Adhyaya 21

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे विविधाश्चर्यं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय सुव्रत

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజోత్తమా, మీ ప్రసాదంతో నేను అనేక ఆశ్చర్యకర విషయాలు విన్నాను. ఇంకా వినదలచుకున్నాను; కావున, ఓ సువ్రతా, నాకు చెప్పండి.

Verse 2

कथमेषा नदी पुण्या सर्वनदीषु चोत्तमा । नर्मदा नाम विख्याता भूयो मे कथयानघ

‘నర్మదా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ఈ నది ఎలా పుణ్యమయినది, అన్ని నదులలో ఉత్తమమైనది ఎలా? ఓ అనఘా, మరల నాకు వివరంగా చెప్పండి.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు—నర్మదా నదులలో శ్రేష్ఠురాలు, సమస్త పాపాలను నశింపజేసేది. ఆమె స్థావర-చరములైన సమస్త భూతాలను తరింపజేస్తుంది.

Verse 4

नर्मदायास्तु माहात्म्यं यत्पूर्वेण मया श्रुतम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

నర్మదా మహాత్మ్యాన్ని నేను పూర్వం విన్నాను; అదే ఇప్పుడు నీకు వివరంగా చెబుతాను. ఓ నృపా, ఏకాగ్రచిత్తంతో విను.

Verse 5

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

గంగా కనఖలంలో పుణ్యమయి, కురుక్షేత్రంలో సరస్వతి పుణ్యమయి; కాని గ్రామంలోనైనా అడవిలోనైనా నర్మదా సర్వత్రా పుణ్యమే.

Verse 6

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्

సరస్వతి జలం మూడు దినాల్లో శుద్ధి చేస్తుంది, యమున జలం ఏడు దినాల్లో; గంగాజలం తక్షణమే పవిత్రం చేస్తుంది, నర్మద అయితే దర్శనమాత్రంతోనే పావనం చేస్తుంది.

Verse 7

कलिङ्गदेशात्पश्चार्धे पर्वतेऽमरकण्टके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया पदे पदे

కలింగదేశానికి పశ్చిమ భాగంలో అమరకంటకమనే పర్వతం ఉంది; అక్కడ ఆమె (నర్మదా) మూడు లోకాలలో పుణ్యమయి, అడుగడుగునా రమణీయంగా ఉంటుంది.

Verse 8

तत्र देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं परमिकां गताः

అక్కడ దేవులు, గంధర్వులు, తపోధనులైన ఋషులు తపస్సు చేసి—ఓ మహారాజా—పరమ సిద్ధిని పొందారు.

Verse 9

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नियमस्थो जितेन्द्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

ఓ రాజా! అక్కడ స్నానం చేసి, నియమాలలో స్థిరుడై ఇంద్రియాలను జయించిన మనిషి, ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేసి, తన వంశంలోని వంద తరాలను తరింపజేస్తాడు.

Verse 10

सिद्धिक्षेत्रं परं तात पर्वतो ह्यमरंकटः । सर्वदेवाश्रितो यस्मादृषिभिः परिसेवितः

హే తాత! అమరకంటక పర్వతము పరమ సిద్ధిక్షేత్రము; ఎందుకంటే అది సమస్త దేవతల ఆశ్రయస్థానము, ఋషులచే భక్తితో సేవింపబడినది।

Verse 11

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

సిద్ధులు, విద్యాధరులు, భూతులు, గంధర్వులు దీనిని ఉత్తమ నివాసమని భావిస్తారు. హే రాజేంద్ర! దృశ్య-అదృశ్య జీవులు కూడా సిద్ధిని కోరుతూ అక్కడ సేవిస్తారు।

Verse 12

अहं च परमं स्थानं ततः प्रभृति संश्रितः । अत्र प्रणवरूपो वै स्थाने तिष्ठत्युमापतिः

నేను కూడా అప్పటినుంచి ఈ పరమ స్థానాన్ని ఆశ్రయించాను. ఇక్కడ ఈ స్థలంలో ఉమాపతి శివుడు పవిత్ర ప్రణవం (ఓం) రూపంగా స్థిరంగా నిలిచియున్నాడు।

Verse 13

श्रीकण्ठः सगणः सर्वभूतसङ्घैर्निषेवितः । अस्माद्गिरिवराद्भूप वक्ष्ये तीर्थस्य विस्तरम्

