । विष्णुं सनातनं देवं बाणे ध्यात्वा त्रिलोचनः

అప్పుడు త్రిలోచనుడు (శివుడు) మందరాన్ని ధనుస్సుగా ధ్యానించి, భూమినే ధనుర్జ్యగా చేసెను; అలాగే సనాతన దేవుడు విష్ణువును ధ్యానించి ఆయనను బాణరూపంగా భావించెను।

Verse 10

फले हुताशनं देवं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । सुपर्णं पुङ्खयोर्मध्ये जवे वायुं प्रकल्प्य च

జ్వలించే, సర్వతోముఖుడైన హుతాశన దేవుడిని (అగ్నిని) బాణపు ఫలంగా నియమించాడు; పుంఖాల మధ్య సుపర్ణుడు (గరుడుడు)ను స్థాపించి, దాని వేగంగా వాయువును ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 11

रथं महीमयं कृत्वा धुरि तावश्विनावुभौ । अक्षे सुरेश्वरं देवमग्रकील्यां धनाधिपम्

భూమిమయమైన రథాన్ని నిర్మించి ధురిపై ఇద్దరు అశ్వినీకుమారులను ఉంచాడు; అక్షంపై దేవేశ్వరుడు ఇంద్రుడిని, ముందరి కీళ్యంలో ధనాధిపుడు కుబేరుడిని స్థాపించాడు।

Verse 12

यमं तु दक्षिणे पार्श्वे वामे कालं सुदारुणम् । आदित्यचन्द्रौ चक्रे तु गन्धर्वानारकादिषु

దక్షిణ పార్శ్వంలో యముడిని, ఎడమ పార్శ్వంలో అత్యంత భయంకరుడైన కాలుడిని ఉంచాడు; సూర్యచంద్రులను చక్రాలుగా చేసి, గంధర్వ-నాగాది గణాలను తమ తమ స్థానాలలో నియమించాడు।

Verse 13

यन्तारं च सुरज्येष्ठं वेदान्कृत्वा हयोत्तमान् । खलीनादिषु चाङ्गानि रश्मींश्छन्दांसि चाकरोत्

దేవుల్లో జ్యేష్ఠుడిని సారథిగా నియమించాడు; వేదాలను ఉత్తమ అశ్వాలుగా చేశాడు; ఖలీనాది భాగాలను అంగాలతో (పవిత్ర క్రమంతో) నిర్మించి, రశ్ములను ఛందస్సులుగా ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 14

कृत्वा प्रतोदमोंकारं मुखग्राह्यं महेश्वरः । धातारं चाग्रतः कृत्वा विधातारं च पृष्ठतः

మహేశ్వరుడు ప్రతోదాన్ని ప్రణవ ‘ఓం’మయంగా, ముందుభాగంలో పట్టుకోదగినదిగా చేసెను; ధాతను ముందుంచి, విధాతను వెనుకుంచి నిలిపెను.

Verse 15

मारुतात्सर्वतो दिग्भ्य ऊर्ध्वयन्त्रे तथैव च । महोरगपिशाचांश्च सिद्धविद्याधरांस्तथा

వాయువుల నుండి, అన్ని దిక్కుల నుండి, అలాగే ఊర్ధ్వయంత్రంపై కూడా ఆయన మహోరగాలను, పిశాచాలను, అలాగే సిద్ధులను మరియు విద్యాధరులను నియమించెను.

Verse 16

गणांश्च भूतसङ्घांश्च सर्वे सर्वाङ्गसंधिषु । युगमध्ये स्थितो मेरुर्युगस्याधो महागिरिः

రథాంగాల ప్రతి సంధి-స్థానంలో ఆయన గణులను, భూతసంఘాలను నిలిపెను. యుగమధ్యంలో మేరువు నిలిచెను; యుగం క్రింద మహాగిరి ఉండెను.

Verse 17

सर्पा यन्त्रस्थिता घोराः शम्ये वरुणनैरृतौ । गायत्री चैव सावित्री स्थिते ते रश्मिबन्धने

యంత్రంలో భయంకర సర్పాలు నిలిపబడినవి; శమ్యపై వరుణుడు మరియు నైరృతుడు స్థాపితులయ్యారు; రశ్మిబంధనంగా అక్కడ గాయత్రీ, సావిత్రీ నిలిచారు.

Verse 18

सत्यं रथध्वजे शौचं दमं रक्षां समन्ततः । रथं देवमयं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

రథధ్వజంపై సత్యాన్ని స్థాపించెను; శౌచం మరియు దమాన్ని చుట్టూరా రక్షగా చేసెను. ఈ విధంగా దేవమయ రథాన్ని నిర్మించి దేవదేవ మహేశ్వరుడు (అగ్రసరించాడు).

Verse 19

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । बद्धा परिकरं गाढं जटाजूटं नियम्य च

అతడు సంపూర్ణంగా సన్నద్ధుడై, కవచధారిగా, ఖడ్గధారిగా, గోదా-చర్మ అంగుళిత్రం ధరించి, దృఢమైన పరిఖరాన్ని బిగించి, జటాజూటాన్ని కట్టుకున్నాడు।

Verse 20

सज्जं कृत्वा धनुर्दिव्यं योजयित्वा रथोत्तमम् । रथमध्ये स्थितो देवः शुशुभे च युधिष्ठिर

దివ్య ధనుస్సును సిద్ధం చేసి, ఉత్తమ రథాన్ని యోకించి, దేవుడు రథమధ్యంలో నిలిచి ప్రకాశించాడు—ఓ యుధిష్ఠిరా।

Verse 21

धनुषः शब्दनादेनाकम्पयच्च जगत्त्रयम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं निभृतं संस्थितो हरः

ధనుస్సు గర్జననాదంతో హరుడు త్రిలోకాలను కంపింపజేశాడు. తరువాత వైశాఖమాసంలో తన స్థానాన్ని స్వీకరించి, గాఢ నిశ్శబ్దంలో స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 22

निरीक्ष्य सुचिरं कालं कोपसंरक्तलोचनः । ध्यात्वा तं परमं मन्त्रमात्मानं च निरुध्य सः

చాలా సేపు పరిశీలించగా కోపంతో ఆయన కళ్ళు ఎర్రబడినవి. ఆ పరమ మంత్రాన్ని ధ్యానించి, తనను తాను నియంత్రించి, ఆయన (శివుడు) ఏకాగ్రుడయ్యాడు।

Verse 23

मुमोच सहसा बाणं पुरस्य वधकाङ्क्षया । यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षस्थितानि तु

పురనాశన కోరికతో ఆయన అకస్మాత్తుగా బాణాన్ని విడిచాడు—ఆ మూడు (పురాలు) ఆకాశంలో నిలిచి ఒకచోట కలిసిన క్షణంలోనే।

Verse 24

ततः कालनिमेषार्धं दृष्ट्वैक्यं त्रिपुरस्य च । त्रिपर्वणा त्रिशल्येन ततस्तान्यवसादयत्

అప్పుడు అర్ధనిమేషకాలంలో త్రిపురం త్రివిధమై ఉన్నది ఏకమవుతుండగా చూచి, త్రిపర్వములు త్రిశల్యములు గల బాణంతో వారిని కొట్టి పడగొట్టి నాశనమునకు గురిచేశాడు।

