Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

pakṣijātiviśeṣaiśca nityaṃ pramuditā nṛpa | sāgraṃ koṭiśataṃ tatra ṛṣīṇāmiti śuśruma

హే నృపా! అనేక విధాల పక్షుల వల్ల అది నిత్యం హర్షితమై ఉంటుంది; అక్కడ వంద కోట్లు మించిన ఋషులు ఉన్నారని మేము విన్నాము।

पक्षि-जाति-विशेषैःwith various kinds of birds
पक्षि-जाति-विशेषैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपक्षि (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक) + विशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (पक्षिणां जातिविशेषाः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: always)
प्रमुदिताdelighted
प्रमुदिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-मुदित (कृदन्त; √मुद् (धातु) क्त)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकर्मणि/भावे कृदन्तः (delighted)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
स-अग्रम्with an additional amount; exceeding
स-अग्रम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम्/परिमाणवाचकम् (with an excess/over and above)
कोटि-शतम्a hundred crores
कोटि-शतम्:
Karma/Pratipadyam (Object/Predicate count)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; संख्यासमासः (कोटीनां शतम्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (there)
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपातः (thus)
शुश्रुमwe heard
शुश्रुम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), उत्तमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Kāpila-tīrtha (implied)

Type: kshetra

Listener: nṛpa (king)

Scene: A bright, bird-filled canopy over the river; flocks of varied birds in motion; in the background, numerous ascetics’ hermitages suggested—smoke from small fires, deer-skins, waterpots—conveying an immense rishi congregation.

Ṛṣis
K
Kapilā (region)

FAQs

A tīrtha is portrayed as a living spiritual ecosystem—filled with sages and auspicious signs like sacred birds.

The Kapilā/Narmadā forested tract near Amarakanṭaka, famed as a gathering-place of ṛṣis.

None; the verse emphasizes the site’s sanctity through the presence of sages.