శ్రీకంఠ శివుడు తన గణములతో కూడి సమస్త భూతసంఘములచే సేవింపబడుతున్నాడు. హే భూపా! ఈ శ్రేష్ఠ పర్వతమునుండి ఈ తీర్థ విస్తారాన్ని నేను వివరించెదను।

Verse 14

यानि सन्तीह तीर्थानि पुण्यानि नृपसत्तम । यानि यानीह तीर्थानि नर्मदायास्तटद्वये

హే నృపసత్తమా! ఇక్కడ ఉన్న పుణ్యప్రద తీర్థములన్నీ, అలాగే ఇక్కడ నర్మదా నదీ రెండు తీరములపై ఉన్న తీర్థములన్నీ…

Verse 15

न तेषां विस्तरं वक्तुं शक्तो ब्रह्मापि भूपते । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

హే భూపతే! వారి విస్తారాన్ని పూర్తిగా వర్ణించుటకు బ్రహ్ముడుకూడా శక్తుడు కాడు. ఈ ఉత్తమ నది శతాధిక యోజనాల వరకు విస్తరించిందని శ్రూయతే.

Verse 16

विस्तरेण तु राजेन्द्र अर्धयोजनमायता । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

కానీ, హే రాజేంద్ర! విస్తారంలో ఇది అర్ధయోజనమాత్రమే. ఇక్కడ షష్టి సహస్ర తీర్థాలు ఉన్నాయి—అలాగే షష్టి కోట్లు కూడా ఉన్నాయని చెప్పబడింది.

Verse 17

पर्वतादुदधिं यावदुभे कूले न संशयः

పర్వతమునుండి సముద్రమువరకు—రెండు తీరాలపై, ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 18

सप्तषष्टिसहस्राणि सप्तषष्टिशतानि च । सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो वायुस्तीर्थानि चाब्रवीत्

అరవైఏడు సహస్రాలు, అరవైఏడు శతాలు కూడా; అలాగే అరవైఏడు కోట్లు—ఇట్లు వాయుదేవుడు తీర్థాలను ప్రకటించాడు.

Verse 19

परं कृतयुगे तानि यान्ति प्रत्यक्षतां नृप । पश्यन्ति मानवाः सर्वे सततं धर्मबुद्धयः

కానీ, హే నృపా! కృతయుగంలో అవి (తీర్థాలు) ప్రత్యక్షమవుతాయి. ధర్మబుద్ధి కలిగిన సమస్త మనుష్యులు వాటిని నిత్యం దర్శిస్తారు.

Verse 20

यथायथा कलिर्घोरो वर्तते दारुणो नृप । तथातथाल्पतां यान्ति हीनसत्त्वा यतो नराः

ఓ నృపా! భయంకరమైన కలియుగం తన దారుణతతో యథాయథా ముందుకు సాగుతుందో, తథాతథా అంతఃసత్త్వం క్షీణించుటవలన మనుష్యులు మరింత మరింత అల్పత్వం (సామర్థ్యము, పుణ్యము) పొందుతారు।

Verse 21

अध्याय

అధ్యాయము (ప్రకరణ శీర్షిక)।

Verse 22

श्रेष्ठं दारुवनं तत्र चरुकासंगमः शुभः । उत्तरे नर्मदायास्तु चरुकेश्वरमुत्तमम्

అక్కడ పరమ శ్రేష్ఠమైన దారువనం ఉంది; ‘చరుకా-సంగమం’ అనే శుభ సంగమమూ ఉంది. నర్మదా ఉత్తర తీరమున పరమోత్తమమైన ‘చరుకేశ్వర’ క్షేత్రము నిలిచియున్నది।

Verse 23

दारुकेश्वरतीर्थं च व्यतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञं तथैव च

అక్కడ దారుకేశ్వర తీర్థము ఉంది; అలాగే వ్యతీపాతేశ్వరమూ ఉంది. పాతాళేశ్వర తీర్థమూ ఉంది, అలాగే ‘కోటియజ్ఞ’ అనే పుణ్యస్థలమూ ఉంది।

Verse 24

इति चैवोत्तरे कूले रेवाया नृपसत्तम । अमरेश्वरपार्श्वे च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्

ఓ నృపసత్తమా! ఈ విధంగా రేవా (నర్మదా) నదியின் ఉత్తర తీరమున, అమరేశ్వర సమీపమున, నూట ఎనిమిది శివలింగములు స్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 25

वरुणेश्वरमुख्यानि सर्वपापहराणि च

వాటిలో వరుణేశ్వరమే ప్రధానము; ఈ సమస్త క్షేత్రాలు సర్వపాపనాశకములు.