Verse 25

ततो लोका भयत्रस्तास्त्रिपुरे भरतोत्तम । सर्वासुरविनाशाय कालरूपा भयावहाः

ఆపై, ఓ భరతోత్తమా, త్రిపుర విషయమున లోకములు భయంతో కంపించెను; కాలరూపమై భయంకరమైన అపశకునములు ప్రత్యక్షమై, సమస్త అసురుల వినాశమునకు సూచనలయ్యెను।

Verse 26

अट्टहासान् प्रमुञ्चन्ति कष्टरूपा नरास्तदा । निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वन्ति लिपिकर्मसु

ఆ సమయంలో కఠినరూపములు గల మనుష్యులు కర్కశ అట్టహాసములు విడిచిరి; మరియు లిపికర్మములలో వారు పదేపదే నిమేషోన్మేషముల విచిత్ర చలనములు చేయుచుండిరి, భయగ్రస్తులైనట్లు।

Verse 27

निष्पन्दनयना मर्त्याश्चित्रेष्वालिखिता इव । देवायतनगा देवा रटन्ति प्रहसन्ति च । स्वप्ने पश्यन्ति चात्मानं रक्ताम्बरविभूषितम्

మర్త్యులు పాపకములు కదలక చిత్రములో వ్రాసిన బొమ్మలవలె స్థిరమై నిలిచిరి. దేవాలయములలోనున్న దేవతలు కూడా అరచి విచిత్రంగా నవ్విరి; మరియు స్వప్నములో జనులు తమను రక్తాంబరాలతో అలంకృతులుగా చూచిరి।

Verse 28

रक्तमाल्योत्तमाङ्गाश्च पतन्तः कार्दमे ह्रदे । पश्यन्ति नाम चात्मानं सतैलाभ्यङ्गमस्तकम्

వారు తమ శిరస్సు రక్తమాలలతో అలంకృతమై ఉండగా, అది కార్దమమయ హ్రదములో పడిపోతున్నట్లు చూచిరి; మరియు తైలాభ్యంగముతో లేపబడిన మస్తకమును కూడా చూచిరి—ఇవి అపశకున దర్శనములు।

Verse 29

पश्यन्ति यानमारूढं रासभैश्च नृपोत्तम । संवर्तको महावायुर्युगान्तप्रतिमो महान्

హే నృపోత్తమా! వారు గాడిదలు లాగు యానముపై తాము ఆరూఢులై ఉన్నట్లు చూచిరి; యుగాంత గాలివలె మహాబలమైన ‘సంవర్తక’ మహావాయువు ఉద్భవించెను.

Verse 30

गृहानुन्मूलयामास वृक्षजातीननेकशः । भूमिकम्पाः सनिर्घाता उल्कापाताः सहस्रशः

అది గృహములను పెకలించి, అనేక విధాల వృక్షజాతులను వేరులతో సహా కూల్చివేసెను. ఘోరనాదములతో భూకంపములు సంభవించెను; సహస్రాలుగా ఉల్కాపాతములు జరిగెను.

Verse 31

रुधिरं वर्षते देवो मिश्रितं कर्करैर्बहु । अग्निकुण्डेषु विप्राणां हुतः सम्यग्घुताशनः

దేవుడు అనేక కర్కర కణములతో కలిసిన రుధిరవృష్టిని కురిపించెను. మరియు విప్రుల అగ్నికుండములలో సమ్యగాహూతుడైన హుతాశనునకు విధివిధానముగా ఆహుతులు సమర్పింపబడి అగ్ని ప్రకాశించెను.

Verse 32

ज्वलते धूमसंयुक्तो विस्फुलिङ्गकणैः सह । कुंजरा विमदा जातास्तुरगाः सत्त्ववर्जिताः

అది ధూమముతో కప్పబడి, స్ఫులింగ కణములతో కూడి జ్వలించెను. కుంజరములు మదరహితమయ్యెను; తురగములు బల-సత్త్వములేని వారయ్యెను.

Verse 33

अवादितानि वाद्यन्ते वादित्राणि सहस्रशः । ध्वजा ह्यकम्पिताः पेतुश्छत्राणि विविधानि च

వాయింపబడని వాద్యములు కూడ సహస్రాలుగా తామే మ్రోగెను. కంపించని ధ్వజములు పడిపోయెను; వివిధములైన ఛత్రములు కూడ కూలిపోయెను.

Verse 34

ज्वलति पादपास्तत्र पर्णानि च सभं ततः । सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारसमन्वितम्

అక్కడ చెట్లు, ఆకుల వరకు జ్వలించాయి; ఆపై ఆ స్థలమంతా కలవరపడి ‘హాయ్! హాయ్!’ అనే ఆర్తనాదాలతో నిండిపోయింది।

Verse 35

उद्यानानि विचित्राणि प्रबभञ्ज प्रभञ्जनः । तेन संप्रेरिताः सर्वे ज्वलन्ति विशिखाः शिखाः

ప్రబలమైన ప్రభంజన వాయువు విచిత్ర ఉద్యానాలను చిదిమేశాడు; అతని వేగంతో ప్రేరితమై అగ్నిశిఖలు నాలుకలవలె ఎగసి ఎగసి మండాయి।

Verse 36

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो गृहाणि च समन्ततः । दिग्विभागैश्च सर्वैश्च प्रवृत्तो हव्यवाहनः

చుట్టూ చెట్లు, పొదలు, లతలు-వల్లీలు, ఇళ్లూ కూడా పట్టుబడ్డాయి; అన్ని దిక్కుల నుంచీ హవ్యవాహన అగ్ని వ్యాపించింది।

Verse 37

सर्वं किंशुकपर्णाभं प्रज्वलच्चैव दृश्यते । गृहाद्गृहं तदा गन्तुं नैव धूमेन शक्यते

అన్నీ కింశుక ఆకుల వలె ఎర్రగా మండుతున్నట్లు కనిపించాయి; అప్పుడు పొగ కారణంగా ఇంటి నుంచి ఇంటికి వెళ్లడమే సాధ్యంకాలేదు।

Verse 38

हरकोपाग्निनिर्दग्धाः क्रन्दन्ते त्रिपुरे जनाः । प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं परम्

హరుని కోపాగ్నితో దగ్ధులై త్రిపుర ప్రజలు విలపించారు; అన్ని దిక్కులా మండుతూ మహా త్రిపుర నగరం దహించబడింది।

Verse 39

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः

వెయ్యివెయ్యిగా విరిగిపోయిన శిఖరాగ్రాలు కూలిపడ్డాయి. ధూమముతో కలిసిన అగ్ని అన్ని దిక్కులా ఉగ్రంగా మండుతూ సమస్తాన్ని దహించెను.

Verse 40

नृत्यन्वै व्याप्तदिग्देशः कान्तारेष्वभिधावति । देवागारेषु सर्वेषु गृहेष्वट्टालकेषु च

నర్తించుచున్నట్లుగా ఆ అగ్ని దిక్కుదేశములన్నిటిని వ్యాపించి, అరణ్యములలో పరుగెత్తి, సమస్త దేవాలయములలోను, ఇళ్లలోను, అట్టాలికలలోను ప్రవేశించెను.

Verse 41

प्रवृत्तो हुतभुक्तत्र पुरे कालप्रचोदितः । ददाह लोकान्सर्वत्र हरकोपप्रकोपितः

ఆ నగరములో కాలప్రేరణచేత హుతభుక్ అగ్ని ఉద్భవించెను. హరుని కోపముచేత ఉగ్రుడై అన్ని వైపులా లోకములను దహించెను.

