Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 109

Devanagari script

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

Transliteration

dvitīyaṃ patitaṃ rājañchaile hyamarakaṇṭake | prajvalatpatitaṃ tatra tena jvāleśvaraṃ smṛtam

Translation

ఓ రాజా, రెండవ ఖండము అమరకంటకమనే పర్వతంపై పడింది. అది అక్కడ జ్వలిస్తూ పడినందున ఆ స్థలం ‘జ్వాలేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Word by Word

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Past passive participle, Neuter, Nom./Acc., Singular)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular)

• शैले: on the mountain
• शैले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अमरकण्टके: at Amarakantaka
• अमरकण्टके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमरकण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)

• प्रज्वलत्-पतितम्: fallen while blazing
• प्रज्वलत्-पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र + ज्वल् (धातु) + शतृ (कृदन्त) + पतित (पत्+क्त)
• Form: कर्मधारय-समास; 'प्रज्वलत्' (वर्तमानकृदन्त, शतृ) विशेषण + 'पतितम्' (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Instrumental, Singular)

• ज्वालेश्वरम्: Jvāleśvara (Lord of flame)
• ज्वालेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ज्वालायाः ईश्वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• स्मृतम्: is called/remembered
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे 'is called/remembered' (PPP used predicatively)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jvāleśvara at Amarakāṇṭaka

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (addressed as ‘rājan’)

Visual Art Cues

Scene: A blazing celestial fragment descends and lands upon the dark-green massif of Amarakāṇṭaka; the impact radiates tongues of flame that resolve into a liṅga-shrine identified as Jvāleśvara.

Characters & Entities

• Amarakāṇṭaka
• Jvāleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power leaves sacred traces in the landscape; a place becomes a tīrtha through contact with cosmic Śiva-energy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amarakāṇṭaka, specifically the Jvāleśvara-sthāna (site of Jvāleśvara).

What ritualistic prescription is mentioned?

Not in this verse; it primarily provides the naming and origin of the sacred site.