Verse 26

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

మాంధాతృపుర సమీపంలో సిద్ధేశ్వరుడు, యమేశ్వరుడు ఉన్నారు. ఓంకారానికి తూర్పు భాగంలో కేదారమనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది.

Verse 27

तत्समीपे महाराज स्वर्गद्वारमघापहम् । नाम्ना ब्रह्मेश्वरं पुण्यं सप्तसारस्वतं पुरः

ఆ స్థల సమీపంలో, మహారాజా, స్వర్గద్వారమనే పాపహర స్థానం ఉంది; బ్రహ్మేశ్వరమనే పుణ్యక్షేత్రం ఉంది; ముందుగా (సమీపంలో) సప్తసారస్వతం ఉంది.

Verse 28

रुद्राष्टकं च सावित्रं सोमतीर्थं तथैव च । एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ

రుద్రాష్టకం, సావిత్రం, అలాగే సోమతీర్థం—ఇవి రేవా నదీ దక్షిణ తీరంలో ఉన్నాయి, భరతశ్రేష్ఠా.

Verse 29

अस्मिंस्तु पर्वते तात रुद्राणां कोटयः स्थिताः । स्नानैस्तुष्टिर्भवेत्तेषां गन्धमाल्यानुलेपनैः

తాతా, ఈ పర్వతంలో రుద్రుల కోటానుకోట్లు నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ స్నానంతో, అలాగే గంధం, మాల్యాలు, అనులేపనాలు సమర్పించడంతో వారు తృప్తి పొందుతారు.

Verse 30

प्रीतास्तेऽपि भवन्त्यत्र रुद्रा राजन्न संशयः । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

ఓ రాజా, ఇక్కడ రుద్రులు కూడా ప్రసన్నులవుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు. జపంతో పాపశుద్ధి కలుగుతుంది, ధ్యానంతో అనంత పరమపదం పొందుతాడు।

Verse 31

दानेन भोगानाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । पर्वतात्पश्चिमे देशे स्वयं देवो महेश्वरः । स्थितः प्रणवरूपोऽसौ जगदादिः सनातनः

‘దానంతో భోగాలు లభిస్తాయి’ అని శంకరుడు పలికెను. అలాగే పర్వతానికి పడమర దేశంలో స్వయంగా దేవుడు మహేశ్వరుడు ప్రణవ (ఓం) రూపంగా స్థితుడై ఉన్నాడు—జగదాది, సనాతనుడు।

Verse 32

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पितृकार्यं प्रकुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

అక్కడ స్నానం చేసి శుద్ధుడై, బ్రహ్మచారిగా ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఉండి, శాస్త్రవిధి సమ్మతమైన కర్మ ప్రకారం పితృకార్యాన్ని చేయాలి।

Verse 33

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आ सप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे मोदति पाण्डव

అక్కడే నువ్వుల కలిపిన నీటితో పితృదేవతలకు తర్పణం చేయాలి. ఓ పాండవా, అతని వంశం ఏడవ తరము వరకు స్వర్గంలో ఆనందిస్తుంది।

Verse 34

आत्मना सह भोगांश्च विविधान् लभते सुखी । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडते सुरपूजितः

అతడు సుఖంగా తన పుణ్యానికి తగిన వివిధ భోగాలను పొందుతాడు; దేవతలచే పూజింపబడి స్వర్గంలో అరవై వేల సంవత్సరాలు విహరిస్తాడు।

Verse 35

मोदते सुचिरं कालं पितृपूजाफलधितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले

పితృపూజా ఫలంతో సమృద్ధుడై అతడు దీర్ఘకాలం ఆనందిస్తాడు. తరువాత స్వర్గపుణ్యం క్షీణించగా స్వర్గం నుండి పతనమై నిర్మలమైన, శ్రేష్ఠ కులంలో జన్మిస్తాడు.