Verse 42

दहते त्रैपुरं लोकं बालवृद्धसमन्वितम् । सपुरं सगृहद्वारं सवाहनवनं नृप

హే నృపా! బాలవృద్ధులతో కూడిన త్రైపురలోకం దహించబడుచుండెను—పురమంతటిని, గృహద్వారములను, వాహనములను, ఉపవన-వనములను కూడ.

Verse 43

केचिद्भोजनसक्ताश्च पानासक्तास्तथापरे । अपरा नृत्यगीतेषु संसक्ता वारयोषितः

కొందరు భోజనాసక్తులై, మరికొందరు పానాసక్తులై ఉండిరి; ఇంకొందరు వారయోషితలు నృత్యగీతములలో పూర్తిగా లీనమై ఉండిరి.

Verse 44

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः

వారు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకొని హుతాశన జ్వాలలచే బాధింపబడి దగ్ధమయ్యారు; ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అందరూ అచేతనులై మోహితులై ఇటు అటు తిరిగారు।

Verse 45

अथान्ये दानवास्तत्र दह्यन्तेऽग्निविमोहिताः । न शक्ताश्चान्यतो गन्तुं धूमेनाकुलिताननाः । हंसकारण्डवाकीर्णा नलिन्यो हेमपङ्कजाः

అప్పుడు అక్కడ ఇతర దానవులు కూడా అగ్నిచే మోహితులై దగ్ధమయ్యారు. పొగతో వారి ముఖాలు కలవరపడగా, వారు మరెక్కడికీ వెళ్లలేకపోయారు. హంసలు, కారణ్డవ పక్షులతో నిండిన నలినీలు స్వర్ణ పద్మాలతో శోభించాయి।

Verse 46

दह्यन्ते विविधास्तत्र वाप्यः कूपाश्च भारत । दृश्यन्तेऽनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पङ्कजैश्छन्ना विस्तीर्णावसुयोजनाः

ఓ భారతా, అక్కడ అనేక రకాల చెరువులు, బావులు దహించబడుతున్నాయి. అగ్నిదగ్ధమైన రాజోద్యానాలు, దీర్ఘ జలాశయాలు కనిపించాయి—వాడని పద్మాలతో కప్పబడి, అనేక యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి।

Verse 47

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादा रत्नशोभिताः । दृश्यन्तेऽनलसंदग्धा विशीर्णा धरणीतले

అక్కడ పర్వత శిఖరాలవలె, రత్నాలతో శోభించిన ప్రాసాదాలు కనిపించాయి—అగ్నిచే దగ్ధమై భూమిపై విరిగి చెల్లాచెదురయ్యాయి।

Verse 48

नरस्त्रीबालवृद्धेषु दह्यमानेषु सर्वतः । निर्दयं ज्वलते वह्निर्हाहाकारो महानभूत् । काचिच्च सुखसंसुप्ताप्रमत्तान्या नृपोत्तम

పురుషులు, స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులు అన్నివైపులా దహించబడుతుండగా, అగ్ని నిర్దయగా జ్వలించి ‘హా హా’ అనే మహా ఆర్తనాదం లేచింది. అయినా కొందరు సుఖంగా నిద్రించగా, మరికొందరు నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నారు—ఓ నృపోత్తమా।

Verse 49

क्रीडित्वा च सुविस्तीर्णशयनस्था वराङ्गना । काचित्सुप्ता विशालाक्षी हारावलिविभूषिता । धूमेनाकुलिता दीना न्यपतद्धव्यवाहने

క్రీడించిన తరువాత ఒక వరాంగన విస్తారమైన శయ్యపై పడుకొని ఉండెను; హారాల వరుసలతో అలంకృతమైన విశాలాక్షి ఒక స్త్రీ నిద్రించుచుండెను. ధూమముతో ఆవరింపబడి దుఃఖితయై ఆమె దహించే హవ్యవాహనాగ్నిలో పడిపోయెను.

Verse 50

काचित्तस्मिन्पुरे दीप्ते पुत्रस्नेहानुलालसा । पुत्रमालिङ्गते गाढं दह्यते त्रिपुरेऽग्निना

ఆ దగ్ధమయ్యే నగరంలో ఒక తల్లి, పుత్రస్నేహంతో తపించుచు, తన కుమారుని బిగిగా ఆలింగనం చేసెను; త్రిపురాగ్నిచే ఆమె దహింపబడెను.

Verse 51

काचित्कनकवर्णाभा इन्द्रनीलविभूषिता । भर्तारं पतितं दृष्ट्वा पतिता तस्य चोपरि

కనకవర్ణముతో మెరిసి, ఇంద్రనీలాభరణాలతో అలంకృతమైన ఒక స్త్రీ, తన భర్త పడిపోయినదాన్ని చూచి, అతని మీదనే పడిపోయెను.

Verse 52

काचिदादित्यवर्णाभा प्रसुप्ता तु प्रियोपरि । अग्निज्वालाहता गाढं कंठमालिङ्गते नृप

ఓ నృపా! సూర్యవర్ణముతో ప్రకాశించే మరో స్త్రీ తన ప్రియుని మీద నిద్రించుచుండెను; అగ్నిజ్వాలలచే దెబ్బతిన్నా కూడా అతని కంఠాన్ని బిగిగా ఆలింగనం చేసెను.

Verse 53

मेधवर्णा परा नारी चलत्कनकमेखला । श्वेतवस्त्रोत्तरीया तु पपात धरणीतले

మేధావర్ణముతో ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ నారి, కదులుచున్న కనకమేఖలతో, శ్వేతవస్త్రాలు మరియు ఉత్తరీయం ధరించి, భూమిపై పడిపోయెను.

Verse 54

काचित्कुन्देन्दुवर्णाभा नीलरत्नविभूषिता । शिरसा प्राञ्जलिर्भूत्वा विज्ञापयति पावकम्

మరొక స్త్రీ కుందపువ్వు–చంద్రుని వలె శ్వేతవర్ణంతో, నీలరత్నాలతో అలంకృతమై, శిరస్సు వంచి అంజలి ఘటించి పావకుని వేడుకుంది।

Verse 55

कस्याश्चिज्ज्वलते वस्त्रं केशाः कस्याश्च भारत । ज्वलज्ज्वलनसङ्काशैर्हेमभाण्डैस्त्रसंहित च

ఓ భారతా! ఎవరివస్త్రాలు మండుతున్నాయి, ఎవరివెంట్రుకలు మండుతున్నాయి; మరికొందరు అగ్నివలె దహించే స్వర్ణపాత్రాల వల్ల మరింతగా బాధపడుతున్నారు।

Verse 56

काचित्प्रभूतदुःखार्ता विललाप वराङ्गना । भस्मीभूतं पतिं दृष्ट्वा क्रन्दन्ती कुररी यथा

ఒక శ్రేష్ఠ స్త్రీ అపార దుఃఖంతో ఆర్తురాలై విలపించింది; భస్మమైన తన భర్తను చూసి కురరీ పక్షిలా కరుణగా ఏడ్చింది।

Verse 57

आलिङ्ग्य गाढं सहसा पतिता तस्य मूर्धनि । काचिच्च बहुदुःखार्ता व्यलपत्स्त्री स्ववेश्मनि