Verse 36

धनवान्दानशीलश्च नीरोगो लोकपूजितः । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं कुरुते पुनः

అతడు ధనవంతుడై, దానశీలుడై, నిరోగిగా, ప్రజలచే పూజింపబడతాడు. మళ్లీ ఆ తీర్థాన్ని స్మరించి, మరల అక్కడికి ప్రయాణం చేస్తాడు.

Verse 37

द्वितीये जन्मनि भवेद्ध्रदस्यानुचरोत्कटः । तथैव ब्रह्मचर्येण सोपवासो जितेन्द्रियः

రెండవ జన్మలో అతడు ఆ హ్రదం (తీర్థం) యొక్క భయంకరమైన అనుచరుడవుతాడు. అలాగే బ్రహ్మచర్యంతో, ఉపవాసంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో జీవిస్తాడు.

Verse 38

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु लभते फलमुत्तमम् । एवं धर्मसमाचारो यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

సర్వ హింసలనుండి విరమించినవాడు ఉత్తమ ఫలాన్ని పొందుతాడు. మరియు ఈ విధంగా ధర్మాచరణ చేస్తూ ప్రాణాలను విడిచినవాడు—

Verse 39

तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध नराधिप । शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

హే నరాధిపా! అతని పుణ్యఫలం ఏమిటో వినుము. హే పాండవా! అతడు స్వర్గంలో లక్ష సంవత్సరాలు ఆనందిస్తాడు.

Verse 40

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्यालङ्कारभूषितः

అప్సరాగణాలతో నిండిన, దివ్య శబ్దాలతో మార్మోగే ఆ స్వర్గంలో అతని దేహం దివ్య సుగంధాలతో అనులిప్తమై, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకృతమై ఉంటుంది।

Verse 41

क्रीडते दैवतैः सार्द्धं सिद्धगन्धर्वसंस्तुतः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

అతడు దేవతలతో కలిసి క్రీడిస్తాడు; సిద్ధులు, గంధర్వులు అతనిని స్తుతిస్తారు. తరువాత పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు స్వర్గం నుండి చ్యుతుడై, అతడు పరాక్రమవంతుడైన రాజుగా జన్మిస్తాడు।

Verse 42

हस्त्यश्वरथयानैश्च धर्मज्ञः शास्त्रतत्परः । गृहे स्तम्भशताकीर्णे सौवर्णे रजतान्विते

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు వంటి యానాలతో సమృద్ధుడై అతడు ధర్మజ్ఞుడుగా, శాస్త్రనిష్ఠుడుగా ఉంటాడు. వంద స్తంభాలతో నిండిన, స్వర్ణభూషితమై రజతంతో జడితమైన గృహంలో నివసిస్తాడు।

Verse 43

सप्ताष्टभूमिसुद्वारे दासीदाससमाकुले । मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्वाजिहेषितनादितैः

ఏడు-ఎనిమిది అంతస్తుల వరకు ఎత్తుగా ఉన్న సుందర ద్వారాలతో, దాసీదాసులతో కిటకిటలాడే ఆ భవనంలో మత్త ఏనుగుల ఊపిరి శబ్దాలు, గుర్రాల హేషిత ధ్వనులు మార్మోగుతుంటాయి।

Verse 44

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

అతని ఆ ద్వారం ఇంద్రుని భవనంలా ఎల్లప్పుడూ కోలాహలంతో కదలాడుతుంది. అతడు శ్రీమంతుడైన రాజరాజేశ్వరుడై, సమస్త స్త్రీజనులకు ప్రియుడవుతాడు।

Verse 45

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

ఆ గృహంలో నివసిస్తూ, క్రీడా-భోగసంపన్నుడై, సర్వవ్యాధుల నుండి విముక్తుడై, నిండైన వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువ జీవిస్తాడు।

Verse 46

एवं तेषां भवेत्सर्वं ये मृता ह्यमरेश्वरे । अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्भक्त्या ह्यमरकण्टके

అమరేశ్వరంలో దేహత్యాగం చేసినవారికి ఇవన్నీ ఇలానే ఫలిస్తాయి. మరియు అమరకంటకంలో భక్తితో అగ్నిప్రవేశం చేసే వాడు—

Verse 47

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यास्यते परमां गतिम् । स्नानं दानं जपो होमः शुभं वा यदि वाशुभम्

ఇలా మరణించినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతూ పరమగతిని చేరుతాడు. స్నానం, దానం, జపం, హోమం—శుభభావంతో చేసినా లేదా ఇతరథా అయినా—

Verse 48

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

ఓ రాజా, పురాణాలలో వినబడింది: అన్నీ కోటి రెట్లు ఫలిస్తాయి. మరియు ఆమె తీరంలో కాలపర్యాయంలో పడిపోయే వృక్షాలు కూడా—

Verse 49

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् । अनिवृत्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा

నర్మదా జలస్పర్శ పొందినవారు పరమగతిని చేరుతారు. వారి గతి తిరిగి మళ్లదు—ఆకాశంలో సంచరించే పవనంలా।

Verse 50

पतनं कुरुते यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । कन्यास्त्रीणि सहस्राणि पाताले भोगभागिनः

హే నరాధిపా! ఆ తీర్థంలో ఎవడు పతనం (ధర్మభ్రంశం) చేస్తాడో, అతనికి పాతాళంలో వేలాది కన్యాస్త్రీలు భోగసహభాగినులవుతారు.

Verse 51

तिष्ठन्ति भवने तस्य प्रेषणे प्रार्थयन्ति च । दिव्यभोगैः सुसम्पन्नः क्रीडते कालम्

వారు అతని భవనంలోనే ఉంటారు, అతని ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తారు, వినయంగా ప్రార్థన కూడా చేస్తారు. దివ్యభోగాలతో సమృద్ధుడై అతడు ఆనందంగా కాలాన్ని గడుపుతాడు.

Verse 52

पृथिव्यां ह्यासमुद्रायां तादृशो नैव जायते । यादृशोऽयं नरश्रेष्ठ पर्वतोऽमरकण्टकः

హే నరశ్రేష్ఠా! సముద్రాలతో కూడిన ఈ భూమిపై అమరకంటకంలాంటి అద్భుతమైన పర్వతం మరొకటి జన్మించదు.

Verse 53

तत्र तीर्थं तु विज्ञेयं पर्वतस्यानु पश्चिमे । ह्रदो जालेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

అక్కడ పర్వతానికి పశ్చిమాన ఒక తీర్థం తెలుసుకోవలెను—‘జాలేశ్వర’ అనే సరస్సు, అది త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 54

तत्र पिण्डप्रदानेन सन्ध्योपासनकेन तु । पितरो द्वादशाब्दानि तर्पितास्तु भवन्ति वै

అక్కడ పిండప్రదానం చేయడం వల్ల, అలాగే సంధ్యోపాసన చేయడం వల్ల పితృదేవతలు నిజంగా పన్నెండు సంవత్సరాలు తృప్తి పొందుతారు.

Verse 55

दक्षिणे नर्मदातीरे कपिला तु महानदी । सरलार्जुनसंछन्ना खदिरैरुपशोभिता

నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరమున కపిలా అనే మహానది ఉంది; అది సరళ, అర్జున వృక్షాలతో కప్పబడి, ఖదిర వృక్షాలతో శోభిల్లుచున్నది।

Verse 56

माधवीसल्लकीभिश्च वल्लीभिश्चाप्यलंकृता । श्वापदैर्गर्जमानैश्च गोमायुवानरादिभिः

అది మాధవీ, సల్లకీ లతలతోను అనేక వల్లి సమూహాలతోను అలంకృతమై ఉంది; గోమాయు, వానరాది శ్వాపదాల గర్జనలతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది।

Verse 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

హే నృపా! అనేక విధాల పక్షుల వల్ల అది నిత్యం హర్షితమై ఉంటుంది; అక్కడ వంద కోట్లు మించిన ఋషులు ఉన్నారని మేము విన్నాము।

Verse 58

तपस्तप्त्वा गतं मोक्षं येषां जन्म न चागमः । येन तत्र तपस्तप्तं कपिलेन महात्मना

తపస్సు చేసి మోక్షాన్ని పొందిన వారికి పునర్జన్మ రాలేదు; అక్కడే మహాత్ముడు కపిలుడు తపస్సు ఆచరించాడు।