అతన్ని బిగిగా ఆలింగనం చేసి ఆమె అకస్మాత్తుగా అతని శిరస్సుపై కూలిపోయింది; మరొక స్త్రీ ఘోర దుఃఖంతో తన ఇంట్లోనే విలపించింది।

Verse 58

भस्मसाच्च कृतं दृष्ट्वा क्रन्दते कुररी यथा । मातरं पितरं काचिद्दृष्ट्वा विगतचेतनम्

భస్మమైనవారిని చూసి ఆమె కురరీ పక్షిలా విలపించింది; మరొకరు తల్లి తండ్రిని అచేతనంగా పడివుండటం చూసి స్పృహ కోల్పోయింది।

Verse 59

वेपते पतिता भूमौ खेदिता वडवा यथा । इतश्चेतश्च काचिच्च दह्यमाना वराङ्गना

ఒక స్త్రీ నేలపై పడిపోయి, అలసిన మాదగుర్రంలా వణుకుతూ ఉండెను. మరొక శ్రేష్ఠ స్త్రీ దహించబడుతూ భయంతో ఇటూ అటూ పరుగెత్తెను.

Verse 60

नापश्यद्बालमुत्सङ्गे विपरीतमुखी स्थिता । कुम्भिलस्य गृहं दग्धं पतितं धरणीतले

ఆమె ముఖాన్ని విరుద్ధంగా తిప్పుకొని నిలిచెను; అందువల్ల ఒడిలోని బాలుణ్ణి చూడలేకపోయెను. కుంభిలుని ఇల్లు అగ్నిదగ్ధమై నేలపై కూలిపోయెను.

Verse 61

कूष्माण्डस्य च धूम्रस्य कुहकस्य बकस्य च । विरूपनयनस्यापि विरूपाक्षस्य चैव हि

కూష్మాండుడు, ధూమ్రుడు, కుహకుడు, బకుడు—వారి గృహాలలోను; అలాగే విరూపనయనుడు మరియు విరూపాక్షుడు వారి గృహాలలోను (అగ్ని) జ్వలించెను.

Verse 62

शुम्भो डिम्भश्च रौद्रश्च प्रह्लादश्चासुरोत्तमः । दण्डपाणिर्विपाणिश्च सिंहवक्त्रस्तथानघ

శుంభుడు, డింభుడు, రౌద్రుడు, అలాగే అసురోత్తముడైన ప్రహ్లాదుడు; దండపాణి, విపాణి; మరియు సింహవక్త్రుడు—హే నిర్దోషా! వారి గృహాలలోను (అగ్ని) జ్వలించెను.

Verse 63

दुन्दुभश्चैव संह्रादो डिण्डिर्मुण्डिस्तथैव च । बाणभ्राता च बाणश्च क्रव्यादव्याघ्रवक्त्रकौ

దుందుభుడు మరియు సంహ్రాదుడు, డిండీ మరియు ముండీ; బాణుని సోదరుడు మరియు బాణుడు స్వయంగా; అలాగే క్రవ్యాదుడు మరియు వ్యాఘ్రవక్త్రుడు—వారి గృహాలలోను (అగ్ని) జ్వలించెను.

Verse 64

एवमन्येऽपि ये केचिद्दानवा बलदर्पिताः । तेषां गृहे तथा वह्निर्ज्वलते निर्दयो नृप । दह्यमानाः स्त्रियस्तात विलपन्ति गृहे गृहे

ఓ రాజా! బలగర్వంతో విర్రవీగే ఇతర దానవుల గృహాలలో కూడా ఆ నిర్దయమైన అగ్ని అలాగే ప్రజ్వరిల్లింది. ఓ నాయనా! కాలిపోతున్న స్త్రీలు ప్రతి ఇంట్లోనూ రోదించారు.

Verse 65

करुणाक्षरवादिन्यो निराधारा गताः शिवम् । यदि वैरं सुरारेश्च पुरुषोपरिपावक

దయనీయమైన మాటలు పలుకుతూ, దిక్కులేని ఆ స్త్రీలు శివుని శరణుజొచ్చారు. 'ఓ అగ్నీ! ఒకవేళ దేవతల శత్రువులతో నీకు వైరం ఉంటే...'

Verse 66

स्त्रियः किमपराध्यन्ति गृहपञ्जरकोकिलाः । अनिर्दयो नृशंसस्त्वं कस्ते कोपः स्त्रियं प्रति

ఇంటినే పంజరంగా చేసుకున్న కోకిలల వంటి స్త్రీలు ఏమి అపరాధం చేశారు? నీవు దయలేనివాడవు, క్రూరుడవు; స్త్రీల పట్ల నీకు ఈ కోపం ఎందుకు?

Verse 67

किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वथा स्त्रियः । किं तु तुभ्यं गुणो ह्यस्ति दहने पवनेरितः

స్త్రీలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చంపకూడదని నీవు లోకంలో వినలేదా? కానీ ఓ అగ్నీ! గాలిచే ప్రేరేపించబడి దహించడమే కదా నీ గుణం.

Verse 68

न कारुण्यं त्वया किंचिद्दाक्षिण्यं च स्त्रियं प्रति । दयां म्लेच्छा हि कुर्वन्ति वचनं वीक्ष्य योषिताम्

నీకు స్త్రీల పట్ల ఏమాత్రం కరుణ గానీ, దాక్షిణ్యం గానీ లేదు. స్త్రీల మాటలు వింటే మ్లేచ్ఛులు కూడా దయ చూపిస్తారు కదా!

Verse 69

म्लेच्छानामपि च म्लेच्छो दुर्निवार्यो ह्यचेतनः । एवं विलपमानानां स्त्रीणां तत्रैव भारत

మ్లేచ్ఛులలోనూ ఒక ‘మ్లేచ్ఛుడు’ ఉంటాడు—అచేతనుడు, నియంత్రించుటకు దుర్లభుడు. ఈ విధంగా అక్కడే స్త్రీలు విలపించుచుండగా, ఓ భారతా.

Verse 70

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह

జ్వాలా సమూహాలతో ఘనమైన అగ్ని ఉగ్రంగా ప్రజ్వలించింది. అది చూచి, దహించబడుచున్న బాణుడు అప్పుడు పలికెను.

Verse 71

अवज्ञाय विनष्टोऽहं पापात्मा हरमञ्जसा । मया पापेन मूर्खेण ये लोका नाशिता ध्रुवम्

హరుని అవమానించినందున నేను పాపాత్ముడను, క్షణములోనే నశించితిని. నా పాపముచేతనే నేను మూర్ఖుడు, ఆ ప్రజలను నిశ్చయంగా నాశనం చేసితిని.

Verse 72

गोब्राह्मणा हता नित्यमिह लोके परत्र च । नाशितान्यन्नपानानि मठारामाश्रमास्तथा

గోవులను, బ్రాహ్మణులను నిత్యము హింసించిరి—ఇహలోకములోను పరలోకములోను. అన్నపాన భాండాగారములు నాశనమయ్యెను; మఠములు, ఆరామములు, ఆశ్రమములును అలాగే.

Verse 73

ऋषीणामाश्रमाश्चैव देवारामा गणालयाः । तेन पापेन मे ध्वंसस्तपसश्च बलस्य च

ఋషుల ఆశ్రమములు, దేవారామములు, గణాలయములు కూడ ధ్వంసమయ్యెను. ఆ పాపముచేతనే నా తపస్సు మరియు నా బలము కూడా నశించెను.

Verse 74

किं धनेन करिष्यामि राज्येणान्तःपुरेण च

ధనంతో నేను ఏమి చేయగలను? రాజ్యంతోను, రాజాంతఃపురంతోను ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 75

वरं शङ्करपादौ च शरणं यामि मूढधीः । न माता न पिता चैव न बन्धुर्नापरो जनः

నా బుద్ధి మోహగ్రస్తమైనా శ్రేయస్సు ఇదే—శంకరుని పాదాలకు శరణు పోవడం; ఎందుకంటే తల్లి కాదు, తండ్రి కాదు, బంధువు కాదు, ఇతరుడు కూడా (నిజమైన) రక్షకుడు కాదు।

Verse 76

मुक्त्वा चैव महेशानं परमार्तिहरं परम् । आत्मना च कृतं पापमात्मनैव तु भुज्यते

పరమ ఆర్తిహరుడైన మహేశానుని విడిచిపెట్టడం ఏమాత్రం యుక్తం కాదు; తన చేత చేసిన పాపాన్ని తానే అనుభవించవలసి ఉంటుంది।

Verse 77

अहं पुनः समस्तैश्च दह्यामि सह साधुभिः । एवमुक्त्वा शिवं लिङ्गं कृत्वा तन्मस्तकोपरि

‘నేను కూడా అందరితో పాటు, సాధువులతో కూడ, దహించబడుదును.’ అని చెప్పి అతడు శివలింగాన్ని చేసి దానిని తన శిరస్సుపై ఉంచాడు।

Verse 78

निर्जगाम गृहाच्छीघ्रं पावकेनावगुण्ठितः । स खिन्नः स्विन्नगात्रस्तु प्रस्खलंस्तु मुहुर्मुहुः

అగ్నితో ఆవరించబడి అతడు వేగంగా ఇంటి నుంచి బయటికి వెళ్లాడు; అలసిపోయి, చెమటతో తడిసిన అవయవాలతో, మళ్లీ మళ్లీ తడబడుతూ పోయాడు।

Verse 79

हरं गद्गदया वाचा स्तुवन्वै शरणं ययौ । त्वत्कोपानलनिर्दग्धो यदि वध्योऽस्मि शङ्कर

గద్గద స్వరంతో హరుని స్తుతించి అతడు శరణు పొందాడు— “హే శంకరా, నీ కోపాగ్నితో దగ్ధుడనై నేను వధ్యుడనైతే, అలాగే కావుగాక।”

Verse 80

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिङ्गं प्रणश्यतु । अर्चितं मे सुरश्रेष्ठ ध्यातं भक्त्या मया विभो

హే మహాదేవా, నీ ప్రసాదంతో నా లింగం నశించకూడదు. హే దేవశ్రేష్ఠా, హే ప్రభూ—దీనిని నేను భక్తితో అర్చించి ధ్యానించాను।

Verse 81

प्राणादिष्टतमं देव तस्माद्रक्षितुमर्हसि । यदि तेऽहमनुग्राह्यो वध्यो वा सुरसत्तम

హే దేవా, నీవు నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియుడు; అందుకే నన్ను రక్షించవలసినవాడివి. హే సురసత్తమా, అనుగ్రహమో వధమో—అది నీ చేతిలోనే ఉంది।

Verse 82

प्रतिजन्म महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे । पशुकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । स्वकर्मणा महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे

హే మహాదేవా, ప్రతి జన్మలో నీ భక్తి నాకు అచలంగా ఉండుగాక. పశువులు, కీటకాలు, పతంగాలలోనూ, ఏ తిర్యగ్ యోనిలోనూ—నా స్వకర్మబలంతో, హే మహాదేవా, నీ భక్తి అచలంగా ఉండుగాక।

Verse 83

एवमुक्त्वा महाभागो बाणो भक्तिमतां वरः । स्तोत्रेण देवदेवेशं छन्दयामास भारत

ఇలా చెప్పి మహాభాగ్యుడు బాణుడు—భక్తులలో శ్రేష్ఠుడు—హే భారతా, స్తోత్రంతో దేవదేవేశ్వరుని ఆనందింపజేసి ప్రసన్నం చేయసాగాడు।

Verse 84

बाण उवाच । शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः

బాణుడు పలికెను— శివ శంకర, సర్వహరా నీకు నమస్కారం; భవభయంతో భీతులైన వారి భయార్తిని హరించువాడా, నీకు నమః। కుసుమాయుధుడైన కామదేవుని దేహాన్ని దహించినవాడా, ప్రమదా (పార్వతి) ప్రియుని కోరికలు నెరవేర్చు దేవా, నీకు నమః।

Verse 85

जय पार्वतीश परमार्थसार जय विरचितभीमभुजङ्गहार । जय निर्मलभस्मविलिप्तगात्र जय मन्त्रमूल जगदेकपात्र

జయ పార్వతీశా, పరమార్థసారమా! జయ భీషణ భుజంగహారధారివా! జయ నిర్మల భస్మలిప్త గాత్రుడా! జయ మంత్రమూలా, జగదేకపాత్రా (ఏకాధారమా)!

Verse 86

जय विषधरकपिलजटाकलाप जय भैरवविघृतपिनाकचाप । जय विषमनयनपरिमुक्तसङ्ग जय शङ्कर धृतगाङ्गतरङ्ग

జయ సర్పాలతో అలంకృతమైన కపిల జటాకలాపుడా! జయ భైరవరూపంలో పినాకధనుస్సు ధరించినవాడా! జయ విషమ నయనుడు (త్రినేత్రుడు) అయినా సంగరహితుడా! జయ శంకరా, గంగాతరంగాలను ధరించినవాడా!

Verse 87

जय भीमरूप खट्वाङ्गहस्त शशिशेखर जय जगतां प्रशस्त । जय सुखरेश सुरलोकसार जय सर्वसकलनिर्दग्धसार

జయ భీమరూపా, ఖట్వాంగహస్తుడా! జయ శశిశేఖరా, జగత్తు ప్రశంసించువాడా! జయ సుఖేశ్వరా, సురలోకసారమా! జయ సమస్తంలో అసార-అశుద్ధాన్ని దహించు సారస్వరూపుడా!

Verse 88

जय कीर्तनीय जगतां पवित्र जय वृषाङ्क बहुविधचरित्र । जय विरचितनरकङ्कालमाल अघासुरदेहकङ्कालकाल

జయ కీర్తనీయా, జగత్తును పవిత్రం చేయువాడా! జయ వృషాంకా, అనేక విధాల దివ్యచరిత్రుడా! జయ నరకకంకాళమాలాధారివా! హే కాలా, పాపీ దేహం (అఘాసుర) కంకాళాన్నికూడా గ్రసించువాడా, జయ!

Verse 89

जय नीलकंठ वरवृषभगमन जय सकललोकदुरितानुशमन । जय सिद्धसुरासुरविनतचरण जय रुद्र रौद्रभवजलधितरण

జయ నీలకంఠా, శ్రేష్ఠ వృషభవాహనా; జయ, సమస్త లోకాల పాపదుఃఖాలను శమింపజేసేవాడా. జయ, సిద్ధులు దేవులు అసురులు వంగి నమస్కరించే పాదములవాడా; జయ రుద్రా, భయంకర భవసాగరమును దాటించేవాడా.