Verse 59

तत्र तच्चाभवत्तीर्थं पुण्यं सिद्धनिषेवितम् । येन सा कापिलैस्तात सेविता ऋषिभिः पुरा

అక్కడ అది పుణ్యమైన తీర్థమై సిద్ధులు సేవించునట్లు అయింది; ఎందుకంటే, హే తాత, పూర్వకాలంలో అది కపిల ఋషులచే మరియు ఇతర ఋషులచే సేవింపబడింది।

Verse 60

तेन सा कपिला नाम गीता पापक्षयंकरी । तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानाममरेश्वरे

అందువల్ల ఆమె ‘కపిలా’ అని కీర్తింపబడింది; పాపక్షయకారిణి. అక్కడ అమరేశ్వరక్షేత్రంలో తీర్థాలు వంద కోట్లకు మించినవి ఉన్నాయి.

Verse 61

अहोरात्रोषितो भूत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । दानं च विधिवद्दत्त्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तमे

అక్కడ ఒక పగలు ఒక రాత్రి నివసించినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. అలాగే యథాశక్తిగా ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి విధివిధానంగా దానం చేసి—

Verse 62

ईश्वरानुग्रहात्सर्वं तत्र कोटिगुणं भवेत् । यस्मादनक्षरं रूपं प्रणवस्येह भारत

ఓ భారతా! ఈశ్వరానుగ్రహంతో అక్కడ చేసిన ప్రతి కార్యం కోటి రెట్లు ఫలిస్తుంది; ఎందుకంటే ఆ స్థలంలో ప్రణవం (ఓం) యొక్క అవినాశి రూపం నిలిచి ఉంది.

Verse 63

शिवस्वरूपस्य ततः कृतमात्राक्षरं भवेत् । तिर्यञ्चः पशवश्चैव वृक्षा गुल्मलतादयः

కాబట్టి అక్కడ ప్రణవంలోని ఒక్క అక్షరాన్ని మాత్రమే జపించినా అది శివస్వరూపంతో ఏకత్వాన్ని కలిగిస్తుంది. అక్కడ పక్షులు, జంతువులు, అలాగే వృక్షాలు, పొదలు, లతలు మొదలైనవీ ఉద్ధరింపబడతాయి.

Verse 64

तेऽपि तत्र क्षयं याताः स्वर्गं यान्ति न संशयः । विशल्या तत्र या प्रोक्ता तत्रैव तु महानदी

వారూ అక్కడ మరణాన్ని పొందితే స్వర్గానికి వెళ్తారు—సందేహం లేదు. అలాగే ‘విశల్యా’ అని చెప్పబడిన స్థలం అక్కడే, ఆ మహానది తీరాననే ఉంది.

Verse 65

स्नात्वा दत्त्वा यथान्यायं तत्रापि सुकृती भवेत् । तत्र देवगणाः सर्वे सकिन्नरमहोरगाः

అక్కడ స్నానం చేసి, విధిపూర్వకంగా దానం ఇచ్చినవాడు పుణ్యవంతుడగును. అక్కడ సమస్త దేవగణములు కిన్నరులు మరియు మహోరగులు (మహానాగులు) సహితంగా నివసించుచున్నారు.

Verse 66

यक्षराक्षसगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । सर्वे समागतास्तां वै पश्यन्ति ह्यमरेश्वरे

యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు మరియు తపోధన ఋషులు—అందరూ అక్కడ సమాగమించి అమరేశ్వరంలో ఆ పుణ్యతీర్థాన్ని/నదిని దర్శించుచున్నారు.

Verse 67

तैश्च सर्वैः समागम्य वन्दितौ तौ शुभौ कटौ । पुरा युगे महाघोरे सर्वलोकभयंकरे

వారందరూ సమాగమించినప్పుడు ఆ రెండు శుభ తీరములు వందింపబడినవి. పూర్వయుగంలో, మహాఘోరమై సమస్త లోకాలకు భయంకరమైన ఆ కాలంలో (ఈ మహిమ స్థాపితమైంది).

Verse 68

नर्मदायाः सुतस्तत्र सशल्यो विशलीकृतः । सर्वदेवैश्च ऋषिभिर्विशल्या तेन सा स्मृता

అక్కడ నర్మదా పుత్రుడు శల్యముతో ఉన్నవాడు శల్యరహితుడుగా (స్వస్థుడుగా) చేయబడెను. అందుచేత సమస్త దేవులు మరియు ఋషులు ఆ (తీర్థం/స్థలం)ను ‘విశల్యా’ అని స్మరిస్తారు.