Verse 90

जय गिरिश सुरेश्वरमाननीय जय सूक्ष्मरूप संचितनीय । जय दग्धत्रिपुर विश्वसत्त्व जय सकलशास्त्रपरमार्थतत्त्व

జయ గిరీశా, సురేశ్వరులచేత కూడా గౌరవింపబడేవాడా; జయ, సూక్ష్మరూపా, అంతరంగంలో సంగ్రహించి అనుభవించదగినవాడా. జయ త్రిపురదాహకా, విశ్వసత్త్వరూపా; జయ, సమస్త శాస్త్రాల పరమార్థతత్త్వమా.

Verse 91

जय दुरवबोध संसारतार कलिकलुषमहार्णवघोरतार । जय सुरासुरदेवगणेश नमो हयवानरसिंहगजेन्द्रमुख

జయ, గ్రహించుటకు దుర్లభుడవైనా సంసారతారకుడా; జయ, కలి కలుష మహార్ణవాన్ని భయంకరంగా దాటించేవాడా. జయ, సురాసుర గణాధిపతీ; నమో, అశ్వ-వానర-సింహ-గజేంద్ర ముఖరూపధారివే.

Verse 92

अतिह्रस्वस्थूलसुदीर्घतम उपलब्धिर्न शक्यते ते ह्यमरैः । प्रणतोऽस्मि निरञ्जन ते चरणौ जय साम्ब सुलोचनकान्तिहर

అతి సూక్ష్మం, స్థూలం, అతి దీర్ఘ-విస్తీర్ణం లేదా పరమాతీతం—ఇలా నిన్ను అమరులు సైతం పూర్తిగా గ్రహించలేరు. ఓ నిరంజనా, నీ పాదములకు నేను ప్రణమిల్లుచున్నాను. జయ సామ్బా, సులోచనా, సమస్త కాంతినీ హరించువాడా.

Verse 93

अप्राप्य त्वां किमत्यन्तमुच्छ्रयी न विनाशयेत् । अतिप्रमाथि च तदा तपो महत्सुदारुणम्

నిన్ను పొందకుండానే ఏ అత్యున్నత ఎదుగుదల నాశనంలో పడకుండా ఉంటుంది? అందుచేత అప్పుడు మహత్తరమైన, అత్యంత కఠినమైన, ప్రమాథి తపస్సును ఆచరించాలి; అది మలినాలను చూర్ణం చేస్తుంది.

Verse 94

न पुत्रबान्धवा दारा न समस्तः सुहृज्जनः । सङ्कटेऽभ्युपगच्छन्ति व्रजन्तमेकगामिनम्

కుమారులు గాని బంధువులు గాని భార్య గాని, స్నేహితుల సమూహమూ గాని సంకటంలో తోడుండరు; మనిషి మరణమార్గమైన ఏకపథంలో ఒంటరిగా ప్రయాణిస్తాడు।

Verse 95

यदेव कर्म कैवल्यं कृतं तेन शुभाशुभम् । तदेव सार्थवत्तस्य भवत्यग्रे तु गच्छतः

మనిషి చేసిన ఏ కర్మయైనా—శుభమో అశుభమో—అదే అతడు పరలోకయాత్రలో ముందుకు సాగునప్పుడు అతనికి నిజమైన, సార్థక ధనమవుతుంది।

Verse 96

निर्धनस्यैव चरतो न भयं विद्यते क्वचित् । धनीभयैर्न मुच्येत धनं तस्मात्त्यजाम्यहम्

ధనం లేని వాడిగా జీవించేవానికి ఎక్కడా భయం ఉండదు; కానీ ధనవంతుడు ధనమూలమైన భయాల నుండి విముక్తి పొందడు. అందుకే నేను ధనాన్ని త్యజిస్తున్నాను।

Verse 97

लुब्धाः पापानि कुर्वन्ति शुद्धांशा नैव मानवाः । श्रुत्वा धर्मस्य सर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्य तत्

లోభులు పాపాలు చేస్తారు; మనుష్యులు నిజంగా శుద్ధభాగులు కారు. ధర్మసారమంతా విని, విని ఆలోచించి నిర్ణయించుకున్నాక కూడా, లోభం వల్ల వారు పడిపోతారు।

Verse 98

त्वं विष्णुस्त्वं जगन्नाथो ब्रह्मरूपः सनातनः । इन्द्रस्त्वं देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते

నీవే విష్ణువు, నీవే జగన్నాథుడు, నీవే బ్రహ్మరూపుడైన సనాతనుడు. నీవే ఇంద్రుడు. ఓ దేవదేవేశా, ఓ సురనాథా, నీకు నమస్కారం।

Verse 99

त्वं क्षितिर्वरुणश्चैव पवनस्त्वं हुताशनः । त्वं दीक्षा यजमानश्च आकाशं सोम एव च

నీవే భూమి, నీవే వరుణుడు, నీవే వాయువు, నీవే అగ్ని. నీవే దీక్ష, నీవే యజమాని; నీవే ఆకాశము, నీవే సోముడును కూడా.

Verse 100

त्वं सूर्यस्त्वं तु वित्तेशो यमस्त्वं गुरुरेव च । त्वया व्याप्तं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं भास्वता यथा

నీవే సూర్యుడు, నీవే ధనాధిపతి, నీవే యముడు, నీవే గురువూ. నీతో సమస్త జగత్తు వ్యాపించియున్నది—భాస్వర కాంతి త్రిలోకమంతా నింపినట్లు.

Verse 101

एतद्बाणकृतं स्तोत्रं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । क्रोधं मुक्त्वा प्रसन्नात्मा तदा वचनमब्रवीत्

బాణుడు రచించిన ఈ స్తోత్రాన్ని విని దేవుడు మహేశ్వరుడు క్రోధాన్ని విడిచెను. ప్రసన్నమైన, శాంతమైన హృదయంతో అప్పుడు ఆయన వాక్యమును పలికెను.

Verse 102

ईश्वर उवाच । न भेतव्यं न भेतव्यमद्यप्रभृति दानव । सौवर्णे भवने तिष्ठ मम पार्श्वेऽथवा पुनः

ఈశ్వరుడు పలికెను—భయపడకుము, భయపడకుము, ఓ దానవా! ఈ దినము నుండి నీవు నిర్భయుడవు. స్వర్ణమయ భవనములో నివసించుము, లేక నా పక్కనే ఉండుము.

Verse 103

पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च बान्धवैः सह भार्यया । अद्यप्रभृति वत्स त्वमवध्यः सर्वशत्रुषु

నీ కుమారులు, మనుమలు, పరమనుమలు, బంధువులు మరియు భార్యతో కూడ—ఓ వత్సా! ఈ దినము నుండి నీవు సమస్త శత్రువుల మధ్య అవధ్యుడవు, అజేయుడవు.

Verse 104

मार्कण्डेय उवाच । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन भारत । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पूजितः ससुरासुरैः

మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ భారతా! దేవదేవుడు అతనికి మరొక వరమిచ్చెను; స్వర్గంలో, మర్త్యలోకంలో, పాతాళంలో దేవులు–అసురులు సహా అందరిచేత పూజింపబడెను.

Verse 105

अक्षयश्चाव्ययश्चैव वस त्वं वै यथासुखम् । ततो निवारयामास रुद्रः सप्तशिखं तदा

“నీవు అక్షయుడవు, అవ్యయుడవు కావు; యథాసుఖంగా నివసించు.” అప్పుడు రుద్రుడు ఆ సమయంలో సప్తశిఖను నిరోధించెను.

Verse 106

तृतीयं रक्षितं तस्य पुरं देवेन शम्भुना । ज्वालामालाकुलं चान्यत्पतितं धरणीतले

అతని మూడవ పురాన్ని దేవుడు శంభువు రక్షించెను; కానీ జ్వాలామాలలతో నిండిన మరొక భాగం భూమిపై పడిపోయెను.

Verse 107

अर्धेन प्रस्थितादूर्ध्वं तस्य ज्वाला दिवं गताः । हाहाकारो महांस्तत्र ऋषिसङ्घैरुदीरितः

దాని అర్ధభాగం పైకి దూసుకెళ్లగా, దాని జ్వాలలు దివ్యలోకానికి చేరెను; అక్కడ ఋషిసంఘాలు “హా హా!” అని మహా ఆర్తనాదం చేసెను.

Verse 108

दैवतैश्च महाभागैः सिद्धविद्याधरादिभिः । एकं तु पतितं तत्र श्रीशैले खण्डमुत्तरम्

మహాభాగ్యశాలులైన దేవతలు—సిద్ధులు, విద్యాధరులు మొదలైనవారితో కలిసి—అక్కడ శ్రీశైలంపై ఉత్తర భాగంలోని ఒక ఖండం పడినదిగా చూచిరి.

Verse 109

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

ఓ రాజా, రెండవ ఖండము అమరకంటకమనే పర్వతంపై పడింది. అది అక్కడ జ్వలిస్తూ పడినందున ఆ స్థలం ‘జ్వాలేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 110

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः

ఓ రాజా, త్రిపురము దగ్ధమై ఉత్తమ ఖండము పడినప్పుడు, అక్కడ దేవుడు రుద్రుడు స్థిరంగా నిలిచెను—జ్వాలామాలలను నివారించి అడ్డుకొనువాడు.

Verse 111

हाहाकारपराणां तु ऋषीणां रक्षणाय च । स्वयं मूर्तिर्महेशानुमावृषभसंयुतः

ఆర్తితో హాహాకారం చేసిన ఋషులను రక్షించుటకై స్వయంగా మహేశుడు సాక్షాత్తుగా అవతరించాడు—ఉమతో కలిసి, వృషభం (నంది) మీద ఆరూఢుడై.

Verse 112

मनसापि स्मरेद्यस्तु भक्त्या ह्यमरकण्टकम् । चान्द्रायणाधिकं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः

భక్తితో మనసులోనైనా అమరకంటకాన్ని స్మరించువాడు, చాంద్రాయణ వ్రతం కంటే అధిక పుణ్యాన్ని పొందును—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 113

अतिपुण्यो गिरिश्रेष्ठो यस्माद्भरतसत्तम । अस्मान्नित्यं भवेद्राजन्सर्वपापक्षयंकरः

ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఈ పర్వతము అత్యంత పుణ్యప్రదమై పర్వతములలో శ్రేష్ఠము; ఓ రాజా, దీని వల్ల మా వంటి జనులకు సర్వపాపముల నిత్యక్షయం కలుగును.

Verse 114

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः । नानागुल्मलताकीर्णो नानावल्लीभिरावृतः

అది నానావిధ వృక్షలతలతో నిండిపోయి, అనేక రకాల పుష్పాలతో శోభిల్లింది; వివిధ గుల్మాలు, వల్లి సమూహాలతో కిక్కిరిసి, అనేకారోహిణీ లతలతో ఆవరించబడింది।

Verse 115

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णो मृगयूथैरलंकृतः । श्वापदानां च घोषेण नित्यं प्रमुदितोऽभवत्

అది సింహవ్యాఘ్రాలతో నిండిపోయి, మృగగుంపులతో అలంకృతమైంది; శ్వాపదాల గర్జనధ్వనులతో అది నిత్యం ఉల్లాసంగా ఉండేది।

Verse 116

ब्रह्मेन्द्रविष्णुप्रमुखैर्ह्यमरैश्च सहस्रशः । सेव्यते देवदेवेशः शङ्करस्तत्र पर्वते

ఆ పర్వతంపై దేవదేవేశ్వరుడైన శంకరుని బ్రహ్మ, ఇంద్ర, విష్ణు మొదలైన అమరులు వేల సంఖ్యలో సేవించి ఆరాధిస్తారు।

Verse 117

पतनं कुरुते योऽस्मिन्पर्वतेऽमरकण्टके । क्रीडते क्रमशो राजन्भुवनानि चतुर्दश

ఓ రాజా! ఈ అమరకణ్టక పర్వతంపై ఎవడు తనను తాను పడవేస్తాడో, అతడు క్రమంగా పద్నాలుగు భువనాలలో క్రీడిస్తూ సంచరిస్తాడు।

Verse 118

ऐन्द्रं वाह्नं च कौबेरं वायव्यं याम्यमेव च । नैरृत्यं वारुणं चैव सौम्यं सौरं तथैव च

ఇంద్రలోకం, అగ్నిలోకం, కుబేరలోకం, వాయులోకం మరియు యమలోకం; అలాగే నైరృతి లోకం, వరుణలోకం, సోమలోకం, సూర్యలోకం కూడా।

Verse 119

ब्राह्मं च पदमक्लिष्टं वैष्णवं तदनन्तरम् । उमारुद्रं महाभाग ऐश्वरं तदनन्तरम्

ఆపై కల్మషరహితమైన బ్రాహ్మపదం, దాని తరువాత వైష్ణవపదం. తదుపరి, ఓ మహాభాగుడా, ఉమా-రుద్రపదం; ఆ తరువాత ఐశ్వరపదం.

Verse 120

परं सदाशिवं शान्तं सूक्ष्मं ज्योतिरतीन्द्रियम् । तस्मिन्याति लयं धीरो विधिना नात्र संशयः

అన్నిటికన్నా పరమంగా సదాశివుడు—శాంతుడు, సూక్ష్ముడు, ఇంద్రియాతీతమైన జ్యోతిస్వరూపుడు. ధీరుడు విధి ప్రకారం అందులోనే లయమవుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 121

युधिष्ठिर उवाच । कोऽप्यत्र विधिरुद्दिष्टः पतने ऋषिसत्तम । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व संशयोऽस्ति महामुने

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా, ఇక్కడ పతనము విషయమై ఏదైనా విధి నిర్దేశించబడిందా? ఓ మహామునీ, ఇది అంతా నాకు వివరించండి; నాకు సందేహం కలిగింది.

Verse 122

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि तं विधिं पाण्डुनन्दन । यत्कृत्वा प्रथमं कर्म निपतेत्तदनन्तरम्

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఓ పాండునందనా, విను; ఆ విధిని నేను చెబుతాను. ముందుగా చేయవలసిన ప్రాథమిక కర్మను చేసి, ఆ తరువాత పతనము చేయాలి.