Verse 69

युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना तु कथं तात विशल्या कपिला कथम् । कथं वा नर्मदापुत्रः शल्ययुक्तोऽभवन्मुने

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే తాత! విశల్యా ఎలా ఉద్భవించింది? కపిలా (గోమాత) ఎలా ప్రదర్శితమైంది? మరియు హే మునీ! నర్మదా పుత్రుడు శల్యయుక్తుడుగా ఎలా అయ్యెను?

Verse 70

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छामि सुव्रत

హే సువ్రతా! లోకమంతటికి ఆశ్చర్యకరమైన ఈ వృత్తాంతాన్ని నేను వినదలుచుకున్నాను।

Verse 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే నృపా! పూర్వకాలంలో దాక్షాయణీ అనే దేవి శూలపాణి శివునితో కలిసి నర్మదా జలాలలో పరమానందంతో క్రీడించెను।

Verse 72

जलादुत्तीर्य सहसा वस्त्रमन्यत्समाहरत् । देव्यास्तु स्नानवस्त्रं तत्पीडितं लीलया नृप

హే రాజా! జలమునుండి సహసా పైకి వచ్చి ఆయన వెంటనే మరొక వస్త్రాన్ని ధరించెను; దేవి స్నానవస్త్రం మాత్రం లీలగా పిండబడెను।

Verse 73

सहितानुचरीभिस्तु इन्द्रायुधनिभं भृशम् । तस्मिन्निष्पीड्यमाने तु वारि यन्निःसृतं तदा

అప్పుడు అనుచరీలతో కూడిన దేవి, ఇంద్రధనుస్సు వలె ప్రకాశించే ఆ వస్త్రాన్ని బలంగా పిండెను; ఆ వేళ దానినుండి వెలువడిన నీరు స్పష్టమైంది।

Verse 74

तस्मादियं सरिज्जज्ञे कपिलाख्या महानदी । संयोगादङ्गरागस्य वस्त्रोद्यत्कपिलं जलम्

అదినుండే ఈ సరిదు జన్మించింది—కపిలా అనే మహానది; అంగరాగం మరియు వస్త్రసంయోగం వల్ల జలం కపిలవర్ణంగా మారింది।

Verse 75

गलितं तेन कपिला वर्णतो नामतोऽभवत् । तथा गन्धरसैर्युक्तं नानापुष्पैस्तु वासितम्

అలా ప్రవహించుచుండగా అది వర్ణమునందును నామమునందును ‘కపిలా’ అయింది. అది గంధరసములతో యుక్తమై, నానావిధ పుష్పసువాసనలతో పరిమళించింది.

Verse 76

नानावर्णारुणं शुभ्रं वस्त्राद्यद्वारि निःसृतम् । पीड्यमानं करैः शुभ्रैस्तैस्तु पल्लवकोमलैः

వస్త్రమునుండి వెలువడిన జలం నానావర్ణములతో—అరుణముగా, ప్రకాశముగా—కనిపించింది. పల్లవములవలె కోమలమైన శుభ్రమైన చేతులతో అది పిండబడుచుండెను.

Verse 77

कपिलं जलमिश्रैस्तु तस्मादेषा सरिद्वरा । कपिला चोच्यते तज्ज्ञैः पुराणार्थविशारदैः

కాబట్టి కపిలవర్ణ జలములతో మిశ్రమమైనందున ఈ శ్రేష్ఠ నది ‘కపిలా’ అని పిలువబడుతుంది—పురాణార్థములలో నిపుణులైన తత్త్వజ్ఞులచే.

Verse 78

एषा वै वस्त्रसम्भूता नर्मदातोयसम्भवा । महापुण्यतमा ज्ञेया कपिला सरिदुत्तमा

ఈ కపిలా నిజముగా వస్త్రమునుండి ఉద్భవించి నర్మదా జలమునుండి జన్మించింది. ఆమెను మహాపుణ్యమయినదిగా—కపిలా, నదులలో ఉత్తమగా—తెలుసుకొనుడి.