Verse 123

कृत्वा कृच्छ्रत्रयं पूर्वं जप्त्वा लक्षं दशैव तु । शाकयावकभुक्चैव शुचिस्त्रिषवणो नृप

ఓ నృపా, ముందుగా మూడు కృచ్ఛ్ర వ్రతాలు ఆచరించి, పది లక్షల జపం చేసి; శాకములు మరియు యవకము (యవపు గంజి) భుజిస్తూ, శుచిగా ఉండి, త్రిసంధ్యా కర్మలను ఆచరించాలి.

Verse 124

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत्

అతడు త్రికాలములందు దేవదేవుడు త్రిలోచనుడైన ఈశ్వరుని ఆరాధించాలి. ఓ రాజేంద్రా, జపములో దశాంశముతో అక్కడే హోమం చేయించాలి.

Verse 125

लक्षवारं जपेद्देवं गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् । रात्रौ स्वप्ने तदा पश्येद्विमानस्थं ततः क्षिपेत्

అతడు దేవుని లక్షసార్లు జపించి, గంధములు మాల్యములతో పూజించాలి. అప్పుడు రాత్రి స్వప్నంలో ఆయనను విమానస్థుడిగా దర్శించి, అనంతరం తన్ను తానే పడవేయాలి (పతనం చేయాలి).

Verse 126

अनेनैव विधानेन आत्मानं यस्तु निक्षिपेत् । स्वर्गलोकमनुप्राप्य क्रीडते त्रिदशैः सह

ఈ విధానాన్నే అనుసరించి ఎవడు తన దేహాన్ని నిక్షేపిస్తాడో, అతడు స్వర్గలోకాన్ని పొందీ దేవతలతో కలిసి క్రీడిస్తాడు.

Verse 127

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथैव च । मुक्त्वा मनोरमान्भोगांस्तदा गच्छेन्महीतलम्

అతడు ముప్పై వేల సంవత్సరాలు, అలాగే ముప్పై కోట్లు కాలం మనోహర భోగాలను అనుభవించి, ఆపై భూమితలానికి వస్తాడు.

Verse 128

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

అతడు ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంతో భూమిని పాలిస్తాడు, ప్రజలచే పూజింపబడతాడు; వ్యాధి శోకముల నుండి విముక్తుడై శత శరదులు (నూరు సంవత్సరాలు) జీవిస్తాడు.

Verse 129

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

ఆ తీర్థం ‘జ్వాలేశ్వర’మని త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఓ పార్థా, అక్కడ శివుడు సృష్టించిన ‘జ్వాలా’ అనే నది ప్రవహిస్తుంది.

Verse 130

निर्वाप्य तद्बाणपुरं रेवया सह संगता । तत्र स्नात्वा महाराज विधिना मन्त्रसंयुतः

ఆ బాణపురాన్ని శమింపజేసి రేవాతో కలిసి సంగమాన్ని పొందుతుంది (జ్వాలా నది). ఓ మహారాజా, అక్కడ విధిగా మంత్రాలతో కూడి స్నానం చేసి—

Verse 131

तिलसंमिश्रतोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । पिण्डदानेन च पित्ःन् पैण्डरीकफलं लभेत्

నువ్వుల కలిపిన నీటితో పితృదేవతలకు తర్పణం చేస్తే పితృలు తృప్తి చెందుతారు; పిండదానంతో ‘పైండరీక’ అనే పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.

Verse 132

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ఓ నరాధిపా, ఆ తీర్థంలో ఉపవాసం చేసే వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై రుద్రలోకాన్ని చేరుతాడు.

Verse 133

अमराणां शतैश्चैव सेवितो ह्यमरेश्वरः । तथैव ऋषिसङ्घैश्च तेन पुण्यतमो महान्

అమరేశ్వరుని వందలాది దేవతలు, అలాగే ఋషిసంఘాలు కూడా సేవించి ఆరాధిస్తారు; అందువల్ల ఆ (స్థలం మరియు ప్రభువు) పరమ పుణ్యమయుడు, మహోన్నతుడు.

Verse 134

समन्ताद्योजनं तीर्थं पुण्यं ह्यमरकण्टकम् । रुद्रकोटिसमोपेतं तेन तत्पुण्यमुत्तमम्

అమరకంటకము చుట్టూరా ఒక యోజనము వ్యాపించిన పవిత్ర తీర్థము. అది రుద్రకోటులతో సముపేతమై ఉన్నందున దాని పుణ్యము అత్యుత్తమము.

Verse 135

तस्य पर्वतराजस्य यः करोति प्रदक्षिणम् । प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः

ఆ పర్వతరాజుని ఎవడు ప్రదక్షిణ చేస్తాడో, అతనిచేత సమస్త భూమండలమే ప్రదక్షిణ చేయబడినట్లే—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 136

वाचिकं मानसं चैव कायिकं त्रिविधं च यत् । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

శంకరుడు ఇలా ప్రకటించాడు—వాక్కు, మనస్సు, కాయము అనే త్రివిధమై ఉన్న సమస్త పాపము నశించును.

Verse 137

अमरेश्वरपार्श्वे च तीर्थं शक्रेश्वरं नृप । तपस्तप्त्वा पुरा तत्र शक्रेण स्थापितं किल

ఓ నృపా! అమరేశ్వరుని సమీపంలో ‘శక్రేశ్వర’మనే తీర్థము ఉంది. పూర్వకాలంలో అక్కడ తపస్సు చేసి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) దానిని స్థాపించాడని ప్రసిద్ధి.

Verse 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

బ్రహ్మదేవుడు నిర్మించిన ‘కుశావర్త’ అనే శుభ తీర్థము ఉంది; అది ‘బ్రహ్మకుండ’మని ప్రసిద్ధి. అలాగే ‘హంసతీర్థ’మూ పరమ ఉత్తమమైనది.

Verse 139

अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा । कावेर्याः पूर्वभागे च तीर्थं वै मातृकेश्वरम्

అక్కడ అంబరీషుని తీర్థమూ, అలాగే మహాకాలేశ్వరుడూ ఉన్నారు; కావేరీ నదికి తూర్పు భాగంలో మాతృకేశ్వరమనే తీర్థం ఉంది.

Verse 140

एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ । संसेवनस्नानदानैः पापसङ्घहराणि च

ఓ భరతవృషభా! ఇవి రేవా నదికి దక్షిణ తీరంలో ఉన్న తీర్థాలు; వీటిని ఆశ్రయించి, స్నానం చేసి, దానం చేయుటవలన పాపరాశులు నశిస్తాయి.

Verse 141

भृगुतुङ्गे महाराज प्रसिद्धो भैरवः शिवः । तस्य याम्यविभागे च तीर्थं वै चपलेश्वरम्

ఓ మహారాజా! భృగుతుంగలో శివుడు భైరవుడిగా ప్రసిద్ధుడు; దాని దక్షిణ భాగంలో చపలేశ్వరమనే తీర్థం ఉంది.

Verse 142

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग्यात्राफलं भवेत् । अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ

ఈ ఇద్దరూ రేవా నదికి ఉత్తర తీరంలో నిలిచి దుఃఖాన్ని హరిస్తారు. వారిని విధిగా ఆరాధించి నమస్కరించినవానికి యాత్రాఫలం సంపూర్ణమవుతుంది. ఎందుకంటే దర్శించి పూజించకపోతే వారు జనులకు విఘ్నకారకులవుతారు.